Harivaṃśa, Appendix I · Part 521540

tān antarikṣe nārācān bhagaś ciccheda patriṇā /
jvalantam acalaprakhyaṃ vaiśvānarasamaprabhān //
tato bhagaṃ catuḥṣaṣṭyā vivyādhāsurasattamaḥ /
śilīmukhair mahāvegair jāmbūnadavibhūṣitaiḥ //
sāyakānāṃ sutīkṣṇānāṃ sumukhānāṃ suveginām /
tadā tat suciraṃ kālaṃ yuddhaṃ samam ivābhavat /
śambarasya ca māyābhir nādṛśyata tato 'mbaram //
dorbhyāṃ vikṣipataś cāpaṃ rathaṃ viṣṭabhya tiṣṭhataḥ /
śrūyate dhanuṣaḥ śabdo visphūrjitam ivāśaṇeḥ //
sa bhagasya hayān hatvā chittvā ca dhvajam āhave /
abhyavarṣac charair enaṃ parjanya iva vṛṣṭimān //
na tasyāsīd anirbhinnaṃ gātre dvyaṅgulam antaram /
bhagadevasya daityena śambareṇāstraghātinā //
bhagādityasya devasya śambarāstreṇa dhīmataḥ /
daityasya cādbhutaṃ divyam astram astreṇa vārayan /
mumoca krodhatāṃ rākṣo didhakṣan daityam āhave /
māyāyuddhena māyāvī śambaras tam ayodhayat /
avañcayad bhagaṃ daityo māyābhir lāghavena ca //
atha daityo bhagaṃ samyag vañcayām āsa lāghavaiḥ /
bhagas tasya rathaṃ sāśvaṃ śaravarṣair avākirat /
sahasramāyo dyutimān devasenāṃ niṣūdayan /
adṛśyata śaraiś channaḥ śambaraḥ śatadhā raṇe //
adṛśyat patito bhūmau gatacetā ivāsuraḥ /
atha sma yudhyate bhūyaḥ śatadhā śailasaṃnibhaḥ //
diśāgajendram ārūḍho dṛśyate sma punar balī /
pādeśamātraś ca punar bhūtvā bhavati śailavat /
mahāmegha iva śrīmāṃs tiryag ūrdhvaṃ ca so 'bhavat /
garjamāno 'niśaṃ raudraṃ vidyut saṃpātabhīṣaṇaḥ /
punaḥ kṛtvā virūpāṇi vikṛtāni ca sarvaśaḥ /
sarvāṃ bhīṣayate senāṃ devānāṃ bhīmadarśanaḥ //
te bhītāḥ prapalāyante siṃhatrastā mṛgā iva /
tataḥ so 'nyaṃ navaṃ dehaṃ kṛtvā prāṃśutaraṃ punaḥ /
gacchaty ūrdhvagatiṃ ghoro diśaḥ śabdena pūrayan /
nabhastalagataś cāpi varṣate vāsavo yathā /
saṃvartakāmbudaprakhyaḥ pūrayan pṛthivītalam //
taj jalaṃ śoṣayitvā tu yugāntādityarūpadhṛk /
saṃvartako 'nalaś caiva bhūtvā bhīmaparākramaḥ /
śatavartmā śataśikho dadāha ca punaḥ surān //
muhūrtāc ca mahāśailaḥ śataśīrṣaḥ śatodaraḥ /
adṛśyata divaṃ stabdhvā śataśṛṅga ivācalaḥ //

yo 'nye daityāś ca sādhyāś ca ye ca viśve ca devatāḥ /
kṣipanty astrāṇi divyāni tāni so 'grasatāsuraḥ //
yudhyamānaś ca samare sarathaḥ so 'surottamaḥ /
gandharvanagarākāras tatraivāntaradhīyata //
te bhītāḥ samudaikṣanta tridaśā bhīmavikramam /
sahasramāyaṃ samare śambaraṃ citrayodhinam //
sa bhago bhayasaṃtrasto dānavendrasya saṃyuge /
rathaṃ tyaktvā mahābhāgo mahendraṃ śaraṇaṃ gataḥ //
parājitya tu taṃ devaṃ dānavendraḥ pratāpavān /
gato yatra mahātejā jātavedā mahāprabhaḥ //
sa vahnir vāgbhir ugrābhiḥ kruddhas tarjayate balī /
bhavāmy eṣa hi te mṛtyur ity uktvāntaradhīyata //
etasminn antare caiva brāhmaṇendro mahābalaḥ /
jaghāna somaḥ śītāstro dānavānāṃ camūṃ raṇe //
kailāsaśikharākāro dyutimadbhir gaṇair vṛtaḥ /
avadhīd dānavān dṛptān daṇḍapāṇir ivāntakaḥ //
pothayan rathavṛndāni vājivṛndāni cābhibhūḥ /
daityeṣu vyacarac chrīmān yugānte kālavac chaśī //
sa karṣan rathajālāni ūruvegena candramāḥ /
dadāha dānavān sarvān dāvāgnir iva coditaḥ //
mṛdgan rathebhyo rathino gajebhyo gajayodhinaḥ /
sādinaś cāśvapṛṣṭhebhyo bhūmau cāpi padātinaḥ //
śītena vyadhamat sarvān vāyur vṛkṣān ivaujasā /
candramāḥ sumahātejā dānavānāṃ mahācamūm //
tad astram abhavat tasya pradigdhaṃ śatruśoṇitaiḥ /
pinākam iva rudrasya kruddhasyābhighnataḥ paśūn /
yugāntakopamaḥ śrīmān daityeṣu vyacarad balī //
āvārya mahatīṃ senāṃ pradravantīṃ punaḥ punaḥ /
candraṃ mṛtyum ivāyāntaṃ dṛṣṭvā yodhā visiṣmiyuḥ //
yato yataḥ prakṣipati śiśirāstraṃ tamonudaḥ /
tatas tato vyaśīryanta daityasainyāni saṃyuge //
vyadārayata sainyāni svabalenābhisaṃvṛtaḥ /
grasamānam anīkāni vyāditāsyam ivāntakam //
taṃ tathā bhīmakarmāṇaṃ gṛhītāstraṃ mahāhave /
dṛṣṭvā śaśāṅkam āyāntaṃ daityānāṃ candrabhāskarau //
tālamātrāṇi cāpāni karṣamānau mahābalau /
chādayetāṃ śaraiś candraṃ vṛṣṭim antāv ivāmbudau //
atha visphāryamāṇānāṃ kārmukāṇāṃ surāsuraiḥ /
abhavat sumahāśabdo diśaḥ saṃnādayann iva //
vinadadbhir mahānāgair heṣamānaiś ca vājibhiḥ /

bherīśaṅkhaninādaiś ca tumulaṃ sarvato 'bhavat //
yuyutsavas te saṃrabdhā jayagṛddhā yaśasvinaḥ /
anyonyam abhigarjanto goṣṭheṣv iva mahāvṛṣāḥ //
śirasāṃ pātyamānānāṃ samare niśitaiḥ śaraiḥ /
aśmavṛṣṭir ivākāśe hy abhavat senayos tayoḥ //
kuṇḍaloṣṇīṣadhārīṇī jātarūpasrajāṃsi ca /
patitāni sma dṛśyante śirāṃsi raṇamūrdhani //
viśikhonmathitair gātrair bāhubhiś ca sakārmukaiḥ /
sahasrābharaṇaiś cānyair vicchinnai ruciraiḥ karaiḥ //
kavacair āvṛtair gātrair urubhiś candanokśitaiḥ /
mukhaiś ca candrasaṃkāśais taptakuṇḍalabhūṣanaiḥ //
gajavājimanuṣyāṇāṃ sarvagātraiḥ samantataḥ /
āsīt sarvā samākīrṇā muhūrtena vasuṃdharā //
cāpameghāś ca vipulāḥ śastravidyutprakāśinaḥ /
vāhanānāṃ ca nirghoṣaḥ stanayitnusamo 'bhavat //
sa saṃprahāras tumulaḥ kaṭukaḥ śoṇitodakaḥ /
prāvartata surāṇāṃ ca dānavānāṃ ca saṃyuge //
tasmin mahāhave raudre tumule lomaharṣaṇe /
sa saṃprahāras tumolo bhīrūnāṃ bhayavardhanaḥ /
vavarṣuḥ śaravarṣāṇi saṃrabdhā devadānavāḥ //
vyakrośanta gajās tatra śaravarṣaprapīḍitāḥ /
aśvāś ca paryadhāvanta hatārohā diśo daśa /
utpatya nipatanty anye śaravarṣaprapīḍitāḥ //
devānāṃ dānavānāṃ ca gajāśvarathināṃ raṇe /
samare tatra śūrāṇāṃ pravarāṇāṃ tarasvinām /
dhanurjyātalaśabdena na prājñāyata kiṃcana //
śaraśaktigadābhis te khaḍgaiś cāmitatejasaḥ /
nirjaghnur mahatīṃ senām anyonyasya paraṃtapāḥ //
bāhūnām uttamāṅgānāṃ kārmukānāṃ ca saṃyuge /
rāśayas tatra dṛśyante devadaityasamāgame //
aśvānāṃ kuñjarāṇāṃ ca rathānāṃ ca varūthināṃ /
nāntaṃ samadhigacchanti nihatānāṃ surāsuraiḥ //
gadābhir asibhiḥ prāsair bhallaiḥ saṃnataparvabhiḥ /
yodhās tatrābhyahanyanta hastyaśvam api tad bahu //
prāvartata nadī ghorā śoṇitaughataraṃgiṇī /
tadā madhyena sainyānāṃ keśaśaivalaśāḍvalā //
hāhākāro mahāśabdo yodhānām abhavat tadā /
dānavair hanyamānānāṃ tridaśānāṃ mahāraṇe //
abhavat tumulaḥ śabdo meghānām iva garjatām /
evaṃ tad abhavad yuddhaṃ devānām asuraiḥ saha /

vibhīṣaṇaṃ mahāraudraṃ vikṛtaṃ bhīmadarśanam //
virocanas tu tatraiva viṣvaksenaṃ mahāhave /
jaghāna rudhirābhākṣaṃ sādhyaṃ paramadhanvinām //
tam āyāntam abhiprekṣya viṣvaksenaḥ surair vṛtaḥ /
ameyātmā suraśreṣṭhaḥ pratyavidhyat stanāntare //
sādhyasya bāṇābhihatas totrārdita iva dvipaḥ /
virocanaḥ prajajvāla krodhenāgnir ivādhvare //
sa kārmukavinirmuktaiḥ śarair dānavasattamaḥ /
viṣvaksenaṃ bibhedājau dīptaiḥ saptabhir āśugaiḥ //
so 'tividdho balavatā dānavena surottamaḥ /
mūrcchām abhijagāmāśu dhvajaṃ cāpy āśrayat prabhuḥ //
tataḥ sa punar āśvasya sādhyo yuddhe mano dadhe /
visphārya ca mahācāpaṃ daityamadhye vyavasthitaḥ //
virocanaś ca balavān abhyayudhyata sarvaśaḥ /
kṣobhayan surasainyāni samantān niśitaiḥ śaraiḥ //
tatas tasyāsurendrasya yudhyamānasya saṃyuge /
tasya vai yudhyamānasya saṃyuge niśitaiḥ śaraiḥ /
śrūyate tumulaḥ śabdo jīmūtasyeva garjataḥ //
jagarja ca mahāghoṣo vinighnan devavāhinīm /
caṇḍamegho 'śmavarṣī ca savidyut stanayitnumān //
diśo vidrāvayām āsa śaravarṣeṇa dānavaḥ /
sarvasainyāni devānām udyatāstro mahāhave //
te prādravanta vitrastā rathebhyo rathinas tadā /
sādinaś cāśvapṛṣṭhebhyo bhūmau cāpi padātayaḥ //
śrutvā kārmukanirghoṣaṃ visphūrjitam ivāśaneḥ /
stambhībhūtā nirutsāhā gatasattvā ivābhavan /
sasainyo 'nugato nityaṃ balaṃ yatra samāviśāt //
sarvasainyāni bhītāni nivyalīyanta saṃyuge //
virocanabhayatrastā rathebhyo rathinas tadā /
padātīnāṃ yayuḥ saṃghā yatra devaḥ śacīpatiḥ //
viṣvaksenasya sādhyasya sarvataḥ sa mahābalaḥ /
pādarakṣasahasrāṇi nijaghāna caturdaśa //
aśvavṛndeṣu nāgeṣu rathānīkeṣu cābhibhūḥ /
padātīnāṃ ca saṃgheṣu vinighnan pratyadṛśyata //
vitatya śyenavat pakṣau sarvataḥ sa varūthinīm /
bhittvā bhittvā mahābāhuḥ śirāṃsy ājāv akṛntata //
sādinaś ca padātāś ca hataśeṣā rathās tathā /
viṣvaksenena sahitā virocanam abhidravan //
te 'sicarmagadāśakti+ parighaprāsatomaraiḥ /
tam ekam abhyadhāvantaṃ siṃhanādaṃ pracakrire //

tataḥ so 'siṃ samudyamya javam āsthāya dānavaḥ /
cakarta rathinām ājau śirāṃsi ca dhanūṃṣi ca //
rathanāgāśvavṛndeṣu balavān arisūdanaḥ /
virocanaś caran mārgān prakārān ekaviṃśatim //
bhrāntam udbhrāntam āviddham āplutaṃ viplutaṃ plutam /
saṃpātaṃ samudīrṇaṃ ca darśayām āsa dānavaḥ //
kecid varāsinā rugṇā dānavena mahātmanā /
vineduś chinnavarmāṇo nipetuś ca gatāsavaḥ //
chinnapṛṣṭhā hatārohā dānavena mahātmanā /
vidrutāḥ svāny anīkāni jaghnus tridaśavāraṇāḥ //
nipetur urvyām ākāśān nikṛttā dṛḍhadhanvinā /
vividhās tomarāś cāpā mahāmātraśirāṃsi ca /
pratīpam āharan nāgān aśvāṃś ca dṛḍhavikramān /
cakarta rathinām ājau śirāṃsi ca dhanūṃṣi ca //
āplutya rathinaḥ kāṃścit parāmṛśya mahābalaḥ /
sūtāṃś ciccheda khaḍgena rathān api ca dānavaḥ //
muhur utpatato dikṣu dhāvataś ca yaśasvinaḥ /
mārgāṃś carita vai citrān vyasmayanta tato 'surāḥ //
nijaghāna padā kāṃścid ākṣipyānyān apothayat /
khaḍgena cānyāṃś ciccheda nādenānyāṃś ca bhīṣayat //
ūrustambhagṛhītāś ca prapatanty apare bhuvi /
apare daityam ālokya bhayāt prāṇān avāsṛjan //
tasmiṃs tathā vartamāne yuddhe mahati dāruṇe /
rathaughavājināgānāṃ surāṇāṃ ca mahākṣaye //
surāṇāṃ kampajanana+ kalpāntasadṛśo bhuvi //
kujumbho dānavaśreṣṭho hy aṃśam ādityam āhave /
yodhayām āsa samare vṛṣaḥ prativṛṣaṃ yathā /
jaghānācalasaṃkāśo mattavāraṇavikramaḥ //
sphuradbhir niśitais tīkṣnaiḥ śarair bahubhir āśugaiḥ /
devasenāsahasrāṇi sarathāni mahāhave /
tasya bāṇapathaṃ prāpya nābhyavartanta sarvaśaḥ //
praṇeduḥ sarvabhūtāni babhuḥ satimirā diśaḥ /
devānām ajayaḥ kruraḥ pratyapadyata dāruṇaḥ //
aṃśaś ca dānavendrasya jaghānottamavikramaḥ /
anīkaṃ daśasāhasraṃ kuñjarāṇāṃ tarasvinām //
āpatantaṃ gajānīkaṃ kujambho vīkṣya dānavaḥ /
gadāpāṇir avārohad rathopasthād ariṃdamaḥ /
adrisāramayīṃ gurvīṃ pragṛhya mahatīṃ gadāṃ /
abhyadravad gajānīkaṃ vyāditāsya ivāntakaḥ //
sa gajān gadayā nighnan vyacarat samare balī /

kujambho dānavaśreṣṭho gadāpāṇir balādhikaḥ //
viśīrṇadantāṃś ca bahūn bhinnakumbhāṃś ca vāraṇān /
akarod dānavaśreṣṭha uddiśyoddiśya tān balī //
viśīrṇadantā bahavo bhinnakumbhās tathāpare /
kujambhenārdinā nāgā vyadravanta diśo daśa //
kujambhasya ca ye 'mātyā dānavā ghoravikramāḥ /
nārācair vividhais tīkṣṇair apāsya gajayodhinaḥ //
kṣuraiḥ kṣuraprair bhallaiś ca pītair añjalikaiḥ śitaiḥ /
ciccheda cottamāṅgāni kujambho dānavottamaḥ //
śirobhiḥ prapatadbhiś ca gaganaṃ pratyapūryata /
aśmavṛṣṭir ivābhāti bāhubhiś ca sahāṅkuśaiḥ //
hṛtottamāṅgāḥ skandheṣu gajānāṃ gajayodhinaḥ /
adṛśyanta mahārāja tālā viśiraso yathā //
āpatantaṃ mahānāgam aṃśasyāsurasattamaḥ /
jaghānaikeṣuṇā kruddhas tataḥ sa vimukho 'bhavat //
vigāhyaivaṃ gajānīkaṃ kujambho dānavottamaḥ /
vinighnan pravarān sainyān gadayā balināṃ varaḥ //
ekapraharābhihatān kujambhena mahāgajān /
apaśyanta surāḥ sarve parvatān iva pātitān //
kujambhasya ca mārgeṣu viśīrṇās te mahāgajāḥ /
vajrāhatā ivendreṇa viśīrṇā iva parvatāḥ //
apaśyaṃs tridaśāḥ sarve mūrtimantam ivāntakam /
gandhādevāsya dīryante siṃhasyevetare mṛgāḥ //
sa babhau tāṃ gadāṃ bibhrat prokṣitāṃ gajaśoṇitaiḥ /
vyāditāsyo 'nadat kruddho raudrarūpo bhayānakaḥ /
yathā hi bhagavān kruddhaḥ prajānāṃ saṃkṣaye purā /
vikrīḍamāno gadayā raṇamadhye mahāsuraḥ //
gopāla iva daṇḍena kālayan sa mahāgajān /
kruddhaṃ kālam ivākāśe daṇḍam udyamya dānavam /
apaśyanta surāḥ sarve kujambhaṃ bhīmavikramam //
hatārohās tu tatrānye prabhinnā vāraṇottamāḥ /
te hanyamānā gadayā bāṇaiś ca bhṛśavikṣatāḥ //
asahantaḥ kujambhasya gadāvegaṃ mahāhave /
svāny anīkāni mṛdnantaḥ prādravanta mahāgajāḥ //
mahāvāta ivābhrāṇi vidhaman gadayā gajān /
abhyadhāvad gajānīkaṃ vyāditāsya ivāntakaḥ /
atiṣṭat samare daityaḥ kālaḥ saṃvartako yathā //
tataḥ sarvāṇi sainyāni devarājasya śāsanāt /
abhyadravanta ditijān nandanto bhairavān ravān //
gadayā hanyamānāni bāṇakṣatavapūṃṣi ca /

taṃ balaugham aparyantaṃ devānāṃ sudurāsadam /
āpatantam apāraṃ ca samudram iva parvaṇi /
rathanāgāśvakalilaṃ śaṅkhaduṃdubhinisvanam //
āpatantaṃ suduṣpāraṃ rajasā sarvato vṛtam /
sainyasāgaram akṣobhyaṃ veleva makarālayam //
tad āścaryam apaśyanta aśraddheyam ivādbhutam /
rathanāgāśvakalilaṃ samudīrṇaṃ mahābalam /
udīrṇāṃ pṛtanāṃ sarvāṃ sāśvāṃ sarathakuñjarām //
āvārya samare 'tiṣṭhat kujambhas tarasā balī /
sainyārṇavaṃ devatānāṃ girir merur ivācalaḥ /
anīkinīṃ kujambhas tu gadayā saṃnyavārayat //
sā tathā vāritā senā vihvalābhūn nirudyamā /
tasmiṃs tathā vartamāne saṃprahāre sudāruṇe /
asilomā hariś caiva jaghnatus tau parasparam //
asilomā tu balavān dānavo dānavādhipaḥ /
devasainyasya sarvasya dhūmaketur ivotthitaḥ /
tapaty arka ivāmoghaḥ surasainyāni saṃyuge //
sahasraraśmipratimo dānavasya rathottamaḥ /
śarair megha ivāvarṣad devānīkaṃ pratāpavān //
śaraugharaśmibhir dīptaiḥ pratapad ghoravikramaḥ /
raudraḥ krūro durādharṣo durvāryo dhvajinīmukhe //
yudhyate daivataiḥ sārdhaṃ grasamāna iva prabhuḥ /
ugreṣur ugravadano mṛdyamāno mahāgajān //
surāṇām uttamāṅgāni pracinoti mahābalaḥ /
grasan daivatasainyāni śaradaṃṣṭraḥ pratāpavān //
śakracāpamahācāpo mahāmegha ivāsuraḥ /
asijihvaś cakrahastaś cāpavyāttānano 'suraḥ /
paraśvadhanakhaḥ śrīmān mṛdaṅgāpūritadhvaniḥ //
tiṣṭhate dānavaśreṣṭhaḥ saṃyuge vyāghravad balī /
pṛṣatkavṛṣṭimān ghoro jyāmeghaḥ stanayitnumān /
śakracāpamahācāpo mahāmegha ivāsuraḥ //
maurvīghoṣaḥ stanayitnuḥ pṛṣatkaprathito mahān //
dhanur vidyudguṇāṭopo mahāmegha ivāparaḥ /
iṣvastrasāgaro ghoro bāhugrāho durāsadaḥ //
kārmukormitaraṅgaugho bāṇāvartamahāhradaḥ /
gadāsimakaro raudro jyāvelaḥ śikṣito 'rṇavaḥ //
padātimīnaḥ sumahān garjitotkruṣṭaghoṣavān /
hayān gajān padātīṃś ca rathāṃś ca tarasā bahūn //
nyamajjayat sa samare paravīrān mahārathān /
aplāvayat sa devaughān dāruṇo dānaveśvaraḥ //

prāmardata yudhi śrīmān yudhi śreṣṭo yudhi sthitaḥ /
apaṣyaṃs tridaśāḥ sarve śuddhajāmbūnadaprabham //
saṃnaddhaṃ tatra yudhyantaṃ jvalantam iva pāvakam /
madhyaṃdinagataṃ sūryaṃ jvalantam iva tejasā /
na śekuḥ sarvabhūtāni dānavaṃ prasamīkṣitum //
yathā prarūḍhe gharmānte dahet kakṣaṃ hutāśanaḥ /
tathā suravarān daityo dahate balatejasā //
devānāṃ dānavānāṃ ca balaṃ nardati dāruṇam /
vimūḍham abhavat sarvam ākulaṃ ca samantataḥ //
tataḥ śūrā balodagrā hastyaśvarathadhūrgatāḥ /
āryāṃ buddhiṃ samādāya na tyajanti mahāraṇam //
tad utpiñjalakaṃ yuddhaṃ abhaval lomaharṣaṇam /
devadānavayoḥ saṃkhye rudhirasrāvakardamam /
na diśaṃ pratyajānanta bhayagrāhanipīḍitāḥ //
astraghātāṃś ca vividhān dānavānāṃ tadā raṇe /
anyonyaṃ mūḍhacittās te nijaghnur vyākulīkṛtāḥ /
svān parān nābhijānanti vimūḍhāḥ śastrapāṇayaḥ //
śiroruheṣu saṃgṛhya kaścic chūrasya saṃyuge /
śūraś chinatti mūrdhānaṃ saṃdaṣṭauṣṭhapuṭānanam //
bāhubhir muṣṭibhiś caiva vajrakalpaiḥ sudāruṇaiḥ /
praharanti raṇe vīrā āttaśastrāḥ parasparam //
yodhaprāṇahare raudre svargadvāravighaṭṭane /
saṃkule tumule yuddhe vartamāne mahābhaye //
hayo hayaṃ gajo nāgaṃ vīro vīraṃ mahāhave /
abhyadravañ jighāṃsanto hy asamañja samāhave //
abhidudrāva vegena nyahanac caivam antikāt /
asurāś ca surāś caiva vikramāḍhyā mahārathāḥ /
juhvataḥ samare prāṇān nijaghnur itaretaram //
muktakeśā vikavacā virathāś chinnakārmukāḥ /
hastaiḥ pādaiś ca yudhyante dānavās tridaśaiḥ saha //
haris tu niśitaṃ bhallaṃ preṣayām āsa saṃyuge /
sa tasya ghanuṣaḥ koṭiṃ chittvā bhūmāv apātayat /
punaś cāpi pṛṣatkānāṃ śatāni nataparvaṇām /
prāhiṇot sahasā tasya dānavendrasya saṃyuge //
tasya dehe vimuktās te mārutena samīritāḥ /
magnārdhakāyā viviśuḥ pannagā iva parvate //
sa tair nipatitair gātraiḥ kṣaradbhir asṛg avyayam /
babhau daityo mahābāhur merur dhātum ivotsṛjan //
punaś cāpi pṛṣatkānāṃ śatāni nataparvaṇām /
tato 'silomā saṃkruddhaḥ pragṛhyānyan mahad dhanuḥ /

rukmapuṅkhāṃś ca niśitān preṣayām āsa sāyakān //
tais tu marmasu vivyādha sarpānalaviṣopamaiḥ /
gātraṃ saṃchādayām āsa mahābhrair iva parvatam //
sarvāṅgeṣu havir devān dānavo baladarpitaḥ /
bhūyaḥ saṃdhāya ca śaraṃ mumocāntakasaṃnibham /
bhūyaś ca saṃdhayām āsa sapuṅkhākālasaṃnibhaḥ /
supuṅkhaṃ sūryasaṃkāśaṃ bāṇam apratimaṃ raṇe //
tena bāṇaprahāreṇa saṃyuge bhīmakarmaṇā /
mumoha sahasā devo bhūmau cāpi papāta ha //
tato hāhākṛtāḥ sarve deve bhūtalam āśrite /
tataḥ sa marmābhihato vepamāna ivāpatat /
jagat sadevam āvignaṃ yathārkapatane tathā //
parivāraṃ tu samare tasya hatvā mahāsuraḥ /
ekatriṃśat sahasrāṇi yodhānāṃ dānavottamaḥ //
jayaśriyā sevyamāno dīpyamāna ivācalaḥ /
pragṛhya kārmukaṃ ghoraṃ gataḥ śakrarathaṃ prati //
tatraiva tu mahāyuddhe sasainyāv aśvināv ubhau /
prayuddhau saha vṛtreṇa balinā devatāriṇā //
bāṇakhaḍgadhanuṣpāṇiḥ samare tyaktajīvitaḥ /
āsādya so 'śvinau daityaḥ sthito girir ivācalaḥ //
tataḥ śaṅkham upādhmāya dviṣatāṃ lomaharṣaṇam /
jyāghoṣatalaśabdaiś ca sarvabhūtāny amohayat //
tataḥ saṃhṛṣṭaromāṇaḥ śaṅkhaśabdaṃ viśuśruvuḥ /
yakṣarākṣasadevaughā vṛtrasyāpi ca nisvanam //
gadātomaranistriṃśa+ śaktiśūlaparaśvadhāḥ /
pragṛhītā vyarājanta yakṣarākṣasabāhubhiḥ //
taiḥ prayuktān mahākāyaiḥ śūlaśaktiparaśvadhān /
bhallair vṛtraḥ praciccheda bhīmavegaravais tathā /
antarikṣacarāṇāṃ ca bhūmiṣṭhānāṃ ca garjatām /
śarair vivyādha gātrāṇi devānāṃ priyadarśanaḥ //
vṛtrāsurabhujotsṛṣṭair bahudhā yakṣarakṣasām /
tatrāyudhabhujotsṛṣṭā bahudhā yakṣarākṣasāḥ /
nikṛttāny eva dṛśyante śarīrāṇi śirāṃsi ca //
atha raktamahāvṛṣṭir abhyavartata medinīm /
gadāparighabhinnānāṃ devānāṃ gātrasaṃbhavā //
pracchādayantaṃ bāṇaughair vṛtraṃ bhīmaparākramam /
dadṛśuḥ sarvabhūtāni bhānumantam ivāṃśubhiḥ //
tīkṣṇaraśmir ivādityaḥ pratapan sarvadevatāḥ /
avidhyat sabalān kruddhaḥ sāyakair marmabhedibhiḥ //
nadato vividhān nādān arditasyāpi sāyakaiḥ /

na moham asurendrasya dadṛśus tridaśā raṇe //
te 'sicarmagadābhiś ca parighaprāsatomaraiḥ /
paraśvadhaiś ca śūlaiś ca pravavarṣur mahārathāḥ //
tato vṛtraḥ susaṃkruddhas tais tadābhyardito balāt /
vrtrāsuras tu saṃkruddhas tvaramāṇo mahābalaḥ /
abhyavarṣac chitair bāṇais tān sarvān satyavikramaḥ //
tena vitrāsitā devā viprakīrṇamahāyudhāḥ /
ghoram ārtasvaraṃ cakrur vṛtrāsurabhayārditāḥ //
utsṛjya te gadāśakti+ śūlarṣṭiparighāśanīn /
uttarāṃ diśam ājagmus trāsitā dṛḍhadhanvanā //
tataḥ śūlagadāpāṇir vyūḍhorasko mahābhujaḥ /
prāvartata raṇe vṛtras trāsayānaś carācarān //
tatraikas tu mahābāhur asiśūladharaḥ prabhuḥ /
abhyadhāvata daityendraṃ vṛtram apratimaṃ raṇe //
gṛhītacāpo vegena prabhinna iva vāraṇaḥ /
tam āpatantaṃ saṃprekṣya prabhinnam iva vāraṇam /
vatsadantais tribhiḥ pārśve vivyādhāsurasattamam //
so 'tividdho maheṣvāsaḥ śarair amitavikramaḥ /
gadāṃ jagrāha balavān gadāyuddhaviśāradaḥ //
tāṃ pragṛhya mahābhīmām adrisāramayīṃ dṛḍhām /
aśvinaṃ sahasāgamya tāḍayām āsa vīryavān //
dīpyamānaṃ tataḥ śūlam aśvī suvipulaṃ dṛḍham /
prāsṛjad vṛtradaityāya sa haropamavikramaḥ //
bhaṅktvā śūlaṃ gadāgreṇa gadāyuddhaviśāradaḥ /
aśvinaṃ sahasā bhartsya garutmān iva pannagam //
so 'ntarikṣāt samutpatya vidhūya mahatīṃ gadām /
nāsatyopari cikṣepa giriśṛṅgopamāṃ balī //
gadayābhihataḥ so 'śvī tyaktvā śūlam anuttamam /
prayātaḥ sahasā tatra yatra yudhyati vāsavaḥ //
parājitya tu saṃgrāme so 'śvinaṃ bhīmavikramam /
jayaśriyā sevyamāno vṛtro yuddhe vyavasthitaḥ //
tatraiva tu mahāyuddhe raṇājir devasattamaḥ /
yudhyate saha daityena ekacakreṇa dhīmatā //
pracchādya rathapanthānam utkrośantaṃ mahāravam /
ekacakrasya sainyaṃ tac charavarṣair avākirat //
mahāsurā mahāvīryā mahāpaṭṭasayodhinaḥ /
śūlāni ca bhuśuṇḍīś ca kṣipanti sma mahāraṇe //
tac chūlavarṣaṃ sumahad gadāśaktisamākulam /
aśivaṃ ditijair muktaṃ durnivāryaṃ carācaraiḥ //
anyonyam abhyavarṣanta devāsuragaṇā yudhi /

mahādriśikharākārā vīryavanto mahābalāḥ //
turaṃgamāṇāṃ tu śataṃ tasya yuktaṃ mahārathe /
mahāsuravarasyeva hiraṇyakaśipor yudhi //
teṣāṃ ca raṇapātena cakranemisvanena ca /
tasya bāṇanipātaiś ca hatā vai śataśaḥ surāḥ //
tataḥ sa laghubhiś citraiḥ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ /
āyudhān acchinat kruddhaḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ //
vadhyamānāḥ śarais tīkṣṇai rathadviradavājinaḥ /
gamitāḥ prakṣayaṃ kecit tridaśair dānavā raṇe //
tataḥ prakṣīyamāṇāṃs tān utprekṣya ca dite sutāḥ /
tyaktvā prāṇān nyavartanta pragṛhītavarāyudhāḥ //
te diśo vidiśaś caiva pratirudhya prahāriṇaḥ /
abhyaghnan niśitaiḥ śastrair devān ditisutā raṇe //
raṇājir jvalitaṃ ghoraṃ paramaṃ tigmatesam /
mumocāstraṃ mahābāhur mathanaṃ nāma saṃyuge //
tataḥ śastrāṇi śūlāni niśitāni sahasraśaḥ /
astravīryeṇa mahatā ditijaḥ saṃpracicchide //
chittvā śūlāṃś ca tān sarvān ekacakro mahāsuraḥ /
abhyavidhyata taṃ sādhyaṃ daśabhir niśitaiḥ śaraiḥ //
astravegaṃ nihatyaivaṃ so 'strais tasyānusainikān /
jvalitair aparaiḥ śīghrais tān avidhyat sahasraśaḥ //
teṣāṃ chinnāni gātrāṇi visṛjanti sma śoṇitam /
prāvṛṣīvātivṛṣṭāni śṛṅgāni dharaṇībhṛtām //
indrāśanisamasparśair vegavadbhir ajihmagaiḥ /
ditijaiḥ kālyamānās te vitresuḥ surasattamāḥ //
ekacakro raṇe tiṣṭhann apaśyad gajayūthapān /
varābharaṇanirhrādān samudrasamanisvanān //
mattān suvihitān dṛptān mahāmātrair adhiṣṭhitān /
kulīnān vīryasaṃpannān pratidviradaghātinaḥ //
śikṣitān gajaśikṣāyām airāvatasamān yudhi /
nyahanat surasainyasya gajān gaja ivāsuraḥ //
vikṣaranto mahānāgān bhīmavegāṃs tridhā madam /
meghas tanitanirghoṣān mahādrīn iva cotthitān //
sahasrasaṃmitān divyāñ jāmbūnadapariṣkṛtān /
suvarṇajālair vitatāṃs taruṇādityavarcasaḥ //
ekacakro gadāpāṇir balavān gadinām varaḥ /
utsārayām āsa gajān mahābhrāṇīva mārutaḥ //
nihatya gadayā sarvāṃs tān gajān gajamardanaḥ /
bhūyo 'śvasaṃghān balino niraikṣata mahāsuraḥ //
śukavarṇān ṛśyavarṇān mayūrasadṛśāṃs tathā /

pārāvatasavarṇāṃś ca haṃsavarṇāṃs tathaiva ca //
mallikākṣān virūpākṣān krauñcavarṇān manojavān /
aśvasainyaṃ mahābāhus tad apratimapauruṣaḥ /
niṣūdayām āsa balī gadayā bhīmavikramaḥ //
raṇājis tasya samare sarvān dṛṣṭvāsuradviṣaḥ /
acintyavikramaḥ śrīmān abhyayād devavāhinīm //
gadāyuddheṣu kuśalo rathena rathayūthapaḥ /
hṛṣṭasainyo mahābāhuḥ prasthitaḥ śakrasaṃnidhau //
triṃśacchatasahasrāṇi prāṇināṃ vinihatya saḥ /
raṇe 'tiṣṭhata daityendro vidhūma iva pāvakaḥ //
tasminn eva tu saṃgrāme balodrikto mahāsuraḥ /
mṛgavyādhaṃ mahātmānaṃ yodhayaty ajitaṃ raṇe //
mṛgavyādhasya rudrasya mahāpāriṣadās tataḥ /
samutpetur balaṃ dṛṣṭvā hutāgnisamatejasaḥ //
gajair mattai rathair divyair vājibhiś ca mahājavaiḥ /
astraiś ca niśitais tīkṣṇaiḥ śaraiś cānalasaṃnibhaiḥ //
tatas te dadṛśur vīrā dīpyamānaṃ mahāsuraṃ /
raśmivantam ivodyantaṃ svatejoraśmimālinam //
saṃgrāmasthaṃ mahāvegaṃ mahāsattvaṃ mahābalam /
mahāmatiṃ mahotsāhaṃ mahākāyaṃ mahāsuram //
taṃ saṃīkṣya mahāyodhaṃ dikṣu sarvāsv avasthitam /
tataḥ praharaṇair ghorair abhipetuḥ samantataḥ //
tasya sarvāyasās tīkṣṇāḥ śarāḥ pītamukhāḥ śitāḥ /
śirasy adripratīkāśe mṛgavyādhena pātitāḥ //
taiś ca saptabhir āviṣṭaḥ śaraiḥ śirasi cārpitaiḥ /
utpapāta tadā vyomni diśo daśa vinādayan //
tatas taṃ tridaśo vīraḥ sarathaḥ sajyakārmukaḥ /
anuvavrāja saṃhṛṣṭaḥ khaṃ tadā sa mahābalaḥ //
avarṣad girisaṃkāśaṃ vegavān sa mahābalaḥ /
asuraṃ chādayām āsa taṃ vyomni śaravṛṣṭibhiḥ /
vṛṣṭimān iva jīmūto nidāghānte dharādharam //
ardyamānas tatas tena mṛgavyādhena dānavaḥ /
cakāra ninadaṃ ghoram ambare jalado yathā //
sa dūraṃ sahasotpatya mṛgavyādharathaṃ prati /
nipapāta mahāvegaḥ pakṣavān vai girir yathā //
babhañja ca tato daityo bhagneṣākūbaraṃ rathaṃ /
mṛgavyādhaḥ parityajya sthito bhūmau mahābalaḥ //
virathaṃ prekṣya rudraṃ tu tasya pāriṣadāḥ śubhāḥ /
utthitā ghoraraktākṣā vyomni mudgarapāṇayaḥ //
sa tu taiḥ sahasotthāya viṣṭhito vimale 'mbare /

mudgarair ardito bhīmair vṛkṣaḥ paraśubhir yathā //
teṣāṃ vegavatāṃ vegaṃ nihatya sa mahāsuraḥ /
nipapāta punar bhūmau suparṇasamavikramaḥ //
sa sālavṛkṣam utpāṭya mahāśākhaṃ mahābalaḥ /
sarvān pāriṣadān saṃkhye sūdayām āsa dānavaḥ //
sa tair vikṣatadehas tu rudhiraughapariplutaḥ /
śuśubhe dānavaśreṣṭho bālasūrya ivoditaḥ //
athotpāṭya gire śṛṇgaṃ samṛgavyālapādapam /
jaghāna tān pāriṣadān samare dānaveśvaraḥ //
tatas teṣv avasanneṣu mahāpāriṣadeṣu vai /
balaṃ tad avaśeṣaṃ sa nāśayām āsa vīryavān //
aśvair aśvān gajair nāgān yodhān yodhai rathān rathaiḥ /
dānavaḥ sūdayām āsa yugānte 'ntakavat prajāḥ //
hatair aśvaiś ca nāgaiś ca bhagnākṣaiś ca mahārathaiḥ /
tridaśaiś cābhavad bhūmī ruddhamārgā samantataḥ //
evaṃbalaḥ sa daityendro mṛgavyādhaś ca vīryavān /
yudhi prayuddhau balinau prabhinnāv iva vāraṇau //
tatraiva yudhyate rudro dvitīyo rāhuṇā saha /
viśrutas triṣu lokeṣu krodhātmā aja ekapāt //
tat tadā sumahad yuddhaṃ tumulaṃ lomaharṣaṇam /
āsīt pratibhayaṃ raudraṃ vīrāṇāṃ jayam icchatām //
devadānavadehais tu dustarā keśaśāḍvalā /
śarīrasaṃghātavahā prasṛtā lohitāpagā //
ājaghānātha saṃkruddho rudro raudrākṛtiḥ prabhuḥ /
rāhuṃ śatamukhaṃ yuddhe śatrusainyavidāraṇam //
tasya kāñcanacitrāṅgaṃ rathaṃ sāśvaṃ sasārathim /
jaghāna samare śrīmān kruddho daityasya sāyakaiḥ //
tasya pāriṣadas tv eko rathaśaktyā mahābalaḥ /
bibheda samare hṛṣṭo dānavaṃ taṃ stanāntare /
sa bhinnagātro rudreṇa tathā pāriṣadair api //
rudrasya ratham āyāntaṃ sa rāhur dānavottamaḥ /
pramamātha talenāśu sahasā krodhamūrchitaḥ //
bhinnagātraḥ śarais tīkṣṇai rudreṇāmitatejasā /
meruṃ sūrya ivāṃśubhiḥ |
hatair dānavamukhyais tu @
rudrapāriṣadān sarvān nijaghāna mahāsuraḥ //
sṛjantaṃ śaravarṣāṇi dānavaṃ ghoradarśanam /
bibheda samare rudraḥ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ //
vartamāne mahāghore saṃgrāme lomaharṣaṇe /
rudhiraughā mahāvegā mahānadyaḥ prasusruvuḥ //

dānavaḥ samare rudraṃ nīlāñjanacayopamaḥ /
nirbibheda śarais tīkṣṇair meruṃ sūrya ivāṃśubhiḥ //
hatair dānavamukhyaiś ca śaktiśūlaparaśvadhaiḥ /
patitaiḥ parvatābhaiś ca dānavaiḥ kāmarūpibhiḥ //
tataḥ sa rudraḥ samare muṣṭinābhihatas tadā /
papāta sarathaḥ sāśvaḥ purāṭṭa iva bhūtale //
vartamāne mahāghore saṃgrāme lohamarṣaṇe /
virejus te tadā daityāḥ puṣpitā iva kiṃśukāḥ /
rudhirodā mahāvegā mahānadyaḥ prasuśruvuḥ /
mahābherīmṛdaṅgānāṃ paṇavānāṃ ca nisvanaiḥ //
śaṅkhaveṇusvanonmiśraḥ saṃbabhūvādbhutopamaḥ /
hatānāṃ svanatāṃ tatra daityānāṃ cāpi nisvanaiḥ /
surāṇām asurāṇāṃ ca saṃbabhūva mahāsvanaḥ //
turaṃgamakhurotkīrṇaṃ rathanemisamuddhatam /
rurodha mārgaṃ yodhānāṃ cakṣūṃṣi ca dharārajaḥ //
śastrapuṣpopahārā sā tatrāsīd yuddhamedinī /
āsīt pratibhayaṃ raudraṃ vīrāṇāṃ jayam icchatāṃ //
devadānavadehais tu dustarābhūd raṇotkaṭā /
śarīrasahane rūḍhā prasṛtā lohitā nadī //
durdarśā durvigāhyā ca māṃsaśoṇitakardamā //
bhagnaiḥ khaḍgair gadābhiś ca śaktitomarapaṭṭiśaiḥ /
bhagnaiḥ khaḍgagadāśakti+ tomarāsiparaśvadhaiḥ /
apaviddhaiś ca bhagnaiś ca rathaiḥ sāṃgrāmikair hataiḥ //
nihataiḥ kuñjarair mattais tathā tridaśadānavaiḥ /
cakrākṣayugaśastraiś ca bhagnair avanipātitaiḥ /
babhūvāyodhanaṃ ghoraṃ piśitāśanasaṃkulam //
aṣṭāśītisahasrāṇi rathās tatra hatāḥ kila /
nāgā lakṣaṃ hatā rājann aśvā lakṣatrayaṃ nṛpa //
utpetuś ca kavandhāni dikṣu sarvāsu saṃyuge /
anyonyabaddhavairāṇāṃ daityānāṃ jayagṛddhinām /
saṃprahāras tadā yuddhe vartate 'tibhayaṃkaraḥ //
sainyānāṃ saṃprayuktānāṃ śūrāṇām anivartinām /
ajasya caikapādasya rāhoś caiva mahātmanaḥ //
teṣāṃ tu tatra patatāṃ kruddhānām atinisvanaḥ /
udvarta iva bhūtānāṃ samudrāṇāṃ ca śuśruve //
tatraikas tu sadhūmrākṣaḥ śrīmān rudro munīśvaraḥ /
bibheda keśinaṃ śaktyā gadāpaṭṭisaśūladhṛk //
nānāpraharaṇā ghorā bhīmākṣā bhīmadarśanāḥ /
nipetū rudradayitā mahāpāriṣadās tadā //
ratham āsthāya ca śrīmāṃs taptakāñcanakuṇḍalaḥ /

dānavaiḥ saṃvṛtaḥ keśī yudhyate yudhi durjayaiḥ //
tasya saṃgrāmaśauṇḍasya saṃgrāmāgre yuyutsavaḥ /
niṣpetur ugravīryasya jvālā hi prasṛtā mukhāt //
sa tu siṃhāñcitaskandhaḥ śārdūlasamavīkramaḥ /
mahājaladasaṃkāśo mṛdaṅgadhvaninisvanaḥ //
tasya niṣpatamānasya dānavaiḥ saṃvṛtasya vai /
babhūva sumahānādaḥ kṣobhayaṃs tridivaṃ tadā //
tena śabdena vitrastā tridaśānāṃ mahācamūḥ /
drumaśailapraharaṇā yoddhum evābhyavartata //
teṣāṃ ca devadaityānāṃ yuyutsūnāṃ parasparam /
saṃnipātaḥ sutumulo raudro lokabhayāvahaḥ //
teṣāṃ yuddhaṃ mahāghoraṃ saṃjajñe lomaharṣaṇam /
devadānavasaṃghānāṃ prāṇāṃs tyaktvā mahāhave //
sarve hy atibalāḥ śūrāḥ sarve parvatasaṃnibhāḥ /
sarve sarvāstravidvāṃsaḥ sarve sarvāyudhodyatāḥ /
tridaśā dānavāś caiva parasparajighāṃsavaḥ //
teṣāṃ ninadatāṃ śabdaḥ saṃyuge meghanisvanaḥ /
śuśruve 'timahāghoṣo garuḍasyeva gacchataḥ /
śuśruve 'timahāghoraś carasthāvarakampanaḥ //
reṇuś cāruṇasaṃkāśaḥ sabhīmaḥ samapadyata /
udbhūto devadaityaughaiḥ saṃrurodha diśo daśa //
anyonyaṃ rajasā tena kauśeyāruṇapāṇḍunā /
saṃvṛtā bahurūpeṇa dadṛśur na sma kiṃcana //
na dhvajo na patākā vā na varma turago 'pi vā /
āyudhaṃ syandanaṃ vāpi dṛśyate naiva sārathiḥ //
sa śabdas tumulas teṣām anyonyam abhidhāvatām /
nipetur ugravīryasya jvālā hi prasṛtā mukhāt //
sa tu siṃharṣabhaskandhaḥ śārdūlasamavikramaḥ /
mahājaladasaṃkāśo mahājaladanisvanaḥ //
tasya niṣpatamānasya dānavaiḥ saṃvṛtasya ca /
śrūyate tumulaḥ śabdo na rūpāṇi cakāśire //
dānavās tatra saṃkruddhā dānavān eva jaghnire /
tridaśās tridaśāṃś caiva nijaghnus tumule tadā //
te parāṃś ca vinighnantaḥ svāṃś ca yuddhe mahāsurān /
rudhirārdrāṃ tathā cakrur medinīm asurāḥ surāḥ //
tatas tu rudhiraugheṇa saṃsiktaṃ mṛditaṃ rajaḥ /
śarīraśatasaṃkīrṇaṃ babhūva sumahāraṇam //
śūlaśaktigadākhaṅga+ parighaprāsatomaraiḥ /
tridaśā dānavāś caiva jaghnur anyonyam āhave //
bāhubhiḥ parighākārair nighnantaḥ parvatais tadā /

rudrapāriṣadān sarvān sūdayanti sma dānavāḥ //
rudrapāriṣadāś caiva mahādrumamahāśmabhiḥ /
vyadārayann atikramya śastraiś cādityavarcasaiḥ //
etasminn antare kruddhaḥ keśī dānavasattamaḥ /
saṃgrāmamarṣī ghoraḥ sa svāny anīkāni harṣayan /
teṣāṃ paramasaṃkruddho vajram astram udīrayat //
vajreṇāstreṇa divyena śastreṇa ca mahātmanā /
mahāpāriṣadāḥ sarvaṃ nihatā yudhi durjayāḥ //
vajrāstrapīḍitā bhrāntā rudrapāriṣadā yudhi /
viprakīrṇadrumāḥ petuḥ śailā vajrahatā iva //
evaṃ tat tumulaṃ yuddham abhaval lomaharṣaṇam /
keśinaḥ saha rudreṇa tad adbhutam ivābhavat //
vṛṣaparvā tu daityendro viśvam adbhutadarśanam /
niṣkumbhaṃ yodhayām āsa lohitārkasamadyutim //
krodhamūrchitavaktras tu dhunvan paramakārmukam /
dhvajinīṃ prekṣya śatrūṇāṃ sārathiṃ tvarito 'bravīt //
atraiva tāvat tvaritaṃ nayemaṃ sārathe ratham /
ete hi devāḥ sahitā ghnanti naḥ samare balam //
etān nihantum icchāmi samaraślāghino raṇe /
etair hi dānavānīkaṃ kṛtacchidram idaṃ mahat //
tataḥ prajavitāśvena rathena rathināṃ varaḥ /
arīn abhyahanat kruddhaḥ śarajālair mahāsuraḥ //
tasya vikramataḥ saṃkhye dānavendrasya dhīmataḥ /
na sthātuṃ devatāḥ śaktāḥ kiṃ punar yoddhum āhave /
atyarthaṃ vai raṇe śūrāḥ saṃgrāmeṣv anivartinaḥ /
vṛṣaparvavinirbhinnāḥ sarva evābhidudruvuḥ //
vṛṣaparvavinirbhiṇṇā vineduś cātra sarvaśaḥ /
tān mṛtyuvaśam āpannān vaivasvatavaśaṃ gatān /
samīkṣya nihatāñ jñātīn avatasthe mahāsuraḥ //
niṣkumbhaṃ tatra taṃ dṛṣṭvā sarve te tridaśottamāḥ /
sametya sahitāḥ sarve taṃ drutaṃ paryavārayan //
vyavasthitaṃ ca niṣkumbhaṃ taṃ dṛṣṭvā tridaśottamāḥ /
babhūvur balavanto vai tasyāstrabalatejasā //
vṛṣaparvā tu śailābhaṃ niṣkumbhaṃ samare sthitam /
mahendra iva dhārābhiḥ śaravarṣair avākirat //
acintayitvā tu śarāñ śarīre patitān bahūn /
sthitaś ca pramukhe śrīmān sasainyaḥ sa mahābalaḥ //
sa prahasya mahātejā vṛṣaparvāṇam āhave /
abhidudrāva vegena kampayann iva medinīm //
tasya tv ādhāvamānasya dīpyamānasya tejasā /

babhūva rūpaṃ durdharṣaṃ dīptasyeva vibhāvasoḥ //
rathaṃ tyaktvā sa tu śrīmān sakrodhaḥ kamalekṣaṇaḥ /
vṛkṣam utpāṭayām āsa mahāśākhaṃ mahocchrayam /
tataś cikṣepa taṃ vṛkṣaṃ niṣkumbho vṛṣaparvaṇaḥ //
taṃ gṛhītvā mahāvṛkṣaṃ pāṇinaikena dānavaḥ /
vinadya sumahānādaṃ bhrāmayitvā ca vīryavān //
sagajān sagajārohān sarathān rathinas tathā /
jaghāna dānavas tena śākhinā tridaśāṃs tadā //
tam antakam iva kruddhaṃ samare prāṇahāriṇam /
vṛṣaparvāṇam āsādya tridaśā vipradudruvuḥ //
tam āpatantaṃ saṃkruddhaṃ tridaśānāṃ bhayāvaham /
ālokya dhanvī niṣkumbhaś cukrodha ca nanāda ca //
sa tatra niśitair bāṇair viṃśadbhir marmavedhibhiḥ /
nirbibheda mahāvīryo niṣkumbho dānavādhipam //
śaraśaktibhir ugrābhir daityānām adhipaṃ prabhum /
daityānām atha niṣkumbhaḥ śaraśaktibhir arditaḥ /
tato daityo 'bhavat kruddho dānavānāṃ camūmukhe /
bibheda niśitair bāṇaiḥ niṣkumbhaṃ dānavottamaḥ //
viddhaḥ samaramadhyastho rudhiraṃ prāsravad bahu //
udvignā muktakeśāś ca bhagnadarpāḥ parājitāḥ /
śvasanto dudruvuḥ sarve bhayād vai vṛṣaparvaṇaḥ //
anyonyaṃ pramamanthus te trāsitā vṛṣaparvaṇā /
pṛṣṭhatas trāsasaṃvignāḥ prekṣamāṇā muhur muhuḥ //
tyaktapraharaṇāḥ sarve kṛtās te vṛṣaparvaṇā /
saṃgrāme yuddhaśauṇḍena tadā niṣkumbhasainikāḥ //
tatraiva tu mahāvīryaḥ prahrādaḥ kālam āhave /
yodhayām āsa raktākṣo hiraṇyakaśipoḥ sutaḥ //
tasya dānavavīrasya yuddhakāle jayakriyāḥ /
lokanāthe harau viṣṇau jñānagamye jaganmaye /
tasya dānavarājasya yuddhakālakṣamāḥ kriyāḥ //
cakāra tvarayā yukto bhārgavo vijayāvahāḥ //
hutāśanaṃ tarpayato brāhmaṇāṃś ca namasyataḥ /
ājyagandhaprativaho mārutaḥ surabhir vavau //
srajaś ca vividhāś citrā jayārtham abhimantritāḥ /
prahlādasya śubhe mūrdhni ābabandhośanāḥ svayam /
kālena saha saṃgrāme prayuddhaḥ sa mahāsuraḥ //
prahrādasyātivīryasya śāntiṃ cakre sa bhārgavaḥ /
daśa śiṣyasahasrāṇi bhārgavasya mahātmanaḥ /
tāni dānavavīrāṇāṃ jepuḥ śāntim anuttamām //
atharvāṇam atho divyaṃ brahmasaṃstavacoditam /

raṇapraveśasāntiṃ te kramāc cakruś ca dānavāḥ /
raṇapraveśasadṛśaṃ karma vaijayikaṃ kṛtam //
tataḥ sarvāstraviduṣaḥ samareṣv anivartinaḥ /
vidyātapaḥsamāyuktāḥ kṛtasvastyayanakriyāḥ //
dhanurhastāḥ kavacino vegenāplutya dānavāḥ /
balim abhyarcya rājānaṃ prahradāṃ paryavārayan //
āsthāya vipulaṃ divyaṃ rathaṃ pararathārujam /
nānāpraharaṇākīrṇaṃ sacakram iva parvatam //
tad babhūva muhūrtena kṣveḍitāsphoṭitākulam /
meroḥ śikharam ākīrṇaṃ dyaur ivāmbudharāgame //
srajaḥ padmapalāśānām āmucya suvibhūṣītāḥ /
bāndhavān saṃparityajya nipatanti raṇapriyāḥ //
mahāyudhadharaḥ śrīmāñ śubhavarmadharaḥ prabhuḥ /
śirastrāṇatanutrāṇī dhanvī paramadurjayaḥ //
siṃhaśārdūladarpāṇāṃ nadatāṃ kiṃkiṇīkinām /
tasya daityasahasrāṇi prayānty agre mahāraṇe //
sainyapakṣahatās tasya rathāḥ paramadurjayāḥ /
saptatir vai sahasrāṇi gajās tāvanta eva ca //
madhye vyūhodarasthas tu kālanemir mahāsuraḥ /
dhanur visphārayan ghoraṃ nanāda prajahāsa ca //
tasmiñ śatasahasrāṇi puro yānti mahādyuteḥ /
dānavānāṃ balavatāṃ śakrapratimatejasām //
sa samaṃ vartamānas tu pakṣābhyāṃ vistṛto mahān /
abhavad dānavavyūho durbhedyaḥ sarvadevataiḥ //
ṣaṣtiṃ rathasasharāṇi dānavānāṃ dhanurbhṛtām /
nānāpraharaṇānāṃ ca parimāṇaṃ na vidyate //
gadāparighanistriṃśa+ śūlam udgarapaṭṭisaiḥ /
pragṛhītair vyarājanta dānavāḥ parvatopamāḥ //
garjanto vinadantaś ca vikrośantaḥ punaḥ punaḥ /
ayudhyanta mahāvīryāḥ samareṣv anivartinaḥ //
tatra tūryasahasrāṇāṃ saṃjajñe nisvano mahān /
hayānāṃ ca gajānāṃ ca garjatām abhitaujasām //
duṃdubhīnāṃ ca nirghoṣaḥ parjanyaninadopamaḥ /
śuśruve śaṅkhaśabdaś ca paṭahānāṃ ca nisvanaḥ //
tena śaṅkhaninādena bherītūryaraveṇa ca /
nirghoṣeṇa rathānāṃ ca krośatīva nabhaḥsthalam //
sāgarapratimaughena balena mahatā vṛtaḥ /
prahrādo 'yudhyata kruddhaḥ kālāntakayamopamaḥ //
tasya nādena raudreṇa ghoreṇāpratimaujasaḥ /
vineduḥ sarvabhūtāni trailokyavisṛtaiḥ svaraiḥ //

antarikṣāt papātolkā vāyuś ca paruṣo vavau /
vamantyaḥ pāvakaṃ ghoraṃ śivāś caiva vavāśire //
prahrādas tu mahāvīryaḥ prahasan yuddhadurmadaḥ /
uvāca vacanaṃ śrīmāṃs tatkālakṣamam uttamam /
adyāhaṃ darśayiṣyāmi svabāhubalam ūrjitam /
adya madbāṇanihatān devān drakṣyatha saṃyuge //
bāndhavā nihatā yeṣāṃ tridaśair iha saṃyuge /
adya te nirvapiṣyanti śatrumāṃsāni dānavāḥ //
imam adya samudbhūtaṃ reṇuṃ samaramūrdhani /
ahaṃ saṃśamayiṣyāmi śatruśoṇitavisravaiḥ //
timiraughahatārkaṃ ca sainyareṇvaruṇīkṛtam /
ākāśaṃ saṃpatiṣyanti khadyotā iva me śarāḥ //
hṛṣṭāḥ saṃparimodadhvaṃ devebhyas tyajyatāṃ bhayam /
adyāhaṃ nihaniṣyāmi kālendraṃ dhanuṣā raṇe //
toṣayiṣyāmi rājānaṃ baliṃ balavatāṃ varam /
tridaśān sagaṇān hatvā raṇe cāntakasaṃnibhān //
akṣayāḥ santi me tūṇāḥ śarāś cāśīviṣopamāḥ /
sthātuṃ me purataḥ śaktāḥ ke raṇe jīvitepsavaḥ //
hatvā ripugaṇāṃs tuṣṭir anurāgaś ca rājasu /
hatasya tridive vāso nāsti yuddhasamā gatiḥ //
te bhayaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā raṇe dānavasattamāḥ /
nihatyemān arīn sarvān modadhvaṃ nandane vane //
evam uktvā mahāsainyaṃ prahrādo dānavottamaḥ /
kālasainyaṃ mahāraudraṃ tarasāmardatāsuraḥ //
sarvāstravidvāñ śūraś ca nityaṃ cāpy aparājitaḥ /
yuddheṣv abhimukho nityaṃ svabāhubaladarpitaḥ //
ṣaṣtiṃ rathasahasrāṇi vividhāyudhadhāriṇām /
prahrādasyātivīryasya ye tasya tanayā nijāḥ //
tais tu kratuśatair iṣṭaṃ vipulair āptadakṣiṇaiḥ /
kṣāntā dharmaparā nityaṃ satyavrataparāyaṇāḥ //
dātāraḥ priyavaktāro vaktāraḥ śāstravastuṣu /
svadāraniratā nityaṃ brahmaṇyāḥ satyasaṃgarāḥ //
yaṣṭāraḥ kratubhir nityaṃ nityaṃ cādhyayane ratāḥ /
iṣvastrakuśalāḥ sarve bahuśo dṛṣṭavikramāḥ //
mattavāraṇavikrāntāḥ śatrusainyapramardakāḥ /
dārayantaḥ padākṣepaiḥ sughorān vātarecakān //
yuddhotsukadhiyo nityaṃ krodharañjitalocanāḥ /
saṃdaṣṭauṣṭhapuṭā daityā vinedur bhīmavikramāḥ //
kṣveḍitāsphoṭitaravair anyonyaṃ samaharṣayan /
veṇuśaṅkharavaiś caiva siṃhanādaiś ca puṣkalaiḥ //

āplutyāplutya sahasā raṇe vavrur anekaśaḥ /
tālamātrāṇi cāpāni vikṛṣya sumahābalāḥ //
amṛṣyamāṇāḥ sahasā dānavā bāṇapāṇayaḥ /
mahāsurair apy ajitā yodhayanti raṇe 'ntakam //
prataptahemābharaṇāḥ sarve te śvetavāsasaḥ /
dānavā māninaḥ sarve sarve svargābhikāṅkṣiṇaḥ //
sarve jayaiṣiṇo vīrāḥ sarve śatruvadhodyatāḥ /
śuśubhe sā camūr dīptā patākādhvajamālinī /
gajāśvarathasaṃbādhā svargamārgābhikāṅkṣiṇī //
tataḥ kālas tu niryāto bhīmo bhīmaparākramaḥ /
vinadan sumahākāyo vyādhibhir bahubhir vṛtaḥ //
dadarśa mahatīṃ senāṃ dānavānāṃ balīyasām /
abhisaṃjātaharṣāṇāṃ kālaṃ samabhigarjatām //
āpatantaṃ tadānīkaṃ dānavānāṃ tarasvinām /
pratilomaṃ cakārāśu vyādhibhiḥ sahito 'ntakaḥ //
praviśya dhvajinīṃ caiṣāṃ ghātayām āsa vīryavān /
kālo rudhiraraktākṣaḥ svenānīkena saṃvṛtaḥ //
prahrādabalam atyugraṃ prahrādaṃ ca mahābalam /
ājaghāna raṇe kālo daṇḍam udgarapaṭṭisaiḥ //
śaraśaktyṛṣṭikhaḍgāṃś ca śūlāni musalāni ca /
gadāś ca parighāś caiva vividhāś ca paraśvadhāḥ //
dhanūṃṣi ca vicitrāṇi śataghnīś ca sthirāyasīḥ /
pātyante vyādhibhir yuddhe dānavānāṃ camūmukhe //
atisārā jvarāś caiva yakṣmāṇaḥ śleṣmajā rujāḥ /
śirorogākṣirogāś ca audarīkāś ca ye 'gadāḥ //
bahavo vyādhayo yuddhe bahūn asurapuṅgavān /
vyādhīn api ca daityaughā nijaghnur bahavo bahūn //
śūlaiḥ pramathitāḥ kecit kecic chinnāḥ paraśvadhaiḥ /
parighair āhatāḥ kecit kecic ca paramāyudhaiḥ //
kecid dvidhākṛtāḥ khaḍgaiḥ sphurantaḥ patitā bhuvi /
vyādhayo dānavair evaṃ nānāśastrair vidāritāḥ //
te cāpi vyādhibhiḥ sarve vividhair āyudhottamaiḥ /
khaḍgaiś ca vipulais tīkṣṇaiḥ prāsatomaramudgaraiḥ /
bhinnāś ca dānavāḥ śūlair nikṛttāś ca paraśvadhaiḥ //
mudgaraiḥ paṭṭisaiś caiva vyādhibhiś ca mahābalaiḥ /
kṣatāḥ śastrair anekaiś ca muṣṭibhiś ca mahāmṛdhe //
vemuḥ śonitam akṣobhyaṃ viṣṭhabdhadaśanekṣaṇāḥ //
ārtasvaraṃ ca nadatāṃ siṃhanādāṃś ca garjatām /
babhūva tumulaḥ śabdaḥ saṃgrāme lomaharṣaṇaḥ //
muṣṭibhiś cottamāṅgāni talair gātrāṇi cāsakṛt /