હરિવંશ · ભાગ 521540

તાન્ અન્તરિક્ષે નારાચાન્ ભગશ્ ચિચ્છેદ પત્રિણા ।
જ્વલન્તમ્ અચલપ્રખ્યં વૈશ્વાનરસમપ્રભાન્ ॥
તતો ભગં ચતુઃષષ્ટ્યા વિવ્યાધાસુરસત્તમઃ ।
શિલીમુખૈર્ મહાવેગૈર્ જામ્બૂનદવિભૂષિતૈઃ ॥
સાયકાનાં સુતીક્ષ્ણાનાં સુમુખાનાં સુવેગિનામ્ ।
તદા તત્ સુચિરં કાલં યુદ્ધં સમમ્ ઇવાભવત્ ।
શમ્બરસ્ય ચ માયાભિર્ નાદૃશ્યત તતો ઽમ્બરમ્ ॥
દોર્ભ્યાં વિક્ષિપતશ્ ચાપં રથં વિષ્ટભ્ય તિષ્ઠતઃ ।
શ્રૂયતે ધનુષઃ શબ્દો વિસ્ફૂર્જિતમ્ ઇવાશણેઃ ॥
સ ભગસ્ય હયાન્ હત્વા છિત્ત્વા ચ ધ્વજમ્ આહવે ।
અભ્યવર્ષચ્ છરૈર્ એનં પર્જન્ય ઇવ વૃષ્ટિમાન્ ॥
ન તસ્યાસીદ્ અનિર્ભિન્નં ગાત્રે દ્વ્યઙ્ગુલમ્ અન્તરમ્ ।
ભગદેવસ્ય દૈત્યેન શમ્બરેણાસ્ત્રઘાતિના ॥
ભગાદિત્યસ્ય દેવસ્ય શમ્બરાસ્ત્રેણ ધીમતઃ ।
દૈત્યસ્ય ચાદ્ભુતં દિવ્યમ્ અસ્ત્રમ્ અસ્ત્રેણ વારયન્ ।
મુમોચ ક્રોધતાં રાક્ષો દિધક્ષન્ દૈત્યમ્ આહવે ।
માયાયુદ્ધેન માયાવી શમ્બરસ્ તમ્ અયોધયત્ ।
અવઞ્ચયદ્ ભગં દૈત્યો માયાભિર્ લાઘવેન ચ ॥
અથ દૈત્યો ભગં સમ્યગ્ વઞ્ચયામ્ આસ લાઘવૈઃ ।
ભગસ્ તસ્ય રથં સાશ્વં શરવર્ષૈર્ અવાકિરત્ ।
સહસ્રમાયો દ્યુતિમાન્ દેવસેનાં નિષૂદયન્ ।
અદૃશ્યત શરૈશ્ છન્નઃ શમ્બરઃ શતધા રણે ॥
અદૃશ્યત્ પતિતો ભૂમૌ ગતચેતા ઇવાસુરઃ ।
અથ સ્મ યુધ્યતે ભૂયઃ શતધા શૈલસંનિભઃ ॥
દિશાગજેન્દ્રમ્ આરૂઢો દૃશ્યતે સ્મ પુનર્ બલી ।
પાદેશમાત્રશ્ ચ પુનર્ ભૂત્વા ભવતિ શૈલવત્ ।
મહામેઘ ઇવ શ્રીમાંસ્ તિર્યગ્ ઊર્ધ્વં ચ સો ઽભવત્ ।
ગર્જમાનો ઽનિશં રૌદ્રં વિદ્યુત્ સંપાતભીષણઃ ।
પુનઃ કૃત્વા વિરૂપાણિ વિકૃતાનિ ચ સર્વશઃ ।
સર્વાં ભીષયતે સેનાં દેવાનાં ભીમદર્શનઃ ॥
તે ભીતાઃ પ્રપલાયન્તે સિંહત્રસ્તા મૃગા ઇવ ।
તતઃ સો ઽન્યં નવં દેહં કૃત્વા પ્રાંશુતરં પુનઃ ।
ગચ્છત્ય્ ઊર્ધ્વગતિં ઘોરો દિશઃ શબ્દેન પૂરયન્ ।
નભસ્તલગતશ્ ચાપિ વર્ષતે વાસવો યથા ।
સંવર્તકામ્બુદપ્રખ્યઃ પૂરયન્ પૃથિવીતલમ્ ॥
તજ્ જલં શોષયિત્વા તુ યુગાન્તાદિત્યરૂપધૃક્ ।
સંવર્તકો ઽનલશ્ ચૈવ ભૂત્વા ભીમપરાક્રમઃ ।
શતવર્ત્મા શતશિખો દદાહ ચ પુનઃ સુરાન્ ॥
મુહૂર્તાચ્ ચ મહાશૈલઃ શતશીર્ષઃ શતોદરઃ ।
અદૃશ્યત દિવં સ્તબ્ધ્વા શતશૃઙ્ગ ઇવાચલઃ ॥

યો ઽન્યે દૈત્યાશ્ ચ સાધ્યાશ્ ચ યે ચ વિશ્વે ચ દેવતાઃ ।
ક્ષિપન્ત્ય્ અસ્ત્રાણિ દિવ્યાનિ તાનિ સો ઽગ્રસતાસુરઃ ॥
યુધ્યમાનશ્ ચ સમરે સરથઃ સો ઽસુરોત્તમઃ ।
ગન્ધર્વનગરાકારસ્ તત્રૈવાન્તરધીયત ॥
તે ભીતાઃ સમુદૈક્ષન્ત ત્રિદશા ભીમવિક્રમમ્ ।
સહસ્રમાયં સમરે શમ્બરં ચિત્રયોધિનમ્ ॥
સ ભગો ભયસંત્રસ્તો દાનવેન્દ્રસ્ય સંયુગે ।
રથં ત્યક્ત્વા મહાભાગો મહેન્દ્રં શરણં ગતઃ ॥
પરાજિત્ય તુ તં દેવં દાનવેન્દ્રઃ પ્રતાપવાન્ ।
ગતો યત્ર મહાતેજા જાતવેદા મહાપ્રભઃ ॥
સ વહ્નિર્ વાગ્ભિર્ ઉગ્રાભિઃ ક્રુદ્ધસ્ તર્જયતે બલી ।
ભવામ્ય્ એષ હિ તે મૃત્યુર્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વાન્તરધીયત ॥
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે ચૈવ બ્રાહ્મણેન્દ્રો મહાબલઃ ।
જઘાન સોમઃ શીતાસ્ત્રો દાનવાનાં ચમૂં રણે ॥
કૈલાસશિખરાકારો દ્યુતિમદ્ભિર્ ગણૈર્ વૃતઃ ।
અવધીદ્ દાનવાન્ દૃપ્તાન્ દણ્ડપાણિર્ ઇવાન્તકઃ ॥
પોથયન્ રથવૃન્દાનિ વાજિવૃન્દાનિ ચાભિભૂઃ ।
દૈત્યેષુ વ્યચરચ્ છ્રીમાન્ યુગાન્તે કાલવચ્ છશી ॥
સ કર્ષન્ રથજાલાનિ ઊરુવેગેન ચન્દ્રમાઃ ।
દદાહ દાનવાન્ સર્વાન્ દાવાગ્નિર્ ઇવ ચોદિતઃ ॥
મૃદ્ગન્ રથેભ્યો રથિનો ગજેભ્યો ગજયોધિનઃ ।
સાદિનશ્ ચાશ્વપૃષ્ઠેભ્યો ભૂમૌ ચાપિ પદાતિનઃ ॥
શીતેન વ્યધમત્ સર્વાન્ વાયુર્ વૃક્ષાન્ ઇવૌજસા ।
ચન્દ્રમાઃ સુમહાતેજા દાનવાનાં મહાચમૂમ્ ॥
તદ્ અસ્ત્રમ્ અભવત્ તસ્ય પ્રદિગ્ધં શત્રુશોણિતૈઃ ।
પિનાકમ્ ઇવ રુદ્રસ્ય ક્રુદ્ધસ્યાભિઘ્નતઃ પશૂન્ ।
યુગાન્તકોપમઃ શ્રીમાન્ દૈત્યેષુ વ્યચરદ્ બલી ॥
આવાર્ય મહતીં સેનાં પ્રદ્રવન્તીં પુનઃ પુનઃ ।
ચન્દ્રં મૃત્યુમ્ ઇવાયાન્તં દૃષ્ટ્વા યોધા વિસિષ્મિયુઃ ॥
યતો યતઃ પ્રક્ષિપતિ શિશિરાસ્ત્રં તમોનુદઃ ।
તતસ્ તતો વ્યશીર્યન્ત દૈત્યસૈન્યાનિ સંયુગે ॥
વ્યદારયત સૈન્યાનિ સ્વબલેનાભિસંવૃતઃ ।
ગ્રસમાનમ્ અનીકાનિ વ્યાદિતાસ્યમ્ ઇવાન્તકમ્ ॥
તં તથા ભીમકર્માણં ગૃહીતાસ્ત્રં મહાહવે ।
દૃષ્ટ્વા શશાઙ્કમ્ આયાન્તં દૈત્યાનાં ચન્દ્રભાસ્કરૌ ॥
તાલમાત્રાણિ ચાપાનિ કર્ષમાનૌ મહાબલૌ ।
છાદયેતાં શરૈશ્ ચન્દ્રં વૃષ્ટિમ્ અન્તાવ્ ઇવામ્બુદૌ ॥
અથ વિસ્ફાર્યમાણાનાં કાર્મુકાણાં સુરાસુરૈઃ ।
અભવત્ સુમહાશબ્દો દિશઃ સંનાદયન્ન્ ઇવ ॥
વિનદદ્ભિર્ મહાનાગૈર્ હેષમાનૈશ્ ચ વાજિભિઃ ।

ભેરીશઙ્ખનિનાદૈશ્ ચ તુમુલં સર્વતો ઽભવત્ ॥
યુયુત્સવસ્ તે સંરબ્ધા જયગૃદ્ધા યશસ્વિનઃ ।
અન્યોન્યમ્ અભિગર્જન્તો ગોષ્ઠેષ્વ્ ઇવ મહાવૃષાઃ ॥
શિરસાં પાત્યમાનાનાં સમરે નિશિતૈઃ શરૈઃ ।
અશ્મવૃષ્ટિર્ ઇવાકાશે હ્ય્ અભવત્ સેનયોસ્ તયોઃ ॥
કુણ્ડલોષ્ણીષધારીણી જાતરૂપસ્રજાંસિ ચ ।
પતિતાનિ સ્મ દૃશ્યન્તે શિરાંસિ રણમૂર્ધનિ ॥
વિશિખોન્મથિતૈર્ ગાત્રૈર્ બાહુભિશ્ ચ સકાર્મુકૈઃ ।
સહસ્રાભરણૈશ્ ચાન્યૈર્ વિચ્છિન્નૈ રુચિરૈઃ કરૈઃ ॥
કવચૈર્ આવૃતૈર્ ગાત્રૈર્ ઉરુભિશ્ ચન્દનોક્શિતૈઃ ।
મુખૈશ્ ચ ચન્દ્રસંકાશૈસ્ તપ્તકુણ્ડલભૂષનૈઃ ॥
ગજવાજિમનુષ્યાણાં સર્વગાત્રૈઃ સમન્તતઃ ।
આસીત્ સર્વા સમાકીર્ણા મુહૂર્તેન વસુંધરા ॥
ચાપમેઘાશ્ ચ વિપુલાઃ શસ્ત્રવિદ્યુત્પ્રકાશિનઃ ।
વાહનાનાં ચ નિર્ઘોષઃ સ્તનયિત્નુસમો ઽભવત્ ॥
સ સંપ્રહારસ્ તુમુલઃ કટુકઃ શોણિતોદકઃ ।
પ્રાવર્તત સુરાણાં ચ દાનવાનાં ચ સંયુગે ॥
તસ્મિન્ મહાહવે રૌદ્રે તુમુલે લોમહર્ષણે ।
સ સંપ્રહારસ્ તુમોલો ભીરૂનાં ભયવર્ધનઃ ।
વવર્ષુઃ શરવર્ષાણિ સંરબ્ધા દેવદાનવાઃ ॥
વ્યક્રોશન્ત ગજાસ્ તત્ર શરવર્ષપ્રપીડિતાઃ ।
અશ્વાશ્ ચ પર્યધાવન્ત હતારોહા દિશો દશ ।
ઉત્પત્ય નિપતન્ત્ય્ અન્યે શરવર્ષપ્રપીડિતાઃ ॥
દેવાનાં દાનવાનાં ચ ગજાશ્વરથિનાં રણે ।
સમરે તત્ર શૂરાણાં પ્રવરાણાં તરસ્વિનામ્ ।
ધનુર્જ્યાતલશબ્દેન ન પ્રાજ્ઞાયત કિંચન ॥
શરશક્તિગદાભિસ્ તે ખડ્ગૈશ્ ચામિતતેજસઃ ।
નિર્જઘ્નુર્ મહતીં સેનામ્ અન્યોન્યસ્ય પરંતપાઃ ॥
બાહૂનામ્ ઉત્તમાઙ્ગાનાં કાર્મુકાનાં ચ સંયુગે ।
રાશયસ્ તત્ર દૃશ્યન્તે દેવદૈત્યસમાગમે ॥
અશ્વાનાં કુઞ્જરાણાં ચ રથાનાં ચ વરૂથિનાં ।
નાન્તં સમધિગચ્છન્તિ નિહતાનાં સુરાસુરૈઃ ॥
ગદાભિર્ અસિભિઃ પ્રાસૈર્ ભલ્લૈઃ સંનતપર્વભિઃ ।
યોધાસ્ તત્રાભ્યહન્યન્ત હસ્ત્યશ્વમ્ અપિ તદ્ બહુ ॥
પ્રાવર્તત નદી ઘોરા શોણિતૌઘતરંગિણી ।
તદા મધ્યેન સૈન્યાનાં કેશશૈવલશાડ્વલા ॥
હાહાકારો મહાશબ્દો યોધાનામ્ અભવત્ તદા ।
દાનવૈર્ હન્યમાનાનાં ત્રિદશાનાં મહારણે ॥
અભવત્ તુમુલઃ શબ્દો મેઘાનામ્ ઇવ ગર્જતામ્ ।
એવં તદ્ અભવદ્ યુદ્ધં દેવાનામ્ અસુરૈઃ સહ ।

વિભીષણં મહારૌદ્રં વિકૃતં ભીમદર્શનમ્ ॥
વિરોચનસ્ તુ તત્રૈવ વિષ્વક્સેનં મહાહવે ।
જઘાન રુધિરાભાક્ષં સાધ્યં પરમધન્વિનામ્ ॥
તમ્ આયાન્તમ્ અભિપ્રેક્ષ્ય વિષ્વક્સેનઃ સુરૈર્ વૃતઃ ।
અમેયાત્મા સુરશ્રેષ્ઠઃ પ્રત્યવિધ્યત્ સ્તનાન્તરે ॥
સાધ્યસ્ય બાણાભિહતસ્ તોત્રાર્દિત ઇવ દ્વિપઃ ।
વિરોચનઃ પ્રજજ્વાલ ક્રોધેનાગ્નિર્ ઇવાધ્વરે ॥
સ કાર્મુકવિનિર્મુક્તૈઃ શરૈર્ દાનવસત્તમઃ ।
વિષ્વક્સેનં બિભેદાજૌ દીપ્તૈઃ સપ્તભિર્ આશુગૈઃ ॥
સો ઽતિવિદ્ધો બલવતા દાનવેન સુરોત્તમઃ ।
મૂર્ચ્છામ્ અભિજગામાશુ ધ્વજં ચાપ્ય્ આશ્રયત્ પ્રભુઃ ॥
તતઃ સ પુનર્ આશ્વસ્ય સાધ્યો યુદ્ધે મનો દધે ।
વિસ્ફાર્ય ચ મહાચાપં દૈત્યમધ્યે વ્યવસ્થિતઃ ॥
વિરોચનશ્ ચ બલવાન્ અભ્યયુધ્યત સર્વશઃ ।
ક્ષોભયન્ સુરસૈન્યાનિ સમન્તાન્ નિશિતૈઃ શરૈઃ ॥
તતસ્ તસ્યાસુરેન્દ્રસ્ય યુધ્યમાનસ્ય સંયુગે ।
તસ્ય વૈ યુધ્યમાનસ્ય સંયુગે નિશિતૈઃ શરૈઃ ।
શ્રૂયતે તુમુલઃ શબ્દો જીમૂતસ્યેવ ગર્જતઃ ॥
જગર્જ ચ મહાઘોષો વિનિઘ્નન્ દેવવાહિનીમ્ ।
ચણ્ડમેઘો ઽશ્મવર્ષી ચ સવિદ્યુત્ સ્તનયિત્નુમાન્ ॥
દિશો વિદ્રાવયામ્ આસ શરવર્ષેણ દાનવઃ ।
સર્વસૈન્યાનિ દેવાનામ્ ઉદ્યતાસ્ત્રો મહાહવે ॥
તે પ્રાદ્રવન્ત વિત્રસ્તા રથેભ્યો રથિનસ્ તદા ।
સાદિનશ્ ચાશ્વપૃષ્ઠેભ્યો ભૂમૌ ચાપિ પદાતયઃ ॥
શ્રુત્વા કાર્મુકનિર્ઘોષં વિસ્ફૂર્જિતમ્ ઇવાશનેઃ ।
સ્તમ્ભીભૂતા નિરુત્સાહા ગતસત્ત્વા ઇવાભવન્ ।
સસૈન્યો ઽનુગતો નિત્યં બલં યત્ર સમાવિશાત્ ॥
સર્વસૈન્યાનિ ભીતાનિ નિવ્યલીયન્ત સંયુગે ॥
વિરોચનભયત્રસ્તા રથેભ્યો રથિનસ્ તદા ।
પદાતીનાં યયુઃ સંઘા યત્ર દેવઃ શચીપતિઃ ॥
વિષ્વક્સેનસ્ય સાધ્યસ્ય સર્વતઃ સ મહાબલઃ ।
પાદરક્ષસહસ્રાણિ નિજઘાન ચતુર્દશ ॥
અશ્વવૃન્દેષુ નાગેષુ રથાનીકેષુ ચાભિભૂઃ ।
પદાતીનાં ચ સંઘેષુ વિનિઘ્નન્ પ્રત્યદૃશ્યત ॥
વિતત્ય શ્યેનવત્ પક્ષૌ સર્વતઃ સ વરૂથિનીમ્ ।
ભિત્ત્વા ભિત્ત્વા મહાબાહુઃ શિરાંસ્ય્ આજાવ્ અકૃન્તત ॥
સાદિનશ્ ચ પદાતાશ્ ચ હતશેષા રથાસ્ તથા ।
વિષ્વક્સેનેન સહિતા વિરોચનમ્ અભિદ્રવન્ ॥
તે ઽસિચર્મગદાશક્તિ+ પરિઘપ્રાસતોમરૈઃ ।
તમ્ એકમ્ અભ્યધાવન્તં સિંહનાદં પ્રચક્રિરે ॥

તતઃ સો ઽસિં સમુદ્યમ્ય જવમ્ આસ્થાય દાનવઃ ।
ચકર્ત રથિનામ્ આજૌ શિરાંસિ ચ ધનૂંષિ ચ ॥
રથનાગાશ્વવૃન્દેષુ બલવાન્ અરિસૂદનઃ ।
વિરોચનશ્ ચરન્ માર્ગાન્ પ્રકારાન્ એકવિંશતિમ્ ॥
ભ્રાન્તમ્ ઉદ્ભ્રાન્તમ્ આવિદ્ધમ્ આપ્લુતં વિપ્લુતં પ્લુતમ્ ।
સંપાતં સમુદીર્ણં ચ દર્શયામ્ આસ દાનવઃ ॥
કેચિદ્ વરાસિના રુગ્ણા દાનવેન મહાત્મના ।
વિનેદુશ્ છિન્નવર્માણો નિપેતુશ્ ચ ગતાસવઃ ॥
છિન્નપૃષ્ઠા હતારોહા દાનવેન મહાત્મના ।
વિદ્રુતાઃ સ્વાન્ય્ અનીકાનિ જઘ્નુસ્ ત્રિદશવારણાઃ ॥
નિપેતુર્ ઉર્વ્યામ્ આકાશાન્ નિકૃત્તા દૃઢધન્વિના ।
વિવિધાસ્ તોમરાશ્ ચાપા મહામાત્રશિરાંસિ ચ ।
પ્રતીપમ્ આહરન્ નાગાન્ અશ્વાંશ્ ચ દૃઢવિક્રમાન્ ।
ચકર્ત રથિનામ્ આજૌ શિરાંસિ ચ ધનૂંષિ ચ ॥
આપ્લુત્ય રથિનઃ કાંશ્ચિત્ પરામૃશ્ય મહાબલઃ ।
સૂતાંશ્ ચિચ્છેદ ખડ્ગેન રથાન્ અપિ ચ દાનવઃ ॥
મુહુર્ ઉત્પતતો દિક્ષુ ધાવતશ્ ચ યશસ્વિનઃ ।
માર્ગાંશ્ ચરિત વૈ ચિત્રાન્ વ્યસ્મયન્ત તતો ઽસુરાઃ ॥
નિજઘાન પદા કાંશ્ચિદ્ આક્ષિપ્યાન્યાન્ અપોથયત્ ।
ખડ્ગેન ચાન્યાંશ્ ચિચ્છેદ નાદેનાન્યાંશ્ ચ ભીષયત્ ॥
ઊરુસ્તમ્ભગૃહીતાશ્ ચ પ્રપતન્ત્ય્ અપરે ભુવિ ।
અપરે દૈત્યમ્ આલોક્ય ભયાત્ પ્રાણાન્ અવાસૃજન્ ॥
તસ્મિંસ્ તથા વર્તમાને યુદ્ધે મહતિ દારુણે ।
રથૌઘવાજિનાગાનાં સુરાણાં ચ મહાક્ષયે ॥
સુરાણાં કમ્પજનન+ કલ્પાન્તસદૃશો ભુવિ ॥
કુજુમ્ભો દાનવશ્રેષ્ઠો હ્ય્ અંશમ્ આદિત્યમ્ આહવે ।
યોધયામ્ આસ સમરે વૃષઃ પ્રતિવૃષં યથા ।
જઘાનાચલસંકાશો મત્તવારણવિક્રમઃ ॥
સ્ફુરદ્ભિર્ નિશિતૈસ્ તીક્ષ્નૈઃ શરૈર્ બહુભિર્ આશુગૈઃ ।
દેવસેનાસહસ્રાણિ સરથાનિ મહાહવે ।
તસ્ય બાણપથં પ્રાપ્ય નાભ્યવર્તન્ત સર્વશઃ ॥
પ્રણેદુઃ સર્વભૂતાનિ બભુઃ સતિમિરા દિશઃ ।
દેવાનામ્ અજયઃ ક્રુરઃ પ્રત્યપદ્યત દારુણઃ ॥
અંશશ્ ચ દાનવેન્દ્રસ્ય જઘાનોત્તમવિક્રમઃ ।
અનીકં દશસાહસ્રં કુઞ્જરાણાં તરસ્વિનામ્ ॥
આપતન્તં ગજાનીકં કુજમ્ભો વીક્ષ્ય દાનવઃ ।
ગદાપાણિર્ અવારોહદ્ રથોપસ્થાદ્ અરિંદમઃ ।
અદ્રિસારમયીં ગુર્વીં પ્રગૃહ્ય મહતીં ગદાં ।
અભ્યદ્રવદ્ ગજાનીકં વ્યાદિતાસ્ય ઇવાન્તકઃ ॥
સ ગજાન્ ગદયા નિઘ્નન્ વ્યચરત્ સમરે બલી ।

કુજમ્ભો દાનવશ્રેષ્ઠો ગદાપાણિર્ બલાધિકઃ ॥
વિશીર્ણદન્તાંશ્ ચ બહૂન્ ભિન્નકુમ્ભાંશ્ ચ વારણાન્ ।
અકરોદ્ દાનવશ્રેષ્ઠ ઉદ્દિશ્યોદ્દિશ્ય તાન્ બલી ॥
વિશીર્ણદન્તા બહવો ભિન્નકુમ્ભાસ્ તથાપરે ।
કુજમ્ભેનાર્દિના નાગા વ્યદ્રવન્ત દિશો દશ ॥
કુજમ્ભસ્ય ચ યે ઽમાત્યા દાનવા ઘોરવિક્રમાઃ ।
નારાચૈર્ વિવિધૈસ્ તીક્ષ્ણૈર્ અપાસ્ય ગજયોધિનઃ ॥
ક્ષુરૈઃ ક્ષુરપ્રૈર્ ભલ્લૈશ્ ચ પીતૈર્ અઞ્જલિકૈઃ શિતૈઃ ।
ચિચ્છેદ ચોત્તમાઙ્ગાનિ કુજમ્ભો દાનવોત્તમઃ ॥
શિરોભિઃ પ્રપતદ્ભિશ્ ચ ગગનં પ્રત્યપૂર્યત ।
અશ્મવૃષ્ટિર્ ઇવાભાતિ બાહુભિશ્ ચ સહાઙ્કુશૈઃ ॥
હૃતોત્તમાઙ્ગાઃ સ્કન્ધેષુ ગજાનાં ગજયોધિનઃ ।
અદૃશ્યન્ત મહારાજ તાલા વિશિરસો યથા ॥
આપતન્તં મહાનાગમ્ અંશસ્યાસુરસત્તમઃ ।
જઘાનૈકેષુણા ક્રુદ્ધસ્ તતઃ સ વિમુખો ઽભવત્ ॥
વિગાહ્યૈવં ગજાનીકં કુજમ્ભો દાનવોત્તમઃ ।
વિનિઘ્નન્ પ્રવરાન્ સૈન્યાન્ ગદયા બલિનાં વરઃ ॥
એકપ્રહરાભિહતાન્ કુજમ્ભેન મહાગજાન્ ।
અપશ્યન્ત સુરાઃ સર્વે પર્વતાન્ ઇવ પાતિતાન્ ॥
કુજમ્ભસ્ય ચ માર્ગેષુ વિશીર્ણાસ્ તે મહાગજાઃ ।
વજ્રાહતા ઇવેન્દ્રેણ વિશીર્ણા ઇવ પર્વતાઃ ॥
અપશ્યંસ્ ત્રિદશાઃ સર્વે મૂર્તિમન્તમ્ ઇવાન્તકમ્ ।
ગન્ધાદેવાસ્ય દીર્યન્તે સિંહસ્યેવેતરે મૃગાઃ ॥
સ બભૌ તાં ગદાં બિભ્રત્ પ્રોક્ષિતાં ગજશોણિતૈઃ ।
વ્યાદિતાસ્યો ઽનદત્ ક્રુદ્ધો રૌદ્રરૂપો ભયાનકઃ ।
યથા હિ ભગવાન્ ક્રુદ્ધઃ પ્રજાનાં સંક્ષયે પુરા ।
વિક્રીડમાનો ગદયા રણમધ્યે મહાસુરઃ ॥
ગોપાલ ઇવ દણ્ડેન કાલયન્ સ મહાગજાન્ ।
ક્રુદ્ધં કાલમ્ ઇવાકાશે દણ્ડમ્ ઉદ્યમ્ય દાનવમ્ ।
અપશ્યન્ત સુરાઃ સર્વે કુજમ્ભં ભીમવિક્રમમ્ ॥
હતારોહાસ્ તુ તત્રાન્યે પ્રભિન્ના વારણોત્તમાઃ ।
તે હન્યમાના ગદયા બાણૈશ્ ચ ભૃશવિક્ષતાઃ ॥
અસહન્તઃ કુજમ્ભસ્ય ગદાવેગં મહાહવે ।
સ્વાન્ય્ અનીકાનિ મૃદ્નન્તઃ પ્રાદ્રવન્ત મહાગજાઃ ॥
મહાવાત ઇવાભ્રાણિ વિધમન્ ગદયા ગજાન્ ।
અભ્યધાવદ્ ગજાનીકં વ્યાદિતાસ્ય ઇવાન્તકઃ ।
અતિષ્ટત્ સમરે દૈત્યઃ કાલઃ સંવર્તકો યથા ॥
તતઃ સર્વાણિ સૈન્યાનિ દેવરાજસ્ય શાસનાત્ ।
અભ્યદ્રવન્ત દિતિજાન્ નન્દન્તો ભૈરવાન્ રવાન્ ॥
ગદયા હન્યમાનાનિ બાણક્ષતવપૂંષિ ચ ।

તં બલૌઘમ્ અપર્યન્તં દેવાનાં સુદુરાસદમ્ ।
આપતન્તમ્ અપારં ચ સમુદ્રમ્ ઇવ પર્વણિ ।
રથનાગાશ્વકલિલં શઙ્ખદુંદુભિનિસ્વનમ્ ॥
આપતન્તં સુદુષ્પારં રજસા સર્વતો વૃતમ્ ।
સૈન્યસાગરમ્ અક્ષોભ્યં વેલેવ મકરાલયમ્ ॥
તદ્ આશ્ચર્યમ્ અપશ્યન્ત અશ્રદ્ધેયમ્ ઇવાદ્ભુતમ્ ।
રથનાગાશ્વકલિલં સમુદીર્ણં મહાબલમ્ ।
ઉદીર્ણાં પૃતનાં સર્વાં સાશ્વાં સરથકુઞ્જરામ્ ॥
આવાર્ય સમરે ઽતિષ્ઠત્ કુજમ્ભસ્ તરસા બલી ।
સૈન્યાર્ણવં દેવતાનાં ગિરિર્ મેરુર્ ઇવાચલઃ ।
અનીકિનીં કુજમ્ભસ્ તુ ગદયા સંન્યવારયત્ ॥
સા તથા વારિતા સેના વિહ્વલાભૂન્ નિરુદ્યમા ।
તસ્મિંસ્ તથા વર્તમાને સંપ્રહારે સુદારુણે ।
અસિલોમા હરિશ્ ચૈવ જઘ્નતુસ્ તૌ પરસ્પરમ્ ॥
અસિલોમા તુ બલવાન્ દાનવો દાનવાધિપઃ ।
દેવસૈન્યસ્ય સર્વસ્ય ધૂમકેતુર્ ઇવોત્થિતઃ ।
તપત્ય્ અર્ક ઇવામોઘઃ સુરસૈન્યાનિ સંયુગે ॥
સહસ્રરશ્મિપ્રતિમો દાનવસ્ય રથોત્તમઃ ।
શરૈર્ મેઘ ઇવાવર્ષદ્ દેવાનીકં પ્રતાપવાન્ ॥
શરૌઘરશ્મિભિર્ દીપ્તૈઃ પ્રતપદ્ ઘોરવિક્રમઃ ।
રૌદ્રઃ ક્રૂરો દુરાધર્ષો દુર્વાર્યો ધ્વજિનીમુખે ॥
યુધ્યતે દૈવતૈઃ સાર્ધં ગ્રસમાન ઇવ પ્રભુઃ ।
ઉગ્રેષુર્ ઉગ્રવદનો મૃદ્યમાનો મહાગજાન્ ॥
સુરાણામ્ ઉત્તમાઙ્ગાનિ પ્રચિનોતિ મહાબલઃ ।
ગ્રસન્ દૈવતસૈન્યાનિ શરદંષ્ટ્રઃ પ્રતાપવાન્ ॥
શક્રચાપમહાચાપો મહામેઘ ઇવાસુરઃ ।
અસિજિહ્વશ્ ચક્રહસ્તશ્ ચાપવ્યાત્તાનનો ઽસુરઃ ।
પરશ્વધનખઃ શ્રીમાન્ મૃદઙ્ગાપૂરિતધ્વનિઃ ॥
તિષ્ઠતે દાનવશ્રેષ્ઠઃ સંયુગે વ્યાઘ્રવદ્ બલી ।
પૃષત્કવૃષ્ટિમાન્ ઘોરો જ્યામેઘઃ સ્તનયિત્નુમાન્ ।
શક્રચાપમહાચાપો મહામેઘ ઇવાસુરઃ ॥
મૌર્વીઘોષઃ સ્તનયિત્નુઃ પૃષત્કપ્રથિતો મહાન્ ॥
ધનુર્ વિદ્યુદ્ગુણાટોપો મહામેઘ ઇવાપરઃ ।
ઇષ્વસ્ત્રસાગરો ઘોરો બાહુગ્રાહો દુરાસદઃ ॥
કાર્મુકોર્મિતરઙ્ગૌઘો બાણાવર્તમહાહ્રદઃ ।
ગદાસિમકરો રૌદ્રો જ્યાવેલઃ શિક્ષિતો ઽર્ણવઃ ॥
પદાતિમીનઃ સુમહાન્ ગર્જિતોત્ક્રુષ્ટઘોષવાન્ ।
હયાન્ ગજાન્ પદાતીંશ્ ચ રથાંશ્ ચ તરસા બહૂન્ ॥
ન્યમજ્જયત્ સ સમરે પરવીરાન્ મહારથાન્ ।
અપ્લાવયત્ સ દેવૌઘાન્ દારુણો દાનવેશ્વરઃ ॥

પ્રામર્દત યુધિ શ્રીમાન્ યુધિ શ્રેષ્ટો યુધિ સ્થિતઃ ।
અપષ્યંસ્ ત્રિદશાઃ સર્વે શુદ્ધજામ્બૂનદપ્રભમ્ ॥
સંનદ્ધં તત્ર યુધ્યન્તં જ્વલન્તમ્ ઇવ પાવકમ્ ।
મધ્યંદિનગતં સૂર્યં જ્વલન્તમ્ ઇવ તેજસા ।
ન શેકુઃ સર્વભૂતાનિ દાનવં પ્રસમીક્ષિતુમ્ ॥
યથા પ્રરૂઢે ઘર્માન્તે દહેત્ કક્ષં હુતાશનઃ ।
તથા સુરવરાન્ દૈત્યો દહતે બલતેજસા ॥
દેવાનાં દાનવાનાં ચ બલં નર્દતિ દારુણમ્ ।
વિમૂઢમ્ અભવત્ સર્વમ્ આકુલં ચ સમન્તતઃ ॥
તતઃ શૂરા બલોદગ્રા હસ્ત્યશ્વરથધૂર્ગતાઃ ।
આર્યાં બુદ્ધિં સમાદાય ન ત્યજન્તિ મહારણમ્ ॥
તદ્ ઉત્પિઞ્જલકં યુદ્ધં અભવલ્ લોમહર્ષણમ્ ।
દેવદાનવયોઃ સંખ્યે રુધિરસ્રાવકર્દમમ્ ।
ન દિશં પ્રત્યજાનન્ત ભયગ્રાહનિપીડિતાઃ ॥
અસ્ત્રઘાતાંશ્ ચ વિવિધાન્ દાનવાનાં તદા રણે ।
અન્યોન્યં મૂઢચિત્તાસ્ તે નિજઘ્નુર્ વ્યાકુલીકૃતાઃ ।
સ્વાન્ પરાન્ નાભિજાનન્તિ વિમૂઢાઃ શસ્ત્રપાણયઃ ॥
શિરોરુહેષુ સંગૃહ્ય કશ્ચિચ્ છૂરસ્ય સંયુગે ।
શૂરશ્ છિનત્તિ મૂર્ધાનં સંદષ્ટૌષ્ઠપુટાનનમ્ ॥
બાહુભિર્ મુષ્ટિભિશ્ ચૈવ વજ્રકલ્પૈઃ સુદારુણૈઃ ।
પ્રહરન્તિ રણે વીરા આત્તશસ્ત્રાઃ પરસ્પરમ્ ॥
યોધપ્રાણહરે રૌદ્રે સ્વર્ગદ્વારવિઘટ્ટને ।
સંકુલે તુમુલે યુદ્ધે વર્તમાને મહાભયે ॥
હયો હયં ગજો નાગં વીરો વીરં મહાહવે ।
અભ્યદ્રવઞ્ જિઘાંસન્તો હ્ય્ અસમઞ્જ સમાહવે ॥
અભિદુદ્રાવ વેગેન ન્યહનચ્ ચૈવમ્ અન્તિકાત્ ।
અસુરાશ્ ચ સુરાશ્ ચૈવ વિક્રમાઢ્યા મહારથાઃ ।
જુહ્વતઃ સમરે પ્રાણાન્ નિજઘ્નુર્ ઇતરેતરમ્ ॥
મુક્તકેશા વિકવચા વિરથાશ્ છિન્નકાર્મુકાઃ ।
હસ્તૈઃ પાદૈશ્ ચ યુધ્યન્તે દાનવાસ્ ત્રિદશૈઃ સહ ॥
હરિસ્ તુ નિશિતં ભલ્લં પ્રેષયામ્ આસ સંયુગે ।
સ તસ્ય ઘનુષઃ કોટિં છિત્ત્વા ભૂમાવ્ અપાતયત્ ।
પુનશ્ ચાપિ પૃષત્કાનાં શતાનિ નતપર્વણામ્ ।
પ્રાહિણોત્ સહસા તસ્ય દાનવેન્દ્રસ્ય સંયુગે ॥
તસ્ય દેહે વિમુક્તાસ્ તે મારુતેન સમીરિતાઃ ।
મગ્નાર્ધકાયા વિવિશુઃ પન્નગા ઇવ પર્વતે ॥
સ તૈર્ નિપતિતૈર્ ગાત્રૈઃ ક્ષરદ્ભિર્ અસૃગ્ અવ્યયમ્ ।
બભૌ દૈત્યો મહાબાહુર્ મેરુર્ ધાતુમ્ ઇવોત્સૃજન્ ॥
પુનશ્ ચાપિ પૃષત્કાનાં શતાનિ નતપર્વણામ્ ।
તતો ઽસિલોમા સંક્રુદ્ધઃ પ્રગૃહ્યાન્યન્ મહદ્ ધનુઃ ।

રુક્મપુઙ્ખાંશ્ ચ નિશિતાન્ પ્રેષયામ્ આસ સાયકાન્ ॥
તૈસ્ તુ મર્મસુ વિવ્યાધ સર્પાનલવિષોપમૈઃ ।
ગાત્રં સંછાદયામ્ આસ મહાભ્રૈર્ ઇવ પર્વતમ્ ॥
સર્વાઙ્ગેષુ હવિર્ દેવાન્ દાનવો બલદર્પિતઃ ।
ભૂયઃ સંધાય ચ શરં મુમોચાન્તકસંનિભમ્ ।
ભૂયશ્ ચ સંધયામ્ આસ સપુઙ્ખાકાલસંનિભઃ ।
સુપુઙ્ખં સૂર્યસંકાશં બાણમ્ અપ્રતિમં રણે ॥
તેન બાણપ્રહારેણ સંયુગે ભીમકર્મણા ।
મુમોહ સહસા દેવો ભૂમૌ ચાપિ પપાત હ ॥
તતો હાહાકૃતાઃ સર્વે દેવે ભૂતલમ્ આશ્રિતે ।
તતઃ સ મર્માભિહતો વેપમાન ઇવાપતત્ ।
જગત્ સદેવમ્ આવિગ્નં યથાર્કપતને તથા ॥
પરિવારં તુ સમરે તસ્ય હત્વા મહાસુરઃ ।
એકત્રિંશત્ સહસ્રાણિ યોધાનાં દાનવોત્તમઃ ॥
જયશ્રિયા સેવ્યમાનો દીપ્યમાન ઇવાચલઃ ।
પ્રગૃહ્ય કાર્મુકં ઘોરં ગતઃ શક્રરથં પ્રતિ ॥
તત્રૈવ તુ મહાયુદ્ધે સસૈન્યાવ્ અશ્વિનાવ્ ઉભૌ ।
પ્રયુદ્ધૌ સહ વૃત્રેણ બલિના દેવતારિણા ॥
બાણખડ્ગધનુષ્પાણિઃ સમરે ત્યક્તજીવિતઃ ।
આસાદ્ય સો ઽશ્વિનૌ દૈત્યઃ સ્થિતો ગિરિર્ ઇવાચલઃ ॥
તતઃ શઙ્ખમ્ ઉપાધ્માય દ્વિષતાં લોમહર્ષણમ્ ।
જ્યાઘોષતલશબ્દૈશ્ ચ સર્વભૂતાન્ય્ અમોહયત્ ॥
તતઃ સંહૃષ્ટરોમાણઃ શઙ્ખશબ્દં વિશુશ્રુવુઃ ।
યક્ષરાક્ષસદેવૌઘા વૃત્રસ્યાપિ ચ નિસ્વનમ્ ॥
ગદાતોમરનિસ્ત્રિંશ+ શક્તિશૂલપરશ્વધાઃ ।
પ્રગૃહીતા વ્યરાજન્ત યક્ષરાક્ષસબાહુભિઃ ॥
તૈઃ પ્રયુક્તાન્ મહાકાયૈઃ શૂલશક્તિપરશ્વધાન્ ।
ભલ્લૈર્ વૃત્રઃ પ્રચિચ્છેદ ભીમવેગરવૈસ્ તથા ।
અન્તરિક્ષચરાણાં ચ ભૂમિષ્ઠાનાં ચ ગર્જતામ્ ।
શરૈર્ વિવ્યાધ ગાત્રાણિ દેવાનાં પ્રિયદર્શનઃ ॥
વૃત્રાસુરભુજોત્સૃષ્ટૈર્ બહુધા યક્ષરક્ષસામ્ ।
તત્રાયુધભુજોત્સૃષ્ટા બહુધા યક્ષરાક્ષસાઃ ।
નિકૃત્તાન્ય્ એવ દૃશ્યન્તે શરીરાણિ શિરાંસિ ચ ॥
અથ રક્તમહાવૃષ્ટિર્ અભ્યવર્તત મેદિનીમ્ ।
ગદાપરિઘભિન્નાનાં દેવાનાં ગાત્રસંભવા ॥
પ્રચ્છાદયન્તં બાણૌઘૈર્ વૃત્રં ભીમપરાક્રમમ્ ।
દદૃશુઃ સર્વભૂતાનિ ભાનુમન્તમ્ ઇવાંશુભિઃ ॥
તીક્ષ્ણરશ્મિર્ ઇવાદિત્યઃ પ્રતપન્ સર્વદેવતાઃ ।
અવિધ્યત્ સબલાન્ ક્રુદ્ધઃ સાયકૈર્ મર્મભેદિભિઃ ॥
નદતો વિવિધાન્ નાદાન્ અર્દિતસ્યાપિ સાયકૈઃ ।

ન મોહમ્ અસુરેન્દ્રસ્ય દદૃશુસ્ ત્રિદશા રણે ॥
તે ઽસિચર્મગદાભિશ્ ચ પરિઘપ્રાસતોમરૈઃ ।
પરશ્વધૈશ્ ચ શૂલૈશ્ ચ પ્રવવર્ષુર્ મહારથાઃ ॥
તતો વૃત્રઃ સુસંક્રુદ્ધસ્ તૈસ્ તદાભ્યર્દિતો બલાત્ ।
વ્ર્ત્રાસુરસ્ તુ સંક્રુદ્ધસ્ ત્વરમાણો મહાબલઃ ।
અભ્યવર્ષચ્ છિતૈર્ બાણૈસ્ તાન્ સર્વાન્ સત્યવિક્રમઃ ॥
તેન વિત્રાસિતા દેવા વિપ્રકીર્ણમહાયુધાઃ ।
ઘોરમ્ આર્તસ્વરં ચક્રુર્ વૃત્રાસુરભયાર્દિતાઃ ॥
ઉત્સૃજ્ય તે ગદાશક્તિ+ શૂલર્ષ્ટિપરિઘાશનીન્ ।
ઉત્તરાં દિશમ્ આજગ્મુસ્ ત્રાસિતા દૃઢધન્વના ॥
તતઃ શૂલગદાપાણિર્ વ્યૂઢોરસ્કો મહાભુજઃ ।
પ્રાવર્તત રણે વૃત્રસ્ ત્રાસયાનશ્ ચરાચરાન્ ॥
તત્રૈકસ્ તુ મહાબાહુર્ અસિશૂલધરઃ પ્રભુઃ ।
અભ્યધાવત દૈત્યેન્દ્રં વૃત્રમ્ અપ્રતિમં રણે ॥
ગૃહીતચાપો વેગેન પ્રભિન્ન ઇવ વારણઃ ।
તમ્ આપતન્તં સંપ્રેક્ષ્ય પ્રભિન્નમ્ ઇવ વારણમ્ ।
વત્સદન્તૈસ્ ત્રિભિઃ પાર્શ્વે વિવ્યાધાસુરસત્તમમ્ ॥
સો ઽતિવિદ્ધો મહેષ્વાસઃ શરૈર્ અમિતવિક્રમઃ ।
ગદાં જગ્રાહ બલવાન્ ગદાયુદ્ધવિશારદઃ ॥
તાં પ્રગૃહ્ય મહાભીમામ્ અદ્રિસારમયીં દૃઢામ્ ।
અશ્વિનં સહસાગમ્ય તાડયામ્ આસ વીર્યવાન્ ॥
દીપ્યમાનં તતઃ શૂલમ્ અશ્વી સુવિપુલં દૃઢમ્ ।
પ્રાસૃજદ્ વૃત્રદૈત્યાય સ હરોપમવિક્રમઃ ॥
ભઙ્ક્ત્વા શૂલં ગદાગ્રેણ ગદાયુદ્ધવિશારદઃ ।
અશ્વિનં સહસા ભર્ત્સ્ય ગરુત્માન્ ઇવ પન્નગમ્ ॥
સો ઽન્તરિક્ષાત્ સમુત્પત્ય વિધૂય મહતીં ગદામ્ ।
નાસત્યોપરિ ચિક્ષેપ ગિરિશૃઙ્ગોપમાં બલી ॥
ગદયાભિહતઃ સો ઽશ્વી ત્યક્ત્વા શૂલમ્ અનુત્તમમ્ ।
પ્રયાતઃ સહસા તત્ર યત્ર યુધ્યતિ વાસવઃ ॥
પરાજિત્ય તુ સંગ્રામે સો ઽશ્વિનં ભીમવિક્રમમ્ ।
જયશ્રિયા સેવ્યમાનો વૃત્રો યુદ્ધે વ્યવસ્થિતઃ ॥
તત્રૈવ તુ મહાયુદ્ધે રણાજિર્ દેવસત્તમઃ ।
યુધ્યતે સહ દૈત્યેન એકચક્રેણ ધીમતા ॥
પ્રચ્છાદ્ય રથપન્થાનમ્ ઉત્ક્રોશન્તં મહારવમ્ ।
એકચક્રસ્ય સૈન્યં તચ્ છરવર્ષૈર્ અવાકિરત્ ॥
મહાસુરા મહાવીર્યા મહાપટ્ટસયોધિનઃ ।
શૂલાનિ ચ ભુશુણ્ડીશ્ ચ ક્ષિપન્તિ સ્મ મહારણે ॥
તચ્ છૂલવર્ષં સુમહદ્ ગદાશક્તિસમાકુલમ્ ।
અશિવં દિતિજૈર્ મુક્તં દુર્નિવાર્યં ચરાચરૈઃ ॥
અન્યોન્યમ્ અભ્યવર્ષન્ત દેવાસુરગણા યુધિ ।

મહાદ્રિશિખરાકારા વીર્યવન્તો મહાબલાઃ ॥
તુરંગમાણાં તુ શતં તસ્ય યુક્તં મહારથે ।
મહાસુરવરસ્યેવ હિરણ્યકશિપોર્ યુધિ ॥
તેષાં ચ રણપાતેન ચક્રનેમિસ્વનેન ચ ।
તસ્ય બાણનિપાતૈશ્ ચ હતા વૈ શતશઃ સુરાઃ ॥
તતઃ સ લઘુભિશ્ ચિત્રૈઃ શરૈઃ સંનતપર્વભિઃ ।
આયુધાન્ અચ્છિનત્ ક્રુદ્ધઃ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ ॥
વધ્યમાનાઃ શરૈસ્ તીક્ષ્ણૈ રથદ્વિરદવાજિનઃ ।
ગમિતાઃ પ્રક્ષયં કેચિત્ ત્રિદશૈર્ દાનવા રણે ॥
તતઃ પ્રક્ષીયમાણાંસ્ તાન્ ઉત્પ્રેક્ષ્ય ચ દિતે સુતાઃ ।
ત્યક્ત્વા પ્રાણાન્ ન્યવર્તન્ત પ્રગૃહીતવરાયુધાઃ ॥
તે દિશો વિદિશશ્ ચૈવ પ્રતિરુધ્ય પ્રહારિણઃ ।
અભ્યઘ્નન્ નિશિતૈઃ શસ્ત્રૈર્ દેવાન્ દિતિસુતા રણે ॥
રણાજિર્ જ્વલિતં ઘોરં પરમં તિગ્મતેસમ્ ।
મુમોચાસ્ત્રં મહાબાહુર્ મથનં નામ સંયુગે ॥
તતઃ શસ્ત્રાણિ શૂલાનિ નિશિતાનિ સહસ્રશઃ ।
અસ્ત્રવીર્યેણ મહતા દિતિજઃ સંપ્રચિચ્છિદે ॥
છિત્ત્વા શૂલાંશ્ ચ તાન્ સર્વાન્ એકચક્રો મહાસુરઃ ।
અભ્યવિધ્યત તં સાધ્યં દશભિર્ નિશિતૈઃ શરૈઃ ॥
અસ્ત્રવેગં નિહત્યૈવં સો ઽસ્ત્રૈસ્ તસ્યાનુસૈનિકાન્ ।
જ્વલિતૈર્ અપરૈઃ શીઘ્રૈસ્ તાન્ અવિધ્યત્ સહસ્રશઃ ॥
તેષાં છિન્નાનિ ગાત્રાણિ વિસૃજન્તિ સ્મ શોણિતમ્ ।
પ્રાવૃષીવાતિવૃષ્ટાનિ શૃઙ્ગાનિ ધરણીભૃતામ્ ॥
ઇન્દ્રાશનિસમસ્પર્શૈર્ વેગવદ્ભિર્ અજિહ્મગૈઃ ।
દિતિજૈઃ કાલ્યમાનાસ્ તે વિત્રેસુઃ સુરસત્તમાઃ ॥
એકચક્રો રણે તિષ્ઠન્ન્ અપશ્યદ્ ગજયૂથપાન્ ।
વરાભરણનિર્હ્રાદાન્ સમુદ્રસમનિસ્વનાન્ ॥
મત્તાન્ સુવિહિતાન્ દૃપ્તાન્ મહામાત્રૈર્ અધિષ્ઠિતાન્ ।
કુલીનાન્ વીર્યસંપન્નાન્ પ્રતિદ્વિરદઘાતિનઃ ॥
શિક્ષિતાન્ ગજશિક્ષાયામ્ ઐરાવતસમાન્ યુધિ ।
ન્યહનત્ સુરસૈન્યસ્ય ગજાન્ ગજ ઇવાસુરઃ ॥
વિક્ષરન્તો મહાનાગાન્ ભીમવેગાંસ્ ત્રિધા મદમ્ ।
મેઘસ્ તનિતનિર્ઘોષાન્ મહાદ્રીન્ ઇવ ચોત્થિતાન્ ॥
સહસ્રસંમિતાન્ દિવ્યાઞ્ જામ્બૂનદપરિષ્કૃતાન્ ।
સુવર્ણજાલૈર્ વિતતાંસ્ તરુણાદિત્યવર્ચસઃ ॥
એકચક્રો ગદાપાણિર્ બલવાન્ ગદિનામ્ વરઃ ।
ઉત્સારયામ્ આસ ગજાન્ મહાભ્રાણીવ મારુતઃ ॥
નિહત્ય ગદયા સર્વાંસ્ તાન્ ગજાન્ ગજમર્દનઃ ।
ભૂયો ઽશ્વસંઘાન્ બલિનો નિરૈક્ષત મહાસુરઃ ॥
શુકવર્ણાન્ ઋશ્યવર્ણાન્ મયૂરસદૃશાંસ્ તથા ।

પારાવતસવર્ણાંશ્ ચ હંસવર્ણાંસ્ તથૈવ ચ ॥
મલ્લિકાક્ષાન્ વિરૂપાક્ષાન્ ક્રૌઞ્ચવર્ણાન્ મનોજવાન્ ।
અશ્વસૈન્યં મહાબાહુસ્ તદ્ અપ્રતિમપૌરુષઃ ।
નિષૂદયામ્ આસ બલી ગદયા ભીમવિક્રમઃ ॥
રણાજિસ્ તસ્ય સમરે સર્વાન્ દૃષ્ટ્વાસુરદ્વિષઃ ।
અચિન્ત્યવિક્રમઃ શ્રીમાન્ અભ્યયાદ્ દેવવાહિનીમ્ ॥
ગદાયુદ્ધેષુ કુશલો રથેન રથયૂથપઃ ।
હૃષ્ટસૈન્યો મહાબાહુઃ પ્રસ્થિતઃ શક્રસંનિધૌ ॥
ત્રિંશચ્છતસહસ્રાણિ પ્રાણિનાં વિનિહત્ય સઃ ।
રણે ઽતિષ્ઠત દૈત્યેન્દ્રો વિધૂમ ઇવ પાવકઃ ॥
તસ્મિન્ન્ એવ તુ સંગ્રામે બલોદ્રિક્તો મહાસુરઃ ।
મૃગવ્યાધં મહાત્માનં યોધયત્ય્ અજિતં રણે ॥
મૃગવ્યાધસ્ય રુદ્રસ્ય મહાપારિષદાસ્ તતઃ ।
સમુત્પેતુર્ બલં દૃષ્ટ્વા હુતાગ્નિસમતેજસઃ ॥
ગજૈર્ મત્તૈ રથૈર્ દિવ્યૈર્ વાજિભિશ્ ચ મહાજવૈઃ ।
અસ્ત્રૈશ્ ચ નિશિતૈસ્ તીક્ષ્ણૈઃ શરૈશ્ ચાનલસંનિભૈઃ ॥
તતસ્ તે દદૃશુર્ વીરા દીપ્યમાનં મહાસુરં ।
રશ્મિવન્તમ્ ઇવોદ્યન્તં સ્વતેજોરશ્મિમાલિનમ્ ॥
સંગ્રામસ્થં મહાવેગં મહાસત્ત્વં મહાબલમ્ ।
મહામતિં મહોત્સાહં મહાકાયં મહાસુરમ્ ॥
તં સંઈક્ષ્ય મહાયોધં દિક્ષુ સર્વાસ્વ્ અવસ્થિતમ્ ।
તતઃ પ્રહરણૈર્ ઘોરૈર્ અભિપેતુઃ સમન્તતઃ ॥
તસ્ય સર્વાયસાસ્ તીક્ષ્ણાઃ શરાઃ પીતમુખાઃ શિતાઃ ।
શિરસ્ય્ અદ્રિપ્રતીકાશે મૃગવ્યાધેન પાતિતાઃ ॥
તૈશ્ ચ સપ્તભિર્ આવિષ્ટઃ શરૈઃ શિરસિ ચાર્પિતૈઃ ।
ઉત્પપાત તદા વ્યોમ્નિ દિશો દશ વિનાદયન્ ॥
તતસ્ તં ત્રિદશો વીરઃ સરથઃ સજ્યકાર્મુકઃ ।
અનુવવ્રાજ સંહૃષ્ટઃ ખં તદા સ મહાબલઃ ॥
અવર્ષદ્ ગિરિસંકાશં વેગવાન્ સ મહાબલઃ ।
અસુરં છાદયામ્ આસ તં વ્યોમ્નિ શરવૃષ્ટિભિઃ ।
વૃષ્ટિમાન્ ઇવ જીમૂતો નિદાઘાન્તે ધરાધરમ્ ॥
અર્દ્યમાનસ્ તતસ્ તેન મૃગવ્યાધેન દાનવઃ ।
ચકાર નિનદં ઘોરમ્ અમ્બરે જલદો યથા ॥
સ દૂરં સહસોત્પત્ય મૃગવ્યાધરથં પ્રતિ ।
નિપપાત મહાવેગઃ પક્ષવાન્ વૈ ગિરિર્ યથા ॥
બભઞ્જ ચ તતો દૈત્યો ભગ્નેષાકૂબરં રથં ।
મૃગવ્યાધઃ પરિત્યજ્ય સ્થિતો ભૂમૌ મહાબલઃ ॥
વિરથં પ્રેક્ષ્ય રુદ્રં તુ તસ્ય પારિષદાઃ શુભાઃ ।
ઉત્થિતા ઘોરરક્તાક્ષા વ્યોમ્નિ મુદ્ગરપાણયઃ ॥
સ તુ તૈઃ સહસોત્થાય વિષ્ઠિતો વિમલે ઽમ્બરે ।

મુદ્ગરૈર્ અર્દિતો ભીમૈર્ વૃક્ષઃ પરશુભિર્ યથા ॥
તેષાં વેગવતાં વેગં નિહત્ય સ મહાસુરઃ ।
નિપપાત પુનર્ ભૂમૌ સુપર્ણસમવિક્રમઃ ॥
સ સાલવૃક્ષમ્ ઉત્પાટ્ય મહાશાખં મહાબલઃ ।
સર્વાન્ પારિષદાન્ સંખ્યે સૂદયામ્ આસ દાનવઃ ॥
સ તૈર્ વિક્ષતદેહસ્ તુ રુધિરૌઘપરિપ્લુતઃ ।
શુશુભે દાનવશ્રેષ્ઠો બાલસૂર્ય ઇવોદિતઃ ॥
અથોત્પાટ્ય ગિરે શૃણ્ગં સમૃગવ્યાલપાદપમ્ ।
જઘાન તાન્ પારિષદાન્ સમરે દાનવેશ્વરઃ ॥
તતસ્ તેષ્વ્ અવસન્નેષુ મહાપારિષદેષુ વૈ ।
બલં તદ્ અવશેષં સ નાશયામ્ આસ વીર્યવાન્ ॥
અશ્વૈર્ અશ્વાન્ ગજૈર્ નાગાન્ યોધાન્ યોધૈ રથાન્ રથૈઃ ।
દાનવઃ સૂદયામ્ આસ યુગાન્તે ઽન્તકવત્ પ્રજાઃ ॥
હતૈર્ અશ્વૈશ્ ચ નાગૈશ્ ચ ભગ્નાક્ષૈશ્ ચ મહારથૈઃ ।
ત્રિદશૈશ્ ચાભવદ્ ભૂમી રુદ્ધમાર્ગા સમન્તતઃ ॥
એવંબલઃ સ દૈત્યેન્દ્રો મૃગવ્યાધશ્ ચ વીર્યવાન્ ।
યુધિ પ્રયુદ્ધૌ બલિનૌ પ્રભિન્નાવ્ ઇવ વારણૌ ॥
તત્રૈવ યુધ્યતે રુદ્રો દ્વિતીયો રાહુણા સહ ।
વિશ્રુતસ્ ત્રિષુ લોકેષુ ક્રોધાત્મા અજ એકપાત્ ॥
તત્ તદા સુમહદ્ યુદ્ધં તુમુલં લોમહર્ષણમ્ ।
આસીત્ પ્રતિભયં રૌદ્રં વીરાણાં જયમ્ ઇચ્છતામ્ ॥
દેવદાનવદેહૈસ્ તુ દુસ્તરા કેશશાડ્વલા ।
શરીરસંઘાતવહા પ્રસૃતા લોહિતાપગા ॥
આજઘાનાથ સંક્રુદ્ધો રુદ્રો રૌદ્રાકૃતિઃ પ્રભુઃ ।
રાહું શતમુખં યુદ્ધે શત્રુસૈન્યવિદારણમ્ ॥
તસ્ય કાઞ્ચનચિત્રાઙ્ગં રથં સાશ્વં સસારથિમ્ ।
જઘાન સમરે શ્રીમાન્ ક્રુદ્ધો દૈત્યસ્ય સાયકૈઃ ॥
તસ્ય પારિષદસ્ ત્વ્ એકો રથશક્ત્યા મહાબલઃ ।
બિભેદ સમરે હૃષ્ટો દાનવં તં સ્તનાન્તરે ।
સ ભિન્નગાત્રો રુદ્રેણ તથા પારિષદૈર્ અપિ ॥
રુદ્રસ્ય રથમ્ આયાન્તં સ રાહુર્ દાનવોત્તમઃ ।
પ્રમમાથ તલેનાશુ સહસા ક્રોધમૂર્છિતઃ ॥
ભિન્નગાત્રઃ શરૈસ્ તીક્ષ્ણૈ રુદ્રેણામિતતેજસા ।
મેરું સૂર્ય ઇવાંશુભિઃ ।
હતૈર્ દાનવમુખ્યૈસ્ તુ @
રુદ્રપારિષદાન્ સર્વાન્ નિજઘાન મહાસુરઃ ॥
સૃજન્તં શરવર્ષાણિ દાનવં ઘોરદર્શનમ્ ।
બિભેદ સમરે રુદ્રઃ શરૈઃ સંનતપર્વભિઃ ॥
વર્તમાને મહાઘોરે સંગ્રામે લોમહર્ષણે ।
રુધિરૌઘા મહાવેગા મહાનદ્યઃ પ્રસુસ્રુવુઃ ॥

દાનવઃ સમરે રુદ્રં નીલાઞ્જનચયોપમઃ ।
નિર્બિભેદ શરૈસ્ તીક્ષ્ણૈર્ મેરું સૂર્ય ઇવાંશુભિઃ ॥
હતૈર્ દાનવમુખ્યૈશ્ ચ શક્તિશૂલપરશ્વધૈઃ ।
પતિતૈઃ પર્વતાભૈશ્ ચ દાનવૈઃ કામરૂપિભિઃ ॥
તતઃ સ રુદ્રઃ સમરે મુષ્ટિનાભિહતસ્ તદા ।
પપાત સરથઃ સાશ્વઃ પુરાટ્ટ ઇવ ભૂતલે ॥
વર્તમાને મહાઘોરે સંગ્રામે લોહમર્ષણે ।
વિરેજુસ્ તે તદા દૈત્યાઃ પુષ્પિતા ઇવ કિંશુકાઃ ।
રુધિરોદા મહાવેગા મહાનદ્યઃ પ્રસુશ્રુવુઃ ।
મહાભેરીમૃદઙ્ગાનાં પણવાનાં ચ નિસ્વનૈઃ ॥
શઙ્ખવેણુસ્વનોન્મિશ્રઃ સંબભૂવાદ્ભુતોપમઃ ।
હતાનાં સ્વનતાં તત્ર દૈત્યાનાં ચાપિ નિસ્વનૈઃ ।
સુરાણામ્ અસુરાણાં ચ સંબભૂવ મહાસ્વનઃ ॥
તુરંગમખુરોત્કીર્ણં રથનેમિસમુદ્ધતમ્ ।
રુરોધ માર્ગં યોધાનાં ચક્ષૂંષિ ચ ધરારજઃ ॥
શસ્ત્રપુષ્પોપહારા સા તત્રાસીદ્ યુદ્ધમેદિની ।
આસીત્ પ્રતિભયં રૌદ્રં વીરાણાં જયમ્ ઇચ્છતાં ॥
દેવદાનવદેહૈસ્ તુ દુસ્તરાભૂદ્ રણોત્કટા ।
શરીરસહને રૂઢા પ્રસૃતા લોહિતા નદી ॥
દુર્દર્શા દુર્વિગાહ્યા ચ માંસશોણિતકર્દમા ॥
ભગ્નૈઃ ખડ્ગૈર્ ગદાભિશ્ ચ શક્તિતોમરપટ્ટિશૈઃ ।
ભગ્નૈઃ ખડ્ગગદાશક્તિ+ તોમરાસિપરશ્વધૈઃ ।
અપવિદ્ધૈશ્ ચ ભગ્નૈશ્ ચ રથૈઃ સાંગ્રામિકૈર્ હતૈઃ ॥
નિહતૈઃ કુઞ્જરૈર્ મત્તૈસ્ તથા ત્રિદશદાનવૈઃ ।
ચક્રાક્ષયુગશસ્ત્રૈશ્ ચ ભગ્નૈર્ અવનિપાતિતૈઃ ।
બભૂવાયોધનં ઘોરં પિશિતાશનસંકુલમ્ ॥
અષ્ટાશીતિસહસ્રાણિ રથાસ્ તત્ર હતાઃ કિલ ।
નાગા લક્ષં હતા રાજન્ન્ અશ્વા લક્ષત્રયં નૃપ ॥
ઉત્પેતુશ્ ચ કવન્ધાનિ દિક્ષુ સર્વાસુ સંયુગે ।
અન્યોન્યબદ્ધવૈરાણાં દૈત્યાનાં જયગૃદ્ધિનામ્ ।
સંપ્રહારસ્ તદા યુદ્ધે વર્તતે ઽતિભયંકરઃ ॥
સૈન્યાનાં સંપ્રયુક્તાનાં શૂરાણામ્ અનિવર્તિનામ્ ।
અજસ્ય ચૈકપાદસ્ય રાહોશ્ ચૈવ મહાત્મનઃ ॥
તેષાં તુ તત્ર પતતાં ક્રુદ્ધાનામ્ અતિનિસ્વનઃ ।
ઉદ્વર્ત ઇવ ભૂતાનાં સમુદ્રાણાં ચ શુશ્રુવે ॥
તત્રૈકસ્ તુ સધૂમ્રાક્ષઃ શ્રીમાન્ રુદ્રો મુનીશ્વરઃ ।
બિભેદ કેશિનં શક્ત્યા ગદાપટ્ટિસશૂલધૃક્ ॥
નાનાપ્રહરણા ઘોરા ભીમાક્ષા ભીમદર્શનાઃ ।
નિપેતૂ રુદ્રદયિતા મહાપારિષદાસ્ તદા ॥
રથમ્ આસ્થાય ચ શ્રીમાંસ્ તપ્તકાઞ્ચનકુણ્ડલઃ ।

દાનવૈઃ સંવૃતઃ કેશી યુધ્યતે યુધિ દુર્જયૈઃ ॥
તસ્ય સંગ્રામશૌણ્ડસ્ય સંગ્રામાગ્રે યુયુત્સવઃ ।
નિષ્પેતુર્ ઉગ્રવીર્યસ્ય જ્વાલા હિ પ્રસૃતા મુખાત્ ॥
સ તુ સિંહાઞ્ચિતસ્કન્ધઃ શાર્દૂલસમવીક્રમઃ ।
મહાજલદસંકાશો મૃદઙ્ગધ્વનિનિસ્વનઃ ॥
તસ્ય નિષ્પતમાનસ્ય દાનવૈઃ સંવૃતસ્ય વૈ ।
બભૂવ સુમહાનાદઃ ક્ષોભયંસ્ ત્રિદિવં તદા ॥
તેન શબ્દેન વિત્રસ્તા ત્રિદશાનાં મહાચમૂઃ ।
દ્રુમશૈલપ્રહરણા યોદ્ધુમ્ એવાભ્યવર્તત ॥
તેષાં ચ દેવદૈત્યાનાં યુયુત્સૂનાં પરસ્પરમ્ ।
સંનિપાતઃ સુતુમુલો રૌદ્રો લોકભયાવહઃ ॥
તેષાં યુદ્ધં મહાઘોરં સંજજ્ઞે લોમહર્ષણમ્ ।
દેવદાનવસંઘાનાં પ્રાણાંસ્ ત્યક્ત્વા મહાહવે ॥
સર્વે હ્ય્ અતિબલાઃ શૂરાઃ સર્વે પર્વતસંનિભાઃ ।
સર્વે સર્વાસ્ત્રવિદ્વાંસઃ સર્વે સર્વાયુધોદ્યતાઃ ।
ત્રિદશા દાનવાશ્ ચૈવ પરસ્પરજિઘાંસવઃ ॥
તેષાં નિનદતાં શબ્દઃ સંયુગે મેઘનિસ્વનઃ ।
શુશ્રુવે ઽતિમહાઘોષો ગરુડસ્યેવ ગચ્છતઃ ।
શુશ્રુવે ઽતિમહાઘોરશ્ ચરસ્થાવરકમ્પનઃ ॥
રેણુશ્ ચારુણસંકાશઃ સભીમઃ સમપદ્યત ।
ઉદ્ભૂતો દેવદૈત્યૌઘૈઃ સંરુરોધ દિશો દશ ॥
અન્યોન્યં રજસા તેન કૌશેયારુણપાણ્ડુના ।
સંવૃતા બહુરૂપેણ દદૃશુર્ ન સ્મ કિંચન ॥
ન ધ્વજો ન પતાકા વા ન વર્મ તુરગો ઽપિ વા ।
આયુધં સ્યન્દનં વાપિ દૃશ્યતે નૈવ સારથિઃ ॥
સ શબ્દસ્ તુમુલસ્ તેષામ્ અન્યોન્યમ્ અભિધાવતામ્ ।
નિપેતુર્ ઉગ્રવીર્યસ્ય જ્વાલા હિ પ્રસૃતા મુખાત્ ॥
સ તુ સિંહર્ષભસ્કન્ધઃ શાર્દૂલસમવિક્રમઃ ।
મહાજલદસંકાશો મહાજલદનિસ્વનઃ ॥
તસ્ય નિષ્પતમાનસ્ય દાનવૈઃ સંવૃતસ્ય ચ ।
શ્રૂયતે તુમુલઃ શબ્દો ન રૂપાણિ ચકાશિરે ॥
દાનવાસ્ તત્ર સંક્રુદ્ધા દાનવાન્ એવ જઘ્નિરે ।
ત્રિદશાસ્ ત્રિદશાંશ્ ચૈવ નિજઘ્નુસ્ તુમુલે તદા ॥
તે પરાંશ્ ચ વિનિઘ્નન્તઃ સ્વાંશ્ ચ યુદ્ધે મહાસુરાન્ ।
રુધિરાર્દ્રાં તથા ચક્રુર્ મેદિનીમ્ અસુરાઃ સુરાઃ ॥
તતસ્ તુ રુધિરૌઘેણ સંસિક્તં મૃદિતં રજઃ ।
શરીરશતસંકીર્ણં બભૂવ સુમહારણમ્ ॥
શૂલશક્તિગદાખઙ્ગ+ પરિઘપ્રાસતોમરૈઃ ।
ત્રિદશા દાનવાશ્ ચૈવ જઘ્નુર્ અન્યોન્યમ્ આહવે ॥
બાહુભિઃ પરિઘાકારૈર્ નિઘ્નન્તઃ પર્વતૈસ્ તદા ।

રુદ્રપારિષદાન્ સર્વાન્ સૂદયન્તિ સ્મ દાનવાઃ ॥
રુદ્રપારિષદાશ્ ચૈવ મહાદ્રુમમહાશ્મભિઃ ।
વ્યદારયન્ન્ અતિક્રમ્ય શસ્ત્રૈશ્ ચાદિત્યવર્ચસૈઃ ॥
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે ક્રુદ્ધઃ કેશી દાનવસત્તમઃ ।
સંગ્રામમર્ષી ઘોરઃ સ સ્વાન્ય્ અનીકાનિ હર્ષયન્ ।
તેષાં પરમસંક્રુદ્ધો વજ્રમ્ અસ્ત્રમ્ ઉદીરયત્ ॥
વજ્રેણાસ્ત્રેણ દિવ્યેન શસ્ત્રેણ ચ મહાત્મના ।
મહાપારિષદાઃ સર્વં નિહતા યુધિ દુર્જયાઃ ॥
વજ્રાસ્ત્રપીડિતા ભ્રાન્તા રુદ્રપારિષદા યુધિ ।
વિપ્રકીર્ણદ્રુમાઃ પેતુઃ શૈલા વજ્રહતા ઇવ ॥
એવં તત્ તુમુલં યુદ્ધમ્ અભવલ્ લોમહર્ષણમ્ ।
કેશિનઃ સહ રુદ્રેણ તદ્ અદ્ભુતમ્ ઇવાભવત્ ॥
વૃષપર્વા તુ દૈત્યેન્દ્રો વિશ્વમ્ અદ્ભુતદર્શનમ્ ।
નિષ્કુમ્ભં યોધયામ્ આસ લોહિતાર્કસમદ્યુતિમ્ ॥
ક્રોધમૂર્છિતવક્ત્રસ્ તુ ધુન્વન્ પરમકાર્મુકમ્ ।
ધ્વજિનીં પ્રેક્ષ્ય શત્રૂણાં સારથિં ત્વરિતો ઽબ્રવીત્ ॥
અત્રૈવ તાવત્ ત્વરિતં નયેમં સારથે રથમ્ ।
એતે હિ દેવાઃ સહિતા ઘ્નન્તિ નઃ સમરે બલમ્ ॥
એતાન્ નિહન્તુમ્ ઇચ્છામિ સમરશ્લાઘિનો રણે ।
એતૈર્ હિ દાનવાનીકં કૃતચ્છિદ્રમ્ ઇદં મહત્ ॥
તતઃ પ્રજવિતાશ્વેન રથેન રથિનાં વરઃ ।
અરીન્ અભ્યહનત્ ક્રુદ્ધઃ શરજાલૈર્ મહાસુરઃ ॥
તસ્ય વિક્રમતઃ સંખ્યે દાનવેન્દ્રસ્ય ધીમતઃ ।
ન સ્થાતું દેવતાઃ શક્તાઃ કિં પુનર્ યોદ્ધુમ્ આહવે ।
અત્યર્થં વૈ રણે શૂરાઃ સંગ્રામેષ્વ્ અનિવર્તિનઃ ।
વૃષપર્વવિનિર્ભિન્નાઃ સર્વ એવાભિદુદ્રુવુઃ ॥
વૃષપર્વવિનિર્ભિણ્ણા વિનેદુશ્ ચાત્ર સર્વશઃ ।
તાન્ મૃત્યુવશમ્ આપન્નાન્ વૈવસ્વતવશં ગતાન્ ।
સમીક્ષ્ય નિહતાઞ્ જ્ઞાતીન્ અવતસ્થે મહાસુરઃ ॥
નિષ્કુમ્ભં તત્ર તં દૃષ્ટ્વા સર્વે તે ત્રિદશોત્તમાઃ ।
સમેત્ય સહિતાઃ સર્વે તં દ્રુતં પર્યવારયન્ ॥
વ્યવસ્થિતં ચ નિષ્કુમ્ભં તં દૃષ્ટ્વા ત્રિદશોત્તમાઃ ।
બભૂવુર્ બલવન્તો વૈ તસ્યાસ્ત્રબલતેજસા ॥
વૃષપર્વા તુ શૈલાભં નિષ્કુમ્ભં સમરે સ્થિતમ્ ।
મહેન્દ્ર ઇવ ધારાભિઃ શરવર્ષૈર્ અવાકિરત્ ॥
અચિન્તયિત્વા તુ શરાઞ્ શરીરે પતિતાન્ બહૂન્ ।
સ્થિતશ્ ચ પ્રમુખે શ્રીમાન્ સસૈન્યઃ સ મહાબલઃ ॥
સ પ્રહસ્ય મહાતેજા વૃષપર્વાણમ્ આહવે ।
અભિદુદ્રાવ વેગેન કમ્પયન્ન્ ઇવ મેદિનીમ્ ॥
તસ્ય ત્વ્ આધાવમાનસ્ય દીપ્યમાનસ્ય તેજસા ।

બભૂવ રૂપં દુર્ધર્ષં દીપ્તસ્યેવ વિભાવસોઃ ॥
રથં ત્યક્ત્વા સ તુ શ્રીમાન્ સક્રોધઃ કમલેક્ષણઃ ।
વૃક્ષમ્ ઉત્પાટયામ્ આસ મહાશાખં મહોચ્છ્રયમ્ ।
તતશ્ ચિક્ષેપ તં વૃક્ષં નિષ્કુમ્ભો વૃષપર્વણઃ ॥
તં ગૃહીત્વા મહાવૃક્ષં પાણિનૈકેન દાનવઃ ।
વિનદ્ય સુમહાનાદં ભ્રામયિત્વા ચ વીર્યવાન્ ॥
સગજાન્ સગજારોહાન્ સરથાન્ રથિનસ્ તથા ।
જઘાન દાનવસ્ તેન શાખિના ત્રિદશાંસ્ તદા ॥
તમ્ અન્તકમ્ ઇવ ક્રુદ્ધં સમરે પ્રાણહારિણમ્ ।
વૃષપર્વાણમ્ આસાદ્ય ત્રિદશા વિપ્રદુદ્રુવુઃ ॥
તમ્ આપતન્તં સંક્રુદ્ધં ત્રિદશાનાં ભયાવહમ્ ।
આલોક્ય ધન્વી નિષ્કુમ્ભશ્ ચુક્રોધ ચ નનાદ ચ ॥
સ તત્ર નિશિતૈર્ બાણૈર્ વિંશદ્ભિર્ મર્મવેધિભિઃ ।
નિર્બિભેદ મહાવીર્યો નિષ્કુમ્ભો દાનવાધિપમ્ ॥
શરશક્તિભિર્ ઉગ્રાભિર્ દૈત્યાનામ્ અધિપં પ્રભુમ્ ।
દૈત્યાનામ્ અથ નિષ્કુમ્ભઃ શરશક્તિભિર્ અર્દિતઃ ।
તતો દૈત્યો ઽભવત્ ક્રુદ્ધો દાનવાનાં ચમૂમુખે ।
બિભેદ નિશિતૈર્ બાણૈઃ નિષ્કુમ્ભં દાનવોત્તમઃ ॥
વિદ્ધઃ સમરમધ્યસ્થો રુધિરં પ્રાસ્રવદ્ બહુ ॥
ઉદ્વિગ્ના મુક્તકેશાશ્ ચ ભગ્નદર્પાઃ પરાજિતાઃ ।
શ્વસન્તો દુદ્રુવુઃ સર્વે ભયાદ્ વૈ વૃષપર્વણઃ ॥
અન્યોન્યં પ્રમમન્થુસ્ તે ત્રાસિતા વૃષપર્વણા ।
પૃષ્ઠતસ્ ત્રાસસંવિગ્નાઃ પ્રેક્ષમાણા મુહુર્ મુહુઃ ॥
ત્યક્તપ્રહરણાઃ સર્વે કૃતાસ્ તે વૃષપર્વણા ।
સંગ્રામે યુદ્ધશૌણ્ડેન તદા નિષ્કુમ્ભસૈનિકાઃ ॥
તત્રૈવ તુ મહાવીર્યઃ પ્રહ્રાદઃ કાલમ્ આહવે ।
યોધયામ્ આસ રક્તાક્ષો હિરણ્યકશિપોઃ સુતઃ ॥
તસ્ય દાનવવીરસ્ય યુદ્ધકાલે જયક્રિયાઃ ।
લોકનાથે હરૌ વિષ્ણૌ જ્ઞાનગમ્યે જગન્મયે ।
તસ્ય દાનવરાજસ્ય યુદ્ધકાલક્ષમાઃ ક્રિયાઃ ॥
ચકાર ત્વરયા યુક્તો ભાર્ગવો વિજયાવહાઃ ॥
હુતાશનં તર્પયતો બ્રાહ્મણાંશ્ ચ નમસ્યતઃ ।
આજ્યગન્ધપ્રતિવહો મારુતઃ સુરભિર્ વવૌ ॥
સ્રજશ્ ચ વિવિધાશ્ ચિત્રા જયાર્થમ્ અભિમન્ત્રિતાઃ ।
પ્રહ્લાદસ્ય શુભે મૂર્ધ્નિ આબબન્ધોશનાઃ સ્વયમ્ ।
કાલેન સહ સંગ્રામે પ્રયુદ્ધઃ સ મહાસુરઃ ॥
પ્રહ્રાદસ્યાતિવીર્યસ્ય શાન્તિં ચક્રે સ ભાર્ગવઃ ।
દશ શિષ્યસહસ્રાણિ ભાર્ગવસ્ય મહાત્મનઃ ।
તાનિ દાનવવીરાણાં જેપુઃ શાન્તિમ્ અનુત્તમામ્ ॥
અથર્વાણમ્ અથો દિવ્યં બ્રહ્મસંસ્તવચોદિતમ્ ।

રણપ્રવેશસાન્તિં તે ક્રમાચ્ ચક્રુશ્ ચ દાનવાઃ ।
રણપ્રવેશસદૃશં કર્મ વૈજયિકં કૃતમ્ ॥
તતઃ સર્વાસ્ત્રવિદુષઃ સમરેષ્વ્ અનિવર્તિનઃ ।
વિદ્યાતપઃસમાયુક્તાઃ કૃતસ્વસ્ત્યયનક્રિયાઃ ॥
ધનુર્હસ્તાઃ કવચિનો વેગેનાપ્લુત્ય દાનવાઃ ।
બલિમ્ અભ્યર્ચ્ય રાજાનં પ્રહ્રદાં પર્યવારયન્ ॥
આસ્થાય વિપુલં દિવ્યં રથં પરરથારુજમ્ ।
નાનાપ્રહરણાકીર્ણં સચક્રમ્ ઇવ પર્વતમ્ ॥
તદ્ બભૂવ મુહૂર્તેન ક્ષ્વેડિતાસ્ફોટિતાકુલમ્ ।
મેરોઃ શિખરમ્ આકીર્ણં દ્યૌર્ ઇવામ્બુધરાગમે ॥
સ્રજઃ પદ્મપલાશાનામ્ આમુચ્ય સુવિભૂષીતાઃ ।
બાન્ધવાન્ સંપરિત્યજ્ય નિપતન્તિ રણપ્રિયાઃ ॥
મહાયુધધરઃ શ્રીમાઞ્ શુભવર્મધરઃ પ્રભુઃ ।
શિરસ્ત્રાણતનુત્રાણી ધન્વી પરમદુર્જયઃ ॥
સિંહશાર્દૂલદર્પાણાં નદતાં કિંકિણીકિનામ્ ।
તસ્ય દૈત્યસહસ્રાણિ પ્રયાન્ત્ય્ અગ્રે મહારણે ॥
સૈન્યપક્ષહતાસ્ તસ્ય રથાઃ પરમદુર્જયાઃ ।
સપ્તતિર્ વૈ સહસ્રાણિ ગજાસ્ તાવન્ત એવ ચ ॥
મધ્યે વ્યૂહોદરસ્થસ્ તુ કાલનેમિર્ મહાસુરઃ ।
ધનુર્ વિસ્ફારયન્ ઘોરં નનાદ પ્રજહાસ ચ ॥
તસ્મિઞ્ શતસહસ્રાણિ પુરો યાન્તિ મહાદ્યુતેઃ ।
દાનવાનાં બલવતાં શક્રપ્રતિમતેજસામ્ ॥
સ સમં વર્તમાનસ્ તુ પક્ષાભ્યાં વિસ્તૃતો મહાન્ ।
અભવદ્ દાનવવ્યૂહો દુર્ભેદ્યઃ સર્વદેવતૈઃ ॥
ષષ્તિં રથસસ્હરાણિ દાનવાનાં ધનુર્ભૃતામ્ ।
નાનાપ્રહરણાનાં ચ પરિમાણં ન વિદ્યતે ॥
ગદાપરિઘનિસ્ત્રિંશ+ શૂલમ્ ઉદ્ગરપટ્ટિસૈઃ ।
પ્રગૃહીતૈર્ વ્યરાજન્ત દાનવાઃ પર્વતોપમાઃ ॥
ગર્જન્તો વિનદન્તશ્ ચ વિક્રોશન્તઃ પુનઃ પુનઃ ।
અયુધ્યન્ત મહાવીર્યાઃ સમરેષ્વ્ અનિવર્તિનઃ ॥
તત્ર તૂર્યસહસ્રાણાં સંજજ્ઞે નિસ્વનો મહાન્ ।
હયાનાં ચ ગજાનાં ચ ગર્જતામ્ અભિતૌજસામ્ ॥
દુંદુભીનાં ચ નિર્ઘોષઃ પર્જન્યનિનદોપમઃ ।
શુશ્રુવે શઙ્ખશબ્દશ્ ચ પટહાનાં ચ નિસ્વનઃ ॥
તેન શઙ્ખનિનાદેન ભેરીતૂર્યરવેણ ચ ।
નિર્ઘોષેણ રથાનાં ચ ક્રોશતીવ નભઃસ્થલમ્ ॥
સાગરપ્રતિમૌઘેન બલેન મહતા વૃતઃ ।
પ્રહ્રાદો ઽયુધ્યત ક્રુદ્ધઃ કાલાન્તકયમોપમઃ ॥
તસ્ય નાદેન રૌદ્રેણ ઘોરેણાપ્રતિમૌજસઃ ।
વિનેદુઃ સર્વભૂતાનિ ત્રૈલોક્યવિસૃતૈઃ સ્વરૈઃ ॥

અન્તરિક્ષાત્ પપાતોલ્કા વાયુશ્ ચ પરુષો વવૌ ।
વમન્ત્યઃ પાવકં ઘોરં શિવાશ્ ચૈવ વવાશિરે ॥
પ્રહ્રાદસ્ તુ મહાવીર્યઃ પ્રહસન્ યુદ્ધદુર્મદઃ ।
ઉવાચ વચનં શ્રીમાંસ્ તત્કાલક્ષમમ્ ઉત્તમમ્ ।
અદ્યાહં દર્શયિષ્યામિ સ્વબાહુબલમ્ ઊર્જિતમ્ ।
અદ્ય મદ્બાણનિહતાન્ દેવાન્ દ્રક્ષ્યથ સંયુગે ॥
બાન્ધવા નિહતા યેષાં ત્રિદશૈર્ ઇહ સંયુગે ।
અદ્ય તે નિર્વપિષ્યન્તિ શત્રુમાંસાનિ દાનવાઃ ॥
ઇમમ્ અદ્ય સમુદ્ભૂતં રેણું સમરમૂર્ધનિ ।
અહં સંશમયિષ્યામિ શત્રુશોણિતવિસ્રવૈઃ ॥
તિમિરૌઘહતાર્કં ચ સૈન્યરેણ્વરુણીકૃતમ્ ।
આકાશં સંપતિષ્યન્તિ ખદ્યોતા ઇવ મે શરાઃ ॥
હૃષ્ટાઃ સંપરિમોદધ્વં દેવેભ્યસ્ ત્યજ્યતાં ભયમ્ ।
અદ્યાહં નિહનિષ્યામિ કાલેન્દ્રં ધનુષા રણે ॥
તોષયિષ્યામિ રાજાનં બલિં બલવતાં વરમ્ ।
ત્રિદશાન્ સગણાન્ હત્વા રણે ચાન્તકસંનિભાન્ ॥
અક્ષયાઃ સન્તિ મે તૂણાઃ શરાશ્ ચાશીવિષોપમાઃ ।
સ્થાતું મે પુરતઃ શક્તાઃ કે રણે જીવિતેપ્સવઃ ॥
હત્વા રિપુગણાંસ્ તુષ્ટિર્ અનુરાગશ્ ચ રાજસુ ।
હતસ્ય ત્રિદિવે વાસો નાસ્તિ યુદ્ધસમા ગતિઃ ॥
તે ભયં પૃષ્ઠતઃ કૃત્વા રણે દાનવસત્તમાઃ ।
નિહત્યેમાન્ અરીન્ સર્વાન્ મોદધ્વં નન્દને વને ॥
એવમ્ ઉક્ત્વા મહાસૈન્યં પ્રહ્રાદો દાનવોત્તમઃ ।
કાલસૈન્યં મહારૌદ્રં તરસામર્દતાસુરઃ ॥
સર્વાસ્ત્રવિદ્વાઞ્ શૂરશ્ ચ નિત્યં ચાપ્ય્ અપરાજિતઃ ।
યુદ્ધેષ્વ્ અભિમુખો નિત્યં સ્વબાહુબલદર્પિતઃ ॥
ષષ્તિં રથસહસ્રાણિ વિવિધાયુધધારિણામ્ ।
પ્રહ્રાદસ્યાતિવીર્યસ્ય યે તસ્ય તનયા નિજાઃ ॥
તૈસ્ તુ ક્રતુશતૈર્ ઇષ્ટં વિપુલૈર્ આપ્તદક્ષિણૈઃ ।
ક્ષાન્તા ધર્મપરા નિત્યં સત્યવ્રતપરાયણાઃ ॥
દાતારઃ પ્રિયવક્તારો વક્તારઃ શાસ્ત્રવસ્તુષુ ।
સ્વદારનિરતા નિત્યં બ્રહ્મણ્યાઃ સત્યસંગરાઃ ॥
યષ્ટારઃ ક્રતુભિર્ નિત્યં નિત્યં ચાધ્યયને રતાઃ ।
ઇષ્વસ્ત્રકુશલાઃ સર્વે બહુશો દૃષ્ટવિક્રમાઃ ॥
મત્તવારણવિક્રાન્તાઃ શત્રુસૈન્યપ્રમર્દકાઃ ।
દારયન્તઃ પદાક્ષેપૈઃ સુઘોરાન્ વાતરેચકાન્ ॥
યુદ્ધોત્સુકધિયો નિત્યં ક્રોધરઞ્જિતલોચનાઃ ।
સંદષ્ટૌષ્ઠપુટા દૈત્યા વિનેદુર્ ભીમવિક્રમાઃ ॥
ક્ષ્વેડિતાસ્ફોટિતરવૈર્ અન્યોન્યં સમહર્ષયન્ ।
વેણુશઙ્ખરવૈશ્ ચૈવ સિંહનાદૈશ્ ચ પુષ્કલૈઃ ॥

આપ્લુત્યાપ્લુત્ય સહસા રણે વવ્રુર્ અનેકશઃ ।
તાલમાત્રાણિ ચાપાનિ વિકૃષ્ય સુમહાબલાઃ ॥
અમૃષ્યમાણાઃ સહસા દાનવા બાણપાણયઃ ।
મહાસુરૈર્ અપ્ય્ અજિતા યોધયન્તિ રણે ઽન્તકમ્ ॥
પ્રતપ્તહેમાભરણાઃ સર્વે તે શ્વેતવાસસઃ ।
દાનવા માનિનઃ સર્વે સર્વે સ્વર્ગાભિકાઙ્ક્ષિણઃ ॥
સર્વે જયૈષિણો વીરાઃ સર્વે શત્રુવધોદ્યતાઃ ।
શુશુભે સા ચમૂર્ દીપ્તા પતાકાધ્વજમાલિની ।
ગજાશ્વરથસંબાધા સ્વર્ગમાર્ગાભિકાઙ્ક્ષિણી ॥
તતઃ કાલસ્ તુ નિર્યાતો ભીમો ભીમપરાક્રમઃ ।
વિનદન્ સુમહાકાયો વ્યાધિભિર્ બહુભિર્ વૃતઃ ॥
દદર્શ મહતીં સેનાં દાનવાનાં બલીયસામ્ ।
અભિસંજાતહર્ષાણાં કાલં સમભિગર્જતામ્ ॥
આપતન્તં તદાનીકં દાનવાનાં તરસ્વિનામ્ ।
પ્રતિલોમં ચકારાશુ વ્યાધિભિઃ સહિતો ઽન્તકઃ ॥
પ્રવિશ્ય ધ્વજિનીં ચૈષાં ઘાતયામ્ આસ વીર્યવાન્ ।
કાલો રુધિરરક્તાક્ષઃ સ્વેનાનીકેન સંવૃતઃ ॥
પ્રહ્રાદબલમ્ અત્યુગ્રં પ્રહ્રાદં ચ મહાબલમ્ ।
આજઘાન રણે કાલો દણ્ડમ્ ઉદ્ગરપટ્ટિસૈઃ ॥
શરશક્ત્યૃષ્ટિખડ્ગાંશ્ ચ શૂલાનિ મુસલાનિ ચ ।
ગદાશ્ ચ પરિઘાશ્ ચૈવ વિવિધાશ્ ચ પરશ્વધાઃ ॥
ધનૂંષિ ચ વિચિત્રાણિ શતઘ્નીશ્ ચ સ્થિરાયસીઃ ।
પાત્યન્તે વ્યાધિભિર્ યુદ્ધે દાનવાનાં ચમૂમુખે ॥
અતિસારા જ્વરાશ્ ચૈવ યક્ષ્માણઃ શ્લેષ્મજા રુજાઃ ।
શિરોરોગાક્ષિરોગાશ્ ચ ઔદરીકાશ્ ચ યે ઽગદાઃ ॥
બહવો વ્યાધયો યુદ્ધે બહૂન્ અસુરપુઙ્ગવાન્ ।
વ્યાધીન્ અપિ ચ દૈત્યૌઘા નિજઘ્નુર્ બહવો બહૂન્ ॥
શૂલૈઃ પ્રમથિતાઃ કેચિત્ કેચિચ્ છિન્નાઃ પરશ્વધૈઃ ।
પરિઘૈર્ આહતાઃ કેચિત્ કેચિચ્ ચ પરમાયુધૈઃ ॥
કેચિદ્ દ્વિધાકૃતાઃ ખડ્ગૈઃ સ્ફુરન્તઃ પતિતા ભુવિ ।
વ્યાધયો દાનવૈર્ એવં નાનાશસ્ત્રૈર્ વિદારિતાઃ ॥
તે ચાપિ વ્યાધિભિઃ સર્વે વિવિધૈર્ આયુધોત્તમૈઃ ।
ખડ્ગૈશ્ ચ વિપુલૈસ્ તીક્ષ્ણૈઃ પ્રાસતોમરમુદ્ગરૈઃ ।
ભિન્નાશ્ ચ દાનવાઃ શૂલૈર્ નિકૃત્તાશ્ ચ પરશ્વધૈઃ ॥
મુદ્ગરૈઃ પટ્ટિસૈશ્ ચૈવ વ્યાધિભિશ્ ચ મહાબલૈઃ ।
ક્ષતાઃ શસ્ત્રૈર્ અનેકૈશ્ ચ મુષ્ટિભિશ્ ચ મહામૃધે ॥
વેમુઃ શોનિતમ્ અક્ષોભ્યં વિષ્ઠબ્ધદશનેક્ષણાઃ ॥
આર્તસ્વરં ચ નદતાં સિંહનાદાંશ્ ચ ગર્જતામ્ ।
બભૂવ તુમુલઃ શબ્દઃ સંગ્રામે લોમહર્ષણઃ ॥
મુષ્ટિભિશ્ ચોત્તમાઙ્ગાનિ તલૈર્ ગાત્રાણિ ચાસકૃત્ ।