Harivaṃśa, Appendix I · Part 501520
jayāśiṣā corjitasattvavīryam |
atrir vasiṣṭho jamadagnir aurvo @
bṛhaspatir nāradaparvatau ca ||
samanvayur devagaṇā mahendraṃ @
prayāntam ādityasamānavarcasam |
viśve ca devā marutaś ca sarve @
sādhyās tathā ādityagaṇāś ca sarve ||
te devarājasya puraṃdarasya @
hayāś ca ye mātalisaṃgṛhītāḥ |
prayānti deveśvaram udvahanto @
nabhastalaṃ padbhir ivākṣipantaḥ ||
brahmarṣayaś caiva surarṣayaś ca @
rājarṣayaś cākṣayapuṇyalokāḥ ||
sarve 'nujagmuḥ sahasā jvalantaṃ @
tejonvitaṃ śakram amitrasāham ||
pragṛhya śūlāni paraśvadhāṃś ca @
dīptāni cāpāny aśanīr vicitrāḥ |
varmāṇi cāmucya hiraṇmayāni @
prayānti sūryāṃśusamaprabhāṇi ||
tathā kubero 'śvasahasrayuktaṃ @
śreṣṭhaṃ rathaṃ sarvasahaṃ mahārham |
divyaṃ samāruhya raṇāya yāto @
dhaneśvaro dīptagadāgrahastaḥ ||
niśācarāḥ pāvakadhūmrakāyā @
rakṣovṛṣā rudrasakhasya tasya |
viśālanānāyudhadīptahastā @
yānty agrato vaiśravaṇasya rājñaḥ ||
te lohitākṣāḥ parivārya devaṃ @
vrajanti bhinnāñjanacūrṇavarṇāḥ |
yakṣottamā yakṣapatiṃ dhaneśaṃ @
rakṣanti vai prāsagadāsihastāḥ ||
puṇyaḥ prabhuḥ prāṇapatir yatātmā @
vaivasvato dharmabhṛtāṃ variṣṭhaḥ |
taḍidguṇābhaṃ śatavājiyuktaṃ @
rathaṃ samārohata sūryakalpam ||
taṃ lokapālaṃ pitaro 'nujagmur @
viviktapāpā jvalitā yaśobhiḥ |
sarve ca bhūtā bhuvanapradhānā |
nānāyudhavyagrakarāḥ subhīmāḥ ||
daṇḍaṃ mahāstraṃ parigṛhya devo @
lokāṅkuśaṃ vigrahaniścitārthaṃ |
hiraṇmayānāṃ kamalotpalānāṃ @
mālāṃ manojñām avasajya kaṇṭhe ||
sthito 'sthimedāmiṣalohitārdraṃ @
sarvāsurānāṃ nidhanaṃ vikāṅkṣan |
tejomayaṃ mudgaram ugrarūpaṃ @
vikarṣamāṇo 'ruṇadhūmranetraḥ ||
samanvito vyādhiśatair anekair @
yayau hariśmaśrur udārasattvaḥ |
mahāsurāṇāṃ nidhanāya buddhiṃ @
cakre tadā vyādhipatiḥ kṛtāntaḥ ||
tatas triśīrṣair bhujagair bṛhadbhir @
yuktaṃ rathaṃ hemacitaṃ mahātmā |
āsthāya kundendunibhaṃ jaleśo @
yayau raṇāyāsuradarpahantā ||
vaidūryamuktāmaṇibhūṣitāṅgas @
tejomayaḥ pāśagṛhītahastaḥ |
mahāsurāṇāṃ nidhanāya devaḥ @
prayāti rūpyākaranaddhabāhuḥ ||
anvīyamāno jaladevatābhir @
niṣevyamāṇo jalajaiś ca sattvaiḥ |
saṃstūyamānaś ca maharṣivṛndaiḥ @
saṃpūjyamānaś ca mahābhujaṅgaiḥ ||
kailāsaśṛṅgapratimo 'prameyaḥ @
samudranātho 'mṛtapo mahātmā |
mahoragaiḥ svais tanayaiś ca gupto @
yayau rathenārkasamaprabheṇa ||
yuddhāya taṃ yāntam adīnasattvaṃ @
nabhastale candram ivātikāntam |
paśyanti bhūtāni mahānubhāvaṃ @
saṃhṛṣṭaromāṇi kṛtāñjalīni ||
dhātāryamāṃśo 'tha bhago vivasvān @
parjanyamitrau ca śaśī ca devaḥ |
tvaṣṭā tathaivorjitaviśvakarmā @
pūṣā ca sākṣād iva devarājaḥ ||
soraśchadaiḥ sadhvajakiṃkiṇīkair @
vaidūryaniṣkaiś citahemakaṇṭhaiḥ |
hayair varaiḥ śakrahayaprakāśair @
yuktān rathān āruruhuḥ surās te ||
divākarākāranibhāni kecid @
dhutāśanārciḥpratimāni kecit |
niśākarāṃśupratimāni kecit @
taḍidguṇoddyotanibhāni kecit ||
nīlāṃśumeghapratimāni kecit @
nīlābhatāmrasthitapuṣpavarṇaiḥ |
kārṣṇāyasākāranibhāni kecit @
kecit suvarṇābhanibhā vibhānti |
varmāṇi divyāni mahāprabhāṇi @
tvaṣṭrā kṛtāny uttamabhānumanti ||
āmucya mālāś ca suvarṇapadmāḥ @
prayānti toyānilatulyavegāḥ |
dvāv aśvinau cāpi mahānubhāvau @
rūpottamau dharmabhṛtāṃ variṣṭhau ||
rathaṃ samāruhya suvarṇacitraṃ @
raṇaṃ gatau kāñcanatulyavarṇau |
manoḥ sutā vai vasavaś ca sarve @
balotkaṭā daityavadhāya devāḥ ||
rathāṃś ca nāgāṃś ca mahāpramāṇān @
āsthāya jagmuḥ suśubhāstrahastāḥ |
rudrāś ca sarve 'ruṇadhūmravarṇāḥ @
śvetair yayur gopatibhir bṛhadbhiḥ ||
mahaujasaḥ sarvaguṇopapannā @
dīptātmano bhābhir iva jvalantaḥ |
nānāyudhavyagrakarair bhujais te @
lokān samastān iva nirdahantaḥ ||
yayuḥ sasainyās tapanīyanaddhāḥ @
savidyutas toyadharā yathaiva |
viśve ca devās tapasā jvalanto @
vīryottamāḥ sūryamarīcivarṇāḥ ||
yayuḥ sasainyā yudhi durnivāryā @
balotkaṭāḥ padmasahasramālāḥ |
rathaiḥ suyuktais tapanīyavarṇair @
vaidūryamuktāmaṇidāmacitraiḥ ||
nānāyudhākārasamākulās te @
pāriplavaiś caiva sitātapatraiḥ |
sitātapatraiḥ śaradindukāntaiḥ |
tejomayaiḥ kāñcanacārucitraiḥ @
sunirmalaiḥ pāvakasaṃnibhais te ||
uraśchadaiḥ sadhvajakiṃkiṇīkair @
hayaiś ca vāyoḥ samavegavadbhiḥ |
diśāṃ gajaiś caiva mahābalais te @
kailāsaśṛṅgapratimair mahadbhiḥ ||
prajagmur ugrāyudhadīptahastāś @
caturyugānte jvalitā ivolkāḥ |
sādhyāś ca devāḥ sumahāprabhāvāḥ @
svādhīnacakrāḥ pratidīptavaktrāḥ |
prayānti jāmbūnadabhūṣitāṅgā @
gaṅgaughamārgair gagane balaughaiḥ ||
vidyotayanto vidiśo diśaś ca @
mahābalās te jayatāṃ variṣṭhāḥ |
variṣṭhapṛṣṭhauṣṭhabhujāḥ sudṛptā @
vaiśvānarārkapratimaprabhāvāḥ ||
te brahmavidbhiś ca namasyamānāḥ @
saṃpūjyamānāś ca suraiḥ saśakraiḥ ||
gandharvasaṃghair anugamyamānā @
vadhāya teṣām asurādhipānām ||
vaidūryavajrasphaṭikāgracitrair @
vastraiḥ suvarṇaiś ca pariṣkṛtānām |
rūpaṃ babhūvotkaṭabhūṣaṇānām @
daityendranāśāya vibhūṣitānām ||
ātmaprabhābhiś ca raṇotkaṭābhir @
varmaprabhābhiś ca tamonudābhiḥ |
dhvajottamābhiḥ svaśarīrabhābhir @
mahāprabhābhiś ca mahojjvalābhiḥ |
vibhānti te devavarāḥ sasādhyāḥ @
pradhmātaśaṅkhasvanasiṃhanādāḥ ||
mahārathasthās tridivaukasas te @
mahābalāḥ śatrubalaṃ prayānti |
mahāstrahastā yayur ugrarūpā @
mahāsurāṇāṃ nidhanāya devāḥ ||
tathaiva sarve maruto 'tivīryā @
balotkaṭāḥ khe samarapratītāḥ |
yayur mahāmeghasamānavarṇā @
bahvāyudhās toyadanādanādāḥ ||
mahendraketupratimā mahābalāḥ @
pragṛhya sarvāsurasūdanāṃ gadām |
raṇotkaṭā lohitacandanāktāḥ @
sahemamālyāmbarabhūṣitāṅgāḥ ||
te yuddhaśauṇḍāḥ subhujāstravīryā @
balotkaṭāḥ krodhavilohitākṣāḥ |
yayuḥ sajāmbūnadapadmamālā @
yatheṣṭanānāvidhakāmarūpāḥ ||
khaḍgaprabhāśyāmalitāṃsapīṭhāḥ @
puraṃdaraṃ vai parivārya devāḥ |
vaidūryacāmīkaracārurūpāṇy @
ābadhya gātreṣu mahāprabhāṇi |
varmāṇi daityāstranivāraṇāni @
prayānti yuddhāya sapatnasāhāḥ ||
tair ucchritaiḥ kāñcanavedikāḍhyair @
varadhvajair bhāskararaśmivarṇaiḥ |
yayau surāṇāṃ pṛtanogratejāḥ @
samunnadantī yudhi siṃhanādān ||
ity evam ugraṃ tridaśeśvarasya @
sainyaṃ tad āsīt sumahāprabhāvam |
yoddhuṃ prayātasya jayāvahasya @
vadhāya teṣām asurādhipānām ||
tataḥ pravṛtto 'suradevavigrahas @
tadādbhuto bhāti surāsurākulaḥ |
velām atikramya yugāntakāle @
mahārṇavānyonyam ivāśrayantaḥ ||
nānāyudhoddyotavidīpitāṅgā @
mahābalā vyāyatakārmukās te |
madotkaṭā vāraṇahastahastāḥ @
sudurjayās toyadanādanādāḥ ||
visphārayantaḥ sahasā dhanūṃṣi @
cakrāṇi cādityasamaprabhāṇi |
samutkṣipanto hy aśanīś ca ghorāḥ @
khaḍgāṃś ca te vajramukhāś ca śaktīḥ ||
mahāgadāḥ kāñcanapaṭṭanaddhās @
tathāyasān kārmukamudgarāṃś ca |
śūlāṃś ca vṛkṣāṃś ca vigṛhya dīptān @
nadanti śūrāḥ śataśo raṇasthāḥ ||
etasminn antare teṣām anyonyam abhinighnatām /
dvandvayuddhāny avartanta devānāṃ dānavaiḥ saha //
śūlais tathānye parighais tathāpare @
khaḍgaiś ca pāśair itare mahīpate |
cāpair athānye musalais tathāpare @
kuntaiś ca kecid yudhi yuddhavīrāḥ ||
cakraiḥ kuṭhārair asibhis tathāpare @
gadābhir āyāmavibhūṣitābhiḥ |
anyonyam ājaghnur athātra vīrāḥ @
mahāsurā devavarāś ca rājan ||
śūlaiś ca śūlāni samāhatāni @
khaḍgāś ca khaḍgaiḥ samam āhatā nṛpa |
kuntaiś ca kuntā yudhi yodhavīrāḥ @
samāhatāḥ saṃprati rājamānāḥ ||
śarān samāhatya śarāḥ samāhatā @
bāṇān samāhatya tathaiva bāṇāḥ |
rathī rathaṃ yāti balān mahāraṇe @
gajī gajaṃ yāti sa kuntapāṇiḥ |
aśvī hayaṃ yāti suśīghrahastaḥ @
sādī padātiṃ sphuritādharoṣṭhaḥ ||
khaḍgī ca hatvā yudhi yuddhavīraṃ @
nanāda khaḍgena sa khaḍgapāṇiḥ |
pāśena badhvā samare tu pāśī @
pāśaṃ dadhānaṃ sphuritādharoṣṭhaḥ ||
gajena hatvā gajam eva kevalaṃ @
gajādhipe khaḍgavareṇa pātite |
ākṛṣya dantau ripum anyam āśu @
jaghāna tābhyāṃ vinanāda bhūyaḥ ||
kaścid dhayaṃ sādinam ugravīryo @
hatvā tadīyaiś ca kuṭhārakuntaiḥ |
anyaṃ samāhatya tadīyam āśu @
jagrāha śastraṃ samare mahābalaḥ ||
gajāś ca kecit patitā mahāraṇe @
hayāś ca saṃbhinnaśirodharāḥ kṣitau |
rathāś ca kecid grathitograśaktayaḥ @
bhaṭāś ca kecin mathitākṣakūbarāḥ ||
tataḥ sapāśāḥ pracaranti yuddhe @
piśācasaṃghā atha rākśasottamāḥ |
gṛdhrā balāḥ śyenakapotakāś ca @
vikṛṣya māṃsāni nadanti sarve ||
utkṛṣya cākṛṣya ca māṃsarāśiṃ @
pibanti kāmaṃ rudhiraṃ śavānāṃ |
saṃchidya māṃsāni bahūni saṃkhye @
sthānaṃ vibhajyātha piśācasaṃghāḥ ||
tataś ca tūryāṇi bahūni saṃkhye @
nādaṃ mahāntaṃ prasabhaṃ pracakruḥ |
śaṅkhāś ca bheryaḥ paṇavāḥ saḍiṇḍimāḥ @
cakruḥ praṇādaṃ bahuśaḥ samāhatāḥ ||
saṃkṣobham īyuḥ sahasā ca lokāḥ @
kṣubdhāś ca sarve jalarāśayaś ca |
samāgame daityamahāsurāṇāṃ @
divaukasāṃ yuddhasamutsukānām ||
tasmin sughore mahati pravṛtte @
raṇottame devamahāsurāṇām |
dvandvāni yuddhāni babhūvur atra @
devāsurāṇāṃ jayam icchatāṃ nṛpa ||
marutāṃ pañcamo yas tu sa bāṇenābhyayudhyata /
mahābalaḥ suravaraḥ sāvitra iti yaṃ viduḥ //
anāyuṣāyāḥ putras tu balo nāma mahāsuraḥ /
so 'yudhyata raṇe 'tyugro dhruveṇa vasunā saha /
namuciś cāsuraśreṣṭho dhareṇa samayudhyata /
sārdhaṃ sarveṇa sainyena vyāditāsya ivāntakaḥ //
viśvakarmā suraśreṣṭho mayena samayudhyata /
pravarau viśvakarmānau khyātau devāsureśvarau //
pulomā tu mahādaityo vāyunā samayudhyata /
sasainyaḥ parvatākāro raṇe 'yudhyata daṃśitaḥ /
hayagrīvas tu ditijaḥ saha pūṣṇā tv ayudhyata /
śūreṇāmitavīryeṇa bhāskarākāravarcasā //
śambaras tu mahāvīryo mahāmāyo mahāsuraḥ /
bhagenāyudhyata tadā sahito yuddhadurmadaḥ //
śarabhaḥ śalabhaś caiva daityānāṃ candrabhāskarau /
prayuddhau saha somena śiśirāstreṇa dhīmatā //
virocanas tu balavān baler balavataḥ pitā /
viṣvaksenena sādhyena devena samayudhyata //
kujambhas tu mahātejā hiraṇyakaśipoḥ sutaḥ /
aṃśenāyudhyata tadā prāsapraharaṇena vai //
asilomā tu balinā mārutena samaṃ vibho /
tadāyudhyata dīptāsyo vikṛtaḥ parvatāyudhaḥ //
anāyuṣāyāḥ putras tu vṛtro nāma mahāsuraḥ /
aśvibhyāṃ devavaidyābhyāṃ sahāyudhyata saṃyuge //
ekacakras tu ditijaś cakrahasto durāsadaḥ /
sahāyudhyata devena sādhyena ditijāriṇā //
balas tu madhupiṅgākṣo vṛtrabhrātā mahāsuraḥ /
mṛgavyādhena rudreṇa sahāyudhyata vīryavān //
rāhus tu vikṛtākāraḥ śataśīrṣaḥ śatodaraḥ /
ajaikapādena raṇe sahāyudhyata daṃśitaḥ //
keśī tu dānavaśreṣṭhaḥ prāvṛṭkālāmbudaprabhaḥ /
dhaneśvareṇa bhīmena sahāyudhyata saṃyuge //
vṛṣaparvā tu balinā saha niṣkambhunā raṇe /
viśvedevena viśveśaḥ sahāyudhyata vīryavān //
prahrādas tu mahāvīryo vīraiḥ svais tanayair vṛtaḥ /
yuyudhe saha kālena raṇe kāla iva sthitaḥ //
anuhrādaḥ kubereṇa dhanadena mahāraṇe /
gadāhastena yuyudhe kṣobhayan ripuvāhinīm //
vipracittis tu daiteyo varuṇena mahātmanā /
pravṛtto vai raṇaṃ kartuṃ daityānāṃ nandivardhanaḥ //
balis tu saha śakreṇa sureśena mahātmanā /
yuyudhe devarājena balinā balavān raṇe //
śeṣā devāś ca daityāś ca jaghnur anyonyam āhave /
vinadanto mahānādān prāsāsiśaraśaktibhiḥ //
adṛśyanta mahotpātā ye proktā jagataḥ kṣaye /
marutaḥ sapta te kṣubdhā vyaśīryanta mahīdharāḥ //
sapta caivotthitāḥ sūryāḥ śoṣayanto mahārṇavān /
bahudhābhidyata dharā vāyunā mathitā yathā //
vyutthitāś ca mahāmeghāḥ śakracāpāṅkitodarāḥ /
praṇeduḥ sarvabhūtāni sarvāḥ satimirā diśaḥ /
devānām ajayo ghoro dṛśyate kālanirmitaḥ //
devānām arayaḥ śūrā dṛśyante kālanirmitāḥ /
ghorotpātāḥ samudbhūtā yugāntasamaye yathā /
na hy antarikṣaṃ na diśo na bhūmir @
na bhāskaro 'dṛśyata reṇujālaiḥ |
vavuś ca vātās tumulāḥ sadhūmā @
diśaś ca sarvās timiropagūḍhāḥ ||
ete cānye ca bahavo dṛśyante devanirmitāḥ /
bhūmau tathāntarikṣe ca ghorotpātāḥ samantataḥ //
yugāntasamaye tathā ete cānye ca tattvataḥ //
tad yuddhaṃ devadaityānāṃ bhīmānāṃ bhīmadarśanam /
apaśyata gurur brahmā sarvair eva suraiḥ saha //
vedaiś caturbhiḥ sāṅgaiś ca vidyābhiś ca sanātanaḥ /
padmayonir vṛtaḥ śrīmān siddhaiś ca paramarṣibhiḥ //
nānāmaṇistambhasahasracitram @
āruhya yānaṃ dadṛśe svayaṃbhūḥ |
subhāsvaraṃ bhūtasahasrayuktaṃ @
pradīpyamānaṃ vapuṣā pareṇa ||
sutaptajāmbūnadacārucitram @
ānandabherīśatasaṃpraṇādam |
nakṣatracandrāṃśubhir aṃśumantaṃ @
vaidūryasomārkavibhūṣitāṅgam ||
tam ātmajo vai pulahaḥ pulastyas @
tathā marīcir bhṛgur aṅgirāś ca |
ṛksāmabhiḥ samyag abhiṣṭuvantaḥ @
sevanti devaṃ varadaṃ vimāne ||
taṃ pāvakā lokaguruṃ svayaṃbhuvaṃ @
sāṅgāś ca vedā makhadevatāś ca |
sevanti devaṃ bhuvaneśvareśaṃ @
bhūtāni cānyāni mahānubhāvam ||
ete ca bhūyaś ca manuṣyasaṃghā @
vaikhānasāḥ pāvakayonayaś ca |
sarve yayur devapurohitāś ca @
yuddhotsukāḥ sarvasurāsurāṇām |
yogeśvarāḥ ṣaṭ ca divākarābhā @
vāgbhūṣaṇair bhūṣitasarvadehāḥ |
jagatpatir devapatir janārdanaḥ @
śikhī ca cakrī śaraśārṅgadhanvā |
antarhito mādhava eva sākṣād @
draṣṭā raṇaṃ yāti nagendram īśaḥ |
antarhitā vai dadṛśur nabhaḥsthā @
nārāyaṇaś caiva naraś ca devaḥ ||
vaktraiś caturvedadharaiś caturbhiḥ @
saṃpūrṇacandrapratimaiḥ sukāntaiḥ |
sarvā diśo nistimirāś cakāra @
navodito 'sau śaradīva candraḥ ||
ubhayoḥ senayo rājaṃs tayor yuddham avartata /
śṛṇuṣvāvahito rājan yathā yuddham avartata /
kīrtanād yasya yuddhasya pāpmā sadyo vimucyate //
nādena saṃcālayatā trailokyam idam avyayam //
gomukhāḍambarāṇāṃ ca bherīṇāṃ murajaiḥ saha /
jharjharīḍiṇḍimāṇāṃ ca vyaśrūyanta mahāsvanāḥ //
pravṛtto yuddhayajñas tu tumulo lomaharṣaṇaḥ /
raṇabhūmau mahānādaḥ svargīyaḥ śūrasaṃmataḥ //
sa yuddhayajñasya mukhe prahrādo daityasattamaḥ /
virocanas tathādhvaryur yuddhayajñapravartakaḥ //
hotā caivātra namucir vṛtraḥ stotropakalpakaḥ /
mantrā daityāḥ samākhyātā yajñakarmaṇi tatra vai //
anuyātaś ca pitaram adhiko vā parākrame /
yaṣṭā tatrābhavad bāṇaḥ saṃyuge copatiṣṭhati //
yaṣṭā vai tatra bāṇas tu samyag evāvatiṣṭhate /
neṣṭā tatra sa bāṇas tu samare cāvatiṣṭhataḥ /
aindraṃ pāśupataṃ brāhmaṃ sthūṇākarṇaṃ sudurjayam /
mantrās tatrābhyavartanta sādhvanuhrādayojitāḥ //
daityāś ca prathitā mantre yakṣakarmaṇi tatra vai /
udgātā ca mayaḥ śrīmān sthitaḥ sarvabhayaṃkaraḥ /
vinadan ditijaśreṣṭho devānīkaṃ vyadārayat //
balis tu rājā dyutimāñ śaśvat tatra mahāsuraḥ /
balis tu balavān rājā vaiśvānarasamadyutiḥ /
japair homaiś ca saṃyukto brahmatvam akarot prabhuḥ //
raṇāgnir jvalito ghoro vairendhanasamīritaḥ /
devo viṣṇuḥ surais tatra rathavedyāṃ susaṃskṛtaḥ //
śaṅkhaśabdaiḥ sutumulair bherīṇāṃ ca mahāsvanaiḥ /
udghuṣṭaṃ vipulaṃ caiva subrahmaṇyaṃ prayujyate //
balaś ca balakaś caiva pulomā ca mahāsuraḥ /
praśāntarūpaṃ kṛtvā tu mantraṃ samyak pravartayan //
kalmāṣadaṇḍā vimalā vipulā rathapaṅktayaḥ /
yūpāś ca samakalpyanta yuddhayajñe mahāphale //
karṇinālīkanārāca+ vatsadantopabṛṃhakāḥ /
tomarāḥ somakalaśā vicitrāṇi dhanūṃṣi ca //
asthīny atra kapālāni puroḍāśāḥ śirāṃsi ca /
ājyaṃ ca rudhiraṃ raudraṃ tasmin yajñe 'bhihūyate //
idhmāḥ paridhayas tatra prastārā vipulā gadāḥ /
hayagrīvo 'silomā ca rāhuḥ keśī ca dānavāḥ //
virocanaś ca jambhaś ca kujambhaś ca mahābalaḥ /
sadasyās tatra tu makhe vipracittiś ca vīryavān //
iṣavas tu sruvās tatra rathākṣasadṛśāḥ śubhāḥ /
dhanuṣkoṭyo dhanurjyāś ca sruvas tatra mahāmakhe //
pratiprasthānikaṃ karma vṛṣaparvākarot tadā /
dīkṣitas tatra tu balis tasya patnī mahācamūḥ //
śambaras tatra śāmitram akarod ditinandanaḥ /
āgnīdhras tatra balavān akaroc chambaras tadā /
atirātre mahābāhur vitate yajñakarmaṇi //
dakṣiṇās tasya yajñasya kālanemir mahāsuraḥ /
vaitāne karmaṇi vibho yaḥ khyāto havyavāḍ iva //
tridaśānāṃ tu sainyasya śarīrair gatajīvitaiḥ /
tasmin yajñe tu savanaṃ vardhate daityanirmitam //
devānāṃ rudhiraṃ saṃkhye papur ugrā diteḥ sutāḥ /
nardamānāḥ pramuditāḥ somapānaṃ raṇādhvare //
yadā balir mahādaityo vijetā samare surān /
tadā hy avabhṛthaṃ yajñe bhaviṣyati na saṃśayaḥ //
mahāsurendrapatayo yajvāno bhūridakṣiṇāḥ /
vedavanto vṛttavantaḥ śūrāḥ sarve tanutyajaḥ //
trailokyaharaṇe sṛṣṭā yuddhayajñāya dīkṣitāḥ /
baddhakṛṣṇājināḥ sarve vratino muñjadhāriṇaḥ /
svaṃ svaṃ karma yathāśaktyā yuddhakarma pravartate //
evaṃ samabhavad bhīmo yuddhayajño mahātmanām /
śaktyṛṣṭiparaśuprāsair nighnatām itaretaram //
svaṃ svaṃ tathā yathā cakrur yuddhakarma viśāradāḥ /
ekaniścayakāryāś ca trailokyajayakāṅkṣiṇaḥ //
suradānavasainyānāṃ śabdaḥ samabhavan mahān /
nānāyudhanihastānāṃ tvaritānāṃ pradhāvatām //
kṣveḍitotkruṣṭaninadair gajabṛṃhitanisvanaiḥ /
rathanemisvanair ghorais tumulaḥ sarvato 'bhavat /
śaṅkhadundubhinirghoṣair hayaheṣitanisvanaiḥ //
hayānāṃ heṣamāṇānāṃ dānavānāṃ ca garjatām /
kṣveḍitotkruṣṭaninadaiḥ pāṇipādaravais tathā //
dānavānāṃ pareṣāṃ ca śastravanti mahānti ca /
bhidyatīva nabhasthalam |
daityānāṃ ca surāṇāṃ ca @
samare bhīmakarmāṇi sainyāni pracakāśire //
tato nāgā rathāś caiva jāmbūnadavibhūṣitāḥ /
bhrājamānā hy adṛśyanta meghā iva savidyutaḥ //
ṛṣṭikhaḍgagadās tīkṣṇāḥ śūlaśaktiparaśvadhāḥ /
cāru bibhrājire tatra sveṣv anīkeṣu bhāgaśaḥ //
rathā bahuvidhākārāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ /
hemasaṃchannaśikharā jvalanta iva pāvakāḥ //
dānavānāṃ surāṇāṃ ca samālokyanta sainikāḥ /
kāṇcanaiḥ kavacaiḥ sarve jvalitārkasamaprabhaiḥ //
saṃnaddhāḥ samadṛśyanta jyotīṃṣi gagane yathā /
udyatair āyudhaiś citrais talabaddhāḥ patākinaḥ /
ṛṣabhākṣāḥ suragaṇāś camūmukhagatā babhuḥ //
nānāvarṇāḥ patākāś ca dhvajamālāś ca saṃyuge /
yudhyatāṃ raṇaśauṇḍānām īrayām āsa mārutaḥ //
dhvajālaṃkāravastrāṇi varmāṇi kavacāni ca /
raśmibhir bhāsayām āsa raśmivarṇāni raśmimān //
ubhābhyām aprameyābhyāṃ balābhyāṃ pādacāriṇām /
rajaḥ pracchādayām āsa patrorṇāḥ pāṇḍurā diśaḥ //
divyāyudhadharāḥ sarve dīptāyudhaparicchadāḥ /
te tadā devadānavāḥ |
yuddhaṃ pracakrire ramyaṃ @
pratitastambhire 'nyonyam anīkaṃ pratyanīkataḥ //
girikūṭocchrayāḥ sarve tadā te devadānavāḥ /
anyonyam abhinighnanto raṇasthāś citrayodhinaḥ /
bāṇaiḥ surucirais tīkṣṇaiḥ patravājair durāsadaiḥ //
mudgarair musalaiḥ śūlair ayastuṇḍair ulūkhalaiḥ /
vajrair aśanikalpaiś ca khaḍgavṛkṣādibhis tathā //
evaṃ tad abhavad yuddhaṃ meruparvatamūrdhani /
suradānavasainyānāṃ ghoraṃ kṣayakaraṃ mahat //
tathā pravartite teṣāṃ vimarde 'dbhutavikrame /
sāvitrasya vadhaṃ prepsur bāṇo jagrāha kārmukam //
śarajālena divyena chādayānaḥ surottamam /
mantrair huta ivārciṣmān sa prajajvāla tejasā //
sāgarābhyāṃ mahāsenāṃ devānāṃ daityapuṃgavaḥ /
saṃśoṣayati bāṇaughair arkāṃśubhir ivārṇavam //
mārutaḥ sa mahāvegaḥ sāvitraḥ śaktim uttamām /
cikṣepa baliputrāya śakro 'śanim ivādraye //
āpatantī ca sā śaktir maholkā jvalitā iva /
dvidhā chinnā kṣurapreṇa bāṇenādbhutakarmaṇā //
hatāyām atha śaktyāṃ tu sāvitro devasattamaḥ /
viśvakarmakṛtaṃ divyaṃ sutīkṣṇaṃ dānavārdanam //
supītadhāraṃ vipulaṃ vimalaṃ candravarcasam /
agṛhṇān niśitaṃ khaḍgam āśīviṣam ivoragam //
taṃ gṛhītvā raṇamukhe prajvalantaṃ mahāprabham /
bāṇābhyāśe mahātejāḥ khaḍgapāṇir avasthitaḥ //
sa taṃ sthitam athālakṣya sāvitraṃ balinandanaḥ /
lohitākṣaṃ mahākāyaṃ cikṣepa ca nanāda ca //
tato 'rkakiraṇākārān aśanipratimāñ śitān /
saṃdadhe cāśu bāṇaughān āśīviṣasamān balī //
rukmapuṅkhān pradīptāgrān ugravegān alaṃkṛtān /
ākarṇapūrṇāṃś cikṣepa śarān ugrān samantataḥ //
dṛḍhacāpapramuktās te śarā vaiśvānaraprabhāḥ /
sāvitraṃ chādayām āsuḥ kailāsam iva toyadāḥ //
saṃchādyamānaḥ śastraughair bāṇena balisūnunā /
parāṅmukhaḥ suravaraḥ prayātaḥ sarathadhvajaḥ //
parājitya ca sāvitraṃ bāṇaḥ paramaharṣitaḥ /
pragṛhya kārmukaṃ ghoraṃ gataḥ śakrarathaṃ prati //
balaś cāpy asuraśreṣṭhaḥ pragṛhya mahatīṃ gadām /
dhruvāya vasave mūrdhni raudrāṃ cikṣepa dānavaḥ //
tasya nirmathito deho hemacitraṃ ca varma vai /
gadāvegena bhīmena dhruvasya samare tadā //
śeṣaś ca vasavaḥ sarve divyāstrair ghoradarśanaiḥ /
prācchādayan raṇe daityam ādityam iva toyadāḥ //
tataḥ so 'marṣito bāṇair balo dānavasattamaḥ /
avātarad rathāt tasmād gadām udyamya vegavān //
sarvāyasamayīṃ divyāṃ hemacitrāṃ gadottamām /
pātayām āsa śatrūṇāṃ samāvidhya mahāsuraḥ /
śiraḥsu pātayām āsa śatrūṇāṃ tāṃ gadāṃ tadā /
diśaḥ prādrāvayat sarvāṃs stridaśān sā mahāgadā /
indrāśanir ivendreṇa pravṛddhāḥ sumahāsvanāḥ //
tasyāḥ suvidyudghoṣāyās tena śabdena vejitāḥ /
vyadravanta paribhraṣṭā rathebhyo rathinas tadā //
tadudīrṇaṃ rathānīkaṃ sūryābhaṃ meghanisvanam /
devānāṃ śaradhārābhiḥ samantād abhyavarṣata /
kṣuraprair viśikhair bhallair vatsadantaiḥ śilīmukhaiḥ //
muhur muhur mahātejāḥ pratyavidhyan mahāsuraḥ /
balas tu sa gadāpāṇir vyāditāsya ivāntakaḥ //
taḍidguṇārkasadṛśo vaiśvānara ivāparaḥ /
pibann iva śaraughāṃs tān devacāpasamutthitān //
abhyadravata daityendro mahārṇava ivāparaḥ /
avasphūrjan diśaḥ sarvāḥ svena vīryeṇa dānavaḥ //
arujaṃs tridaśān daityaḥ sindhuvegho nagān iva /
samṛddhas tarasā devān vāyur vṛkṣān ivaujasā /
śamayaṃś ca maheṣvāsāṇ vasubhyāṃ samasajjata //
āpaś caivānilaś caiva vavarṣatur ariṃdamau /
śaravarṣāṇi dīptāni meghāv iva paraṃtapau /
kṣiptāṃs tān viśikhān dīptān antarikṣe sa cicchide //
prāsādān vividhān dīptān antarikṣe ca cicchiduḥ /
amṛṣyamāṇas tat karma dhruvas tam abhidudruve /
tau pṛthak śaravarṣābhyām anyonyam abhijaghnatuḥ //
uttamābhijanau śūrau devadaityayaśaskarau /
tau nakhair iva śārdūlau dantair iva mahādvipau /
rathaśaktibhir anyonyaṃ viśikhaiś cābhyakṛntatām //
nirbhindantau ca gātrāṇi vilikhantau ca sāyakaiḥ /
stambhayantau ca balinau pratudantau sthitau raṇe /
carantau vividhān mārgān maṇḍalāni ca bhāgaśaḥ //
mudgarair jaghnatuḥ kruddhāv anyonyam abhimāninau /
asibhyāṃ carmaṇī divye vipule ca śarāsane /
nikṛtyācalasaṃkāśau bāhuyuddhaṃ pracakratuḥ //
byūḍhoraskau dīrghabhujau niyuddhakuśalāv ubhau /
bāhubhiḥ samasajjetām āyasaiḥ parighair iva //
tayor āsīd bhujāghāta+ nigrahaḥ pragrahas tathā /
atīva bhīmaḥ saṃhrādo vajraparvatayor iva //
dvipāv iva viṣāṇāgraiḥ śṛṅgair iva mahāvṛṣau /
anyonyam abhisaṃrabdhau muhūrtaṃ paryakarṣatām //
tataḥ parājito devo balakena tadā dhruvaḥ /
rathaṃ tyaktvā bhayāt tasya pranaṣṭaḥ prāṅmukho vasuḥ //
punar eva ca tatrāsīn mahad yuddhaṃ sudāruṇam /
kruddhasya namuceś caiva dharasya ca mahātmanaḥ //
saṃrabdhau ca mahābāhū maheṣvāsāv ariṃdamau /
parasparam udīkṣetāṃ dahantāv iva locanaiḥ //
visphārya ca mahac cāpaṃ hemapṛṣṭhaṃ dūrāsadam /
saṃrambhāt sa vasuśreṣṭhas tyaktvā prāṇān ayudhyata //
sa sāyakamayair jālair vṛto daityarathaṃ prati /
bhānumadbhiḥ śilādhautair bhānoḥ pracchādayat prabhām //
tataḥ prahasya namucir dharasya ca śilāśitān /
asṛjat sāyakān dīptān bhīmavegān durāsadān //
mahātejā mahābāhur mahāvego mahārathaḥ /
vivyādhātiratho daityo navabhir niśitaiḥ śaraiḥ //
sa totrair iva mātaṅgo dāryamāṇaḥ patatribhiḥ /
abhyadhāvata saṃkruddho namuciṃ vasusattamaḥ //
tam āpatantaṃ vegena saṃrambhān namucī raṇe /
daityaḥ pratyasarad devaṃ matto mattam iva dvipam //
tataḥ prādhmāpayac chaṅkhaṃ bherīśatanināditam /
vikṣobhya tad balaṃ harṣād uddhūtārṇavasaprabham //
aśvān ṛkṣasavarṇābhān haṃsavarṇaiḥ suvājibhiḥ /
bhiśrayan samare daityo vasuṃ prācchādayac charaiḥ //
samāśliṣṭāv athānyonyaṃ vasudānavayo rathau /
dṛṣṭvā prākampata muhus tridaśānāṃ mahad balam //
krodhasaṃraktatāmrākṣau prekṣamāṇau muhur muhuḥ //
garjantāv iva śārdūlau prabhinnāv iva vāraṇau //
mahāmeghopamaṃ raudram āsīd āyodhanaṃ tayoḥ /
rathāśvanarasaṃbādhaṃ mattavāraṇasaṃkulam //
samājam iva taṃ dṛṣṭvā prekṣamānau mahārathau /
āśaṃsante jayaṃ tābhyāṃ yodhās te gaṇaśaḥ sthitāḥ //
parasparaṃ prārthayantaḥ parasparasamāśrayāḥ /
tayoḥ praikṣanta samaraṃ saṃnikṛṣṭaṃ mahāstrayoḥ /
siddhagandharvamunayo devadānavayos tadā //
siddhacāraṇagandharva+ munayo dānavās tathā /
tau chādayantāv anyonyaṃ samare niśitaiḥ śaraiḥ /
śarajālāvṛtaṃ vyoma cakratus tau mahābalau //
tāv anyonyaṃ jighāṃsantau śarais tīkṣnair mahārathau //
āsādayetām anyonyaṃ tau raṇe niśitaiḥ śaraiḥ //
prekṣaṇiyatarāv āstāṃ vṛṣṭimantāv ivāmbudau //
suvarṇavikṛtān bāṇān pramuñcantāv ariṃdamau /
bhāskarābhaṃ tadākāśam ulkābhir iva cakratuḥ //
tayoḥ śarāḥ prakāśante devadānavayos tadā /
paṅktyaḥ śaradi mattānāṃ sārasānām ivāmbare //
tridaśāśvagajānāṃ hi śarīrair gatajīvitaiḥ /
kṣaṇena saṃvṛtā bhūmir meghair iva nabhastalam //
tataḥ sudhāraṃ jvalitaṃ sūryamaṇḍalasaṃnibham /
dharāya vasave muktaṃ cakraṃ namucinā raṇe //
patatā tena cakreṇa dharasya syandanottamaḥ //
sadhvajaḥ sapatākaś ca dagdho 'rkakiraṇaprabhaḥ //
sa tyaktvā syandanaṃ devaḥ pradīptaṃ cakratejasā /
bhayāt tasyāsurendrasya gataḥ svagṛham uttamam //
parājitya suraṃ daityo namucir baladarpitaḥ /
prayātaḥ svena sainyena bhūyaḥ suracamūṃ prati //
yau tau mayaś ca tvaṣṭā ca devadaityeṣu viśrutau /
pravarau viśvakarmāṇau māyāśataviśāradau //
ghoras tayoḥ saṃprahāraḥ prāvartata sudāruṇaḥ /
tayoḥ prāṇaharas tv āsīt saṃprahāro mahātmanoḥ /
anyonyaspardhinos tatra cirāt prabhṛti saṃyuge //
cirāt prabhṛti saṃrambhād anyonyaspardhinau raṇe /
tvaṣṭā tu niśitair bāṇair daityaṃ tu baladarpitam /
parākrāntaṃ parākramya vivyādha triṃśatā śaraiḥ //
mayas tu prativivyādha tvaṣṭāraṃ niśitaiḥ śaraiḥ /
sudhautaiḥ suprasannāgraiḥ śātakumbhavibhūṣitaiḥ //
nanāda ditijaśreṣṭho hatas tvaṣṭuḥ śarair mayaḥ //
saṃkruddho daityasainyasya vicinvann iva jīvitam /
śaktiṃ kanakacitrākṣāṃ citradaṇḍāṃ mahāprabhām /
devo gṛhītvā samare daityendre saṃnyapātayat /
bhīmāṃ sarvāyasīṃ tvaṣṭā puraṃdara ivāśanim //
tāṃ tvaṣṭur bhujanirmuktām arkavaiśvānaraprabhām /
mayaś ciccheda tīkṣṇāgrais tūrṇaṃ saptabhir āśugaiḥ //
tataḥ kṣiṇvann iva prāṇāṃs tvaṣṭuḥ kopān mahāsuraḥ /
preṣayām āsa saṃrabdhaḥ śarān barhiṇavāsasaḥ //
ciccheda bāṇāṃs tvaṣṭā tāñ jvalitair nataparvabhiḥ /
daityasya sumahāvegaiḥ suvarṇavikṛtaiḥ śaraiḥ //
tau vṛṣāv iva nardantau balinau vāśitāntare /
śārdūlāv iva cānyonyaṃ prasaktāv abhijaghnatuḥ //
anyonyaṃ pratividhyantāv anyonyavadhakāṅkṣiṇau /
anyonyam abhivīkṣantau kruddhāv āśīviṣāv iva //
mahāgajāv ivāsādya viṣāṇāgraiḥ parasparam /
śaraiḥ pūrṇāyatotsṛṣṭair anyonyam abhijaghnatuḥ //
tataḥ sa vipulāṃ dīptāṃ mayo rukmāṅgadāṃ gadām /
tvaṣṭuḥ saṃprāhiṇotkruddhaḥ sarvaprāṇaharāṃ raṇe //
tayā jaghānātirathas tvaṣṭur uttamavājinaḥ /
gadayā dānavaḥ kruddho vajreṇendra ivācalān //
tataḥ kruddho mahādaityaḥ kṣurābhyāṃ tasya saṃyuge /
punar dvābhyāṃ śarābhyāṃ tu niśitābhyāṃ mahāraṇe /
dhvajaṃ tvaṣṭur atha cchittvā sūtaṃ ninye yamakṣayam //
mahābalān mahāvegān sadaśvān gadayāhanat /
dṛṣṭvā tvaṣṭā hataṃ sūtaṃ kṣurābhyāṃ vinipātitam /
hatāśvaṃ ratham utsṛjya sūtaṃ ca patitaṃ bhuvi /
visphārayan mahācāpaṃ sthito bhūmau mahābalaḥ //
hatāśvasūtaṃ virathaṃ dṛṣṭvā ripum avasthitam /
jayaśriyā sevyamāno dīpyamāna ivācalaḥ //
mayaḥ kālāntakaprakhyaś cāpapāṇir ivāntakaḥ /
prādahad devasainyāni dāvāgnir iva kānanam //
svaṣṭuḥ so 'kṣipatātyugrān nārācāṃs tigmatejasaḥ /
caturdaśa śilādhautān sāyakān vividhākṛtīn //
te papus tasya devasya śoṇitaṃ rukmabhūṣaṇāḥ /
āśīviṣā iva kruddhā bhujagāḥ kālacoditāḥ //
te kṣitiṃ samavartanta śobhante rudhirokṣitāḥ /
te patantaḥ kṣititale dṛśyante smāsṛgukṣitāḥ /
ardhapraviṣṭāḥ saṃrabdhā bilānīva mahoragāḥ //
te prakāśanta nārācāḥ praviśanto vasuṃdharām /
astaṃ gacchantam ādityaṃ praviśanta ivāṃśavaḥ //
taṃ pratyavidhyat tvaṣṭā tu jāmbūnadavibhūṣitaiḥ /
caturdaśabhir atyugrair nārācair abhidārayan //
te tasya daityasya bhujaṃ savyaṃ nirbhidya patriṇaḥ /
vidārya viviśur bhūmiṃ bhujagā iva vegitāḥ //
mayas tribhir athānarcchat tvaṣṭāraṃ tu patatribhiḥ /
sapatravegair vikṛtair jvaladbhiḥ prāṇanāśanaiḥ //
ardayām āsa daityendro jvalitaiḥ śoṇitāśanaiḥ /
tvaṣṭātha mayanirmuktaiḥ sāyakair arditaḥ prabhuḥ //
apayāto raṇaṃ hitvā vrīḍayābhisamanvitaḥ //
taṃ tatra hatasūtāśvaṃ bhujaṃgam iva nirviṣam /
tvaṣṭāraṃ virathaṃ dṛṣṭvā muditaḥ sa tu dānavaḥ //
visphārayan suruciraṃ cāpaṃ rukmāṅgadaṃ dṛḍham /
raṇe 'bhyatiṣṭhad daityendro jvalann iva hutāśanaḥ //
pulomā tu balaślāghī dṛpto dānavasattamaḥ /
raṇe śvetāśvayuktena rathena pratyadṛśyata //
tato vai sarvabhūtānāṃ śarīrāntaracāriṇām /
sarveṣām eva bhūtānāṃ yaḥ prāṇaḥ kathyate dvijaiḥ /
balinā kālakalpena vāyunā saha saṃgataḥ //
pulomnas tatra pavanaḥ śrutvā jyātalanisvanam /
nāmṛṣyata yathā matto gajaḥ pratigajasvanam //
daityacāpacyutair bāṇaiḥ prācchādyanta diśo daśa /
raśmijālair ivārkasya vitataṃ sāmbaraṃ jagat //
sa tāmranayanaḥ kruddhaḥ śvasann iva mahoragaḥ /
vṛto daityaśatair vāyū raśmivān iva bhāskaraḥ //
daityacāpabhujotsṛṣṭāḥ śarā barhiṇavāsasaḥ /
rukmapuṅkhā vyarājanta haṃsāḥ śreṇīkṛtā iva //
cāpadhvajapatākābhyaḥ śastrā dīptamukhāś cyutāḥ /
prapatantaḥ sma dṛśyante daityasyāyutaśaḥ śarāḥ //
evaṃ sutīkṣṇān khacarāñ śalabhān iva pāvake /
suvarṇavikṛtāṃś citrān mumoca ditijaḥ śarān //
tam antakam iva kruddham āpatantaṃ sa mārutaḥ /
tyaktvā prāṇān atikramya vivyādha navabhiḥ śaraiḥ //
tasya vegam asaṃhāryaṃ dṛṣṭvā vāyuḥ sanātanaḥ /
uttamaṃ javam āsthāya vyadhamat sāyakavrajān //
tato vidhamya balavāñ śarajālāni mārutaḥ /
vivyādhorasi tīkṣṇāgraiḥ śaraiḥ śaktibhir āyasaiḥ /
vivyādha daityaṃ viṃśatyā viśikhair nataparvabhiḥ //
mārudgaṇānāṃ pravarā daśa divyā mahaujasaḥ /
sādhu sādhv iti vegena siṃhanādaṃ pracakrire //
tasmin samutthite śabde tumule lomaharṣaṇe /
abhyadhāvanta ditijāḥ paulomāḥ krodhamūrchitāḥ //
te samāsādya pavanaṃ samāvṛṇvañ śarottamaiḥ /
tataḥ pracchādayām āsuḥ pavanaṃ śaravṛṣṭibhiḥ /
parvataṃ vāridhārābhiḥ prāvṛṣīva balāhakāḥ //
te pīḍayantaḥ pavanaṃ kruddhāḥ sapta mahārathāḥ /
prajāsaṃharaṇe ghorāḥ somaṃ sapta grahā iva //
tato dakṣiṇam akṣobhyaṃ nānāratnavibhūṣitam /
karaṃ gajakarākāram udyamya yudhi mārutaḥ //
teṣāṃ mūrdhasu daityānāṃ pātayām āsa vīryavān /
nihatā vāyuvegena sapta tena mahārathāḥ //
tyaktvā prāṇān pulomā tu vivyādha navabhiḥ śaraiḥ /
tasyāpi tam asaṃhāryaṃ dṛṣtvā vāyuḥ sanātanaḥ /
asaṃcintya śaraughāṃs tāñ jvalitān vai pulomataḥ //
teṣāṃ vidārya tejāṃsi dānavānāṃ mahātmanām /
śoṇitaklinnamukuṭā gairikārdrā ivādrayaḥ //
te bhinnavarmāsthibhujāḥ patanto bhānti dānavāḥ /
mātaṅgayūthasaṃrugṇāḥ puṣpitā iva pādapāḥ //
teṣāṃ vidāritair dehair dānavānāṃ mahātmanām /
tataḥ prāvartata nadī raudrarūpā bhayāvahā //
prasravantī raṇe raktaṃ bhīrūṇāṃ bhayavardhinī /
devadaityagaṇaiś caiva rudhiraughapariplutā /
raṇabhūmir abhūd raudrā tatra tatra sahasraśaḥ //
saṃbhṛtā gatasattvaiś ca yakṣarākṣasakhecaraiḥ /
sānukarṣapatākaiś ca sopāsaṅgair dhvajai rathaiḥ //
śīrṇakumbhais tathā nāgair ghaṇṭābhiḥ suvibhūṣitaiḥ /
suvarṇapuṅkhair jvalitair nārācais tigmatejasaiḥ //
devadānavanirmuktaiḥ saviṣair uragair iva /
prāsatomaranārācaiḥ śaktikhaḍgaparaśvadhaiḥ /
suvarṇavikṛtaiś cāpair gadāmusalapaṭṭisaiḥ /
kanakāṅgadakeyūrair maṇibhiś ca sakuṇḍalaiḥ //
tanutraiḥ satalatraiś ca hārair niṣkaiś ca śobhanaiḥ /
hataiś ca ditijais tatra śastrasyandanavarjitaiḥ //
patitair apaviddhaiś ca śataśo 'tha sahasraśaḥ /
nipātitadhvajaratho hatavājirathadvipaḥ /
nipātitair dhvajarathai rathair nihatavājibhiḥ /
vimardo devasainyānāṃ sadṛśaḥ karmaṇāṃ babhau //
atha daityasahasreṇa paulomena mahārathaḥ /
saṃvṛtaḥ pavanaḥ śrīmān gadāmusalapāṇinā //
te jaghnuḥ śatasāhasrāḥ pavanaṃ dānavottamāḥ /
tair vadhyamānaḥ sa babhau samantād arpitaiḥ śaraiḥ //
hatvā tu ditijaḥ pṛṣṭham āsādya yudhi varjitān /
hatvāṣṭau tatra yodhānāṃ śatāni pavanaḥ prabhuḥ /
kṛtvā mārgaṃ suraśreṣṭhaḥ prayātaḥ sa mahārathaḥ //
adyāpi ca suvistīrṇaḥ panthāḥ saṃdṛśyate divi /
nāmnā vāyupatho nāma siddhāḥ paśyanti taṃ divi //
hayagrīvas tu ditijaḥ pūṣāṇaṃ prati vīryavān /
nanāda sumahānādaṃ siṃhanādaṃ mahārathaḥ //
visphārya sumahac cāpaṃ hemajālavibhūṣitam /
pūṣāṇaṃ ditijo 'paśyat kruddho ghoreṇa cakṣuṣā //
bhujābhyām ādadānasya saṃdadhānasya vai śarān /
muñcataḥ karṣato vāpi dadṛśus tatra nāntaram //
agnicakropamaṃ dīptaṃ maṇḍalīkṛtakārmukam /
tadāsīd dānavendrasya savyadakṣiṇam agrataḥ //
rukmapuṅkhais tatas tasya cāpamuktaiḥ śitaiḥ śaraiḥ /
prācchādyanta śilādhautair diśaḥ sūryasya ca prabhāḥ //
tataḥ kanakapuṅkhānāṃ śarāṇāṃ nataparvaṇām /
nabhaścarāṇāṃ nabhasi dṛśyante bahavo vrajāḥ //
girikūṭanibhāc cāpāt prabhavantaḥ śarottamāḥ /
śreṇībhūtāḥ prakāśante yāntaḥ śyenā ivāmbare //
gṛdhrapatrāñ śilādhautān kārtasvaravibhūṣitān /
gṛdhrapatrāḥ śilādhautāḥ kārtasvaravibhūṣitāḥ /
mahāvegān prasannāgrān mumoca ditijaḥ śarān //
tataś cāpabaloddhūtāḥ śātakumbhavibhūṣitāḥ /
dehe samavakīryanta pūṣṇaḥ suniśitāḥ śarāḥ //
te vyomni vikṛtākārāḥ saṃprakāśanta sarvaśaḥ /
khadyotā iva gharmānte khe carantaḥ samantataḥ //
śilādhautāḥ prasannāgrāḥ pūṣaṇaṃ vikṛtāḥ śarāḥ /
parvataṃ vāridhārābhir yathā prāvṛṣi toyadāḥ //
daityaḥ pracchādayām āsa pūṣaṇaṃ śaravṛṣṭibhiḥ /
parvataṃ vāridhārābhiś chādayann iva toyadaḥ //
ācchādayata daityendro raṇe ghoraparākramaḥ /
śilādhautaiḥ prasannāgraiḥ pūṣaṇaṃ bibhide śaraiḥ /
pūṣāpi daityaṃ navabhiḥ śarai @
vivyādha hemāṅgadabhūṣitāṅgakaḥ |
nirbhidya dehaṃ ditijasya te śarā @
jagmuḥ pṛthivyāṃ rudhirāruṇānanāḥ ||
te bāṇā bhūtale magnāḥ pūṣṇo bhāti śilāśitāḥ /
vikramaṃ śaṃsituṃ tūrṇam anantasya ca vai gatāḥ //
ācchādayata daityendraṃ pūṣā ghoraparākramaḥ //
ācchādyata tadā devo raṇe ghoraparākramaḥ /
vyatīte dharmasamaye meghajālair ivāṃśumān //
tatas tu pūṣṇo devasya balaṃ vīryaṃ parākramam /
vyavasāyaṃ ca sattvaṃ ca paśyanti tridaśādbhutam //
tāṃ samudrād ivodbhūtāṃ śaravṛṣṭiṃ samutthitām /
nācintayat tadā pūṣā daityāṃś cābhyadravad raṇe //
hemapṛṣṭhaṃ mahānādaṃ pūṣṇa āsīn mahad dhanuḥ /
vikṛtaṃ maṇḍalībhūtaṃ śakrāśanim ivāparam //
tataḥ śarāḥ prādur āsan pūrayanta ivāmbaram /
suvarṇapuṅkhāḥ pūṣṇas te prabhavantaḥ śarāsanāt //
māleva rukmapuṅkhānāṃ vitatā vyomni patriṇām /
prādur āsīn mahāghorā bṛhataḥ pūṣakārmukāt //
tato vyomni vibhaktāni śarajālāni sarvaśaḥ /
āhatāni vyaśīryanta śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ //
tataḥ kanakapuṅkhānāṃ chinnānāṃ kaṅkavāsasām /
patatāṃ pātyamānānāṃ kham āsīt saṃvṛtaṃ vrajaiḥ //
pūṣā prāpūrayad bāṇair hayagrīvaṃ śilāśitaiḥ /
nāmāṅkair arkasadṛśair divyahemapariṣkṛtaiḥ //
tato vyasṛjad ugrāṇi śarajālāni dānavaḥ /
amarṣī balavān kruddho didhakṣann iva pāvakaḥ //
pūṣṇas tv ājau dhvajaṃ caiva patākāṃ dhanur eva ca /
raśmīn yoktrāṇi cāśvānāṃ hayagrīvo raṇe 'cchinat //
athāsyāśvān punar hatvā caturbhiḥ sāyakottamaiḥ /
sārathiṃ sa mahātejā rathopasthād apātayat //
kṛtas tu virathaḥ pūṣā hayagrīveṇa saṃyuge /
pūṣā tasya rathābhyāśāt sa yayau tena vai jitaḥ //
gataḥ śakrarathābhyāśaṃ mukto mṛtyumukhād iva /
tatrādbhutam ito bhūyo yuddhaṃ vartata dāruṇam /
kṛtapratikṛtaṃ ghoraṃ śambarasya bhagasya ca //
saptakiṣkuparīṇāhaṃ dvādaśāratnikārmukam /
vāsavāśaninirghośaṃ dṛḍhajyaṃ bhārasādhanam //
vikṣipann akṣasadṛśān vyasṛjat sāyakān bahūn /
krodhasaṃraktanayanaḥ śambaraḥ sarvayogavit //
tena vitrāsyamānāni devasainyāni sarvaśaḥ /
samakampanta bhītāni sindhor iva mahormayaḥ //
tam āpatantaṃ saṃprekṣya virūpākṣaṃ vibhīṣaṇam /
bhagaḥ prasphuramāṇauṣṭhas tvaramāṇo nyavārayat //
tato bhago maheṣvāso divyaṃ visphārayan dhanuḥ /
avākirad daityagaṇāñ śarajālena chādayan //
tam abhyayād bhago daityaṃ tūrṇam asyantam antikāt /
mātaṅgam iva mātaṅgo vṛṣaḥ prativṛṣaṃ yathā //
tau pragṛhya mahāvegau dhanuṣī bhārasādhane /
prācchādayetām anyonyaṃ takṣamāṇau raṇe śaraiḥ //
tayoḥ sutumulaṃ yuddham āsīd ghoraṃ mahāraṇe /
bhagaśambarayor bhīmam aprameyaṃ mahātmanoḥ //
atha pūrṇāyatotsṛṣṭaiḥ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ /
vyadārayetām anyonyaṃ kārṣṇe nirbhidya varmaṇī //
tau tu vikṣatasarvāṅgau rudhireṇa samukṣitau /
saṃprekṣamānau rathināv ubhau paramadurmadau /
takṣamānau śitair bāṇair nānvīkṣitum aśaknutām //
atha vivyādha samare tvaramāṇo 'suro bhagam /
nārācaiḥ krodhatāmrākṣaḥ kālāntakayamopamaḥ //
garutmān iva cākāśe pothayāno mahoragān /
nārācā nyapatan dehe tūrṇaṃ śambaracoditāḥ //
Original text: Harivaṃśa, Appendix I · Edition: Parashuram Lakshman Vaidya, Poona : Bhandarkar Oriental Research Institute 1969 (For details see the separate introduction on the Zürich server.) · Data entry Atul Agarwala J. Wayne Bass Julie Bélanger Peter Bisschop Horst Brinkhaus John Brockington Eva De Clercq André Couture James Fitzgerald Arlo Griffiths N. Hanemann Petteri Koskikallio Kreshi · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0