Harivaṃśa, Appendix I · Part 461480

samudyatāyudhaṃ dṛṣṭvā sarve devagaṇās tadā /
te hiraṇyākṣam asuraṃ daityānām agrataḥ sthitam //
yugāntasamaye bhīmaṃ sthitaṃ mṛtyum ivāgrataḥ /
pravivyathuḥ surāḥ sarve tadā śakrapurogamāḥ //
dṛṣṭvāyāntaṃ hiraṇyākṣaṃ mahādrim iva jaṅgamam /
devāḥ saṃvignamanasaḥ pragṛhītaśarāsanāḥ /
sahasrākṣaṃ puraskṛtya tasthuḥ saṃgrāmamūrdhani //
sā tu daityacamū reje hiraṇyakavacojjvalā /
pravṛddhanakṣatragaṇā śāradī dyaur ivāmalā //
te 'nyonyam abhisaṃpetuḥ pātayantaḥ parasparam /
babhañjur bāhubhir bāhūn dvaṃdvam anye yuyutsavaḥ /
gadānipātair bhagnāṅgā bāṇaiś ca mathitorasaḥ //
vinipetuḥ pṛthak kecit tathānye vijughūrṇire /
babhañjire rathān kecit kecit saṃmṛditā rathaiḥ /
saṃbādham anye saṃprāptā na śekuś calituṃ rathāḥ //
dānavendrabalaṃ tat tu devānāṃ ca mahad balam /
anyonyaṃ bāṇavarṣeṇa yuddhadurdinam ābabhau //
hiraṇyākṣaś ca balavān kruddhaḥ sa ditinandanaḥ /
vyavardhata mahātejāḥ samudra iva parvaṇi //
tasya kruddhasya sahasā mukhān niścerur arciṣaḥ /
taiḥ sāgnidhūmapavanair vyadahad devatāgaṇān //
śastrajālair bahuvidhair dhanurbhiḥ parighair api /
divyam ākāśam āvavre parvatair ucchritair iva //
bahubhiḥ śatranistriṃśaiś chinnabhinnaśirorasaḥ /
na śekuś calituṃ devā hiraṇyākṣārditā yudhi //
tena vitrāsitā devā hiraṇyākṣeṇa saṃyuge /
na śekur yatnavanto 'pi yatnaṃ kartuṃ vicetasaḥ //
tena śakraḥ sahasrākṣaḥ stambhito 'streṇa dhīmatā /
airāvatagataḥ saṃkhye nāśakac calituṃ bhayāt //
sarvāṃś ca devān akhilān sa parājitya dānavaḥ /
stambhayitvā ca deveśam ātmasthaṃ manyate jagat //
satoyameghapratimogranisvanaṃ @
prabhinnamātaṅgavilāsavikramam |
dhanurvidhunvantam udāravarcasaṃ @
tadāsurendraṃ dadṛśuḥ surāḥ sthitam ||
niṣprayatne surapatau dharṣiteṣu sureṣu ca /
hiraṇyākṣavadhe buddhiṃ cakre cakragadādharaḥ //
vārāhaḥ parvato nāma yaḥ pūrvaṃ samudāhṛtaḥ /
sa eṣa bhūtvā bhagavān ājagāmāsurāntakṛt //
tataś candrapratīkāśaṃ so 'gṛhṇāc chaṅkham uttamam /

sahasrāraṃ ca taccakraṃ cakraparvatasaṃsthitam //
mahādevo mahābuddhir mahāyogī maheśvaraḥ /
japyate yo 'maraiḥ sarvair guhyair nāmabhir avyayaḥ //
sa ca sarvātmani śreṣṭhaḥ sadbhir yaḥ sevyate sadā /
ijyate ca purāṇaiś ca triloke lokabhāvanaḥ //
yo vaikuṇṭhaḥ surendrāṇām ananto bhoginām api /
viṣṇur yo yogaviduṣāṃ yo yajño yajñakarmaṇi //
makhe yasya prasādena bhuvanasthā divaukasaḥ /
ājyaṃ maharṣibhir dattam aśnuvanti tridhā hutam //
yo naidhano 'gnir daityānāṃ yaḥ surāṇāṃ parā gatiḥ /
yaḥ pavitraṃ pavitrāṇāṃ svayaṃbhor api yo vibhuḥ //
yasya cakrapraviṣṭāni dānavānāṃ yuge yuge /
kulāny ākulatāṃ yānti yāni dṛptāni vīryataḥ //
tato daityadravakaraṃ paurāṇaṃ śaṅkham uttamam /
dadhmau prāṇena balavān vikṣipan daityajīvitam //
śrutvā śaṅkhasvanaṃ ghoram asurāṇāṃ bhayāvaham /
kṣubhitā dānavāḥ sarve diśo daśa vilokayan //
tataḥ saṃraktanayano hiraṇyākṣo mahasuraḥ /
ko 'yam ity abravīd roṣān nārāyaṇam udaikṣata //
varāharūpiṇaṃ devaṃ saṃsthitaṃ puruṣaṃ yathā /
śaṅkhacakrodyatakaraṃ devānām ārtināśanam //
rarāja śaṅkhacakrābhyāṃ tābhyām asurasūdanaḥ /
sūryācandramasor madhye yathā nīlaḥ payodharaḥ //
tato 'suragaṇāḥ sarve hiraṇyākṣapurogamāḥ /
udyatāyudhanistriṃśā dṛṣṭvā devam upādravan //
pīḍyamāno 'tibalibhir daityaiḥ sarvāyudhodyataiḥ /
na cacāla harir yuddhe 'kampamāna ivācalaḥ //
tataḥ kruddho hiraṇyākṣaḥ provāca harim uddhataḥ /
tiṣṭha tiṣṭha na me 'dya tvaṃ mokṣyase sahajīvitaḥ //
tataḥ prajvalitāṃ śaktiṃ varāhorasi dānavaḥ /
hiraṇyākṣo mahātejāḥ pātayām āsa vīryavān /
tasyāḥ śaktyāḥ prahāreṇa brahmā vismayam āgataḥ //
samīpam āgatāṃ dṛṣṭvā mahāśaktiṃ mahābalaḥ /
huṃkāreṇaiva nirbhartsya pātayām āsa bhūtale //
tasyāṃ pratihatāyāṃ tu brahmā sādhv iti cābravīt /
yaḥ prabhuḥ sarvabhūtānāṃ varāhas tena tāḍitaḥ //
tasyāṃ pratihatāyāṃ tu hiraṇyākṣaḥ pratāpavān /
āsādya dānavendras tu talenāhatya keśavam /
bāhubhyāṃ parijagrāha siṃhanādaṃ samānadat //
tataś ca bhagavān viṣṇur durvijñeyagatiḥ prabhuḥ /

bāhuyuddhaṃ samārebhe daityaṃ prati mahābalam //
mahāvarāhaṃ daityendro muṣṭinā taṃ jaghāna ha //
tayor yuddhaṃ mahac cāsīd devadaityendrayos tadā /
tayoḥ śabdo mahān āsīd bāhvoḥ saṃkṣobhajas tadā //
kṣubdhā devās tadā sarve bhītās tatrāvatathire /
svastīty uktvā munigaṇā devadaityasamāgame //
tasmin yuddhe mahāghore sanakādyās tato harim /
tuṣṭuvuḥ puṇḍarīkākṣaṃ vārāhaṃ vapur āsthitam //
jaya prapannārtihara prabho hare @
jayasva govinda nanātanātman |
jayādideveśa jayāmareśa @
jayasva deva tripurārisaṃstuta ||
namo namo deva mahāmate hare @
mahāvarāhāya namo 'stu bhūyaḥ |
namaḥ samasteśa varāharūpiṇe @
janārdanāya prabhaviṣṇave namaḥ ||
namo vareṇyāya varāya deva @
trivikramāyādivarāharūpiṇe |
namo namo bhūpavilāsavikrama @
prabho hare deva sanātanāya ||
acintyarūpāya hiraṇyaretase @
vināśakartre kṣitipālanāya |
natāḥ sma devaṃ varadaṃ vareṇyaṃ @
natāḥ sma viṣṇo niyatā janārdana ||
natāḥ sma śaṅkhārigadāsidhāriṇe @
natāḥ sma śārṅgāyudha devadeva ||
kṛṣṇa kṛṣṇa hṛṣīkeśa devadeva sanātana /
nārāyana purāṇātman yogidhyeya jagatpate //
jahīmaṃ dānavaṃ viṣṇo cakreṇa madhusūdana /
nirvighnāḥ santu lokāś ca dānavasya vadhād dhare //
ete devā namasyanti bhītās tvāṃ śaraṇaṃ gatāḥ /
jahi kṣipraṃ durātmānaṃ viprāṇāṃ bhayavardhanam //
ity uktvā te munivarā vācam āyamya saṃsthitāḥ /
devāś ca munayaś caiva saṃsthitā bhayaviklavāḥ //
evaṃ stuto jagannātho vavṛdhe viṣṇur avyayaḥ /
dānavasya karaṃ gṛhya balād daṇḍam ivāyasam //
mahāvarāho bhagavān nanāda bahuśas tadā /
paribabhrāma sahasā bhrāmayaṃs taṃ mahāsuram /
tayoś caṭacaṭāśabdaḥ prādur āsīt samantataḥ //
mahāvarāhaḥ sahasā tadā hariḥ @

samānadan bhīmam atīva hṛṣṭaḥ |
vighūrṇayan lokam imaṃ sasāgaram @
surāribhītiṃ vidadhan sanātanaḥ ||
tato hiraṇyākṣamahāsuraḥ krudhā @
nanāda bhūyo 'pi tato balāt sa tam |
vighūrṇayām āsa diśaḥ samagrāḥ @
sasāgarāḥ sāgarapattanās tadā ||
tayos tadā śabda udāranisvanaḥ @
sa pūrayām āsa tathaiva rodasī |
susaṃmitaḥ so 'tha mahāraṇe tadā @
guhāś ca sarvāḥ praviveśa parvatān ||
te parvatāś cāpi tathā vineduḥ @
śabdena tena prasabhaṃ samāyutāḥ |
mahāvarāhaḥ sphuṭatīkṣṇadaṃṣṭravān @
dadaṃśa daityaṃ samare mahāmatim ||
muṣṭiprahāreṇa ca daityasattamaṃ @
jaghāṇa viṣṇuḥ suralokasatkṛtaḥ |
sa daityarājo 'tha mahāvarāhaṃ @
jaghāna vīraḥ prasabhaṃ balād balī ||
stanāntare muṣṭibhir āttasāyakas @
tatāna vṛṣṭiṃ punar eva vakṣasi |
mahāvarāhasya ca pādasaṃbhramaṃ @
soḍhuṃ na śaktā kila bhūtadhāriṇī ||
nanāda duḥkhād bahuśaḥ sasāgarā @
sādridrumā parvatakandarāntarā |
tathaiva daityasya ca pādapātanam @
soḍhuṃ pravīṇā yudhi viṣṇusaṃgrahāt ||
tayoḥ śarīre sahasā prasusruvū @
raktāni māṃsāni bahūni cāsakṛt |
asthīni majjāś ca babhūvur anyataḥ @
kṣiteḥ sthalaṃ śoṇitakardamaṃ kṛtam ||
evaṃ bahūni yuddhāni kṛtvā tau devadānavau /
pīḍāṃ nāvāpatus tatra devadaityasamāgame //
niśceṣṭaṃ ca jagat sarvaṃ prādur āsīt samantataḥ /
evaṃ saṃkrīḍya bahudhā daityaṃ hantuṃ mano dadhe //
tataś cakraṃ samādatta sahasrāraṃ mahādyutiḥ /
cikṣeporasi daityasya vinadan bahuśo hariḥ //
tato bhagavatā cakram āvidhyād ity asaṃnibham /
pātitaṃ dānavendrasya śirasy uttamatejasaḥ //
tataḥ sthitasyaiva śiras tasya bhūmau papāta ha /

daityendrasyāśanihataṃ meruśṛṅgam ivottamam //
hiraṇyākṣe hate daitye ye śeṣās tatra dānavāḥ /
sarve tasya bhayatrastā jagmur ārtā diśo daśa //
sa sarvalokāpraticakracakro @
mahāhaveṣv apratimogracakraḥ |
babhau varāho yudhi cakrapāṇiḥ @
kālo yugānteṣv iva daṇḍapāṇiḥ ||
vidrāvya tu raṇe sarvān asurān puruṣottamaḥ /
mumoca tatra baddhāṃs tān puraṃdaramukhān surān //
tataḥ prakṛtim āpannāḥ sarve devagaṇās tadā /
puraṃdaraṃ puraskṛtya nārāyaṇam upasthitāḥ //
kṛtāñjalipuṭāḥ procur jagatīpatim īśvaram /
tvatprasādena bhagavaṃs tava bāhubalena ca /
natāḥ sma devadeveśa tvāṃ vayaṃ śaraṇaṃ gatāḥ /
natāḥ sma viṣṇuṃ sakalaṃ niṣkalaṃ bhūtabhāvanam //
natāḥ sma viṣṇuṃ deveśaṃ śaṅkhacakragadādharam /
natāḥ sma bhūtabhavyeśam īḍyam ādiguruṃ harim //
natāḥ sma varuṇaṃ devam arcitaṃ bhuvaneśvaram /
natāḥ sma pretādhipatiṃ kuberaṃ devasattamam //
namas tubhyaṃ jagannātha sanātana jagatpate /
namaḥ sarvātmane tubhyaṃ sarvakartre namo namaḥ //
nama ādyāya bījāya pradhānāya jagatpate /
namaḥ sraṣṭe namo hartre namaḥ kartre jagatpate /
namo goptre jagannātha namaḥ sthātre namo namaḥ //
yaṃ prāpya na nivartante yogino yatacetasaḥ /
tasmai tubhyaṃ pradhānātman sarvāya jagataḥ pate //
sarveśa bhūtabhavyeśa sarvalokanamaskṛta /
prasīda devadeveśa bhaktānām abhayaṃkara //
jīvāmo 'dya mahābāho niṣkrāntāś cāntakānanāt //
tvacchāsanād dhi bhagavan kiṃ kurvantv aditeḥ sutāḥ /
icchāmaḥ pādaśuśrūṣāṃ tava kartuṃ sanātana //
tac chrutvā vacanaṃ teṣāṃ puṇḍarīkanibhekṣaṇaḥ /
uvāca vacanaṃ devān mudā yukto hatadviṣaḥ //
yo 'yaṃ sa bhavatāṃ loko mayaiva vihitaḥ purā /
pālyatāṃ sa tu yatnena prādhānyena kvacit kvacit //
aiśvaryaṃ pratipannāḥ stha kratubhāgapuraskṛtam /
mayaiva pūrvaṃ nirdiṣṭo niyogaḥ paripālyatām //
śakraṃ provāca bhagavān vacanaṃ duṃdubhisvanaḥ /
idaṃ yathāvat kartavyaṃ satsu cāsatsu ca tvayā //
gacchantu tapasā svargaṃ munayaḥ saṃśitavratāḥ /

tava lokaṃ suraśreṣṭha sarvakāmadughaṃ sadā //
yāyajūkāś ca ye kecid brāhmaṇāḥ kṣatriyā viśaḥ /
teṣāṃ kāmadughā lokāḥ svargam ādimanoharāḥ //
yajñair iṣṭvā yāyajūkāḥ phalaṃ te prāpnuvantu ca //
bhāvaḥ svadharmaśīlānām abhāvaḥ pāpakarmaṇām /
santaḥ svargajitaḥ santu sarvāśramanivāsinaḥ //
satyaśūrā dānaśūrā raṇaśūrāś ca ye narāḥ /
te svargaphalam aśnantu sadā ye cānasūyakāḥ //
aśraddadhānāḥ puruṣāḥ kāmino 'rthaparāḥ śaṭhāḥ /
abrahmaṇyā nāstikāś ca narakaṃ yāntu mānavāḥ //
yogino māṃ tu ye devaṃ bhajante yogatatparāḥ /
namaskāryās tvayā śakra bhaktapravaṇacetasā //
sadā māṃ dhyāhi deveśa śreyas tava bhaviṣyati /
matparo bhava deveśa māṃ namaskuru yatnataḥ /
idam eva paraṃ śreyo nātra kāryā vicāraṇā //
etāvat kriyatāṃ vākyaṃ mayoktaṃ tridaśeśvarāḥ /
tato mayi sthite sarvān bādhiṣyante na cārayaḥ //
ity uktvāntarhito devaḥ śaṅkhacakragadādharaḥ /
devatānāṃ ca sarveṣām abhavad vismayo mahān //
etad atyadbhutaṃ dṛṣṭvā varāhacaritaṃ surāḥ /
namaskṛtvā varāhāya nākapṛṣṭham ito gatāḥ //
tataḥ svāny ādhipatyāni pratipannāni daivataiḥ /
sarvalokādhipatye ca pratiṣṭhāṃ vāsavo gataḥ /
vimuktā dānavagaṇaiḥ prakṛtiṃ dharaṇī gatā //
sthairyahetor dharaṇyās tu jñātvā cāgaskṛtān girīn /
sveṣu sthāneṣu saṃsthāpya parvatānāṃ puraṃdaraḥ /
ciccheda bhagavān pakṣān vajreṇa śataparvaṇā //
sarveṣām eva pakṣā vai chinnāḥ śakreṇa dhīmatā /
ekaḥ sapakṣo mainākaḥ surais tatsamayaḥ kṛtaḥ //
eṣa nārāyaṇasyādyaḥ prādurbhāvo mahātmanaḥ /
vārāha iti viprendraiḥ purāṇe parikīrtitaḥ //
kṛṣṇadvaipāyanamataṃ nānāśrutisamāhitam /
nāśūcerna kṛtaghnāya nṛśaṃsāya na kīrtayet //
na kṣudrāya na nīcāya na gurudveṣakāriṇe /
nāśiṣyāya tathā rājan na kṛtaghnāya caiva hi //
āyuṣkāmair yaśaskāmair mahīkāmaiś ca mānavaiḥ /
jayaiṣibhiś ca śrotavyo devānām eṣa vai jayaḥ //
purāṇo vedasaṃbaddhaḥ śivaḥ svastyayano mahān /
pāvanaḥ sarvabhūtānāṃ sāttviko vijayaṃkaraḥ //
eṣa kauravya tattvena kathitas te 'nupūrvaśaḥ /

varāhasya naraśreṣṭha prādurbhāvo mahātmanaḥ //
ye yajanti makhaiḥ puṇyair daivatāni pitṝn api /
ātmānam ātmanā nityaṃ viṣṇum eva yajanti te //
lokāyanāya tridaśāyanāya @
brahmāyanāyātmabhavāyanāya |
nārāyaṇāyātmahitāyanāya @
mahāvarāhāya namaskuruṣva ||
vārāha eṣa kathito nārasiṃham ataḥ śṛṇu /
vārāha eṣa kathito nārasiṃham ataḥ param /
kathayasva mahābhāga hiraṇyakaśipor vadham /
yatra bhūtvā mṛgendreṇa hiraṇyakaśipur hataḥ //
purā kṛtayuge rājan hiraṇyakaśipuḥ prabhuḥ /
daityānām ādipuruṣaś cakāra sumahattapaḥ //
daśavarṣasahasrāṇi śatāni daśa pañca ca /
jalavāsī samabhavat sthānamaunadhṛtavrataḥ //
tataḥ śamadamābhyāṃ ca brahmacaryeṇa caiva ha /
brahmā prīto 'bhavat tasya tapasā niyamena ca //
tataḥ svayaṃbhūr bhagavān svayam āgatya tatra ha /
vimānenārkavarṇena haṃsayuktena bhāsvatā //
ādityair vasubhiḥ sādhyair marudbhir daivataiḥ saha /
rudrair viśvasahāyaiś ca yakṣarākṣasakiṃnaraiḥ //
digbhiś cāpi vidigbhiś ca nadībhiḥ sāgarais tathā /
nakṣatraiś ca muhūrtaiś ca khecaraiś ca mahāgrahaiḥ //
devair brahmarṣibhiḥ sārdhaṃ siddhaiḥ saptarṣibhis tathā /
rājarṣibhiḥ puṇyakṛdbhir gandharvair apsarogaṇaiḥ //
carācaraguruḥ śrīmān vṛto devagaṇaiḥ saha /
brahmā brahmavidāṃ śreṣṭho daityaṃ vacanam abravīt //
prīto 'smi tava bhaktasya tapasānena suvrata /
varaṃ varaya bhadraṃ te yatheṣṭaṃ kāmam āpnuhi //
tato hiraṇyakaśipuḥ prītātmā dānavottamaḥ /
kṛtāñjalipuṭaḥ śrīmān vacanaṃ cedam abravīt /
na devāsuragandharvā na yakṣoragarākṣasāḥ /
na mānuṣāḥ piśācāś ca nihanyur māṃ kathaṃcana //
ṛṣayo naiva māṃ kruddhāḥ sarvalokapitāmaha /
śapeyus tapasā yuktā vara eṣa vṛto mayā //
na śastreṇa na cāstreṇa giriṇā pādapena vā /
na śuṣkeṇa na cārdreṇa na cānyenāpi me vadhaḥ //
nākāśe vā na bhūmau vā rātrau vā divase 'pi vā /
nāntardhāne bahir vāpi syād vadho me pitāmaha /
paśubhir vā mṛgair na syāt pakṣibhir vā sarīsṛpaiḥ /

na kenacid bhaved brahman mṛtyur me lokabhāvana /
na svarge 'py atha pātāle nākāśe nāvanisthale /
na cābhyantararātryahnor na cāpyanyena me vadhaḥ //
pāṇiprahāreṇaikena sabhṛtyabalavāhanam /
yo māṃ nāśayituṃ śaktaḥ sa me mṛtyur bhaviṣyati //
bhaveyam aham evārkaḥ somo vāyur hutāśanaḥ /
salilaṃ cāntarikṣaṃ ca nakṣatrāṇi diśo daśa //
ahaṃ krodhaś ca kāmaś ca varuṇo vāsavo yamaḥ /
dhanadaś ca dhanādhyakṣo yakṣaḥ kiṃpuruṣādhipaḥ //
mūrtimanti ca divyāni mamāstrāṇi mahāhave /
upatiṣṭhantu deveśa sarvalokapitāmaha //
dadāsi ced varān etān devadeva vṛṇomy aham /
ete divyā varās tāta mayā dattās tavādbhutāḥ /
sarvakāmapradā vatsa prāpsyase tān na saṃśayaḥ //
evam uktvā sa bhagavāñ jagāmākāśam eva ca /
vairājaṃ brahmasadanaṃ brahmarṣigaṇasevitam //
tato devāś ca nāgāś ca gandharvā ṛṣibhiḥ saha /
varapradānaṃ śrutvaiva pitāmaham upasthitāḥ //
vareṇānena bhagavan vadhiṣyati sa no 'suraḥ /
tat prasīdasva bhagavan vadho 'py asya vicityatām //
bhagavān sarvabhūtānām ādikartā svayaṃ prabhuḥ /
sraṣṭā ca havyakavyānām avyaktaḥ prakṛtir dhruvaḥ //
sarvalokahitaṃ vākyaṃ śrutvā devaḥ prajāpatiḥ /
āśvāsayām āsa surān suśītair vacanāmbubhiḥ //
avaśyaṃ tridasās tena prāptavyaṃ tapasaḥ phalam /
tapaso 'nte 'sya bhagavān vadhaṃ viṣṇuḥ kariṣyati //
etac chrutvā surāḥ sarve vākyaṃ paṅkajajanmanaḥ /
svāni sthānāni divyāni pratijagmur mudānvitāḥ //
labdhamātre vare tasmin sarvāḥ so 'bādhata prajāḥ /
hiraṇyakaśipur daityo varadānena darpitaḥ //
āśrameṣu munīn sarvān brāhmaṇān saṃśitavratān /
satyadharmaratān dāntān dharṣayām āsa vīryavān //
svargaśreṇīṃ samālokya gṛhītvairāvataṃ balāt /
indraṃ ca pothayām āsa babādhe sa tu saṃyuge //
sa tu svargaṃ parityajya gataḥ śakraḥ śacīpatiḥ /
yamalokaṃ samāgamya yamaṃ vaivasvataṃ raṇe //
parājitya mahāyuddhe kālamṛtyuṃ tathaiva ca /
yāmyān atha samājaghne daityo dānavasaṃvṛtaḥ //
narakasthān samānīya svargasthāṃs tāṃś cakāra ha /
tato 'tha varuṇaṃ devaṃ parājitya mahāraṇe //

vāruṇāṃś ca tathā pāśāṃś chitvā dānavapuṃgavaḥ /
dānavān sthāpayām āsa yatheṣṭaṃ dānaveśvaraḥ //
saumyāṃ diśam atho gatvā kuberam atha saṃyuge /
gṛhītvā sabalaṃ taṃ tu padmaśaṅkhau samādade /
alakāyāṃ tathā daityān sthāpayām āsa dānavaḥ //
devāṃs tribhuvanasthāṃś ca parājitya mahāsuraḥ /
trailokyaṃ vaśam ānīya svarge vasati dānavaḥ //
yadā varamadonmattaś coditaḥ kāladharmaṇā /
yajñiyān akarod daityān devāṃś caivāpy ayajñiyān //
yatheṣṭaṃ bubhuje lokān dānavo vigatajvaraḥ /
anekakālaḥ sumahān vyatīyād dānavasya ha //
athādityāś ca sādhyāś ca viśve ca vasavas tathā /
rudrā devagaṇā yakṣā devadvijamaharṣayaḥ //
jitās tena mahārāja daityena ca mahaujasā /
śaraṇyaṃ śaraṇaṃ viṣṇum upatasthur mahābalam /
devaṃ devamayaṃ yajñaṃ brahmadevaṃ sanātanam //
bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca prajālokanamaskṛtam /
nārāyaṇaṃ mahādevaṃ devās tvāṃ śaraṇaṃ gatāḥ //
tvaṃ hi naḥ paramo dhātā tvaṃ hi naḥ paramo guruḥ /
tvaṃ hi naḥ paramo devo brahmādīnāṃ surottama //
tvaṃ phullāmalapatrākṣa śatrupakṣakṣayāvaha /
kṣayāya ditivaṃśasya śaraṇaṃ bhava naḥ prabho //
trāyasva jahi daityendraṃ hiraṇyakaśipuṃ prabho /
bhayaṃ tyajadhvam amarā abhayaṃ vo dadāmy aham /
tathaiva tridivaṃ devāḥ pratipatsyatha māciram //
eṣo 'haṃ sagaṇaṃ daityaṃ varadānena darpitam /
avadhyam amarendrāṇāṃ dānavendraṃ nihanmy aham //
evam uktvā tu bhagavān visṛjya tridivaukasaḥ /
vadhaṃ saṃkalpayitvā tu hiraṇyakaśipoḥ prabhuḥ /
so 'cireṇaiva kālena himavatpārśvam āgataḥ //
kiṃ nu rūpaṃ samāsthāya nihanmy enaṃ mahāsuram /
yat siddhikaram āśu syād vadhāya vibudhadviṣaḥ //
anutpannaṃ tataś cakre so 'tyantaṃ rūpam īśvaraḥ /
nārasiṃham anādhṛṣyaṃ daityadānavarakṣasām //
sahāyaṃ tu mahābāhur jagrāhoṃkāram eva ca //
athoṃkārasahāyo 'sau bhagavān viṣṇur acyutaḥ /
hiraṇyakaśipoḥ sthānaṃ jagāma prabhur īśvaraḥ //
tejasā bhāskara iva kāntyā candra ivāparaḥ /
narasya kṛtvārdhatanuṃ siṃhasyārdhatanuṃ prabhuḥ /
nārasiṃhena vapuṣā pāṇiṃ saṃspṛśya pāṇinā //

tato 'paśyat suvistīrṇāṃ divyāṃ ramyāṃ manoramām /
sarvakāmayutāṃ śubhrāṃ hiraṇyakaśipoḥ sabhām //
vistīrṇāṃ yojanaśataṃ śatam adhyardham āyatām /
vaihāyasīṃ kāmagamāṃ pañcayojanam ucchritām //
sarvalokaguṇopetāṃ divyāṃ gandhavahāṃ śubhām /
jarāśokaklamatyaktāṃ niṣprakampāṃ śivāṃ śubhām /
śubhrāsanavatīṃ ramyāṃ jvalantīm iva tejasā //
antaḥsalilasaṃyuktāṃ vihitāṃ viśvakarmaṇā /
divyaratnamayair vṛkṣaiḥ phalapuṣpapradair yutām //
nīlapītāsitaśyāmaiḥ sitair lohitakair api /
avatānais tathā gulmair mañjarīśatadhāribhiḥ //
sitābhraghanasaṃkāśā plavantīvāpsu dṛśyate /
bhāsvarā divyagandhā ca raśmimaty api cātulā /
śayyāsanavatī ramyā jvalantīva ca tejasā //
prabhāvatī bhāsurā ca divyagandhā manoramā /
nāsukhā na ca duhkhā sā na śītā na ca gharmadā //
na kṣutpipāse glāniṃ vā prāpya tāṃ prāpnuvanti ha /
nānārūpair viracitā vicitrair atibhāsvaraiḥ //
stambhair maṇimayair divyaiḥ śāśvatī cākṣayā ca yā /
ati candraṃ ca sūryaṃ ca pāvakaṃ ca svayaṃprabhā /
dīpyate nākapṛṣṭhasthā bhartsayantīva bhāskaram //
sarve ca kāmāḥ pracurā ye divyā ye ca mānuṣāḥ /
rasavantaḥ prabhūtāś ca bhakṣyaṃ bhojyaṃ tathākṣayam //
puṇyagandhāḥ srajas tatra nityapuṣpaphaladrumāḥ /
uṣṇe śītāni toyāni śīte coṣṇāni santi vai /
puṣpitāgrā mahāśākhāḥ pravālāṅkuradhāriṇaḥ //
latāvitānasaṃchannāḥ saraḥsu ca saritsu ca /
manoharāṃś ca vividhān dadarśa sa tadā prabhuḥ //
drumān bahuvidhāṃs tatra mṛgendro dadṛśe prabhuḥ /
gandhavanti ca puṣpāṇi rasavanti phalāni ca //
tāni śītāni toyāni tatra tatra sarāṃsi ca /
apaśyat sarvatīrthāni sabhāyāṃ tasya vai prabhuḥ //
nalinaiḥ puṇḍarīkaiś ca śatapatraiḥ sugandhibhiḥ /
raktaiḥ kuvalayair nīlaiḥ kumudaiḥ saṃtatāni ca //
sakāntair dhārtarāṣṭraiś ca rājahaṃsaiḥ saraḥpriyaiḥ /
kādambaiś cakravākaiś ca sārasaiḥ kurarair api //
vimalasphaṭikābhāni pāṇḍuracchadanāni ca /
kalahaṃsopagītāni sārasābhirutāni ca //
gandhavatyaḥ śubhās tatra puṣpamañjaridhāriṇīḥ /
dṛṣṭavān pādapāgreṣu nānāpuṣpadharā latāḥ //

ketakāśokasaralāḥ punnāgatilakārjunāḥ /
cūtā nīpā nāgapuṣpāḥ kadambā bakulā dhavāḥ //
priyaṅgupāṭalā vṛkṣāḥ śālmalyaḥ saharidravāḥ /
sālās tālāḥ priyālāś ca campakāś ca manoharāḥ //
tathaivānye vyarājanta sabhāyāṃ puṣpitā drumāḥ /
vidrumāś ca drumānīkā dāvāgnijvalitaprabhāḥ /
skandhavantaḥ suśākhāś ca bahutālasamucchrayāḥ //
añjanāśokavarṇābhā bhānti vañjulakā drumāḥ /
varaṇā vatsanābhāś ca asanāḥ syandanaiḥ saha /
nīlāḥ sumanasaś caiva pītāḥ sāśvatthatindukāḥ //
nimbāś ca barbarāś caiva vṛkṣāḥ sāśvatthatindukāḥ /
aṅkolodumbarāś caiva kiṃśukā bhūrjapatrakāḥ //
prācīnāmalakā lodhrā mallikā bhadradāravaḥ /
āmrātakās tathā jambūr lakucāś cailavālukāḥ //
sarjarasāḥ kundaravāḥ pataṅgāḥ kuṭajās tathā /
raktāḥ kurabakāś caiva nīpāś cāgurubhiḥ saha //
kadambāś caiva bhavyāś ca dāḍimā bījapūrakāḥ /
kālīyakā dukūlāś ca hiṅgavas tailaparṇikāḥ //
kharjūrā nārikelāś ca dharmavṛkṣā harītakī /
madhukāḥ saptaparṇāś ca bilvāḥ pārāvatās tathā //
panasāś ca tamālāś ca nānāgulmalatāvṛtāḥ /
latāś ca vividhākārāḥ puṣpapatraphalopagāḥ //
ete cānye ca bahavas tatra kānanajā drumāḥ /
nānāpuṣphaphalopetā vyarājanta samantataḥ //
cakorāḥ śatapatrāś ca mattakokilasārikāḥ /
puṣpitān puṣpitāgrāṃś ca saṃpatanti mahādrumān //
raktapītāruṇās tatra pādapāgragatā dvijāḥ /
parasparam avaikṣanta prahṛṣṭā jīvajīvakāḥ //
tasyāṃ sabhāyāṃ daityendro hiraṇyakaśipus tadā /
āsīna āsane citre nalvamātre pramāṇataḥ //
divākaranibhe divye divyāstaraṇasaṃvṛte /
rarāja suciraṃ rājañ jvalatkāñcanakuṇḍalaḥ //
tasya daityapater mandaṃ virajaskaḥ samantataḥ /
divyagandhavahas tatra mārutaḥ susukho vavau //
tatra devāḥ sagandharvā gaṇair apsarasāṃ vṛtāḥ /
divyatālena divyāni jagur gītāni gāyanāḥ //
viśvācī sahajanyā ca pramlocety abhiviśrutāḥ /
divyā ca saurabheyī ca samīcī puñjikasthalā //
miśrakeśī ca rambhā ca citrasenā śucismitā /
cārunetrā ghṛtācī ca menakā corvaśī tathā //

etāḥ sahasraśaś cānyā nṛtyavāditrakovidāḥ /
upatiṣṭhanti rājānaṃ hiraṇyakaśipuṃ tadā //
upacerur imaṃ daityaṃ hiraṇyakaśipuṃ prabhum /
hiraṇyakaśipus tatra vicitrābharaṇāmbaraḥ /
strīsahasraiḥ parivṛtas tasthau jvalitakuṇḍalaḥ //
tatrāsīnaṃ mahābāhuṃ hiraṇyakaśipuṃ prabhum /
upāsanta diteḥ putrāḥ sarve labdhavarāḥ purā //
balir virocanas tatra narakaḥ pṛthivījayaḥ /
prahlādo vipracittiś ca gaviṣṭhaś ca mahāsuraḥ //
cakrahantā krodhahantā sumanāḥ sumatisvanaḥ /
ghaṭodaro mahāpārśvaḥ krathanaḥ piṭharas tathā //
viśvarūpaḥ surūpaś ca virūpaś ca mahādyutiḥ /
daśagrīvaś ca vālī ca meghavāsā mahāravaḥ //
ghaṭābho vikaṭābhaś ca saṃhrādaś cendratāpanaḥ /
daityadānavasaṃghāś ca sarve jvalitakuṇḍalāḥ //
sragviṇo vāgminaḥ sarve sarve sucaritavratāḥ /
sarve labdhavarāḥ śūrāḥ sarve vigatamṛtyavaḥ //
ete cānye ca bahavo hiraṇyakaśipuṃ prabhum /
upāsante mahātmānaṃ sarve divyaparicchadāḥ //
vimānair vividhair agryair bhrājamānair ivārcibhiḥ /
sragviṇo bhūṣitāḥ sarve yānti cāyānti cāpare //
vicitrābharaṇopetā vicitravasanās tathā /
vicitraśastrakavacā vicitradhvajavāhanāḥ //
mahendracāpasaṃkāśair vicitrair aṅgadair varaiḥ /
bhūṣitāṅgā diteḥ putrās tam upāsanta sarvaśaḥ //
tasyāṃ sabhāyāṃ divyāyām asurāḥ parvatopamāḥ /
hiraṇyamukuṭāḥ sarve divākarakaraprabhāḥ //
kanakamaṇivicitravedikāyām @
upahitavedisavajravīthikāyām |
sa dadarśa mṛgādhipaḥ sabhāyāṃ @
suruciradantagavākṣasaṃvṛtāyām ||
kanakakamalahārabhūṣitāṇgaṃ @
dititanayaṃ sa mṛgādhipo dadarśa |
divasakarakaraprabhaṃ jvalantam @
asurasahasragaṇair niṣevyamāṇam ||
tato dṛṣṭvā mahābāhuṃ kālacakram ivāgatam /
nārasiṃhavapuś channaṃ bhasmacchannam ivānalam //
vikuñcitasaṭāntasya nārasiṃhasya bhārata /
rūpaudāryaṃ babhau tatra samastaṃ śaśisaṃnibham //
aho rūpam idaṃ citraṃ śaṅkhakundendusaṃnibham /

abruvan dānavāḥ sarve hiraṇyakaśipuś ca saḥ //
evaṃ hi bruvatāṃ teṣāṃ nirdagdhānāṃ mahātmanām /
nārasiṃhena cakṣurbhyāṃ coditāḥ kāladharmaṇā //
hiraṇyakaśipoḥ putraḥ prahrādo nāma vīryavān /
sākṣād yogeśvaro yogī tanmayas tatparāyaṇaḥ /
divyena cakṣuṣā siṃham apaśyad devam āgatam //
taṃ dṛṣṭvā rukmaśailābham apūrvāṃ tanum āsthitam /
vismitā dānavāḥ sarve hiraṇyakaśipuś ca saḥ //
mahārāja mahābāho daityānām ādisaṃbhava /
na śrutaṃ naiva no dṛṣṭaṃ nārasiṃham idaṃ vapuḥ //
avyaktaprabhavaṃ divyaṃ kim idaṃ rūpam adbhutam /
daityāntakaraṇaṃ ghoraṃ śaṃsatīva manāṃsi naḥ //
asya devāḥ śarīrasthāḥ sāgarāḥ saritas tathā /
himavān pāriyātraś ca ye cānye kulaparvatāḥ //
candramāḥ saha nakṣatrair ādityāś cāgninā saha /
dhanado varuṇaś caiva yamaḥ śakraḥ śacīpatiḥ //
maruto devagandharvā ṛṣayaś ca tapodhanāḥ /
nāgā yakṣāḥ piśācāś ca rākṣasā bhīmavikramāḥ //
brahmā devaḥ paśupatir lalāṭasthā vibhānti vai /
sthāvarāṇi ca bhūtāni jaṅgamāni tathaiva ca //
bhavāṃś ca sahito 'smābhiḥ sarvadaityagaṇair vṛtaḥ /
vimānaśatasaṃkīrṇā tathābhyantarajā sabhā //
sarvaṃ tribhuvanaṃ rājaṃl lokadharmaś ca śāśvataḥ /
dṛśyate nārasiṃhe 'smin yathendau vimale jagat //
prajāpatiś cātra manur mahātmā @
grahāś ca yāgāś ca mahī nabhaś ca |
utpātakālaś ca dhṛtiḥ smṛtiś ca @
rajaś ca sattvaṃ ca tamo damaś ca ||
sanatkumāraś ca mahānubhāvo @
viśve ca devā vasavaś ca sarve |
krodhaś ca kāmaś ca tathaiva harṣo @
darpaś ca mohaḥ pitaraś ca sarve ||
ity evam uktvā sa ca daityarājaṃ @
hiraṇyanāmānam avismayena |
dadhyau ca daityeśvaraputra ugraṃ @
mahāmatiḥ kiṃcid adhomukhaḥ prāk ||
pāhi tīvraṃ mahārāja kālarūpo hi dṛśyate /
evaṃ bruvati vai putre roṣākrāntabhayas tadā //
yaḥ prāṇaḥ sarvabhūtānāṃ yaḥ kratuḥ svayam eva ha /
praṇavaḥ sarvavedānāṃ so 'yaṃ viṣṇuḥ sanātanaḥ //

pramāṇair aparicchedyaḥ pramāṇaṃ yaḥ pracakṣate /
ādidevaḥ sahasrāṃśuḥ sāmagaḥ sāmavācakaḥ //
ṛṅmayo 'yaṃ purāṇātmā yajñarūpaḥ sanātanaḥ /
yogidhyeyaḥ sadā dāntaḥ pūjyo hi satataṃ prabho //
sukhadaḥ sarvado nityam ādikartā janārdanaḥ /
namaskuruṣva yatnena bhūyo bhūyaḥ pitaḥ kuru //
prahrādasya tataḥ śrūtvā hiraṇyakaśipur vacaḥ /
dhvaṃseti ca tadā putraṃ roṣād āha nṛpottama /
ko 'yaṃ viṣṇus tvayā jñeyaḥ ko 'yaṃ devaḥ sanātanaḥ /
ayaṃ kila sadā viṣṇur mokṣibhir dhyeya ity uta //
ity abaddhaṃ tadā daityaḥ kruddho dṛṣṭvā janārdanam /
uvāca dānavān sarvān sagaṇāṃś ca gaṇādhipaḥ //
mṛgendro gṛhyatāṃ śīghram apūrvāṃ tanum āsthitaḥ /
yadi vā saṃśayaḥ kaścid vadhyatāṃ vanagocaraḥ //
śrutvā tu vacanaṃ tasya hiraṇyakaśipos tadā /
tac chrutvā dānavāḥ sarve mṛgendraṃ bhīmavikramam /
parikṣipanto muditās trāsayām āsur ojasā //
daśa pañca tathā koṭir dānavātha mahābalāḥ /
na vivyathur mahāsiṃhe surāstrā divyarūpiṇaḥ //
siṃhanādaṃ vimucyātha narasiṃho mahābalaḥ /
huṃkāreṇa tadā sarvān dānavāṃs trāsayan hariḥ /
babhañja tāṃ sabhāṃ divyāṃ vyāditāsya ivāntakaḥ //
sabhāyāṃ bhajyamānāyāṃ hiraṃyakaśipuḥ svayam /
utthāya cāsanāt tasmāt siṃhanādaṃ vyamuñcata /
cikṣepāstrāṇi siṃhasya roṣavyākulalocanaḥ //
sarvāstrāṇām atha śreṣṭhaṃ daṇḍam astraṃ subhairavam /
kālacakraṃ tathātyugraṃ viṣṇucakraṃ tathāparam //
dharmacakraṃ mahācakram ajitaṃ nāma nāmataḥ /
cakram aindraṃ tathā ghoram ṛṣicakraṃ tathaiva ca //
paitāmahaṃ tathā cakraṃ trailokyam ahitasvaram /
vicitrām aśanīṃ caiva śuṣkārdraṃ cāśanidvayam //
raudraṃ tad ugraṃ śūlaṃ ca kaṅkālaṃ musalaṃ tathā /
astraṃ brahmaśiraś caiva brāhmam astraṃ tathaiva ca //
aiṣīkam astram aindraṃ ca āgneyaṃ śaiśiraṃ tathā /
vāyavyaṃ mathanaṃ nāma kāpālam atha kiṃkaram //
tathā cāpratimāṃ śaktiṃ krauñcam astraṃ tathaiva ca /
astraṃ hayaśiraś caiva somāstraṃ śiśiraprabham //
paiśācam astram amitaṃ sārpam astraṃ tathādbhutam /
mohanaṃ śoṣaṇaṃ caiva saṃtāpanavilāpanam //
darpaṇaṃ pātanaṃ caiva tvāṣṭraṃ caiva sudāruṇam /

kālamudgaram akṣobhyaṃ kṣobhaṇaṃ ca mahābalam //
saṃvartaṃ mohanaṃ caiva tathā māyādharaṃ param /
gāndharvam astraṃ dayitam asiratnaṃ ca nandakam //
prasvāpanaṃ pramathanaṃ vāruṇaṃ cāstram uttamam /
astraṃ pāśupataṃ caiva yasyāpratihatā gatiḥ //
etāny astrāṇi sarvāṇi hiraṇyakaśipus tadā /
cikṣepa nārasiṃhasya dīptasyāgrer yathāhutiḥ //
astraiḥ prajvalitaiḥ siṃham āvṛṇod asurādhipaḥ /
vivasvān gharmasamaye himavantam ivāṃśubhiḥ //
sa hi varṣāniloddhūto daityānāṃ sainyasāgaraḥ /
kṣaṇenāplāvayat siṃhaṃ mainākam iva sāgaraḥ //
prāsaiḥ pāśaiś ca śūlaiś ca gadābhir musalais tathā /
vajrair aśanikalpaiś ca śilābhiś ca mahādrumaiḥ //
mudgaraiḥ kūṭapāśaiś ca śūlolūkhalaparvataiḥ /
śataghnībhiś ca dīptābhir daṇḍair api sudāruṇaiḥ //
parivārya samantāt tu nihanyus te hariṃ tadā /
svalpam apy asya na kṣuṇṇaṃ ūrjitasya mahātmanaḥ //
te dānavāḥ pāśagṛhītahastā @
mahendravajrāśanitulyavegāḥ |
samantato 'bhyudyatabāhuśastrāḥ @
sthitāstriśīrṣā iva nāgapotāḥ ||
suvarṇamālākulabhūṣitāṅgāś @
cīnāṃśukābhogavibhūṣitāṅgāḥ |
muktāvalīdāmavibhūṣitāṅgā @
haṃsā ivābhānti viśālapakṣāḥ ||
teṣāṃ ca vāyupratimaujasāṃ vai @
keyūramālāvalayotkaṭāni |
tāny uttamāṅgāny abhito vibhānti @
prabhātasūryāṃśusamaprabhāṇi ||
kṣipadbhir ugrajvalitānalopamair @
mahāstrapūgaiḥ sa samāvṛto babhau |
girir yathā saṃtatavarṣibhir ghanaiḥ @
kṛtāndhakāro 'dbhutakandaradrumaḥ ||
tair hanyamāno 'pi mahāstrajālair @
mahābalair daityagaṇaiḥ sametaiḥ |
nākampatājau bhagavān pratāpavān @
sthitaḥ prakṛtyā himavān ivācalaḥ ||
saṃtāpitāste narasiṃharūpiṇā @
diteḥ sutāḥ pāvakadīptatejasaḥ |
bhayād viceluḥ pavanoddhutā yathā @

mahormayaḥ sāgaravārisaṃbhavāḥ ||
śatair dhanurbhiḥ sumahātivegato @
yugāntakālapratimāñ śaraughān |
ekāyanasthe mumucur nṛsiṃhe @
mahāsurāḥ krodhavidīpitākṣāḥ ||
kharāḥ kharamukhāś caiva makarāśīviṣānanāḥ /
īhāmṛgamukhāś cānye varāhamukhasaṃsthitāḥ //
bālasūryamukhāś caiva dhūmaketumukhās tathā /
candrārdhacandravaktrāś ca dīptāgnipramukhās tathā //
haṃsakukkuṭavaktrāś ca vyāditāsyā bhayāvahāḥ /
pañcāsyā lelihānāś ca kākagṛdhramukhās tathā //
vidyujjihvāstriśīrṣāś ca tatholkāmukhasaṃsthitāḥ /
mahāgrahanibhāś cānye dānavā baladarpitāḥ //
kailāsavapuṣas tasya śarīre śaravṛṣṭayaḥ /
avadhyasya mṛgendrasya na vyathāṃ cakrur āhave //
evaṃ bhūyo 'parān ghorān asṛjan dānavāḥ śarān /
mṛgendrasyorasi kruddhā niḥśvasanta ivoragāḥ //
te dānavaśarā ghorā mṛgendrāya samīritāḥ /
vilayaṃ jagmur ākāśe khadyotā iva parvate //
tataś cakrāṇi divyāni daityāḥ krodhasamanvitāḥ /
mṛgendrāya kṣipanty āśu prajvalantīva sarvaśaḥ //
tair āsīd gaganaṃ cakraiḥ saṃpatadbhiḥ samāvṛtam /
yugānte saṃprakāśadbhiś candrasūryagrahair iva //
tāni cakrāṇi divyāni mṛgendreṇa mahātmanā /
grastāny udīrṇāni tadā pāvakārciḥsamāni vai //
tāni cakrāṇi vadanaṃ praviśanti vibhānti vai /
meghodaradarīṃ ghorāṃ candrasūryagrahāv iva //
tāni cakrāṇi sarvāṇi mṛgendreṇa mahātmanā /
nigīrṇāni pradīptāni pāvakārciḥsamāni vai //
hiraṇyakaśipur daityo bhūyaḥ prāsṛjad ūrjitām /
śaktiṃ prajvalitāṃ ghorāṃ hutāśanataḍitprabhām //
tām āpatantīṃ saṃprekṣya mṛgendraḥ śaktim uttamām /
huṃkāreṇaiva raudreṇa babhañja bhagavāṃs tadā //
rarāja bhagnā sā śaktir mṛgendreṇa mahīṃ tale /
savisphuliṅgā jvalitā maholkeva nabhaścyutā //
nārācapaṅktiḥ siṃhasya sṛṣṭā reje vidūrataḥ /
nīlotpalapalāśānāṃ mālevojjvaladarśanā //
garjitvā tu yathākāmaṃ vikramya ca yathāsukham /
tat sainyam utsāritavāṃs tṛṇāgrāṇīva mārutaḥ //
tato 'śmavarṣaṃ daityendrā vyasṛjanta nabhogatāḥ /

nagamātraiḥ śilākhaṇḍair girikūṭair mahāprabhaiḥ //
tad aśmavarṣaṃ siṃhasya gātre nipatitaṃ mahat /
diśo daśa prakīrṇaṃ hi khadyotaprakaro yathā //
tamaśmaughair ditisutās tadā siṃham ariṃdamam /
prācchādayan yathā meghā dhārābhir iva parvatam //
na ca taṃ cālayām āsur daityaughā devam āsthitam /
bhīmavegā balaśreṣṭhaṃ samudra iva mandaram //
tato 'śmavarṣe nihate jalavarṣam anantaram /
dhārābhir akṣamātrābhiḥ prādur āsīt samantataḥ //
nabhasaḥ pracyutā dhārās tigmavegāḥ sahasraśaḥ /
āvṛṇvan sarvato vyoma diśaś copadiśas tathā //
dhārāṇāṃ saṃnipātena vāyor visphūrjitena ca /
vardhatā caiva varṣeṇa na prājñāyata kiṃcana //
dhārā divi ca saṃsaktā vasudhāyāṃ ca sarvaśaḥ /
na spṛśanti sma taṃ tatra nipatantyo 'niśaṃ bhuvi //
bāhyato vavṛśe varṣaṃ nopariṣṭāt tu vṛṣṭavān /
mṛgendrapratirūpasya sthitasya yudhi māyayā //
hate 'śmavarṣe tumule jalavarṣe ca śoṣite /
sasṛjur dānavā māyām agniṃ vāyuṃ ca sarvaśaḥ //
nabhasaḥ pracyutaś caiva tigmavegaḥ samantataḥ /
jvālāmālī mahāraudro dīptatejāḥ samantataḥ //
sa sṛṣṭaḥ pāvakas tena daityendreṇa mahātmanā /
na śaśāka mahātejā dagdhum apratimaujasam //
tam indras toyadaiḥ sārdhaṃ sahasrākṣo 'mitadyutiḥ /
mahatā toyavarṣeṇa śamayām āsa pāvakam //
tasyāṃ pratihatāyāṃ tu māyāyāṃ yudhi dānavāḥ /
sasṛjur ghorasaṃkāśaṃ tamas tīvraṃ samantataḥ //
tamasā saṃvṛte loke daityeṣv āttāyudheṣu vai /
svatejasā parivṛto divākara ivābabhau //
triśikhāṃ bhrukuṭīṃ cāsya dadṛśur dānavā raṇe /
lalāṭasthāṃ trikūṭasthāṃ gaṅgāṃ tripathagām iva //
tataḥ sarvāsu māyāsu hatāsu ditinandanāḥ /
hiraṇyakaśipuṃ daityā viṣaṇṇāḥ śaraṇaṃ gatāḥ //
tataḥ prajvalitaḥ krodhāt pradahann iva tejasā /
nādaṃ mahāntam akaron mṛgendrasyeva paśyataḥ /
hiraṇyakaśipur daityaś cālayām āsa medinīm //
tataḥ prakṣubhitāḥ sarve sāgarāḥ salilākarāḥ /
calitā girayaḥ sarve sakānanavanadrumāḥ //
tasmin kruddhe tu daityendre tamobhūtam abhūj jagat /
tamasā samavacchannaṃ na prājñāyata kiṃcana //

tadā hiraṇyakaśipuḥ kruddhaḥ kālāntakopamaḥ /
āvahaḥ pravahaś caiva vivahaś ca samīraṇaḥ /
ete cānye ca bahavo ghorā dānavayodhinaḥ /
parāvahaḥ saṃvahaś ca udvahaś ca mahābalaḥ //
tathā parivahaḥ śrīmān mārutā bhayaśaṃsinaḥ /
ity ete kṣubhitāḥ sapta mārutā gaganecarāḥ //
ye grahāḥ sarvalokasya kṣaye prādur bhavanti vai /
te grahā gagane hṛṣṭā vicaranti yathāsukham //
kalpānta iva samabhavat kṣubdhā devāḥ savāsavāḥ /
vicerur mārutās tatra tathā kalpāntaśaṃsinaḥ //
puṣkalādyās tathā meghāḥ prāvarṣanta samantataḥ /
tasmin praruṣite daitye kṣubdho mūlasamūlakaḥ //
ayogataś cacārāśu sarveṣv ṛkṣeṣu candramāḥ /
sagrahaṃ sahanakṣatraṃ prajajvāla nabho niśi //
vivarṇatvaṃ ca bhagavān gato divi divākaraḥ /
kṛṣṇaḥ kabandhaś ca mahāṃl lakṣyate sma nabhastale //
amuñcac cāsitāṃ sūryo dhūmavartiṃ mahābhayām /
gaganasthaś ca bhagavān abhīkṣṇaṃ pariviṣyate //
sapta dhūmanibhā ghorāḥ sūryā divi samutthitāḥ /
somasya gaganasthasya grahās tiṣṭhanti śṛṅgagāḥ //
vāme ca dakṣiṇe caiva sthitau śukrabṛhaspatī /
śanaiś caro lohitāṅgo lohitārkasamadyutiḥ //
samaṃ samabhirohanti durgāṇi gaganecarāḥ /
śṛṅgāṇi śanakair ghorā yugāntāvartakā grahāḥ //
candramāḥ saha nakṣatrair grahaiḥ saptabhir āvṛtaḥ /
carācaravināśāya rohiṇīṃ nābhyanandata //
gṛhīto rāhuṇā candra ulkābhir abhihanyate /
ulkāḥ prajvalitāś candre pracelur ghoradarśanāḥ //
devānām api yo devaḥ so 'py avarṣata śoṇitam /
apatad gadganād ulkā vidyudrūpāśanisvanā //
akāle ca drumāḥ sarve puṣpitāś ca phalanti ca /
latāś ca saphalāḥ sarvā yāḥ prādur daityanāśanam //
phale phalāny ajāyanta puṣpe puṣpaṃ tathaiva ca /
unmīlanti nimīlanti hasanti ca rudanti ca //
vikrośanti ca gambhīraṃ dhūmāyanti jvalanti ca /
pratimāḥ sarvadevānāṃ kathayanti yugakṣayam //
āraṇyaiḥ saha saṃsṛṣṭā grāmyāś ca mṛgapakṣiṇaḥ /
cukruśur bhairavaṃ tatra mṛgendre samupasthite //
nadyaś ca pratilomāni vahanti kaluṣodakāḥ /
aparāhṇagate sūrye lokānāṃ kṣayakārake /

na prakāśanti ca diśo raktareṇusamākulāḥ //
vānaspatyā na pūjyante pūjanārhāḥ kathaṃcana /
vāyuvegena hanyante bhidyante praṇudanti ca //
tadā ca sarvabhūtānāṃ chāyā na parivartate /
aparāhṇagate sūrye lokānāṃ ca yugakṣaye //
tadā hiraṇyakaśipor daityasyopari veśmanaḥ /
bhāṇḍāgārāyudhāgāre niviṣṭam abhavan madhu //
tathaiva cāyudhāgāre dhūmarājir adṛśyata //
sa ca dṛṣṭvā mahotpātān hiraṇyakaśipus tadā /
purohitaṃ tadā śukraṃ vacanaṃ cedam abravīt //
kim arthaṃ bhagavann ete mahotpātāḥ samutthitāḥ /
śrotum icchāmi tattvena paraṃ kautūhalaṃ hi me //
śṛṇu rājann avahito vacanaṃ me mahāsura /
yadarthaṃ ete dṛśyante mahotpātā mahābhayāḥ //
yasyaite saṃpradṛśyante rājño rāṣṭre mahāsura /
deśo vā hriyate tasya rājā vā vadham arhati //
ato buddhyā samīkṣasva yathā sarvaṃ praṇaśyati /
bṛhad bhayaṃ hi nacirād bhaviṣyati na saṃśayaḥ //
etāvad uktvā śukras tu hiraṇyakaśipuṃ tadā /
svastīty uktvā tu daityendraṃ jagāma svaṃ niveśanam //
tasmin gate tu daityendro dhyātavān suciraṃ tadā /
āsāṃ cakre sudīnātmā brahmavākyam anusmaran //
asurāṇāṃ vināśāya surāṇāṃ vijayāya ca /
dṛśyante vividhotpātā ghorā ghoranidarśanāḥ //
ete cānye ca bahavo ghorā hy utpātadarśanāḥ /
daityendrāṇāṃ vināśāya dṛśyante kalanirmitāḥ //
tato hiraṇyakaśipur gadām ādāya satvaram /
abhyadravata vegena dharaṇīm anukampayan //
hiraṇyakaśipurdaityaḥ padā saṃghṛṣṭavān mahīm /
saṃspṛṣṭavāṃs tadā sarvaṃ jagad etad akampayat /
saṃdaṣṭauṣṭhapuṭaḥ krodhād varāha iva mūrchitaḥ //
tathā kruṣṭe nṛpaśreṣṭha tasmin ghore mahāsura /
cacāla pṛthivī sarvā saśailavanakānanā //
medinyāṃ kampamānāyāṃ daityendreṇa mahātmanā /
mahīdharebhyo nāgendrā niṣpetur bhayaviklavāḥ /
viṣajvālākulair vaktrair vimuñcanto hutāśanam //
catuḥśīrṣāḥ pañcaśīrṣāḥ saptaśīrṣāś ca pannagāḥ /
vāsukis takṣakaś caiva karkoṭakadhanaṃjayau /
elāpatraḥ kāliyaś ca mahāpadmaś ca vīryavān //
sahasraśīrṣadhṛṅ nāgo hematāladhvajaḥ prabhuḥ /

śeṣo 'nanto mahīpālo duṣprakampaḥ prakampitāḥ //
dīptāny antarjalasthāni pṛthivīdharaṇāni ca /
tadā kruddhena daityena kampitāni samantataḥ //
pātālatalacāriṇyo nāgatejodharāḥ śivāḥ /
nāgās tejodharāś cāpi pātālatalacāriṇaḥ /
pātāle sahasā kṣubdhe duṣprakampyāḥ prakampitāḥ /
āpaś ca sahasā kruddhā duṣprakampyarasāḥ śubhāḥ /
nadī bhāgīrathī caiva sarayūḥ kauśikī tathā //
sūryadehā tathā tāpī anyā nadyas tathaiva ca /
yamunā caiva kāverī kṛṣṇā veṇṇā tathaiva ca /
suveṇṇā ca mahābhāgā nadī godāvarī tathā //
carmaṇvatī ca sindhuś ca tathā nadanadīpatiḥ /
mekalaprabhavaś caiva śoṇo maṇinibhodakaḥ //
susrotā narmadā caiva tathā vetravatī nadī /
gomatī gokulākīrṇā tathā pūrvā sarasvatī //
mahī kālanadī caiva tamasā puṣpavāhinī //
sītā cekṣumatī caiva devikā ca mahānadī /
jambūdvīpaṃ ratnavantaṃ sarvaratnopaśobhitam /
survaṇakūṭakaṃ caiva suvarṇākaramaṇḍitam //
mahānadaś ca lauhityaḥ śailakānanaśobhitaḥ /
pattanaṃ kośakārāṇāṃ drumilaṃ rajatākaram //
māgadhāṃś ca mahāgrāmān puṇḍrān vaṅgāṃs tathaiva ca /
suhmān mallān videhāṃś ca mālavān kāśikosalān //
bhavanaṃ vainateyasya suparṇasya ca kampitam /
kailāsaśikharākāraṃ yat kṛtaṃ viśvakarmaṇā //
raktatoyo bhīmavego lohito nāma sāgaraḥ /
śubhaḥ pāṇḍurameghābhaḥ kṣīrodaś caiva sāgaraḥ //
udayaś caiva śailendra ucchritaḥ śatayojanaḥ /
suvarṇavedikaḥ śrīmān nāgapakṣiniṣevitaḥ //
bhrājamāno 'rkasadṛśair jātarūpamayair drumaiḥ /
sālais tālais tamālaiś ca karṇikāraiś ca puṣpitaiḥ //
ayomukhaś ca vipulaḥ parvato dhātumaṇḍitaḥ /
tamālavanagandhaś ca parvato malayaḥ śubhaḥ //
surāṣṭrāś ca subāhlīkāḥ śūrābhīrās tathaiva ca /
bhojāḥ pāṇḍyāś ca vaṅgāś ca kaliṅgās tāmraliptakāḥ //
tathaivāndhrāś ca pauṇḍrāś ca vāmacūḍāḥ sakeralāḥ /
kṣobhitās tena daityena sadevāḥ sāpsarogaṇāḥ //
agastyabhavanaṃ caiva yad agastyakṛtaṃ purā /
siddhacāraṇasaṃghaiś ca sevitaṃ sumanoharam //
vicitranānāvihagaṃ supuṣpitalatādrumam /