હરિવંશ · ભાગ 461480

સમુદ્યતાયુધં દૃષ્ટ્વા સર્વે દેવગણાસ્ તદા ।
તે હિરણ્યાક્ષમ્ અસુરં દૈત્યાનામ્ અગ્રતઃ સ્થિતમ્ ॥
યુગાન્તસમયે ભીમં સ્થિતં મૃત્યુમ્ ઇવાગ્રતઃ ।
પ્રવિવ્યથુઃ સુરાઃ સર્વે તદા શક્રપુરોગમાઃ ॥
દૃષ્ટ્વાયાન્તં હિરણ્યાક્ષં મહાદ્રિમ્ ઇવ જઙ્ગમમ્ ।
દેવાઃ સંવિગ્નમનસઃ પ્રગૃહીતશરાસનાઃ ।
સહસ્રાક્ષં પુરસ્કૃત્ય તસ્થુઃ સંગ્રામમૂર્ધનિ ॥
સા તુ દૈત્યચમૂ રેજે હિરણ્યકવચોજ્જ્વલા ।
પ્રવૃદ્ધનક્ષત્રગણા શારદી દ્યૌર્ ઇવામલા ॥
તે ઽન્યોન્યમ્ અભિસંપેતુઃ પાતયન્તઃ પરસ્પરમ્ ।
બભઞ્જુર્ બાહુભિર્ બાહૂન્ દ્વંદ્વમ્ અન્યે યુયુત્સવઃ ।
ગદાનિપાતૈર્ ભગ્નાઙ્ગા બાણૈશ્ ચ મથિતોરસઃ ॥
વિનિપેતુઃ પૃથક્ કેચિત્ તથાન્યે વિજુઘૂર્ણિરે ।
બભઞ્જિરે રથાન્ કેચિત્ કેચિત્ સંમૃદિતા રથૈઃ ।
સંબાધમ્ અન્યે સંપ્રાપ્તા ન શેકુશ્ ચલિતું રથાઃ ॥
દાનવેન્દ્રબલં તત્ તુ દેવાનાં ચ મહદ્ બલમ્ ।
અન્યોન્યં બાણવર્ષેણ યુદ્ધદુર્દિનમ્ આબભૌ ॥
હિરણ્યાક્ષશ્ ચ બલવાન્ ક્રુદ્ધઃ સ દિતિનન્દનઃ ।
વ્યવર્ધત મહાતેજાઃ સમુદ્ર ઇવ પર્વણિ ॥
તસ્ય ક્રુદ્ધસ્ય સહસા મુખાન્ નિશ્ચેરુર્ અર્ચિષઃ ।
તૈઃ સાગ્નિધૂમપવનૈર્ વ્યદહદ્ દેવતાગણાન્ ॥
શસ્ત્રજાલૈર્ બહુવિધૈર્ ધનુર્ભિઃ પરિઘૈર્ અપિ ।
દિવ્યમ્ આકાશમ્ આવવ્રે પર્વતૈર્ ઉચ્છ્રિતૈર્ ઇવ ॥
બહુભિઃ શત્રનિસ્ત્રિંશૈશ્ છિન્નભિન્નશિરોરસઃ ।
ન શેકુશ્ ચલિતું દેવા હિરણ્યાક્ષાર્દિતા યુધિ ॥
તેન વિત્રાસિતા દેવા હિરણ્યાક્ષેણ સંયુગે ।
ન શેકુર્ યત્નવન્તો ઽપિ યત્નં કર્તું વિચેતસઃ ॥
તેન શક્રઃ સહસ્રાક્ષઃ સ્તમ્ભિતો ઽસ્ત્રેણ ધીમતા ।
ઐરાવતગતઃ સંખ્યે નાશકચ્ ચલિતું ભયાત્ ॥
સર્વાંશ્ ચ દેવાન્ અખિલાન્ સ પરાજિત્ય દાનવઃ ।
સ્તમ્ભયિત્વા ચ દેવેશમ્ આત્મસ્થં મન્યતે જગત્ ॥
સતોયમેઘપ્રતિમોગ્રનિસ્વનં @
પ્રભિન્નમાતઙ્ગવિલાસવિક્રમમ્ ।
ધનુર્વિધુન્વન્તમ્ ઉદારવર્ચસં @
તદાસુરેન્દ્રં દદૃશુઃ સુરાઃ સ્થિતમ્ ॥
નિષ્પ્રયત્ને સુરપતૌ ધર્ષિતેષુ સુરેષુ ચ ।
હિરણ્યાક્ષવધે બુદ્ધિં ચક્રે ચક્રગદાધરઃ ॥
વારાહઃ પર્વતો નામ યઃ પૂર્વં સમુદાહૃતઃ ।
સ એષ ભૂત્વા ભગવાન્ આજગામાસુરાન્તકૃત્ ॥
તતશ્ ચન્દ્રપ્રતીકાશં સો ઽગૃહ્ણાચ્ છઙ્ખમ્ ઉત્તમમ્ ।

સહસ્રારં ચ તચ્ચક્રં ચક્રપર્વતસંસ્થિતમ્ ॥
મહાદેવો મહાબુદ્ધિર્ મહાયોગી મહેશ્વરઃ ।
જપ્યતે યો ઽમરૈઃ સર્વૈર્ ગુહ્યૈર્ નામભિર્ અવ્યયઃ ॥
સ ચ સર્વાત્મનિ શ્રેષ્ઠઃ સદ્ભિર્ યઃ સેવ્યતે સદા ।
ઇજ્યતે ચ પુરાણૈશ્ ચ ત્રિલોકે લોકભાવનઃ ॥
યો વૈકુણ્ઠઃ સુરેન્દ્રાણામ્ અનન્તો ભોગિનામ્ અપિ ।
વિષ્ણુર્ યો યોગવિદુષાં યો યજ્ઞો યજ્ઞકર્મણિ ॥
મખે યસ્ય પ્રસાદેન ભુવનસ્થા દિવૌકસઃ ।
આજ્યં મહર્ષિભિર્ દત્તમ્ અશ્નુવન્તિ ત્રિધા હુતમ્ ॥
યો નૈધનો ઽગ્નિર્ દૈત્યાનાં યઃ સુરાણાં પરા ગતિઃ ।
યઃ પવિત્રં પવિત્રાણાં સ્વયંભોર્ અપિ યો વિભુઃ ॥
યસ્ય ચક્રપ્રવિષ્ટાનિ દાનવાનાં યુગે યુગે ।
કુલાન્ય્ આકુલતાં યાન્તિ યાનિ દૃપ્તાનિ વીર્યતઃ ॥
તતો દૈત્યદ્રવકરં પૌરાણં શઙ્ખમ્ ઉત્તમમ્ ।
દધ્મૌ પ્રાણેન બલવાન્ વિક્ષિપન્ દૈત્યજીવિતમ્ ॥
શ્રુત્વા શઙ્ખસ્વનં ઘોરમ્ અસુરાણાં ભયાવહમ્ ।
ક્ષુભિતા દાનવાઃ સર્વે દિશો દશ વિલોકયન્ ॥
તતઃ સંરક્તનયનો હિરણ્યાક્ષો મહસુરઃ ।
કો ઽયમ્ ઇત્ય્ અબ્રવીદ્ રોષાન્ નારાયણમ્ ઉદૈક્ષત ॥
વરાહરૂપિણં દેવં સંસ્થિતં પુરુષં યથા ।
શઙ્ખચક્રોદ્યતકરં દેવાનામ્ આર્તિનાશનમ્ ॥
રરાજ શઙ્ખચક્રાભ્યાં તાભ્યામ્ અસુરસૂદનઃ ।
સૂર્યાચન્દ્રમસોર્ મધ્યે યથા નીલઃ પયોધરઃ ॥
તતો ઽસુરગણાઃ સર્વે હિરણ્યાક્ષપુરોગમાઃ ।
ઉદ્યતાયુધનિસ્ત્રિંશા દૃષ્ટ્વા દેવમ્ ઉપાદ્રવન્ ॥
પીડ્યમાનો ઽતિબલિભિર્ દૈત્યૈઃ સર્વાયુધોદ્યતૈઃ ।
ન ચચાલ હરિર્ યુદ્ધે ઽકમ્પમાન ઇવાચલઃ ॥
તતઃ ક્રુદ્ધો હિરણ્યાક્ષઃ પ્રોવાચ હરિમ્ ઉદ્ધતઃ ।
તિષ્ઠ તિષ્ઠ ન મે ઽદ્ય ત્વં મોક્ષ્યસે સહજીવિતઃ ॥
તતઃ પ્રજ્વલિતાં શક્તિં વરાહોરસિ દાનવઃ ।
હિરણ્યાક્ષો મહાતેજાઃ પાતયામ્ આસ વીર્યવાન્ ।
તસ્યાઃ શક્ત્યાઃ પ્રહારેણ બ્રહ્મા વિસ્મયમ્ આગતઃ ॥
સમીપમ્ આગતાં દૃષ્ટ્વા મહાશક્તિં મહાબલઃ ।
હુંકારેણૈવ નિર્ભર્ત્સ્ય પાતયામ્ આસ ભૂતલે ॥
તસ્યાં પ્રતિહતાયાં તુ બ્રહ્મા સાધ્વ્ ઇતિ ચાબ્રવીત્ ।
યઃ પ્રભુઃ સર્વભૂતાનાં વરાહસ્ તેન તાડિતઃ ॥
તસ્યાં પ્રતિહતાયાં તુ હિરણ્યાક્ષઃ પ્રતાપવાન્ ।
આસાદ્ય દાનવેન્દ્રસ્ તુ તલેનાહત્ય કેશવમ્ ।
બાહુભ્યાં પરિજગ્રાહ સિંહનાદં સમાનદત્ ॥
તતશ્ ચ ભગવાન્ વિષ્ણુર્ દુર્વિજ્ઞેયગતિઃ પ્રભુઃ ।

બાહુયુદ્ધં સમારેભે દૈત્યં પ્રતિ મહાબલમ્ ॥
મહાવરાહં દૈત્યેન્દ્રો મુષ્ટિના તં જઘાન હ ॥
તયોર્ યુદ્ધં મહચ્ ચાસીદ્ દેવદૈત્યેન્દ્રયોસ્ તદા ।
તયોઃ શબ્દો મહાન્ આસીદ્ બાહ્વોઃ સંક્ષોભજસ્ તદા ॥
ક્ષુબ્ધા દેવાસ્ તદા સર્વે ભીતાસ્ તત્રાવતથિરે ।
સ્વસ્તીત્ય્ ઉક્ત્વા મુનિગણા દેવદૈત્યસમાગમે ॥
તસ્મિન્ યુદ્ધે મહાઘોરે સનકાદ્યાસ્ તતો હરિમ્ ।
તુષ્ટુવુઃ પુણ્ડરીકાક્ષં વારાહં વપુર્ આસ્થિતમ્ ॥
જય પ્રપન્નાર્તિહર પ્રભો હરે @
જયસ્વ ગોવિન્દ નનાતનાત્મન્ ।
જયાદિદેવેશ જયામરેશ @
જયસ્વ દેવ ત્રિપુરારિસંસ્તુત ॥
નમો નમો દેવ મહામતે હરે @
મહાવરાહાય નમો ઽસ્તુ ભૂયઃ ।
નમઃ સમસ્તેશ વરાહરૂપિણે @
જનાર્દનાય પ્રભવિષ્ણવે નમઃ ॥
નમો વરેણ્યાય વરાય દેવ @
ત્રિવિક્રમાયાદિવરાહરૂપિણે ।
નમો નમો ભૂપવિલાસવિક્રમ @
પ્રભો હરે દેવ સનાતનાય ॥
અચિન્ત્યરૂપાય હિરણ્યરેતસે @
વિનાશકર્ત્રે ક્ષિતિપાલનાય ।
નતાઃ સ્મ દેવં વરદં વરેણ્યં @
નતાઃ સ્મ વિષ્ણો નિયતા જનાર્દન ॥
નતાઃ સ્મ શઙ્ખારિગદાસિધારિણે @
નતાઃ સ્મ શાર્ઙ્ગાયુધ દેવદેવ ॥
કૃષ્ણ કૃષ્ણ હૃષીકેશ દેવદેવ સનાતન ।
નારાયન પુરાણાત્મન્ યોગિધ્યેય જગત્પતે ॥
જહીમં દાનવં વિષ્ણો ચક્રેણ મધુસૂદન ।
નિર્વિઘ્નાઃ સન્તુ લોકાશ્ ચ દાનવસ્ય વધાદ્ ધરે ॥
એતે દેવા નમસ્યન્તિ ભીતાસ્ ત્વાં શરણં ગતાઃ ।
જહિ ક્ષિપ્રં દુરાત્માનં વિપ્રાણાં ભયવર્ધનમ્ ॥
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા તે મુનિવરા વાચમ્ આયમ્ય સંસ્થિતાઃ ।
દેવાશ્ ચ મુનયશ્ ચૈવ સંસ્થિતા ભયવિક્લવાઃ ॥
એવં સ્તુતો જગન્નાથો વવૃધે વિષ્ણુર્ અવ્યયઃ ।
દાનવસ્ય કરં ગૃહ્ય બલાદ્ દણ્ડમ્ ઇવાયસમ્ ॥
મહાવરાહો ભગવાન્ નનાદ બહુશસ્ તદા ।
પરિબભ્રામ સહસા ભ્રામયંસ્ તં મહાસુરમ્ ।
તયોશ્ ચટચટાશબ્દઃ પ્રાદુર્ આસીત્ સમન્તતઃ ॥
મહાવરાહઃ સહસા તદા હરિઃ @

સમાનદન્ ભીમમ્ અતીવ હૃષ્ટઃ ।
વિઘૂર્ણયન્ લોકમ્ ઇમં સસાગરમ્ @
સુરારિભીતિં વિદધન્ સનાતનઃ ॥
તતો હિરણ્યાક્ષમહાસુરઃ ક્રુધા @
નનાદ ભૂયો ઽપિ તતો બલાત્ સ તમ્ ।
વિઘૂર્ણયામ્ આસ દિશઃ સમગ્રાઃ @
સસાગરાઃ સાગરપત્તનાસ્ તદા ॥
તયોસ્ તદા શબ્દ ઉદારનિસ્વનઃ @
સ પૂરયામ્ આસ તથૈવ રોદસી ।
સુસંમિતઃ સો ઽથ મહારણે તદા @
ગુહાશ્ ચ સર્વાઃ પ્રવિવેશ પર્વતાન્ ॥
તે પર્વતાશ્ ચાપિ તથા વિનેદુઃ @
શબ્દેન તેન પ્રસભં સમાયુતાઃ ।
મહાવરાહઃ સ્ફુટતીક્ષ્ણદંષ્ટ્રવાન્ @
દદંશ દૈત્યં સમરે મહામતિમ્ ॥
મુષ્ટિપ્રહારેણ ચ દૈત્યસત્તમં @
જઘાણ વિષ્ણુઃ સુરલોકસત્કૃતઃ ।
સ દૈત્યરાજો ઽથ મહાવરાહં @
જઘાન વીરઃ પ્રસભં બલાદ્ બલી ॥
સ્તનાન્તરે મુષ્ટિભિર્ આત્તસાયકસ્ @
તતાન વૃષ્ટિં પુનર્ એવ વક્ષસિ ।
મહાવરાહસ્ય ચ પાદસંભ્રમં @
સોઢું ન શક્તા કિલ ભૂતધારિણી ॥
નનાદ દુઃખાદ્ બહુશઃ સસાગરા @
સાદ્રિદ્રુમા પર્વતકન્દરાન્તરા ।
તથૈવ દૈત્યસ્ય ચ પાદપાતનમ્ @
સોઢું પ્રવીણા યુધિ વિષ્ણુસંગ્રહાત્ ॥
તયોઃ શરીરે સહસા પ્રસુસ્રુવૂ @
રક્તાનિ માંસાનિ બહૂનિ ચાસકૃત્ ।
અસ્થીનિ મજ્જાશ્ ચ બભૂવુર્ અન્યતઃ @
ક્ષિતેઃ સ્થલં શોણિતકર્દમં કૃતમ્ ॥
એવં બહૂનિ યુદ્ધાનિ કૃત્વા તૌ દેવદાનવૌ ।
પીડાં નાવાપતુસ્ તત્ર દેવદૈત્યસમાગમે ॥
નિશ્ચેષ્ટં ચ જગત્ સર્વં પ્રાદુર્ આસીત્ સમન્તતઃ ।
એવં સંક્રીડ્ય બહુધા દૈત્યં હન્તું મનો દધે ॥
તતશ્ ચક્રં સમાદત્ત સહસ્રારં મહાદ્યુતિઃ ।
ચિક્ષેપોરસિ દૈત્યસ્ય વિનદન્ બહુશો હરિઃ ॥
તતો ભગવતા ચક્રમ્ આવિધ્યાદ્ ઇત્ય્ અસંનિભમ્ ।
પાતિતં દાનવેન્દ્રસ્ય શિરસ્ય્ ઉત્તમતેજસઃ ॥
તતઃ સ્થિતસ્યૈવ શિરસ્ તસ્ય ભૂમૌ પપાત હ ।

દૈત્યેન્દ્રસ્યાશનિહતં મેરુશૃઙ્ગમ્ ઇવોત્તમમ્ ॥
હિરણ્યાક્ષે હતે દૈત્યે યે શેષાસ્ તત્ર દાનવાઃ ।
સર્વે તસ્ય ભયત્રસ્તા જગ્મુર્ આર્તા દિશો દશ ॥
સ સર્વલોકાપ્રતિચક્રચક્રો @
મહાહવેષ્વ્ અપ્રતિમોગ્રચક્રઃ ।
બભૌ વરાહો યુધિ ચક્રપાણિઃ @
કાલો યુગાન્તેષ્વ્ ઇવ દણ્ડપાણિઃ ॥
વિદ્રાવ્ય તુ રણે સર્વાન્ અસુરાન્ પુરુષોત્તમઃ ।
મુમોચ તત્ર બદ્ધાંસ્ તાન્ પુરંદરમુખાન્ સુરાન્ ॥
તતઃ પ્રકૃતિમ્ આપન્નાઃ સર્વે દેવગણાસ્ તદા ।
પુરંદરં પુરસ્કૃત્ય નારાયણમ્ ઉપસ્થિતાઃ ॥
કૃતાઞ્જલિપુટાઃ પ્રોચુર્ જગતીપતિમ્ ઈશ્વરમ્ ।
ત્વત્પ્રસાદેન ભગવંસ્ તવ બાહુબલેન ચ ।
નતાઃ સ્મ દેવદેવેશ ત્વાં વયં શરણં ગતાઃ ।
નતાઃ સ્મ વિષ્ણું સકલં નિષ્કલં ભૂતભાવનમ્ ॥
નતાઃ સ્મ વિષ્ણું દેવેશં શઙ્ખચક્રગદાધરમ્ ।
નતાઃ સ્મ ભૂતભવ્યેશમ્ ઈડ્યમ્ આદિગુરું હરિમ્ ॥
નતાઃ સ્મ વરુણં દેવમ્ અર્ચિતં ભુવનેશ્વરમ્ ।
નતાઃ સ્મ પ્રેતાધિપતિં કુબેરં દેવસત્તમમ્ ॥
નમસ્ તુભ્યં જગન્નાથ સનાતન જગત્પતે ।
નમઃ સર્વાત્મને તુભ્યં સર્વકર્ત્રે નમો નમઃ ॥
નમ આદ્યાય બીજાય પ્રધાનાય જગત્પતે ।
નમઃ સ્રષ્ટે નમો હર્ત્રે નમઃ કર્ત્રે જગત્પતે ।
નમો ગોપ્ત્રે જગન્નાથ નમઃ સ્થાત્રે નમો નમઃ ॥
યં પ્રાપ્ય ન નિવર્તન્તે યોગિનો યતચેતસઃ ।
તસ્મૈ તુભ્યં પ્રધાનાત્મન્ સર્વાય જગતઃ પતે ॥
સર્વેશ ભૂતભવ્યેશ સર્વલોકનમસ્કૃત ।
પ્રસીદ દેવદેવેશ ભક્તાનામ્ અભયંકર ॥
જીવામો ઽદ્ય મહાબાહો નિષ્ક્રાન્તાશ્ ચાન્તકાનનાત્ ॥
ત્વચ્છાસનાદ્ ધિ ભગવન્ કિં કુર્વન્ત્વ્ અદિતેઃ સુતાઃ ।
ઇચ્છામઃ પાદશુશ્રૂષાં તવ કર્તું સનાતન ॥
તચ્ છ્રુત્વા વચનં તેષાં પુણ્ડરીકનિભેક્ષણઃ ।
ઉવાચ વચનં દેવાન્ મુદા યુક્તો હતદ્વિષઃ ॥
યો ઽયં સ ભવતાં લોકો મયૈવ વિહિતઃ પુરા ।
પાલ્યતાં સ તુ યત્નેન પ્રાધાન્યેન ક્વચિત્ ક્વચિત્ ॥
ઐશ્વર્યં પ્રતિપન્નાઃ સ્થ ક્રતુભાગપુરસ્કૃતમ્ ।
મયૈવ પૂર્વં નિર્દિષ્ટો નિયોગઃ પરિપાલ્યતામ્ ॥
શક્રં પ્રોવાચ ભગવાન્ વચનં દુંદુભિસ્વનઃ ।
ઇદં યથાવત્ કર્તવ્યં સત્સુ ચાસત્સુ ચ ત્વયા ॥
ગચ્છન્તુ તપસા સ્વર્ગં મુનયઃ સંશિતવ્રતાઃ ।

તવ લોકં સુરશ્રેષ્ઠ સર્વકામદુઘં સદા ॥
યાયજૂકાશ્ ચ યે કેચિદ્ બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વિશઃ ।
તેષાં કામદુઘા લોકાઃ સ્વર્ગમ્ આદિમનોહરાઃ ॥
યજ્ઞૈર્ ઇષ્ટ્વા યાયજૂકાઃ ફલં તે પ્રાપ્નુવન્તુ ચ ॥
ભાવઃ સ્વધર્મશીલાનામ્ અભાવઃ પાપકર્મણામ્ ।
સન્તઃ સ્વર્ગજિતઃ સન્તુ સર્વાશ્રમનિવાસિનઃ ॥
સત્યશૂરા દાનશૂરા રણશૂરાશ્ ચ યે નરાઃ ।
તે સ્વર્ગફલમ્ અશ્નન્તુ સદા યે ચાનસૂયકાઃ ॥
અશ્રદ્દધાનાઃ પુરુષાઃ કામિનો ઽર્થપરાઃ શઠાઃ ।
અબ્રહ્મણ્યા નાસ્તિકાશ્ ચ નરકં યાન્તુ માનવાઃ ॥
યોગિનો માં તુ યે દેવં ભજન્તે યોગતત્પરાઃ ।
નમસ્કાર્યાસ્ ત્વયા શક્ર ભક્તપ્રવણચેતસા ॥
સદા માં ધ્યાહિ દેવેશ શ્રેયસ્ તવ ભવિષ્યતિ ।
મત્પરો ભવ દેવેશ માં નમસ્કુરુ યત્નતઃ ।
ઇદમ્ એવ પરં શ્રેયો નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥
એતાવત્ ક્રિયતાં વાક્યં મયોક્તં ત્રિદશેશ્વરાઃ ।
તતો મયિ સ્થિતે સર્વાન્ બાધિષ્યન્તે ન ચારયઃ ॥
ઇત્ય્ ઉક્ત્વાન્તર્હિતો દેવઃ શઙ્ખચક્રગદાધરઃ ।
દેવતાનાં ચ સર્વેષામ્ અભવદ્ વિસ્મયો મહાન્ ॥
એતદ્ અત્યદ્ભુતં દૃષ્ટ્વા વરાહચરિતં સુરાઃ ।
નમસ્કૃત્વા વરાહાય નાકપૃષ્ઠમ્ ઇતો ગતાઃ ॥
તતઃ સ્વાન્ય્ આધિપત્યાનિ પ્રતિપન્નાનિ દૈવતૈઃ ।
સર્વલોકાધિપત્યે ચ પ્રતિષ્ઠાં વાસવો ગતઃ ।
વિમુક્તા દાનવગણૈઃ પ્રકૃતિં ધરણી ગતા ॥
સ્થૈર્યહેતોર્ ધરણ્યાસ્ તુ જ્ઞાત્વા ચાગસ્કૃતાન્ ગિરીન્ ।
સ્વેષુ સ્થાનેષુ સંસ્થાપ્ય પર્વતાનાં પુરંદરઃ ।
ચિચ્છેદ ભગવાન્ પક્ષાન્ વજ્રેણ શતપર્વણા ॥
સર્વેષામ્ એવ પક્ષા વૈ છિન્નાઃ શક્રેણ ધીમતા ।
એકઃ સપક્ષો મૈનાકઃ સુરૈસ્ તત્સમયઃ કૃતઃ ॥
એષ નારાયણસ્યાદ્યઃ પ્રાદુર્ભાવો મહાત્મનઃ ।
વારાહ ઇતિ વિપ્રેન્દ્રૈઃ પુરાણે પરિકીર્તિતઃ ॥
કૃષ્ણદ્વૈપાયનમતં નાનાશ્રુતિસમાહિતમ્ ।
નાશૂચેર્ન કૃતઘ્નાય નૃશંસાય ન કીર્તયેત્ ॥
ન ક્ષુદ્રાય ન નીચાય ન ગુરુદ્વેષકારિણે ।
નાશિષ્યાય તથા રાજન્ ન કૃતઘ્નાય ચૈવ હિ ॥
આયુષ્કામૈર્ યશસ્કામૈર્ મહીકામૈશ્ ચ માનવૈઃ ।
જયૈષિભિશ્ ચ શ્રોતવ્યો દેવાનામ્ એષ વૈ જયઃ ॥
પુરાણો વેદસંબદ્ધઃ શિવઃ સ્વસ્ત્યયનો મહાન્ ।
પાવનઃ સર્વભૂતાનાં સાત્ત્વિકો વિજયંકરઃ ॥
એષ કૌરવ્ય તત્ત્વેન કથિતસ્ તે ઽનુપૂર્વશઃ ।

વરાહસ્ય નરશ્રેષ્ઠ પ્રાદુર્ભાવો મહાત્મનઃ ॥
યે યજન્તિ મખૈઃ પુણ્યૈર્ દૈવતાનિ પિતૄન્ અપિ ।
આત્માનમ્ આત્મના નિત્યં વિષ્ણુમ્ એવ યજન્તિ તે ॥
લોકાયનાય ત્રિદશાયનાય @
બ્રહ્માયનાયાત્મભવાયનાય ।
નારાયણાયાત્મહિતાયનાય @
મહાવરાહાય નમસ્કુરુષ્વ ॥
વારાહ એષ કથિતો નારસિંહમ્ અતઃ શૃણુ ।
વારાહ એષ કથિતો નારસિંહમ્ અતઃ પરમ્ ।
કથયસ્વ મહાભાગ હિરણ્યકશિપોર્ વધમ્ ।
યત્ર ભૂત્વા મૃગેન્દ્રેણ હિરણ્યકશિપુર્ હતઃ ॥
પુરા કૃતયુગે રાજન્ હિરણ્યકશિપુઃ પ્રભુઃ ।
દૈત્યાનામ્ આદિપુરુષશ્ ચકાર સુમહત્તપઃ ॥
દશવર્ષસહસ્રાણિ શતાનિ દશ પઞ્ચ ચ ।
જલવાસી સમભવત્ સ્થાનમૌનધૃતવ્રતઃ ॥
તતઃ શમદમાભ્યાં ચ બ્રહ્મચર્યેણ ચૈવ હ ।
બ્રહ્મા પ્રીતો ઽભવત્ તસ્ય તપસા નિયમેન ચ ॥
તતઃ સ્વયંભૂર્ ભગવાન્ સ્વયમ્ આગત્ય તત્ર હ ।
વિમાનેનાર્કવર્ણેન હંસયુક્તેન ભાસ્વતા ॥
આદિત્યૈર્ વસુભિઃ સાધ્યૈર્ મરુદ્ભિર્ દૈવતૈઃ સહ ।
રુદ્રૈર્ વિશ્વસહાયૈશ્ ચ યક્ષરાક્ષસકિંનરૈઃ ॥
દિગ્ભિશ્ ચાપિ વિદિગ્ભિશ્ ચ નદીભિઃ સાગરૈસ્ તથા ।
નક્ષત્રૈશ્ ચ મુહૂર્તૈશ્ ચ ખેચરૈશ્ ચ મહાગ્રહૈઃ ॥
દેવૈર્ બ્રહ્મર્ષિભિઃ સાર્ધં સિદ્ધૈઃ સપ્તર્ષિભિસ્ તથા ।
રાજર્ષિભિઃ પુણ્યકૃદ્ભિર્ ગન્ધર્વૈર્ અપ્સરોગણૈઃ ॥
ચરાચરગુરુઃ શ્રીમાન્ વૃતો દેવગણૈઃ સહ ।
બ્રહ્મા બ્રહ્મવિદાં શ્રેષ્ઠો દૈત્યં વચનમ્ અબ્રવીત્ ॥
પ્રીતો ઽસ્મિ તવ ભક્તસ્ય તપસાનેન સુવ્રત ।
વરં વરય ભદ્રં તે યથેષ્ટં કામમ્ આપ્નુહિ ॥
તતો હિરણ્યકશિપુઃ પ્રીતાત્મા દાનવોત્તમઃ ।
કૃતાઞ્જલિપુટઃ શ્રીમાન્ વચનં ચેદમ્ અબ્રવીત્ ।
ન દેવાસુરગન્ધર્વા ન યક્ષોરગરાક્ષસાઃ ।
ન માનુષાઃ પિશાચાશ્ ચ નિહન્યુર્ માં કથંચન ॥
ઋષયો નૈવ માં ક્રુદ્ધાઃ સર્વલોકપિતામહ ।
શપેયુસ્ તપસા યુક્તા વર એષ વૃતો મયા ॥
ન શસ્ત્રેણ ન ચાસ્ત્રેણ ગિરિણા પાદપેન વા ।
ન શુષ્કેણ ન ચાર્દ્રેણ ન ચાન્યેનાપિ મે વધઃ ॥
નાકાશે વા ન ભૂમૌ વા રાત્રૌ વા દિવસે ઽપિ વા ।
નાન્તર્ધાને બહિર્ વાપિ સ્યાદ્ વધો મે પિતામહ ।
પશુભિર્ વા મૃગૈર્ ન સ્યાત્ પક્ષિભિર્ વા સરીસૃપૈઃ ।

ન કેનચિદ્ ભવેદ્ બ્રહ્મન્ મૃત્યુર્ મે લોકભાવન ।
ન સ્વર્ગે ઽપ્ય્ અથ પાતાલે નાકાશે નાવનિસ્થલે ।
ન ચાભ્યન્તરરાત્ર્યહ્નોર્ ન ચાપ્યન્યેન મે વધઃ ॥
પાણિપ્રહારેણૈકેન સભૃત્યબલવાહનમ્ ।
યો માં નાશયિતું શક્તઃ સ મે મૃત્યુર્ ભવિષ્યતિ ॥
ભવેયમ્ અહમ્ એવાર્કઃ સોમો વાયુર્ હુતાશનઃ ।
સલિલં ચાન્તરિક્ષં ચ નક્ષત્રાણિ દિશો દશ ॥
અહં ક્રોધશ્ ચ કામશ્ ચ વરુણો વાસવો યમઃ ।
ધનદશ્ ચ ધનાધ્યક્ષો યક્ષઃ કિંપુરુષાધિપઃ ॥
મૂર્તિમન્તિ ચ દિવ્યાનિ મમાસ્ત્રાણિ મહાહવે ।
ઉપતિષ્ઠન્તુ દેવેશ સર્વલોકપિતામહ ॥
દદાસિ ચેદ્ વરાન્ એતાન્ દેવદેવ વૃણોમ્ય્ અહમ્ ।
એતે દિવ્યા વરાસ્ તાત મયા દત્તાસ્ તવાદ્ભુતાઃ ।
સર્વકામપ્રદા વત્સ પ્રાપ્સ્યસે તાન્ ન સંશયઃ ॥
એવમ્ ઉક્ત્વા સ ભગવાઞ્ જગામાકાશમ્ એવ ચ ।
વૈરાજં બ્રહ્મસદનં બ્રહ્મર્ષિગણસેવિતમ્ ॥
તતો દેવાશ્ ચ નાગાશ્ ચ ગન્ધર્વા ઋષિભિઃ સહ ।
વરપ્રદાનં શ્રુત્વૈવ પિતામહમ્ ઉપસ્થિતાઃ ॥
વરેણાનેન ભગવન્ વધિષ્યતિ સ નો ઽસુરઃ ।
તત્ પ્રસીદસ્વ ભગવન્ વધો ઽપ્ય્ અસ્ય વિચિત્યતામ્ ॥
ભગવાન્ સર્વભૂતાનામ્ આદિકર્તા સ્વયં પ્રભુઃ ।
સ્રષ્ટા ચ હવ્યકવ્યાનામ્ અવ્યક્તઃ પ્રકૃતિર્ ધ્રુવઃ ॥
સર્વલોકહિતં વાક્યં શ્રુત્વા દેવઃ પ્રજાપતિઃ ।
આશ્વાસયામ્ આસ સુરાન્ સુશીતૈર્ વચનામ્બુભિઃ ॥
અવશ્યં ત્રિદસાસ્ તેન પ્રાપ્તવ્યં તપસઃ ફલમ્ ।
તપસો ઽન્તે ઽસ્ય ભગવાન્ વધં વિષ્ણુઃ કરિષ્યતિ ॥
એતચ્ છ્રુત્વા સુરાઃ સર્વે વાક્યં પઙ્કજજન્મનઃ ।
સ્વાનિ સ્થાનાનિ દિવ્યાનિ પ્રતિજગ્મુર્ મુદાન્વિતાઃ ॥
લબ્ધમાત્રે વરે તસ્મિન્ સર્વાઃ સો ઽબાધત પ્રજાઃ ।
હિરણ્યકશિપુર્ દૈત્યો વરદાનેન દર્પિતઃ ॥
આશ્રમેષુ મુનીન્ સર્વાન્ બ્રાહ્મણાન્ સંશિતવ્રતાન્ ।
સત્યધર્મરતાન્ દાન્તાન્ ધર્ષયામ્ આસ વીર્યવાન્ ॥
સ્વર્ગશ્રેણીં સમાલોક્ય ગૃહીત્વૈરાવતં બલાત્ ।
ઇન્દ્રં ચ પોથયામ્ આસ બબાધે સ તુ સંયુગે ॥
સ તુ સ્વર્ગં પરિત્યજ્ય ગતઃ શક્રઃ શચીપતિઃ ।
યમલોકં સમાગમ્ય યમં વૈવસ્વતં રણે ॥
પરાજિત્ય મહાયુદ્ધે કાલમૃત્યું તથૈવ ચ ।
યામ્યાન્ અથ સમાજઘ્ને દૈત્યો દાનવસંવૃતઃ ॥
નરકસ્થાન્ સમાનીય સ્વર્ગસ્થાંસ્ તાંશ્ ચકાર હ ।
તતો ઽથ વરુણં દેવં પરાજિત્ય મહારણે ॥

વારુણાંશ્ ચ તથા પાશાંશ્ છિત્વા દાનવપુંગવઃ ।
દાનવાન્ સ્થાપયામ્ આસ યથેષ્ટં દાનવેશ્વરઃ ॥
સૌમ્યાં દિશમ્ અથો ગત્વા કુબેરમ્ અથ સંયુગે ।
ગૃહીત્વા સબલં તં તુ પદ્મશઙ્ખૌ સમાદદે ।
અલકાયાં તથા દૈત્યાન્ સ્થાપયામ્ આસ દાનવઃ ॥
દેવાંસ્ ત્રિભુવનસ્થાંશ્ ચ પરાજિત્ય મહાસુરઃ ।
ત્રૈલોક્યં વશમ્ આનીય સ્વર્ગે વસતિ દાનવઃ ॥
યદા વરમદોન્મત્તશ્ ચોદિતઃ કાલધર્મણા ।
યજ્ઞિયાન્ અકરોદ્ દૈત્યાન્ દેવાંશ્ ચૈવાપ્ય્ અયજ્ઞિયાન્ ॥
યથેષ્ટં બુભુજે લોકાન્ દાનવો વિગતજ્વરઃ ।
અનેકકાલઃ સુમહાન્ વ્યતીયાદ્ દાનવસ્ય હ ॥
અથાદિત્યાશ્ ચ સાધ્યાશ્ ચ વિશ્વે ચ વસવસ્ તથા ।
રુદ્રા દેવગણા યક્ષા દેવદ્વિજમહર્ષયઃ ॥
જિતાસ્ તેન મહારાજ દૈત્યેન ચ મહૌજસા ।
શરણ્યં શરણં વિષ્ણુમ્ ઉપતસ્થુર્ મહાબલમ્ ।
દેવં દેવમયં યજ્ઞં બ્રહ્મદેવં સનાતનમ્ ॥
ભૂતં ભવ્યં ભવિષ્યં ચ પ્રજાલોકનમસ્કૃતમ્ ।
નારાયણં મહાદેવં દેવાસ્ ત્વાં શરણં ગતાઃ ॥
ત્વં હિ નઃ પરમો ધાતા ત્વં હિ નઃ પરમો ગુરુઃ ।
ત્વં હિ નઃ પરમો દેવો બ્રહ્માદીનાં સુરોત્તમ ॥
ત્વં ફુલ્લામલપત્રાક્ષ શત્રુપક્ષક્ષયાવહ ।
ક્ષયાય દિતિવંશસ્ય શરણં ભવ નઃ પ્રભો ॥
ત્રાયસ્વ જહિ દૈત્યેન્દ્રં હિરણ્યકશિપું પ્રભો ।
ભયં ત્યજધ્વમ્ અમરા અભયં વો દદામ્ય્ અહમ્ ।
તથૈવ ત્રિદિવં દેવાઃ પ્રતિપત્સ્યથ માચિરમ્ ॥
એષો ઽહં સગણં દૈત્યં વરદાનેન દર્પિતમ્ ।
અવધ્યમ્ અમરેન્દ્રાણાં દાનવેન્દ્રં નિહન્મ્ય્ અહમ્ ॥
એવમ્ ઉક્ત્વા તુ ભગવાન્ વિસૃજ્ય ત્રિદિવૌકસઃ ।
વધં સંકલ્પયિત્વા તુ હિરણ્યકશિપોઃ પ્રભુઃ ।
સો ઽચિરેણૈવ કાલેન હિમવત્પાર્શ્વમ્ આગતઃ ॥
કિં નુ રૂપં સમાસ્થાય નિહન્મ્ય્ એનં મહાસુરમ્ ।
યત્ સિદ્ધિકરમ્ આશુ સ્યાદ્ વધાય વિબુધદ્વિષઃ ॥
અનુત્પન્નં તતશ્ ચક્રે સો ઽત્યન્તં રૂપમ્ ઈશ્વરઃ ।
નારસિંહમ્ અનાધૃષ્યં દૈત્યદાનવરક્ષસામ્ ॥
સહાયં તુ મહાબાહુર્ જગ્રાહોંકારમ્ એવ ચ ॥
અથોંકારસહાયો ઽસૌ ભગવાન્ વિષ્ણુર્ અચ્યુતઃ ।
હિરણ્યકશિપોઃ સ્થાનં જગામ પ્રભુર્ ઈશ્વરઃ ॥
તેજસા ભાસ્કર ઇવ કાન્ત્યા ચન્દ્ર ઇવાપરઃ ।
નરસ્ય કૃત્વાર્ધતનું સિંહસ્યાર્ધતનું પ્રભુઃ ।
નારસિંહેન વપુષા પાણિં સંસ્પૃશ્ય પાણિના ॥

તતો ઽપશ્યત્ સુવિસ્તીર્ણાં દિવ્યાં રમ્યાં મનોરમામ્ ।
સર્વકામયુતાં શુભ્રાં હિરણ્યકશિપોઃ સભામ્ ॥
વિસ્તીર્ણાં યોજનશતં શતમ્ અધ્યર્ધમ્ આયતામ્ ।
વૈહાયસીં કામગમાં પઞ્ચયોજનમ્ ઉચ્છ્રિતામ્ ॥
સર્વલોકગુણોપેતાં દિવ્યાં ગન્ધવહાં શુભામ્ ।
જરાશોકક્લમત્યક્તાં નિષ્પ્રકમ્પાં શિવાં શુભામ્ ।
શુભ્રાસનવતીં રમ્યાં જ્વલન્તીમ્ ઇવ તેજસા ॥
અન્તઃસલિલસંયુક્તાં વિહિતાં વિશ્વકર્મણા ।
દિવ્યરત્નમયૈર્ વૃક્ષૈઃ ફલપુષ્પપ્રદૈર્ યુતામ્ ॥
નીલપીતાસિતશ્યામૈઃ સિતૈર્ લોહિતકૈર્ અપિ ।
અવતાનૈસ્ તથા ગુલ્મૈર્ મઞ્જરીશતધારિભિઃ ॥
સિતાભ્રઘનસંકાશા પ્લવન્તીવાપ્સુ દૃશ્યતે ।
ભાસ્વરા દિવ્યગન્ધા ચ રશ્મિમત્ય્ અપિ ચાતુલા ।
શય્યાસનવતી રમ્યા જ્વલન્તીવ ચ તેજસા ॥
પ્રભાવતી ભાસુરા ચ દિવ્યગન્ધા મનોરમા ।
નાસુખા ન ચ દુહ્ખા સા ન શીતા ન ચ ઘર્મદા ॥
ન ક્ષુત્પિપાસે ગ્લાનિં વા પ્રાપ્ય તાં પ્રાપ્નુવન્તિ હ ।
નાનારૂપૈર્ વિરચિતા વિચિત્રૈર્ અતિભાસ્વરૈઃ ॥
સ્તમ્ભૈર્ મણિમયૈર્ દિવ્યૈઃ શાશ્વતી ચાક્ષયા ચ યા ।
અતિ ચન્દ્રં ચ સૂર્યં ચ પાવકં ચ સ્વયંપ્રભા ।
દીપ્યતે નાકપૃષ્ઠસ્થા ભર્ત્સયન્તીવ ભાસ્કરમ્ ॥
સર્વે ચ કામાઃ પ્રચુરા યે દિવ્યા યે ચ માનુષાઃ ।
રસવન્તઃ પ્રભૂતાશ્ ચ ભક્ષ્યં ભોજ્યં તથાક્ષયમ્ ॥
પુણ્યગન્ધાઃ સ્રજસ્ તત્ર નિત્યપુષ્પફલદ્રુમાઃ ।
ઉષ્ણે શીતાનિ તોયાનિ શીતે ચોષ્ણાનિ સન્તિ વૈ ।
પુષ્પિતાગ્રા મહાશાખાઃ પ્રવાલાઙ્કુરધારિણઃ ॥
લતાવિતાનસંછન્નાઃ સરઃસુ ચ સરિત્સુ ચ ।
મનોહરાંશ્ ચ વિવિધાન્ દદર્શ સ તદા પ્રભુઃ ॥
દ્રુમાન્ બહુવિધાંસ્ તત્ર મૃગેન્દ્રો દદૃશે પ્રભુઃ ।
ગન્ધવન્તિ ચ પુષ્પાણિ રસવન્તિ ફલાનિ ચ ॥
તાનિ શીતાનિ તોયાનિ તત્ર તત્ર સરાંસિ ચ ।
અપશ્યત્ સર્વતીર્થાનિ સભાયાં તસ્ય વૈ પ્રભુઃ ॥
નલિનૈઃ પુણ્ડરીકૈશ્ ચ શતપત્રૈઃ સુગન્ધિભિઃ ।
રક્તૈઃ કુવલયૈર્ નીલૈઃ કુમુદૈઃ સંતતાનિ ચ ॥
સકાન્તૈર્ ધાર્તરાષ્ટ્રૈશ્ ચ રાજહંસૈઃ સરઃપ્રિયૈઃ ।
કાદમ્બૈશ્ ચક્રવાકૈશ્ ચ સારસૈઃ કુરરૈર્ અપિ ॥
વિમલસ્ફટિકાભાનિ પાણ્ડુરચ્છદનાનિ ચ ।
કલહંસોપગીતાનિ સારસાભિરુતાનિ ચ ॥
ગન્ધવત્યઃ શુભાસ્ તત્ર પુષ્પમઞ્જરિધારિણીઃ ।
દૃષ્ટવાન્ પાદપાગ્રેષુ નાનાપુષ્પધરા લતાઃ ॥

કેતકાશોકસરલાઃ પુન્નાગતિલકાર્જુનાઃ ।
ચૂતા નીપા નાગપુષ્પાઃ કદમ્બા બકુલા ધવાઃ ॥
પ્રિયઙ્ગુપાટલા વૃક્ષાઃ શાલ્મલ્યઃ સહરિદ્રવાઃ ।
સાલાસ્ તાલાઃ પ્રિયાલાશ્ ચ ચમ્પકાશ્ ચ મનોહરાઃ ॥
તથૈવાન્યે વ્યરાજન્ત સભાયાં પુષ્પિતા દ્રુમાઃ ।
વિદ્રુમાશ્ ચ દ્રુમાનીકા દાવાગ્નિજ્વલિતપ્રભાઃ ।
સ્કન્ધવન્તઃ સુશાખાશ્ ચ બહુતાલસમુચ્છ્રયાઃ ॥
અઞ્જનાશોકવર્ણાભા ભાન્તિ વઞ્જુલકા દ્રુમાઃ ।
વરણા વત્સનાભાશ્ ચ અસનાઃ સ્યન્દનૈઃ સહ ।
નીલાઃ સુમનસશ્ ચૈવ પીતાઃ સાશ્વત્થતિન્દુકાઃ ॥
નિમ્બાશ્ ચ બર્બરાશ્ ચૈવ વૃક્ષાઃ સાશ્વત્થતિન્દુકાઃ ।
અઙ્કોલોદુમ્બરાશ્ ચૈવ કિંશુકા ભૂર્જપત્રકાઃ ॥
પ્રાચીનામલકા લોધ્રા મલ્લિકા ભદ્રદારવઃ ।
આમ્રાતકાસ્ તથા જમ્બૂર્ લકુચાશ્ ચૈલવાલુકાઃ ॥
સર્જરસાઃ કુન્દરવાઃ પતઙ્ગાઃ કુટજાસ્ તથા ।
રક્તાઃ કુરબકાશ્ ચૈવ નીપાશ્ ચાગુરુભિઃ સહ ॥
કદમ્બાશ્ ચૈવ ભવ્યાશ્ ચ દાડિમા બીજપૂરકાઃ ।
કાલીયકા દુકૂલાશ્ ચ હિઙ્ગવસ્ તૈલપર્ણિકાઃ ॥
ખર્જૂરા નારિકેલાશ્ ચ ધર્મવૃક્ષા હરીતકી ।
મધુકાઃ સપ્તપર્ણાશ્ ચ બિલ્વાઃ પારાવતાસ્ તથા ॥
પનસાશ્ ચ તમાલાશ્ ચ નાનાગુલ્મલતાવૃતાઃ ।
લતાશ્ ચ વિવિધાકારાઃ પુષ્પપત્રફલોપગાઃ ॥
એતે ચાન્યે ચ બહવસ્ તત્ર કાનનજા દ્રુમાઃ ।
નાનાપુષ્ફફલોપેતા વ્યરાજન્ત સમન્તતઃ ॥
ચકોરાઃ શતપત્રાશ્ ચ મત્તકોકિલસારિકાઃ ।
પુષ્પિતાન્ પુષ્પિતાગ્રાંશ્ ચ સંપતન્તિ મહાદ્રુમાન્ ॥
રક્તપીતારુણાસ્ તત્ર પાદપાગ્રગતા દ્વિજાઃ ।
પરસ્પરમ્ અવૈક્ષન્ત પ્રહૃષ્ટા જીવજીવકાઃ ॥
તસ્યાં સભાયાં દૈત્યેન્દ્રો હિરણ્યકશિપુસ્ તદા ।
આસીન આસને ચિત્રે નલ્વમાત્રે પ્રમાણતઃ ॥
દિવાકરનિભે દિવ્યે દિવ્યાસ્તરણસંવૃતે ।
રરાજ સુચિરં રાજઞ્ જ્વલત્કાઞ્ચનકુણ્ડલઃ ॥
તસ્ય દૈત્યપતેર્ મન્દં વિરજસ્કઃ સમન્તતઃ ।
દિવ્યગન્ધવહસ્ તત્ર મારુતઃ સુસુખો વવૌ ॥
તત્ર દેવાઃ સગન્ધર્વા ગણૈર્ અપ્સરસાં વૃતાઃ ।
દિવ્યતાલેન દિવ્યાનિ જગુર્ ગીતાનિ ગાયનાઃ ॥
વિશ્વાચી સહજન્યા ચ પ્રમ્લોચેત્ય્ અભિવિશ્રુતાઃ ।
દિવ્યા ચ સૌરભેયી ચ સમીચી પુઞ્જિકસ્થલા ॥
મિશ્રકેશી ચ રમ્ભા ચ ચિત્રસેના શુચિસ્મિતા ।
ચારુનેત્રા ઘૃતાચી ચ મેનકા ચોર્વશી તથા ॥

એતાઃ સહસ્રશશ્ ચાન્યા નૃત્યવાદિત્રકોવિદાઃ ।
ઉપતિષ્ઠન્તિ રાજાનં હિરણ્યકશિપું તદા ॥
ઉપચેરુર્ ઇમં દૈત્યં હિરણ્યકશિપું પ્રભુમ્ ।
હિરણ્યકશિપુસ્ તત્ર વિચિત્રાભરણામ્બરઃ ।
સ્ત્રીસહસ્રૈઃ પરિવૃતસ્ તસ્થૌ જ્વલિતકુણ્ડલઃ ॥
તત્રાસીનં મહાબાહું હિરણ્યકશિપું પ્રભુમ્ ।
ઉપાસન્ત દિતેઃ પુત્રાઃ સર્વે લબ્ધવરાઃ પુરા ॥
બલિર્ વિરોચનસ્ તત્ર નરકઃ પૃથિવીજયઃ ।
પ્રહ્લાદો વિપ્રચિત્તિશ્ ચ ગવિષ્ઠશ્ ચ મહાસુરઃ ॥
ચક્રહન્તા ક્રોધહન્તા સુમનાઃ સુમતિસ્વનઃ ।
ઘટોદરો મહાપાર્શ્વઃ ક્રથનઃ પિઠરસ્ તથા ॥
વિશ્વરૂપઃ સુરૂપશ્ ચ વિરૂપશ્ ચ મહાદ્યુતિઃ ।
દશગ્રીવશ્ ચ વાલી ચ મેઘવાસા મહારવઃ ॥
ઘટાભો વિકટાભશ્ ચ સંહ્રાદશ્ ચેન્દ્રતાપનઃ ।
દૈત્યદાનવસંઘાશ્ ચ સર્વે જ્વલિતકુણ્ડલાઃ ॥
સ્રગ્વિણો વાગ્મિનઃ સર્વે સર્વે સુચરિતવ્રતાઃ ।
સર્વે લબ્ધવરાઃ શૂરાઃ સર્વે વિગતમૃત્યવઃ ॥
એતે ચાન્યે ચ બહવો હિરણ્યકશિપું પ્રભુમ્ ।
ઉપાસન્તે મહાત્માનં સર્વે દિવ્યપરિચ્છદાઃ ॥
વિમાનૈર્ વિવિધૈર્ અગ્ર્યૈર્ ભ્રાજમાનૈર્ ઇવાર્ચિભિઃ ।
સ્રગ્વિણો ભૂષિતાઃ સર્વે યાન્તિ ચાયાન્તિ ચાપરે ॥
વિચિત્રાભરણોપેતા વિચિત્રવસનાસ્ તથા ।
વિચિત્રશસ્ત્રકવચા વિચિત્રધ્વજવાહનાઃ ॥
મહેન્દ્રચાપસંકાશૈર્ વિચિત્રૈર્ અઙ્ગદૈર્ વરૈઃ ।
ભૂષિતાઙ્ગા દિતેઃ પુત્રાસ્ તમ્ ઉપાસન્ત સર્વશઃ ॥
તસ્યાં સભાયાં દિવ્યાયામ્ અસુરાઃ પર્વતોપમાઃ ।
હિરણ્યમુકુટાઃ સર્વે દિવાકરકરપ્રભાઃ ॥
કનકમણિવિચિત્રવેદિકાયામ્ @
ઉપહિતવેદિસવજ્રવીથિકાયામ્ ।
સ દદર્શ મૃગાધિપઃ સભાયાં @
સુરુચિરદન્તગવાક્ષસંવૃતાયામ્ ॥
કનકકમલહારભૂષિતાણ્ગં @
દિતિતનયં સ મૃગાધિપો દદર્શ ।
દિવસકરકરપ્રભં જ્વલન્તમ્ @
અસુરસહસ્રગણૈર્ નિષેવ્યમાણમ્ ॥
તતો દૃષ્ટ્વા મહાબાહું કાલચક્રમ્ ઇવાગતમ્ ।
નારસિંહવપુશ્ છન્નં ભસ્મચ્છન્નમ્ ઇવાનલમ્ ॥
વિકુઞ્ચિતસટાન્તસ્ય નારસિંહસ્ય ભારત ।
રૂપૌદાર્યં બભૌ તત્ર સમસ્તં શશિસંનિભમ્ ॥
અહો રૂપમ્ ઇદં ચિત્રં શઙ્ખકુન્દેન્દુસંનિભમ્ ।

અબ્રુવન્ દાનવાઃ સર્વે હિરણ્યકશિપુશ્ ચ સઃ ॥
એવં હિ બ્રુવતાં તેષાં નિર્દગ્ધાનાં મહાત્મનામ્ ।
નારસિંહેન ચક્ષુર્ભ્યાં ચોદિતાઃ કાલધર્મણા ॥
હિરણ્યકશિપોઃ પુત્રઃ પ્રહ્રાદો નામ વીર્યવાન્ ।
સાક્ષાદ્ યોગેશ્વરો યોગી તન્મયસ્ તત્પરાયણઃ ।
દિવ્યેન ચક્ષુષા સિંહમ્ અપશ્યદ્ દેવમ્ આગતમ્ ॥
તં દૃષ્ટ્વા રુક્મશૈલાભમ્ અપૂર્વાં તનુમ્ આસ્થિતમ્ ।
વિસ્મિતા દાનવાઃ સર્વે હિરણ્યકશિપુશ્ ચ સઃ ॥
મહારાજ મહાબાહો દૈત્યાનામ્ આદિસંભવ ।
ન શ્રુતં નૈવ નો દૃષ્ટં નારસિંહમ્ ઇદં વપુઃ ॥
અવ્યક્તપ્રભવં દિવ્યં કિમ્ ઇદં રૂપમ્ અદ્ભુતમ્ ।
દૈત્યાન્તકરણં ઘોરં શંસતીવ મનાંસિ નઃ ॥
અસ્ય દેવાઃ શરીરસ્થાઃ સાગરાઃ સરિતસ્ તથા ।
હિમવાન્ પારિયાત્રશ્ ચ યે ચાન્યે કુલપર્વતાઃ ॥
ચન્દ્રમાઃ સહ નક્ષત્રૈર્ આદિત્યાશ્ ચાગ્નિના સહ ।
ધનદો વરુણશ્ ચૈવ યમઃ શક્રઃ શચીપતિઃ ॥
મરુતો દેવગન્ધર્વા ઋષયશ્ ચ તપોધનાઃ ।
નાગા યક્ષાઃ પિશાચાશ્ ચ રાક્ષસા ભીમવિક્રમાઃ ॥
બ્રહ્મા દેવઃ પશુપતિર્ લલાટસ્થા વિભાન્તિ વૈ ।
સ્થાવરાણિ ચ ભૂતાનિ જઙ્ગમાનિ તથૈવ ચ ॥
ભવાંશ્ ચ સહિતો ઽસ્માભિઃ સર્વદૈત્યગણૈર્ વૃતઃ ।
વિમાનશતસંકીર્ણા તથાભ્યન્તરજા સભા ॥
સર્વં ત્રિભુવનં રાજંલ્ લોકધર્મશ્ ચ શાશ્વતઃ ।
દૃશ્યતે નારસિંહે ઽસ્મિન્ યથેન્દૌ વિમલે જગત્ ॥
પ્રજાપતિશ્ ચાત્ર મનુર્ મહાત્મા @
ગ્રહાશ્ ચ યાગાશ્ ચ મહી નભશ્ ચ ।
ઉત્પાતકાલશ્ ચ ધૃતિઃ સ્મૃતિશ્ ચ @
રજશ્ ચ સત્ત્વં ચ તમો દમશ્ ચ ॥
સનત્કુમારશ્ ચ મહાનુભાવો @
વિશ્વે ચ દેવા વસવશ્ ચ સર્વે ।
ક્રોધશ્ ચ કામશ્ ચ તથૈવ હર્ષો @
દર્પશ્ ચ મોહઃ પિતરશ્ ચ સર્વે ॥
ઇત્ય્ એવમ્ ઉક્ત્વા સ ચ દૈત્યરાજં @
હિરણ્યનામાનમ્ અવિસ્મયેન ।
દધ્યૌ ચ દૈત્યેશ્વરપુત્ર ઉગ્રં @
મહામતિઃ કિંચિદ્ અધોમુખઃ પ્રાક્ ॥
પાહિ તીવ્રં મહારાજ કાલરૂપો હિ દૃશ્યતે ।
એવં બ્રુવતિ વૈ પુત્રે રોષાક્રાન્તભયસ્ તદા ॥
યઃ પ્રાણઃ સર્વભૂતાનાં યઃ ક્રતુઃ સ્વયમ્ એવ હ ।
પ્રણવઃ સર્વવેદાનાં સો ઽયં વિષ્ણુઃ સનાતનઃ ॥

પ્રમાણૈર્ અપરિચ્છેદ્યઃ પ્રમાણં યઃ પ્રચક્ષતે ।
આદિદેવઃ સહસ્રાંશુઃ સામગઃ સામવાચકઃ ॥
ઋઙ્મયો ઽયં પુરાણાત્મા યજ્ઞરૂપઃ સનાતનઃ ।
યોગિધ્યેયઃ સદા દાન્તઃ પૂજ્યો હિ સતતં પ્રભો ॥
સુખદઃ સર્વદો નિત્યમ્ આદિકર્તા જનાર્દનઃ ।
નમસ્કુરુષ્વ યત્નેન ભૂયો ભૂયઃ પિતઃ કુરુ ॥
પ્રહ્રાદસ્ય તતઃ શ્રૂત્વા હિરણ્યકશિપુર્ વચઃ ।
ધ્વંસેતિ ચ તદા પુત્રં રોષાદ્ આહ નૃપોત્તમ ।
કો ઽયં વિષ્ણુસ્ ત્વયા જ્ઞેયઃ કો ઽયં દેવઃ સનાતનઃ ।
અયં કિલ સદા વિષ્ણુર્ મોક્ષિભિર્ ધ્યેય ઇત્ય્ ઉત ॥
ઇત્ય્ અબદ્ધં તદા દૈત્યઃ ક્રુદ્ધો દૃષ્ટ્વા જનાર્દનમ્ ।
ઉવાચ દાનવાન્ સર્વાન્ સગણાંશ્ ચ ગણાધિપઃ ॥
મૃગેન્દ્રો ગૃહ્યતાં શીઘ્રમ્ અપૂર્વાં તનુમ્ આસ્થિતઃ ।
યદિ વા સંશયઃ કશ્ચિદ્ વધ્યતાં વનગોચરઃ ॥
શ્રુત્વા તુ વચનં તસ્ય હિરણ્યકશિપોસ્ તદા ।
તચ્ છ્રુત્વા દાનવાઃ સર્વે મૃગેન્દ્રં ભીમવિક્રમમ્ ।
પરિક્ષિપન્તો મુદિતાસ્ ત્રાસયામ્ આસુર્ ઓજસા ॥
દશ પઞ્ચ તથા કોટિર્ દાનવાથ મહાબલાઃ ।
ન વિવ્યથુર્ મહાસિંહે સુરાસ્ત્રા દિવ્યરૂપિણઃ ॥
સિંહનાદં વિમુચ્યાથ નરસિંહો મહાબલઃ ।
હુંકારેણ તદા સર્વાન્ દાનવાંસ્ ત્રાસયન્ હરિઃ ।
બભઞ્જ તાં સભાં દિવ્યાં વ્યાદિતાસ્ય ઇવાન્તકઃ ॥
સભાયાં ભજ્યમાનાયાં હિરંયકશિપુઃ સ્વયમ્ ।
ઉત્થાય ચાસનાત્ તસ્માત્ સિંહનાદં વ્યમુઞ્ચત ।
ચિક્ષેપાસ્ત્રાણિ સિંહસ્ય રોષવ્યાકુલલોચનઃ ॥
સર્વાસ્ત્રાણામ્ અથ શ્રેષ્ઠં દણ્ડમ્ અસ્ત્રં સુભૈરવમ્ ।
કાલચક્રં તથાત્યુગ્રં વિષ્ણુચક્રં તથાપરમ્ ॥
ધર્મચક્રં મહાચક્રમ્ અજિતં નામ નામતઃ ।
ચક્રમ્ ઐન્દ્રં તથા ઘોરમ્ ઋષિચક્રં તથૈવ ચ ॥
પૈતામહં તથા ચક્રં ત્રૈલોક્યમ્ અહિતસ્વરમ્ ।
વિચિત્રામ્ અશનીં ચૈવ શુષ્કાર્દ્રં ચાશનિદ્વયમ્ ॥
રૌદ્રં તદ્ ઉગ્રં શૂલં ચ કઙ્કાલં મુસલં તથા ।
અસ્ત્રં બ્રહ્મશિરશ્ ચૈવ બ્રાહ્મમ્ અસ્ત્રં તથૈવ ચ ॥
ઐષીકમ્ અસ્ત્રમ્ ઐન્દ્રં ચ આગ્નેયં શૈશિરં તથા ।
વાયવ્યં મથનં નામ કાપાલમ્ અથ કિંકરમ્ ॥
તથા ચાપ્રતિમાં શક્તિં ક્રૌઞ્ચમ્ અસ્ત્રં તથૈવ ચ ।
અસ્ત્રં હયશિરશ્ ચૈવ સોમાસ્ત્રં શિશિરપ્રભમ્ ॥
પૈશાચમ્ અસ્ત્રમ્ અમિતં સાર્પમ્ અસ્ત્રં તથાદ્ભુતમ્ ।
મોહનં શોષણં ચૈવ સંતાપનવિલાપનમ્ ॥
દર્પણં પાતનં ચૈવ ત્વાષ્ટ્રં ચૈવ સુદારુણમ્ ।

કાલમુદ્ગરમ્ અક્ષોભ્યં ક્ષોભણં ચ મહાબલમ્ ॥
સંવર્તં મોહનં ચૈવ તથા માયાધરં પરમ્ ।
ગાન્ધર્વમ્ અસ્ત્રં દયિતમ્ અસિરત્નં ચ નન્દકમ્ ॥
પ્રસ્વાપનં પ્રમથનં વારુણં ચાસ્ત્રમ્ ઉત્તમમ્ ।
અસ્ત્રં પાશુપતં ચૈવ યસ્યાપ્રતિહતા ગતિઃ ॥
એતાન્ય્ અસ્ત્રાણિ સર્વાણિ હિરણ્યકશિપુસ્ તદા ।
ચિક્ષેપ નારસિંહસ્ય દીપ્તસ્યાગ્રેર્ યથાહુતિઃ ॥
અસ્ત્રૈઃ પ્રજ્વલિતૈઃ સિંહમ્ આવૃણોદ્ અસુરાધિપઃ ।
વિવસ્વાન્ ઘર્મસમયે હિમવન્તમ્ ઇવાંશુભિઃ ॥
સ હિ વર્ષાનિલોદ્ધૂતો દૈત્યાનાં સૈન્યસાગરઃ ।
ક્ષણેનાપ્લાવયત્ સિંહં મૈનાકમ્ ઇવ સાગરઃ ॥
પ્રાસૈઃ પાશૈશ્ ચ શૂલૈશ્ ચ ગદાભિર્ મુસલૈસ્ તથા ।
વજ્રૈર્ અશનિકલ્પૈશ્ ચ શિલાભિશ્ ચ મહાદ્રુમૈઃ ॥
મુદ્ગરૈઃ કૂટપાશૈશ્ ચ શૂલોલૂખલપર્વતૈઃ ।
શતઘ્નીભિશ્ ચ દીપ્તાભિર્ દણ્ડૈર્ અપિ સુદારુણૈઃ ॥
પરિવાર્ય સમન્તાત્ તુ નિહન્યુસ્ તે હરિં તદા ।
સ્વલ્પમ્ અપ્ય્ અસ્ય ન ક્ષુણ્ણં ઊર્જિતસ્ય મહાત્મનઃ ॥
તે દાનવાઃ પાશગૃહીતહસ્તા @
મહેન્દ્રવજ્રાશનિતુલ્યવેગાઃ ।
સમન્તતો ઽભ્યુદ્યતબાહુશસ્ત્રાઃ @
સ્થિતાસ્ત્રિશીર્ષા ઇવ નાગપોતાઃ ॥
સુવર્ણમાલાકુલભૂષિતાઙ્ગાશ્ @
ચીનાંશુકાભોગવિભૂષિતાઙ્ગાઃ ।
મુક્તાવલીદામવિભૂષિતાઙ્ગા @
હંસા ઇવાભાન્તિ વિશાલપક્ષાઃ ॥
તેષાં ચ વાયુપ્રતિમૌજસાં વૈ @
કેયૂરમાલાવલયોત્કટાનિ ।
તાન્ય્ ઉત્તમાઙ્ગાન્ય્ અભિતો વિભાન્તિ @
પ્રભાતસૂર્યાંશુસમપ્રભાણિ ॥
ક્ષિપદ્ભિર્ ઉગ્રજ્વલિતાનલોપમૈર્ @
મહાસ્ત્રપૂગૈઃ સ સમાવૃતો બભૌ ।
ગિરિર્ યથા સંતતવર્ષિભિર્ ઘનૈઃ @
કૃતાન્ધકારો ઽદ્ભુતકન્દરદ્રુમઃ ॥
તૈર્ હન્યમાનો ઽપિ મહાસ્ત્રજાલૈર્ @
મહાબલૈર્ દૈત્યગણૈઃ સમેતૈઃ ।
નાકમ્પતાજૌ ભગવાન્ પ્રતાપવાન્ @
સ્થિતઃ પ્રકૃત્યા હિમવાન્ ઇવાચલઃ ॥
સંતાપિતાસ્તે નરસિંહરૂપિણા @
દિતેઃ સુતાઃ પાવકદીપ્તતેજસઃ ।
ભયાદ્ વિચેલુઃ પવનોદ્ધુતા યથા @

મહોર્મયઃ સાગરવારિસંભવાઃ ॥
શતૈર્ ધનુર્ભિઃ સુમહાતિવેગતો @
યુગાન્તકાલપ્રતિમાઞ્ શરૌઘાન્ ।
એકાયનસ્થે મુમુચુર્ નૃસિંહે @
મહાસુરાઃ ક્રોધવિદીપિતાક્ષાઃ ॥
ખરાઃ ખરમુખાશ્ ચૈવ મકરાશીવિષાનનાઃ ।
ઈહામૃગમુખાશ્ ચાન્યે વરાહમુખસંસ્થિતાઃ ॥
બાલસૂર્યમુખાશ્ ચૈવ ધૂમકેતુમુખાસ્ તથા ।
ચન્દ્રાર્ધચન્દ્રવક્ત્રાશ્ ચ દીપ્તાગ્નિપ્રમુખાસ્ તથા ॥
હંસકુક્કુટવક્ત્રાશ્ ચ વ્યાદિતાસ્યા ભયાવહાઃ ।
પઞ્ચાસ્યા લેલિહાનાશ્ ચ કાકગૃધ્રમુખાસ્ તથા ॥
વિદ્યુજ્જિહ્વાસ્ત્રિશીર્ષાશ્ ચ તથોલ્કામુખસંસ્થિતાઃ ।
મહાગ્રહનિભાશ્ ચાન્યે દાનવા બલદર્પિતાઃ ॥
કૈલાસવપુષસ્ તસ્ય શરીરે શરવૃષ્ટયઃ ।
અવધ્યસ્ય મૃગેન્દ્રસ્ય ન વ્યથાં ચક્રુર્ આહવે ॥
એવં ભૂયો ઽપરાન્ ઘોરાન્ અસૃજન્ દાનવાઃ શરાન્ ।
મૃગેન્દ્રસ્યોરસિ ક્રુદ્ધા નિઃશ્વસન્ત ઇવોરગાઃ ॥
તે દાનવશરા ઘોરા મૃગેન્દ્રાય સમીરિતાઃ ।
વિલયં જગ્મુર્ આકાશે ખદ્યોતા ઇવ પર્વતે ॥
તતશ્ ચક્રાણિ દિવ્યાનિ દૈત્યાઃ ક્રોધસમન્વિતાઃ ।
મૃગેન્દ્રાય ક્ષિપન્ત્ય્ આશુ પ્રજ્વલન્તીવ સર્વશઃ ॥
તૈર્ આસીદ્ ગગનં ચક્રૈઃ સંપતદ્ભિઃ સમાવૃતમ્ ।
યુગાન્તે સંપ્રકાશદ્ભિશ્ ચન્દ્રસૂર્યગ્રહૈર્ ઇવ ॥
તાનિ ચક્રાણિ દિવ્યાનિ મૃગેન્દ્રેણ મહાત્મના ।
ગ્રસ્તાન્ય્ ઉદીર્ણાનિ તદા પાવકાર્ચિઃસમાનિ વૈ ॥
તાનિ ચક્રાણિ વદનં પ્રવિશન્તિ વિભાન્તિ વૈ ।
મેઘોદરદરીં ઘોરાં ચન્દ્રસૂર્યગ્રહાવ્ ઇવ ॥
તાનિ ચક્રાણિ સર્વાણિ મૃગેન્દ્રેણ મહાત્મના ।
નિગીર્ણાનિ પ્રદીપ્તાનિ પાવકાર્ચિઃસમાનિ વૈ ॥
હિરણ્યકશિપુર્ દૈત્યો ભૂયઃ પ્રાસૃજદ્ ઊર્જિતામ્ ।
શક્તિં પ્રજ્વલિતાં ઘોરાં હુતાશનતડિત્પ્રભામ્ ॥
તામ્ આપતન્તીં સંપ્રેક્ષ્ય મૃગેન્દ્રઃ શક્તિમ્ ઉત્તમામ્ ।
હુંકારેણૈવ રૌદ્રેણ બભઞ્જ ભગવાંસ્ તદા ॥
રરાજ ભગ્ના સા શક્તિર્ મૃગેન્દ્રેણ મહીં તલે ।
સવિસ્ફુલિઙ્ગા જ્વલિતા મહોલ્કેવ નભશ્ચ્યુતા ॥
નારાચપઙ્ક્તિઃ સિંહસ્ય સૃષ્ટા રેજે વિદૂરતઃ ।
નીલોત્પલપલાશાનાં માલેવોજ્જ્વલદર્શના ॥
ગર્જિત્વા તુ યથાકામં વિક્રમ્ય ચ યથાસુખમ્ ।
તત્ સૈન્યમ્ ઉત્સારિતવાંસ્ તૃણાગ્રાણીવ મારુતઃ ॥
તતો ઽશ્મવર્ષં દૈત્યેન્દ્રા વ્યસૃજન્ત નભોગતાઃ ।

નગમાત્રૈઃ શિલાખણ્ડૈર્ ગિરિકૂટૈર્ મહાપ્રભૈઃ ॥
તદ્ અશ્મવર્ષં સિંહસ્ય ગાત્રે નિપતિતં મહત્ ।
દિશો દશ પ્રકીર્ણં હિ ખદ્યોતપ્રકરો યથા ॥
તમશ્મૌઘૈર્ દિતિસુતાસ્ તદા સિંહમ્ અરિંદમમ્ ।
પ્રાચ્છાદયન્ યથા મેઘા ધારાભિર્ ઇવ પર્વતમ્ ॥
ન ચ તં ચાલયામ્ આસુર્ દૈત્યૌઘા દેવમ્ આસ્થિતમ્ ।
ભીમવેગા બલશ્રેષ્ઠં સમુદ્ર ઇવ મન્દરમ્ ॥
તતો ઽશ્મવર્ષે નિહતે જલવર્ષમ્ અનન્તરમ્ ।
ધારાભિર્ અક્ષમાત્રાભિઃ પ્રાદુર્ આસીત્ સમન્તતઃ ॥
નભસઃ પ્રચ્યુતા ધારાસ્ તિગ્મવેગાઃ સહસ્રશઃ ।
આવૃણ્વન્ સર્વતો વ્યોમ દિશશ્ ચોપદિશસ્ તથા ॥
ધારાણાં સંનિપાતેન વાયોર્ વિસ્ફૂર્જિતેન ચ ।
વર્ધતા ચૈવ વર્ષેણ ન પ્રાજ્ઞાયત કિંચન ॥
ધારા દિવિ ચ સંસક્તા વસુધાયાં ચ સર્વશઃ ।
ન સ્પૃશન્તિ સ્મ તં તત્ર નિપતન્ત્યો ઽનિશં ભુવિ ॥
બાહ્યતો વવૃશે વર્ષં નોપરિષ્ટાત્ તુ વૃષ્ટવાન્ ।
મૃગેન્દ્રપ્રતિરૂપસ્ય સ્થિતસ્ય યુધિ માયયા ॥
હતે ઽશ્મવર્ષે તુમુલે જલવર્ષે ચ શોષિતે ।
સસૃજુર્ દાનવા માયામ્ અગ્નિં વાયું ચ સર્વશઃ ॥
નભસઃ પ્રચ્યુતશ્ ચૈવ તિગ્મવેગઃ સમન્તતઃ ।
જ્વાલામાલી મહારૌદ્રો દીપ્તતેજાઃ સમન્તતઃ ॥
સ સૃષ્ટઃ પાવકસ્ તેન દૈત્યેન્દ્રેણ મહાત્મના ।
ન શશાક મહાતેજા દગ્ધુમ્ અપ્રતિમૌજસમ્ ॥
તમ્ ઇન્દ્રસ્ તોયદૈઃ સાર્ધં સહસ્રાક્ષો ઽમિતદ્યુતિઃ ।
મહતા તોયવર્ષેણ શમયામ્ આસ પાવકમ્ ॥
તસ્યાં પ્રતિહતાયાં તુ માયાયાં યુધિ દાનવાઃ ।
સસૃજુર્ ઘોરસંકાશં તમસ્ તીવ્રં સમન્તતઃ ॥
તમસા સંવૃતે લોકે દૈત્યેષ્વ્ આત્તાયુધેષુ વૈ ।
સ્વતેજસા પરિવૃતો દિવાકર ઇવાબભૌ ॥
ત્રિશિખાં ભ્રુકુટીં ચાસ્ય દદૃશુર્ દાનવા રણે ।
લલાટસ્થાં ત્રિકૂટસ્થાં ગઙ્ગાં ત્રિપથગામ્ ઇવ ॥
તતઃ સર્વાસુ માયાસુ હતાસુ દિતિનન્દનાઃ ।
હિરણ્યકશિપું દૈત્યા વિષણ્ણાઃ શરણં ગતાઃ ॥
તતઃ પ્રજ્વલિતઃ ક્રોધાત્ પ્રદહન્ન્ ઇવ તેજસા ।
નાદં મહાન્તમ્ અકરોન્ મૃગેન્દ્રસ્યેવ પશ્યતઃ ।
હિરણ્યકશિપુર્ દૈત્યશ્ ચાલયામ્ આસ મેદિનીમ્ ॥
તતઃ પ્રક્ષુભિતાઃ સર્વે સાગરાઃ સલિલાકરાઃ ।
ચલિતા ગિરયઃ સર્વે સકાનનવનદ્રુમાઃ ॥
તસ્મિન્ ક્રુદ્ધે તુ દૈત્યેન્દ્રે તમોભૂતમ્ અભૂજ્ જગત્ ।
તમસા સમવચ્છન્નં ન પ્રાજ્ઞાયત કિંચન ॥

તદા હિરણ્યકશિપુઃ ક્રુદ્ધઃ કાલાન્તકોપમઃ ।
આવહઃ પ્રવહશ્ ચૈવ વિવહશ્ ચ સમીરણઃ ।
એતે ચાન્યે ચ બહવો ઘોરા દાનવયોધિનઃ ।
પરાવહઃ સંવહશ્ ચ ઉદ્વહશ્ ચ મહાબલઃ ॥
તથા પરિવહઃ શ્રીમાન્ મારુતા ભયશંસિનઃ ।
ઇત્ય્ એતે ક્ષુભિતાઃ સપ્ત મારુતા ગગનેચરાઃ ॥
યે ગ્રહાઃ સર્વલોકસ્ય ક્ષયે પ્રાદુર્ ભવન્તિ વૈ ।
તે ગ્રહા ગગને હૃષ્ટા વિચરન્તિ યથાસુખમ્ ॥
કલ્પાન્ત ઇવ સમભવત્ ક્ષુબ્ધા દેવાઃ સવાસવાઃ ।
વિચેરુર્ મારુતાસ્ તત્ર તથા કલ્પાન્તશંસિનઃ ॥
પુષ્કલાદ્યાસ્ તથા મેઘાઃ પ્રાવર્ષન્ત સમન્તતઃ ।
તસ્મિન્ પ્રરુષિતે દૈત્યે ક્ષુબ્ધો મૂલસમૂલકઃ ॥
અયોગતશ્ ચચારાશુ સર્વેષ્વ્ ઋક્ષેષુ ચન્દ્રમાઃ ।
સગ્રહં સહનક્ષત્રં પ્રજજ્વાલ નભો નિશિ ॥
વિવર્ણત્વં ચ ભગવાન્ ગતો દિવિ દિવાકરઃ ।
કૃષ્ણઃ કબન્ધશ્ ચ મહાંલ્ લક્ષ્યતે સ્મ નભસ્તલે ॥
અમુઞ્ચચ્ ચાસિતાં સૂર્યો ધૂમવર્તિં મહાભયામ્ ।
ગગનસ્થશ્ ચ ભગવાન્ અભીક્ષ્ણં પરિવિષ્યતે ॥
સપ્ત ધૂમનિભા ઘોરાઃ સૂર્યા દિવિ સમુત્થિતાઃ ।
સોમસ્ય ગગનસ્થસ્ય ગ્રહાસ્ તિષ્ઠન્તિ શૃઙ્ગગાઃ ॥
વામે ચ દક્ષિણે ચૈવ સ્થિતૌ શુક્રબૃહસ્પતી ।
શનૈશ્ ચરો લોહિતાઙ્ગો લોહિતાર્કસમદ્યુતિઃ ॥
સમં સમભિરોહન્તિ દુર્ગાણિ ગગનેચરાઃ ।
શૃઙ્ગાણિ શનકૈર્ ઘોરા યુગાન્તાવર્તકા ગ્રહાઃ ॥
ચન્દ્રમાઃ સહ નક્ષત્રૈર્ ગ્રહૈઃ સપ્તભિર્ આવૃતઃ ।
ચરાચરવિનાશાય રોહિણીં નાભ્યનન્દત ॥
ગૃહીતો રાહુણા ચન્દ્ર ઉલ્કાભિર્ અભિહન્યતે ।
ઉલ્કાઃ પ્રજ્વલિતાશ્ ચન્દ્રે પ્રચેલુર્ ઘોરદર્શનાઃ ॥
દેવાનામ્ અપિ યો દેવઃ સો ઽપ્ય્ અવર્ષત શોણિતમ્ ।
અપતદ્ ગદ્ગનાદ્ ઉલ્કા વિદ્યુદ્રૂપાશનિસ્વના ॥
અકાલે ચ દ્રુમાઃ સર્વે પુષ્પિતાશ્ ચ ફલન્તિ ચ ।
લતાશ્ ચ સફલાઃ સર્વા યાઃ પ્રાદુર્ દૈત્યનાશનમ્ ॥
ફલે ફલાન્ય્ અજાયન્ત પુષ્પે પુષ્પં તથૈવ ચ ।
ઉન્મીલન્તિ નિમીલન્તિ હસન્તિ ચ રુદન્તિ ચ ॥
વિક્રોશન્તિ ચ ગમ્ભીરં ધૂમાયન્તિ જ્વલન્તિ ચ ।
પ્રતિમાઃ સર્વદેવાનાં કથયન્તિ યુગક્ષયમ્ ॥
આરણ્યૈઃ સહ સંસૃષ્ટા ગ્રામ્યાશ્ ચ મૃગપક્ષિણઃ ।
ચુક્રુશુર્ ભૈરવં તત્ર મૃગેન્દ્રે સમુપસ્થિતે ॥
નદ્યશ્ ચ પ્રતિલોમાનિ વહન્તિ કલુષોદકાઃ ।
અપરાહ્ણગતે સૂર્યે લોકાનાં ક્ષયકારકે ।

ન પ્રકાશન્તિ ચ દિશો રક્તરેણુસમાકુલાઃ ॥
વાનસ્પત્યા ન પૂજ્યન્તે પૂજનાર્હાઃ કથંચન ।
વાયુવેગેન હન્યન્તે ભિદ્યન્તે પ્રણુદન્તિ ચ ॥
તદા ચ સર્વભૂતાનાં છાયા ન પરિવર્તતે ।
અપરાહ્ણગતે સૂર્યે લોકાનાં ચ યુગક્ષયે ॥
તદા હિરણ્યકશિપોર્ દૈત્યસ્યોપરિ વેશ્મનઃ ।
ભાણ્ડાગારાયુધાગારે નિવિષ્ટમ્ અભવન્ મધુ ॥
તથૈવ ચાયુધાગારે ધૂમરાજિર્ અદૃશ્યત ॥
સ ચ દૃષ્ટ્વા મહોત્પાતાન્ હિરણ્યકશિપુસ્ તદા ।
પુરોહિતં તદા શુક્રં વચનં ચેદમ્ અબ્રવીત્ ॥
કિમ્ અર્થં ભગવન્ન્ એતે મહોત્પાતાઃ સમુત્થિતાઃ ।
શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ તત્ત્વેન પરં કૌતૂહલં હિ મે ॥
શૃણુ રાજન્ન્ અવહિતો વચનં મે મહાસુર ।
યદર્થં એતે દૃશ્યન્તે મહોત્પાતા મહાભયાઃ ॥
યસ્યૈતે સંપ્રદૃશ્યન્તે રાજ્ઞો રાષ્ટ્રે મહાસુર ।
દેશો વા હ્રિયતે તસ્ય રાજા વા વધમ્ અર્હતિ ॥
અતો બુદ્ધ્યા સમીક્ષસ્વ યથા સર્વં પ્રણશ્યતિ ।
બૃહદ્ ભયં હિ નચિરાદ્ ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ॥
એતાવદ્ ઉક્ત્વા શુક્રસ્ તુ હિરણ્યકશિપું તદા ।
સ્વસ્તીત્ય્ ઉક્ત્વા તુ દૈત્યેન્દ્રં જગામ સ્વં નિવેશનમ્ ॥
તસ્મિન્ ગતે તુ દૈત્યેન્દ્રો ધ્યાતવાન્ સુચિરં તદા ।
આસાં ચક્રે સુદીનાત્મા બ્રહ્મવાક્યમ્ અનુસ્મરન્ ॥
અસુરાણાં વિનાશાય સુરાણાં વિજયાય ચ ।
દૃશ્યન્તે વિવિધોત્પાતા ઘોરા ઘોરનિદર્શનાઃ ॥
એતે ચાન્યે ચ બહવો ઘોરા હ્ય્ ઉત્પાતદર્શનાઃ ।
દૈત્યેન્દ્રાણાં વિનાશાય દૃશ્યન્તે કલનિર્મિતાઃ ॥
તતો હિરણ્યકશિપુર્ ગદામ્ આદાય સત્વરમ્ ।
અભ્યદ્રવત વેગેન ધરણીમ્ અનુકમ્પયન્ ॥
હિરણ્યકશિપુર્દૈત્યઃ પદા સંઘૃષ્ટવાન્ મહીમ્ ।
સંસ્પૃષ્ટવાંસ્ તદા સર્વં જગદ્ એતદ્ અકમ્પયત્ ।
સંદષ્ટૌષ્ઠપુટઃ ક્રોધાદ્ વરાહ ઇવ મૂર્છિતઃ ॥
તથા ક્રુષ્ટે નૃપશ્રેષ્ઠ તસ્મિન્ ઘોરે મહાસુર ।
ચચાલ પૃથિવી સર્વા સશૈલવનકાનના ॥
મેદિન્યાં કમ્પમાનાયાં દૈત્યેન્દ્રેણ મહાત્મના ।
મહીધરેભ્યો નાગેન્દ્રા નિષ્પેતુર્ ભયવિક્લવાઃ ।
વિષજ્વાલાકુલૈર્ વક્ત્રૈર્ વિમુઞ્ચન્તો હુતાશનમ્ ॥
ચતુઃશીર્ષાઃ પઞ્ચશીર્ષાઃ સપ્તશીર્ષાશ્ ચ પન્નગાઃ ।
વાસુકિસ્ તક્ષકશ્ ચૈવ કર્કોટકધનંજયૌ ।
એલાપત્રઃ કાલિયશ્ ચ મહાપદ્મશ્ ચ વીર્યવાન્ ॥
સહસ્રશીર્ષધૃઙ્ નાગો હેમતાલધ્વજઃ પ્રભુઃ ।

શેષો ઽનન્તો મહીપાલો દુષ્પ્રકમ્પઃ પ્રકમ્પિતાઃ ॥
દીપ્તાન્ય્ અન્તર્જલસ્થાનિ પૃથિવીધરણાનિ ચ ।
તદા ક્રુદ્ધેન દૈત્યેન કમ્પિતાનિ સમન્તતઃ ॥
પાતાલતલચારિણ્યો નાગતેજોધરાઃ શિવાઃ ।
નાગાસ્ તેજોધરાશ્ ચાપિ પાતાલતલચારિણઃ ।
પાતાલે સહસા ક્ષુબ્ધે દુષ્પ્રકમ્પ્યાઃ પ્રકમ્પિતાઃ ।
આપશ્ ચ સહસા ક્રુદ્ધા દુષ્પ્રકમ્પ્યરસાઃ શુભાઃ ।
નદી ભાગીરથી ચૈવ સરયૂઃ કૌશિકી તથા ॥
સૂર્યદેહા તથા તાપી અન્યા નદ્યસ્ તથૈવ ચ ।
યમુના ચૈવ કાવેરી કૃષ્ણા વેણ્ણા તથૈવ ચ ।
સુવેણ્ણા ચ મહાભાગા નદી ગોદાવરી તથા ॥
ચર્મણ્વતી ચ સિન્ધુશ્ ચ તથા નદનદીપતિઃ ।
મેકલપ્રભવશ્ ચૈવ શોણો મણિનિભોદકઃ ॥
સુસ્રોતા નર્મદા ચૈવ તથા વેત્રવતી નદી ।
ગોમતી ગોકુલાકીર્ણા તથા પૂર્વા સરસ્વતી ॥
મહી કાલનદી ચૈવ તમસા પુષ્પવાહિની ॥
સીતા ચેક્ષુમતી ચૈવ દેવિકા ચ મહાનદી ।
જમ્બૂદ્વીપં રત્નવન્તં સર્વરત્નોપશોભિતમ્ ।
સુર્વણકૂટકં ચૈવ સુવર્ણાકરમણ્ડિતમ્ ॥
મહાનદશ્ ચ લૌહિત્યઃ શૈલકાનનશોભિતઃ ।
પત્તનં કોશકારાણાં દ્રુમિલં રજતાકરમ્ ॥
માગધાંશ્ ચ મહાગ્રામાન્ પુણ્ડ્રાન્ વઙ્ગાંસ્ તથૈવ ચ ।
સુહ્માન્ મલ્લાન્ વિદેહાંશ્ ચ માલવાન્ કાશિકોસલાન્ ॥
ભવનં વૈનતેયસ્ય સુપર્ણસ્ય ચ કમ્પિતમ્ ।
કૈલાસશિખરાકારં યત્ કૃતં વિશ્વકર્મણા ॥
રક્તતોયો ભીમવેગો લોહિતો નામ સાગરઃ ।
શુભઃ પાણ્ડુરમેઘાભઃ ક્ષીરોદશ્ ચૈવ સાગરઃ ॥
ઉદયશ્ ચૈવ શૈલેન્દ્ર ઉચ્છ્રિતઃ શતયોજનઃ ।
સુવર્ણવેદિકઃ શ્રીમાન્ નાગપક્ષિનિષેવિતઃ ॥
ભ્રાજમાનો ઽર્કસદૃશૈર્ જાતરૂપમયૈર્ દ્રુમૈઃ ।
સાલૈસ્ તાલૈસ્ તમાલૈશ્ ચ કર્ણિકારૈશ્ ચ પુષ્પિતૈઃ ॥
અયોમુખશ્ ચ વિપુલઃ પર્વતો ધાતુમણ્ડિતઃ ।
તમાલવનગન્ધશ્ ચ પર્વતો મલયઃ શુભઃ ॥
સુરાષ્ટ્રાશ્ ચ સુબાહ્લીકાઃ શૂરાભીરાસ્ તથૈવ ચ ।
ભોજાઃ પાણ્ડ્યાશ્ ચ વઙ્ગાશ્ ચ કલિઙ્ગાસ્ તામ્રલિપ્તકાઃ ॥
તથૈવાન્ધ્રાશ્ ચ પૌણ્ડ્રાશ્ ચ વામચૂડાઃ સકેરલાઃ ।
ક્ષોભિતાસ્ તેન દૈત્યેન સદેવાઃ સાપ્સરોગણાઃ ॥
અગસ્ત્યભવનં ચૈવ યદ્ અગસ્ત્યકૃતં પુરા ।
સિદ્ધચારણસંઘૈશ્ ચ સેવિતં સુમનોહરમ્ ॥
વિચિત્રનાનાવિહગં સુપુષ્પિતલતાદ્રુમમ્ ।