હરિવંશ · ભાગ 4160

નિર્વીર્યાઃ સર્વ એવામી ભગ્નાસ્ તૈર્ વૃષરૂપિભિઃ ॥
વ્રજે તસ્મિન્ મહીપાલ નિહતે ચ તથા હતે ।
વિસંજ્ઞઃ કુમ્ભકો ભૂત્વા નિશ્ચેષ્ટઃ સમપદ્યત ॥
તતો વિમૃશ્ય તૈર્ ગોપૈર્ મતિમ્ એવં સમાદધે ।
તપ્તાનાં વૃષમલ્લાનાં દમિતા યો ભવેદ્ ભુવિ ।
તસ્મૈ કન્યાં પ્રદાસ્યામિ નીલાં નીરદલોચનામ્ ॥
ગોપાઃ સર્વે સમાયાન્તુ યે ગોપા ગોષુ જીવિનઃ ।
શૂદ્રા વા યે સમર્થા સ્યુસ્ તે ચ ગચ્છન્તુ સર્વશઃ ।
એવમ્ આઘોષયામ્ આસ કુમ્ભકઃ સ વ્રજે કિલ ॥
તતો ગોપગણઃ સર્વો મિથિલામ્ અન્વવર્તત ।
વૃષાન્ સપ્ત સમાહત્ય નીલાં ગૃહ્ણામ યત્નતઃ ।
ઇતિ ગોપાઃ સમાજગ્મુઃ પ્રત્યેકં તાં જિઘૃક્ષવઃ ॥
મિથિલા રાજધાની સા ન ક્વચિદ્ બલ્લવૈર્ વિના ।
ગોપાલમ્ અયમ્ એવૈતદ્ રાષ્ટ્રં મિથિલવર્મણઃ ॥
તે ગોપાસ્ ત્વ્ આયતભુજા વિસ્તીર્ણબલસંયુતાઃ ।
આસ્ફોટિતભુજા મત્તાઃ પ્રત્યેકં વૃષમ્ અન્વયુઃ ॥
કુમ્ભકસ્ય તદા દૂતૈર્ આહૂતો ગોપનન્દનઃ ।
ગોપાલૈર્ અપરૈઃ સાર્ધં નન્દગોપઃ સમાયયૌ ॥
રામકૃષ્ણૌ ચ સંયાતૌ કુમ્ભકસ્ય વ્રજં કિલ ।
દારકૈર્ અપરૈઃ સાર્ધં સવયોભિર્ મુદાન્વિતૈઃ ॥
મયૂરાઙ્ગદચૈત્રાઙ્ગૌ નીલકુઞ્ચિતમૂર્ધજૌ ।
પીતે વસાનૌ વસને હરિચન્દનચર્ચિતૌ ॥
વનમાલાકૃતોરસ્કૌ દામયજ્ઞોપવીતિનૌ ।
શિક્યાલમ્બદ્ધટકરૌ પર્ણવાદ્યવિનોદિનૌ ॥
કિંકિણીજાલસંહ્રાદૌ શિખિપિચ્છૈર્ અલંકૃતૌ ।
વેણુવીણાકૃતરવૌ શૃઙ્ગધ્વનિસમાકુલૌ ।
દિવિસ્થૈર્ દેવગન્ધર્વૈર્ અનુયાતૌ મહામતી ॥
ગોપાસ્ તે નૌભિર્ ઉત્તીર્ય યમુનામ્ ઊર્મિમાલિનીમ્ ।
ગઙ્ગાં ચૈવાભિસંયાતા મિથિલાં કૃષ્ણસંયુતાઃ ॥
કુમ્ભકશ્ ચ મહાબુદ્ધિર્ મૈથિલેયો મુદાન્વિતઃ ।
નન્દગોપં તદા દૃષ્ટ્વા સપુત્રં ચ સમાગતમ્ ॥
ઉત્થાયાગ્રે સમાગમ્ય સમાલિઙ્ગ્ય મુદાન્વિતઃ ।
બૃસીં સંચોદયામ્ આસ યશોદાં ચૈવ ધર્મદા ॥
બલભદ્રસ્ય કૃષ્ણસ્ય શ્રીદામા ચાસનં દદૌ ।
કૃસરં પાયસં ચૈવ તથા દધ્યોદનં બહુ ।
નિવેદ્ય નન્દગોપાય સપુત્રાય મુદાન્વિતઃ ॥
અપૂપાઃ સક્તવો ધાનાઃ શર્કરાક્ષીરમિશ્રિતાઃ ।
દત્તાઃ કૃષ્ણાય રામાય નન્દાયાથ સજાતયે ॥
એવં પ્રીતાઃ સુમનસો નન્દગોપપુરઃસરાઃ ।
ઊષુઃ સુખં તદા રાત્રૌ ગોપાલાઃ સર્વ એવ તે ॥

અથ તસ્યાં વૃષા રાત્રૌ ગોષુ વૈશસનં મુહુઃ ।
પ્રત્યેકં સપ્ત તે મલ્લા દાવના વૃષરૂપિણઃ ।
વત્સાઞ્ જઘ્નુર્ અથો ગાશ્ ચ કુટીર્ ભૂયો બભઞ્જિરે ॥
આગન્તુકાંસ્ તદા ગોપાન્ રાત્રૌ યુદ્ધાય નિઃસૃતાન્ ।
જઘ્નુઃ શૃઙ્ગૈઃ ખુરૈશ્ ચૈવ શિષ્ટા ગોપાઃ દિશો યયુઃ ।
હુમ્ભારવં પ્રકુર્વન્તો દિગ્ગજા ઇવ તસ્થિરે ।
રજ્જૂશ્ છિત્ત્વા ઘટાન્ ભિત્ત્વા કીલકાન્ અથ શિક્યકાન્ ।
વત્સાન્ વિદ્રાવયામ્ આસુર્ ગાશ્ ચ રાજન્ દિશો દશ ॥
તતઃ પ્રભાતે વિમલે વ્યુષ્ટા સા રજની કિલ ।
વૃષાસ્ તસ્થુર્ મહાનાદાસ્ તસ્મિન્ કુમ્ભકવેશ્મનિ ॥
દિગ્ગજા ઇવ સંહ્રાદં હુમ્ભારવપુરઃસરમ્ ।
ચક્રિરે પર્વતાકારા કાલાન્તકયમોપમાઃ ॥
અથ તસ્યામ્ અવસ્થાયાં નિશ્ચેષ્ટઃ કુમ્ભકઃ કિલ ।
વૃષાંસ્ તથાવિધાન્ દૃષ્ટ્વા વ્રજનિઃશેષકારિણઃ ।
ગોપાન્ સર્વાન્ સમાહૂય વચનં ચેદમ્ અબ્રવીત્ ॥
શ્રૂયન્તાં મમ વાક્યાનિ ગોપા નન્દપુરઃસરાઃ ।
વૃષાઃ સપ્ત સમુદ્ભૂતા વ્રજે ઽસ્મિન્ મદદુર્મદાઃ ॥
સિંહા ઇવ ગ્રહાક્રાન્તા દિગ્ગજા ઇવ દંશિતાઃ ।
અપ્રતર્ક્યા અનાસાદ્યા ગોગોપીવ્યતિક્રમાઃ ॥
યત્નાશ્ ચ બહવો ઽસ્માભિઃ કૃતા રોદ્ધુમ્ ઇમાન્ મુહુઃ ।
એષામ્ એકં બલાદ્ યોદ્ધું ન શક્તા સ્મેતિ સંગતાઃ ।
ભીતાસ્ તેભ્યો મુહુર્ ગોપા વિસંજ્ઞા પર્યટામહે ॥
કિં ચ રાજ્ઞા મુહુર્ દણ્ડ્યા વયં મિથિલવર્મણા ।
ગતિમ્ એષાં ન જાનીમો નાગતિં ન ચ ચિન્તિતમ્ ॥
ન ચ તે કેવલવૃષા રાક્ષસા વા વૃષાત્મના ।
દૈત્યા વા દાનવા વાપિ યક્ષગન્ધર્વ એવ વા ।
અસ્મદુત્સાદનાર્થાય વ્રજે ઽસ્મિન્ સમુપસ્થિતાઃ ॥
યુષ્માકમ્ આગતાનાં તુ યો વૃષાન્ દમયિષ્યતિ ।
તસ્યેયં સર્વકલ્યાણી નીલા દેયા મનસ્વિની ।
નીલા સુમધ્યમા તસ્મૈ દત્તા કમલલોચના ॥
ઇત્ય્ ઉક્ત્વાહૂય તાં કન્યાં ગોપમધ્યે કરોત્થિતામ્ ।
યૂનાં મનાંસિ ચાક્ષીણિ તસ્યામ્ એવ પ્રપેદિરે ॥
સ્તનયોઃ સ્થિતિમ્ આજગ્મુઃ કેષામ્ચિન્ નેત્રપઙ્કજે ।
અન્યેષામ્ અધરે ચૈવ પરેષાં ચ સુમધ્યમે ।
એવં વ્યાલોલમનસો ગોપાશ્ ચિત્રસ્થિતા ઇવ ॥
તત્ર નન્દસુતઃ કશ્ચિજ્ જ્યેષ્ઠઃ કૃષ્ણસ્ય સંમતઃ ।
સ તદાઘોષયદ્ વાચા દમયિષ્યે વૃષાન્ અમૂન્ ।
ઇતિ પ્રતસ્થે તાન્ હન્તું દૈતેયાન્ વૃષરૂપિણઃ ॥
ભુજાવ્ આસ્ફોટ્ય રુદ્ધો ઽપિ પિત્રા યત્નવતા તદા ।
ઇયેષ યોદ્ધું મન્દાત્મા યાન્ ન શક્નોતિ માધવઃ ॥

રાવણસ્ય રણે હન્તા યશ્ ચ હન્તા સુમાલિનઃ ।
તેષાં મધ્યે સમાસ્થાય હુમ્ભારવમ્ અથાકરોત્ ॥
તેન શબ્દેન તે સપ્ત વૃષા ઘોષવતઃ પુરઃ ।
ખુરાઞ્ શૃઙ્ગાન્ સમુદ્ધૃત્ય સમુત્તસ્થુઃ સમુદ્યતાઃ ॥
તેષાં સ્થિતાનામ્ એકસ્ય ઘોષવાન્ મસ્તકે ઽહનત્ ।
તતો ગોપાઃ સમાગમ્ય સિંહનાદં વ્યનીનદન્ ॥
આહતો મસ્તકે સો ઽથ વૃષો ઘોષવતા તદા ।
અગ્રે ખુરાભ્યામ્ આહૃત્ય ઘોષવન્તં દદંશ હ ॥
પુનઃ શૃઙ્ગેણ તં હત્વા ખુરાભ્યાં દૂરતો ઽક્ષિપત્ ।
વ્યનીનદચ્ ચ સહસા ગોપાન્ વિદ્રાવયંસ્ તદા ॥
યુવાનસ્ ત્વ્ અથ યે ગોપા નીલાગ્રહણલાલસાઃ ।
મુષ્ટિં સંવર્ત્ય સંવર્ત્ય ભુજાસ્ફોટનતત્પરાઃ ।
ગોપલીલાં પ્રકુર્વન્તસ્ તેષામ્ અગ્રે પદં દધુઃ ॥
સ્થિતેષુ ગોપવીરેષુ તે વૃષા ગોપઘાતકાઃ ।
સર્વાંસ્ તાઞ્ શૃઙ્ગકોણૈશ્ ચ નિજઘ્નુઃ સર્વતસ્ તતઃ ।
મસ્તકૈશ્ ચ ખુરૈશ્ ચૈવ ન્યહનન્ મુદિતા ભૃશમ્ ॥
તે ગોપા વૃષદૈત્યૈશ્ ચ નિહતા ભુવિ પાતિતાઃ ।
ગતાન્ અભિમુખં હત્વા સંસ્થિતાઃ સુમહાવૃષાઃ ॥
હુમ્ભારવનિનાદેન ભીષયન્તઃ સગોગણાન્ ।
ગોપાલાન્ ગોપમુખ્યાંશ્ ચ બલાદ્ વિદ્રાવ્ય દંશિતાન્ ।
વલ્મીકાન્ ખાદયન્તો વૈ તટઘાતં પ્રચક્રિરે ॥
કુમ્ભકો નન્દગોપશ્ ચ યે વૃદ્ધા ગોષુ જીવિનઃ ।
કૃત્યમૂઢાઃ સુસંવૃત્તાસ્ તદા ગોપપુરઃસરાઃ ।
રાજ્ઞો ભીતા બભૂવુશ્ ચ દણ્ડ્યા વયમ્ ઇતિ સ્થિતાઃ ॥
અથ કૃષ્ણસ્ તદા રામં બભાષે વૈશસે સતિ ।
નૈતે વૃષા મહાબાહો દૈત્યાઃ સપ્ત સમુત્થિતાઃ ॥
કાલનેમિસુતા આર્ય માં હન્તુમ્ ઇહ સંગતાઃ ।
પુરા મયા હતા યુદ્ધે તદા તારામયે વિભો ॥
એતે ઽતિબલિનો નિત્યં મયિ વિદ્વેષકારિણઃ ॥
નિહન્તવ્યા મયા રામ ગોગોપાન્ રક્ષતા સમમ્ ॥
એતૈર્ ગોપા હતા ભૂયો ભૂયો હન્તું સમુદ્યતાઃ ।
વયમ્ એતૈર્ યથાયોગં ક્રીડાં કૂર્મઃ સગોપકાઃ ॥
નન્દશ્ ચ કુમ્ભકશ્ ચોભૌ વિષણ્ણૌ સમપદ્યતામ્ ।
રક્ષિતવ્યૌ બલાદ્ એતૌ ગોપૌ બન્ધૂ મયા વિભો ॥
નીલામ્ એનાં ગ્રહીષ્યામિ હત્વા સપ્ત વૃષાન્ ઇમાન્ ।
શ્રીદામાનં સખિત્વેન ગ્રહીષ્યામિ ન સંશયઃ ॥
ઇતિ નિશ્ચિત્ય રામેણ કૃષ્ણઃ કમલલોચનઃ ।
પુરસ્ તેષાં પદં ચક્રે વૃષાણાં બલશાલિનામ્ ॥
તે વૃષા દિદિજાઃ ક્રુદ્ધા વિષ્ણું દૃષ્ટ્વા પુરઃસ્થિતમ્ ।
પૂર્વવૈરં સમાશ્રિત્ય પરાહન્તું પ્રચક્રમુઃ ॥

તે સમં સહસા પેતુઃ કૃષ્ણસ્યોપરિ દાનવાઃ ।
તતો યુદ્ધં સમભવત્ તેષાં કૃષ્ણસ્ય ચ પ્રભો ॥
તતો ગોપગણાઃ સર્વે કૃષ્ણમ્ એવાશ્રિતાભવન્ ।
શૃઙ્ગૈસ્ તે સહસા જઘ્નુઃ કૃષ્ણં હન્તુમ્ અભીપ્સવઃ ॥
પાદપ્રહારૈસ્ અપરિઃ પુચ્છઘાતૈશ્ ચ કેશવમ્ ।
પૃથક્ પૃથક્ સમાહન્યુઃ પ્રત્યેકં વૃષદાનવાઃ ।
દન્તૈર્ દદંશુર્ અપરે ખુરૈર્ અન્યે જનાર્દનમ્ ॥
તતઃ કૃષ્ણો રુષા મુષ્ટિં સંનિહત્ય જઘાન હ ।
તેષામ્ એકં ક્ષણાદ્ ધત્વા પુનર્ અન્યં જઘાન હ ॥
ક્રમેણ મુષ્ટ્યા તાન્ સર્વાન્ હત્વા દૈતેયગોપતીન્ ।
નીલાં હસ્તે ગૃહીત્વાથ કૃષ્ણસ્ તસ્મિન્ વ્યરોચત ॥
કુમ્ભકો નન્દગોપં તં પ્રોવાચ વ્રજસંસદિ ।
પ્રસાદાત્ તવ પુત્રસ્ય જીવામો વિગતજ્વરાઃ ।
સપુત્રાઃ સહ ગોપાલૈઃ સવત્સા ગોધનૈઃ સમમ્ ॥
વૃષૈશ્ ચ સપ્તભિર્ નન્દ હતા ગાવઃ સહસ્રશઃ ।
ગર્ભાશ્ ચ નિઃસૃતાસ્ તાવદ્ વત્સાસ્ તાવન્ત એવ હિ ।
યતસ્ તે નિહતા નન્દ સુખં તસ્માદ્ અવાપ્નુમઃ ॥
સોસહસ્રં તવ વિભો મહિષા મહિષીશતમ્ ।
યાવદ્ ઇચ્છસિ વા નન્દ તાવત્ તે વૈ દદામ્ય્ અહમ્ ॥
નીલાયૈ લક્ષમ્ અયુતં દાસ્યામિ બહુગોધનમ્ ॥
અલં મમ વિભો તાત ગોભિર્ વત્સૈર્ ધનૈર્ અપિ ।
તિષ્ઠન્તામ્ અદ્ય ગાવસ્ તે ગાવો મે બહવો મતાઃ ॥
ઘૃતવત્યઃ ક્ષીરવત્યો બભૂવુઃ પુત્રજન્મતઃ ।
યદા ચ કૃષ્ણ ઉદ્ભૂતસ્ તદાપ્રભૃતિ મે વ્રજે ॥
યાવદ્ દુગ્ધં સમુદ્ભૂતં તાવદ્ એવ ઘૃતં ભવેત્ ।
ગુલ્મે ગુલ્મે મધુ ભવેત્ સ્વાદુ સ્વાદુ ભવત્ય્ અલમ્ ॥
ગાવો વત્સાશ્ ચ નીરોગા જાતે કૃષ્ણે વ્રજે મમ ।
અલ્પકં ન ચ મે સ્યાત્ તદ્ ગેહે સ્વં કૃષ્ણસંનિધૌ ॥
યાસ્યામ્ય્ અહમ્ અથો ગોપ ગૃહાયાભ્યનુજાનતામ્ ।
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પ્રયયૌ નન્દઃ સવ્રજઃ સહગોગણઃ ॥
કૃષ્ણશ્ ચ નીલયા સાર્ધં શ્રીદામ્ના સહ સંગતહ્ ।
સાકં ચ બલભદ્રેણ યયૌ વૃન્દાવનં વનમ્ ॥
પ્રાપ્ય વૃડાવનં ગોપા રેમિરે સહકેશવાઃ ॥
અહો ચિત્રમ્ અહો ચિત્રં માધવસ્ય જગત્પતેઃ ।
ક્રીડેયં વાસુદેવસ્ય ગોપલીલાં પ્રકુર્વતઃ ।
ધન્યાસ્ ત એવ દેવેશં ગોપવેષવિભૂષિતમ્ ।
અપશ્યન્ દેવમ્ ઈશં યે મયૂરાઙ્ગદભૂષણમ્ ॥
કીલદામાસ્થિતકરં કિંકિણીક્વણિતાઙ્ગદમ્ ।
તાલગેયરતં દેવં પર્ણવાદ્યાન્તરૈષિણમ્ ॥
બાણપુષ્પસ્ફુટન્મૌલિં નીલમેઘનિભં હરિમ્ ।

પશ્યન્તિ દેવમ્ ઈશેશં નમસ્ તેભ્યઃ પુનઃ પુનઃ ॥
હત્વા વૃષાન્ હરિઃ સપ્ત પુનર્ આગમ્ય માધવઃ ।
વૃન્દાવનં સરામસ્ તુ ગોપૈઃ સહ મહામુને ।
અકરોત્ કિં જગન્નાથસ્ તન્ મે બ્રૂહિ તપોધન ॥
તસ્યાં શરદિ ગોવિન્દઃ સુખં વૃન્દાવને વને ।
ચચાર ગોધનઃ સાકં જગતાં પ્રીતિવર્ધનઃ ॥
ભાણ્ડીરે સુખમ્ આસીનં વિહરન્તં જનાર્દનમ્ ।
વામદેવભરદ્વાજૌ તત્ર પ્રાપ્તૌ યદૃચ્છયા ॥
કૃષ્ણાજિનધરૌ દાન્તૌ નિયમવ્રતકર્શિતૌ ।
ગઙ્ગાતીર્થાય સંક્રાન્તૌ ભાસ્કરૌ દ્વાવ્ ઇવાગતૌ ॥
બૃહત્પિણ્ગજટાભાર+ પ્રતિબદ્ધશિરોધરૌ ।
પ્રમાણં સર્વલોકાનાં વેદવેદાણ્ગપારગૌ ।
વલ્કલાજિનસંવીતૌ મુની યમપરૌ સદા ।
નમસ્કર્તું તદા વીર ભાણ્ડીરં યક્ષસેવિતમ્ ॥
પ્રદક્ષિણં સમુદ્યુક્તૌ વત્સપાલાન્ મહામુની ।
દદર્શતુઃ સમં વત્સાન્ કાલ્યાનાંશ્ ચ ગોગણાન્ ॥
પપ્રચ્છતુસ્ તદા તત્ર ભાણ્ડીરદ્રુમવાસિનઃ ।
હે વત્સાઃ ક્વ ચ નો માર્ગો યમુનાતીર્થદર્શને ।
ક્વ ચ તીર્થં સુસોપાનં ઝષગ્રાહવિવર્જિતમ્ ॥
શ્રુત્વૈતદ્ દારકા વાક્યં જહસુર્ મુનિપુંગવૌ ।
માર્ગજ્ઞા ન વયં બાલા જ્ઞાનિભ્યઃ સંપ્રશસ્યતામ્ ।
કુતો ઽત્ર યમુના શુભ્રા કુતો માર્ગઃ કુતો વયમ્ ॥
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે કૃષ્ણસ્ તેષાં વાક્યં તયોર્ અપિ ।
શ્રુત્વા તૌ સમુપાગમ્ય વક્તુમ્ એવં પ્રચક્રમે ॥
એષ વાં પથ આદેષ્ટા ગવામ્ ઇવ સુયન્ત્રિતઃ ।
અહં નન્દસ્ય તનયઃ કૃષ્ણ ઇત્ય્ અભિવિશ્રુતઃ ॥
મમાયમ્ અગ્રજો રામશ્ ચન્દ્રમા ઇવ ભાસતે ।
આવયોર્ ગોગણઃ સર્વો વચનં ચ નિશમ્યતામ્ ॥
એતદ્ દધ્યોદનં સમ્યગ્ ગૃહ્યતાં યદિ રોચતે ।
પાયસં સુરસં દુગ્ધં ધાતાશ્ ચ ગુડમિશ્રિતાઃ ॥
એવમ્ ઉક્તે તતસ્ તસ્મિન્ કૃષ્ણે કમલલોચને ।
તૌ કાવ્ ઇમાવ્ ઇતિ તદા સમાધિં જગ્મતુર્ મુની ।
તૌ નેત્રાણિ સમુન્મીલ્ય પ્રીતૌ દૃષ્ટ્વા જગત્પતિમ્ ।
ઇદમ્ ઊચતુર્ અધ્યાત્મં મુની કૃષ્ણસ્ય સંમતમ્ ॥
ત્વમ્ આદિઃ સર્વભૂતાનાં મધ્યમ્ અન્તસ્ તથા ભવાન્ ।
સ્રષ્ટા સર્વસ્ય લોકસ્ય પાતા ભોક્તા જનાર્દન ॥
સ્રષ્ટા વેદસ્ય યજ્ઞસ્ય હવિષામ્ ઋત્વિજાં હરે ।
કર્મણાં ફલભોક્તા ચ ફલદઃ કર્મ કુર્વતામ્ ॥
નિષેદ્ધા દુષ્ટસત્ત્વસ્ય હન્તા ત્વં તમસાં પરઃ ।
નેત્રે તે ભાનુશશિનૌ નાસિકા ચ સમીરણઃ ॥

વાચઃ સરસ્વતી દેવી જિહ્વા મેઘઃ પ્રકીર્તિતઃ ।
દન્તાશ્ ચ પર્વતા જ્ઞેયા કર્ણઃ પાતાલગોચરઃ ॥
લક્ષ્મીર્ વક્ષસ્ તુ વિજ્ટેયા વામો બાહુસ્ તુ શંકરઃ ।
સ્કન્ધશ્ ચ દક્ષિણો બાહુર્ અણ્ગુલ્યઃ સાગરાઃ સ્મૃતાઃ ॥
અમ્બરં કુક્ષિર્ ઇત્ય્ ઉક્તં વિવરાણિ દિશઃ સ્મૃતાઃ ।
રોદસી તવ પાદૌ ચ કેશા દેવાઃ સ્મૃતા હરેઃ ।
લોમાનિ યક્ષગન્ધર્વાઃ પિશાચા રાક્ષસા વિભો ॥
યાન્ય્ એવ વસ્તુજાતાનિ લોકે દૃષ્ટાનિ માધવ ।
તાનિ ગાત્રેષુ પશ્યામઃ પુરુષોત્તમ તે હરે ॥
અધો ભવન્તં ભગવન્ દ્રક્ષ્યામઃ સકલાત્મના ।
ભવન્તમ્ ઊર્ધ્વં પશ્યામો ભવન્તમ્ અથ પૃષ્ઠતઃ ।
પાર્શ્વતઃ પુરતશ્ ચૈવ ભવન્તં વીક્ષ્ય નિર્વૃતાઃ ॥
ત્વમ્ આદૌ ક્રોડદંષ્ટ્રાગ્રે અદધા ગાં સપર્વતામ્ ।
અથાસ્થાનં પ્રતિષ્ઠાપ્ય હિરણ્યાક્ષં પ્રજઘ્નિવાન્ ॥
નારસિંહવપુર્ ભૂત્વા દેવમાનુષકણ્ટકમ્ ।
દૈત્યેન્દ્રં હતવાન્ વિષ્ણો રાજ્યં દત્ત્વા મરુત્વતે ॥
જમદગ્નિસુતો ભૂત્વા હતવાન્ પિતૃઘાતકમ્ ।
કાર્તવીર્યં મહાત્માનં સકલક્ષત્રકણ્ટકમ્ ॥
રઘોર્ અન્વયમ્ આપન્નસ્ ત્વમ્ એવ જગતાં પતે ।
ગત્વાબ્ધૌ સેતુના વિષ્ણો લણ્કાં રાવણપાલિતામ્ ॥
રાવણં સસુતં હત્વા સાનુજં સબલં પ્રભો ।
નિષ્કણ્ટકમ્ ઇમં લોકમ્ અકરોઃ પુરુષોત્તમ ॥
બલેર્ વામનતાં ગત્વા મહીમ્ આદાય માયયા ।
દત્તવાંસ્ ત્રિદશેન્દ્રાય પાતાલે તં વ્યદીદધાઃ ॥
તત્તદ્રૂપમ્ ઉપાગમ્ય લોકાન્ રક્ષસિ માધવ ।
ઇદાનીમ્ અપિ દેવેશ દેવદેવ યદોઃ કુલે ॥
અવતીર્ય હરે વિષ્ણો દેવપક્ષવિરોધિનઃ ।
ગોપાલવેષમ્ આસ્થાય કૃષ્ણો ઽસિ શુભવેષવાન્ ॥
પ્રલમ્બં કેશિનં હત્વા હન્તા કંસસ્ય માધવ ।
અહો રમ્યમ્ ઇદં વિષ્ણો વપુર્ નીલોત્પલચ્છવિ ।
નીલકુઞ્ચિતકેશાઢ્યમ્ ઉન્નિદ્રકમલેક્ષણમ્ ।
વનમાલાકૃતોરસ્કં રજ્જુયજ્ટોપવીતિનમ્ ॥
શિક્યાલમ્બિઘટીકક્ષં કરીષપ્રોક્ષિતોદરમ્ ।
કિંકિણીજાલસંછન્ન+ કટિશોભિ પ્રભામયમ્ ॥
દામકીલસમાસક્ત+ ભુજદ્વયવિભૂષિતમ્ ।
વેણુવીણારવં કુર્વન્ પર્ણવાદ્યમનોહરમ્ ।
અહો મનોરમં રૂપં પશ્યામસ્ તવ માધવ ॥
ગોપાલાસ્ તે ચિરં ધન્યા યે રૂપમ્ ઇદમ્ ઈદૃશમ્ ।
પશ્યન્તિ નિત્યશો વિષ્ણો નમસ્ તે પુરુષોત્તમ ॥
નમઃ કૃષ્ણવપુર્ધાત્રે ગોપવેષવિલાસિને ।

અચિન્ત્યવિભવે તુભ્યં સર્વગાય નમો નમઃ ॥
નમઃ સકલકલ્યાણ+ કલ્યાણાય નમો નમઃ ।
નમઃ પરમતત્ત્વાય નમઃ પરમયોગિને ॥
દેવદેવ જગદ્વાસ સર્વકારણકારણ ।
ભૂયઃ પુનર્ નમસ્યામસ્ તવ યોગપદં હરે ।
સાધયામો નમસ્ તે ઽસ્તુ તીર્થાય જગતાં પતે ॥
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા હરિમ્ ઈશેશં તીર્થાય મુનિપુંગવૌ ।
જગ્મતુસ્ તત્ર ભાણ્ડીરે સ્થિતૌ તૌ રામકેશવૌ ।
ચિક્રીડતુર્ યથાયોગં સગોપૌ રામકેશવૌ ॥
કથમ્ ઉક્તં નારદેન રાજન્ દેવર્ષિણા પુરા ।
આશ્ચર્યમ્ એતત્ કથિતં ત્વત્તઃ શ્રુતમ્ અરિંદમ ॥
કથમ્ અન્યેન જાતસ્ ત્વમ્ ઉગ્રસેન પિતુર્ વિના ।
તવ માત્રા કથં રાજન્ કૃતં કર્મેદમ્ ઈદૃશમ્ ॥
અન્યાપિ પ્રાકૃતા નારી ન કુર્યાચ્ ચ જુગુપ્સિતમ્ ।
વિસ્તરં શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ હ્ય્ અત્ર કૌતૂહલં હિ મે ॥
યથા કથિતવાન્ વિપ્રો મહર્ષિર્ નારદઃ પ્રભુઃ ।
તથાહં સંપ્રવક્ષ્યામિ યદિ તે શ્રવણે મતિઃ ॥
આગતઃ શક્રસદનાત્ સ વૈ શક્રસખો મુનિઃ ।
ચન્દ્રાંશુશુક્લવસનો જટામણ્ડલમ્ ઉદ્વહન્ ॥
કૃષ્ણાજિનોત્તરીયેણ રુક્મયજ્ઞોપવીતવાન્ ।
દણ્ડી કમણ્ડલુધરઃ પ્રજાપતિર્ ઇવાપરઃ ॥
ગાતા ચતુર્ણાં વેદાનાં વિદ્વાન્ ગન્ધર્વવેદવિત્ ।
સ નારદો ઽથ દેવર્ષિર્ બ્રહ્મલોકચરો ઽવ્યયઃ ॥
તમ્ આગતમ્ ઋષિં દૃષ્ટ્વા પૂજયિત્વા યથાવિધિ ।
પાદ્યાર્ઘ્યમ્ આસનં દત્ત્વા સંપ્રવેશ્યોપવેશ્ય હ ॥
મુખüઉપવિષ્ટો ઽથ મુનિઃ દૃષ્ટ્વા ચ કુશલં મમ ।
ઉવાચ ચ પ્રીતમના દેવર્ષિર્ ભાવિતાત્મવાન્ ॥
પૂજિતો ઽહં ત્વયા વીર વિધિદૃષ્ટેન કર્મણા ।
ઇદં એકો મમ વચઃ શ્રૂયતાં પ્રતિગૃહ્યતામ્ ॥
ગતો ઽહં દેવસદનં સૌવર્ણં મેરુપર્વતમ્ ।
સો ઽહં કદાચિદ્ દેવાનાં સમાજે મેરુમૂર્ધનિ ॥
તત્ર મન્ત્રયતામ્ એવ દેવતાનાં મયા શ્રુતમ્ ।
ભવતઃ સાનુગસ્યેહ વધોપાયઃ સુદારુણઃ ॥
તત્રૈષા દેવકી યા તે મથુરાયાં પિતૃષ્વસા ।
તત્રૈષ દેવકીગર્ભો વિષ્ણુર્ લોકનમસ્કૃતઃ ।
યો ઽસ્યા ગર્ભો ઽષ્ટમઃ કંસ સ તે મૃત્યુર્ ભવિષ્યતિ ॥
દેવાનાં સ તુ સર્વસ્વં ત્રિદિવસ્ય ગતિશ્ ચ સઃ ।
પરં રહસ્યં દેવાનાં સ તે મૃત્યુર્ ભવિષ્યતિ ॥
યત્નશ્ ચ ક્રિયતાં કંસ ગર્ભાનાં પાતનં પ્રતિ ।
નાવજ્ઞા રિપવે કાર્યા સુબલેષ્વ્ અબલેષુ વા ॥

ન ચાયમ્ ઉગ્રસેનસ્ તુ પિતા તવ મહાબલ ।
દ્રુમિલો નામ તેજસ્વી સૌભસ્ય પતિર્ ઊર્જિતઃ ॥
જાતસ્ તેનાસિ કંસ ત્વં નોગ્રસેનેન વીર્યવાન્ ।
શ્રુત્વાહં તદ્ વચસ્ તસ્ય કિંચિદ્ રોષસમન્વિતઃ ।
ભૂયો ઽપૃચ્છં કથં બ્રહ્મન્ દ્રુમિલો નામ દાનવઃ ॥
મમ માત્રા કથં તસ્ય બ્રૂહિ વિપ્ર સમાગમઃ ।
એતદ્ ઇચ્છામ્ય્ અહં શ્રોતું વિસ્તરેણ તપોધન ॥
હન્ત તે વર્તયિષ્યામિ શૃણુ રાજન્ યથાર્થતઃ ।
દ્રુમિલસ્ય ચ માત્રા તે સંવાદં ચ સમાગમમ્ ॥
ભવિષ્યદ્દૈવયોગેન વિધાત્રા તત્ર નીયતે ॥
તં દેશમ્ અગમદ્ વીરઃ સુયામુનદિદૃક્ષયા ।
રથમ્ આરુહ્ય દિવ્યેન કામગેનાશુગામિના ।
કામગેન રથેનાશુ તરુણાદિત્યવર્ચસા ।
યદૃચ્છયાગતસ્ તત્ર સુયામુનદિદૃક્ષયા ।
વિહાયસા કામગમો મનસો ઽપ્ય્ આશુગામિના ॥
સંપ્રાપ્તઃ પર્વતવરમ્ ઋષિસિદ્ધનિષેવિતમ્ ।
દૃષ્ટ્વા પ્રહ્લાદયચ્ચેતો નન્દનોપમકાનનમ્ ॥
અવતીર્ય રથાદ્ ધૃષ્તશ્ ચચાર દ્રુમિલો નૃપઃ ।
વનાન્તરં વિચરતા દિવ્યસાનું મનોરમમ્ ।
સ તં પ્રાપ્ય પર્વતેન્દ્રમ્ અવતીર્ય રથોત્તમાત્ ।
પર્વતોપવને ન્યસ્ય રથં પરરથારુજમ્ ।
ઉભૌ તૌ સૂતસહિતૌ ચેરતુર્ નગમૂર્ધનિ ॥
તતો બહૂન્ય્ અપશ્યેતાં કાનનાનિ વનાનિ ચ ।
સર્વર્તુગુણસંપન્ને નન્દનસ્યેવ કાનને ॥
ચેરતુર્ નગશૃઙ્ગેષુ કન્દરેષુ નદીષુ ચ ।
નાનાધાતુપિનદ્ધૈશ્ ચ શૃઙ્ગૈર્ બહુભિર્ ઉચ્છ્રિતૈઃ ॥
નાનાવર્ણવિચિત્રેષુ કાઞ્ચનાઞ્ચનરાજતાન્ ।
નાનાકુસુમગન્ધાઢ્યાન્ નાનાસત્ત્વગણૈર્ યુતાન્ ।
નાનાદ્વિજગણોદ્ધુષ્ટાન્ નાનાપુષ્પફલદ્રુમાન્ ।
નાનૌષધિસમાયુક્તાન્ ઋષિસિદ્ધાનુસેવિતાન્ ॥
વિદાધરાન્ કિંપુરુષાન્ ઋક્ષવાનરરાક્ષસાન્ ।
સિંહાન્ વ્યાઘ્રાન્ વરાહાંશ્ ચ મહિષાઞ્ શ્રભાઞ્ શશાન્ ।
સૃમરાંશ્ ચમરાન્ ન્યઙ્કૂન્ માતઙ્ગાન્ યક્ષરાક્ષસાન્ ॥
એવં બહુવિધાન્ પશ્યંશ્ ચરમાણો નગોત્તમે ।
દૂરાદ્ દદર્શ નૃપતિર્ દેવીં સુરસુતોપમામ્ ।
ક્રીડમાનાં સખીભિશ્ ચ પુષ્પાણિ પ્રવિચિન્વતીમ્ ॥
તતશ્ ચરન્તીં સુશ્રોણીં સખીભિઃ સહ સંવૃતામ્ ।
દૃષ્ટ્વા ભૌમપતિર્ દૂરાદ્ વિસ્મયન્ સૂતમ્ અબ્રવીત્ ॥
કસ્યેયં મૃગશાવાક્ષી વનાન્તરવિચારિણી ।
રૂપૌદાર્યગુણોપેતા મન્મથસ્ય રતિર્ યથા ॥

શચીવ પુરુહૂતસ્ય ઉતાહો વા તિલોત્તમા ।
નારાયણોરું નિર્ભિદ્ય સંભૂતા વરવર્ણિની ।
ઐલસ્ય દયિતા દેવી યોષિદ્રત્નં કિમ્ ઉર્વશી ॥
ક્ષીરાર્ણવે મથ્યમાને સુરાસુરગણૈઃ સહ ।
મન્થાનં મન્દરં કૃત્વા અમૃતાર્થેતિ નઃ શ્રુતમ્ ॥
તતો અમૃતાત્ સમુત્તસ્થૌ દેવી શ્રીર્ લોકભાવની ।
નારાયણાઙ્કલલિતા કિં શ્રીર્ એષા વરાઙ્ગના ॥
નીલમેઘાન્તરગતા દ્યોતયન્ત્ય્ અચિરપ્રભા ।
તથા યોષિદ્ગણાન્ મધ્યે રૂપં પ્રદ્યોતયદ્ વનમ્ ।
અતીવ સુકુમારાઙ્ગી પ્રભેવેન્દુનિભાનના ॥
દૃષ્ટ્વા રૂપમ્ અનિદ્યાઙ્ગ્યા વિભ્રાન્તો વ્યાકુલેન્દ્રિયઃ ।
કામસ્ય વશમ્ આપન્નો મનો વિહ્વલતીવ મે ॥
ભૃશં કૃન્તન્તિ મે ઽઙ્ગાનિ કુસુમાયુધસાયકાઃ ॥
ભિત્ત્વા હૃદિ શરાઃ પઞ્ચ નિર્દહન્તીવ મે મનઃ ।
કામઃ શરૈઃ પઞ્ચભિર્ મે હૃદયં નિર્દહન્ન્ ઇવ ।
હૃદયાગ્નિર્ વર્ધયતિ આજ્યસિક્ત ઇવાનલઃ ॥
કથમ્ અદ્ય ભવેત્ કાર્યં શાન્ત્યર્થં મન્મથાર્ચિષઃ ।
કેનોપાયેન કિં કુર્મ ભજેન્ માં મત્તકાશિની ॥
એવં બહુ ચિન્તયાનો નોપલભ્ય ચ દાનવઃ ।
સૂતમ્ આહ મુહૂર્તં તુ તિષ્ઠસ્વ ત્વમ્ ઇહાનઘ ॥
અહં યાસ્યામિ તાં દ્રષ્ટું કસ્યેયમ્ ઇતિ યોષિતમ્ ।
પ્રતીક્ષમાણસ્ તિષ્ઠસ્વ યાવદાગમનં મમ ॥
શ્રુત્વા તુ વચનં સૂતસ્ તથાસ્ત્વ્ ઇતિ ચ સો ઽબ્રવીત્ ॥
એવમ્ ઉક્ત્વા દાનવેન્દ્રો ગમનાય મનો દધે ।
હૃચ્છયાવિષ્ટહૃદયો દૃષ્ટ્વા તામ્ અસિતેક્ષણામ્ ।
વાર્ય્ ઉપસ્પૃશ્ય બલવાન્ ધ્યાનમ્ એવાન્વપદ્યત ॥
મુહૂર્તં ધ્યાનમાત્રેણ દૃષ્ટં જ્ઞાનબલાત્ તતઃ ।
ઉગ્રસેનસ્ય પત્નીતિ જ્ઞાત્વા હર્ષમ્ અવાપ સઃ ॥
ઉગ્રસેનસ્ય વૈ રૂપં કૃત્વા સ્વં પરિવર્ત્ય સઃ ।
ઉપાસર્પન્ મહાબાહુઃ પ્રહસન્ દાનવેશરઃ ।
સ્મયમાનશ્ ચ શનકૈર્ જગ્રાહામિતવીર્યવાન્ ॥
આગત્ય યમુનાતીરં જરાપુત્રઃ પ્રતાપવાન્ ।
વિન્દાનુવિન્દાવ્ આવન્ત્યૌ દૌત્યેન સમચોદયત્ ॥
તૌ ગત્વા મથુરાં વીરૌ દ્વાષ્થેન પ્રતિવેશિતૌ ॥
આસનસ્થં તદા રાજન્ન્ ઉગ્રસેનં પતિં નૃપ ।
તત્પાર્શ્વે ચ સ્થિતં કૃષ્ણં બલભદ્રેણ સંગતમ્ ॥
વસુદેવં મહાવીર્યં સાત્યકિં ચ મહામતિમ્ ।
અન્યાંશ્ ચ યાદવાન્ દૃષ્ટ્વા સમીપસ્થાન્ મહીપતેઃ ॥
તૌ તુ સર્વાન્ સમાભાષ્ય કંસસ્ય પિતરં તદા ।
ઊચતુઃ સુખમ્ આસીનૌ વાસુદેવં ચ સાગ્રજમ્ ॥

આહ યુષ્માન્ મહાવીર્યો જરાસંધઃ પ્રતાપવાન્ ।
શ્રૂયતાં મમ યદ્ વાક્યં દુઃખિતસ્યાબલસ્ય મે ॥
સુતાદ્વયં મહારાજ દ્રષ્ટુમ્ ઇચ્છામિ દુઃખિતમ્ ।
વિવશં શોકસંતપ્તં દુઃખસાગરસંશ્રિતમ્ ॥
યત્ તુ કંસો હતઃ સંખ્યે કૃષ્ણેન હિ બલીયસા ।
અશક્તો ઽહં તથા રાજન્ કૃતસ્ય પ્રતિકર્મણઃ ॥
યત્ તુ યુદ્ધં બલવતા કૃષ્ણેન કૃતમ્ ઇત્ય્ અપિ ।
નાત્ર મે વિસ્મયઃ કાર્યો બલવાન્ સ હિ સાગ્રજઃ ॥
કિં તુ દુઃખં મહદ્ ભૂતં દુઃસહં મમ જાયતે ।
તદ્ દુઃખં દુઃસહં મન્યે વક્તું ચ મમ દુઃસહમ્ ॥
મગધેન્દ્રે મહાવીર્ય સબલે મયિ માનદ ।
ચિત્રમ્ એતન્ મહારાજ યત્ કૃતં મયિ જીવતિ ॥
કૃષ્ણેન સુકૃતં કર્મ માં મત્વા પશુમ્ ઇત્ય્ અપિ ।
કૃષ્ણે ત્વ્ અસુકૃતં કર્મ મમ ત્વાં પશ્ય ઇત્ય્ અપિ ।
કિં નૂનં દુષ્કરં કર્મ કૃત્વા કૃષ્ણસ્ તુ જીવતિ ॥
જીવત્ય્ એવં જરાપુત્રે માવમંસ્થા યદૂત્તમ ।
જીવિતં તુ સમાપ્તં મે કૃષ્ણે જીવતિ સંપ્રતિ ॥
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પુનર્ આહેદં ક્રોધવિસ્ફારિતાનનઃ ।
યદિ કૃષ્ણં સ્થિતં સંખ્યે હનિષ્યે યદિ મન્મુખે ॥
નાહં કંસો ન વા કેશી નારિષ્ટો ન ચ પૂતના ।
જરાસંધં મહીપાલં માવમંસ્થા મહીપતે ॥
ઇમામ્ અપ્ય્ અપરાં રાજન્ પ્રતિજ્ઞાં શૃણુ કેશવ ।
યદિ ત્વં મત્પુરો ભૂયાસ્ તદા હન્મિ સબાન્ધવમ્ ॥
સંનદ્ધો ભવ યુદ્ધાય સ્થિતો ઽહં યુદ્ધલાલસઃ ।
યત્ર યત્ર ભવાન્ યાતિ તત્ર તત્રાહમ્ આસ્થિતઃ ॥
જીવતિ ત્વયિ ગોવિન્દ જરાસંધો ન જીવતિ ।
આગચ્છ સહ યુદ્ધાય બલભદ્રેણ ધીમતા ॥
કિમ્ એભિર્ બહુભિર્ વૃદ્ધૈર્ ઉગ્રસેનપુરોગમૈઃ ।
આગચ્છન્તુ ભવાઞ્ શીઘ્રં બલભદ્રસહાયવાન્ ॥
સાત્યકે યુક્તમ્ એવૈતત્ કૃતં કૃષ્ણેન કિં પ્રભો ।
વસુદેવ યદુશ્રેષ્ઠ યુક્તં પુત્રેણ કિં તવ ।
અક્રૂર વદ સત્યેન યુક્તં વાત્રાન્યથાપિ વા ॥
મૃધે કૃષ્ણ યદુશ્રેષ્ઠ સ્થિરો ભવ ન ચઞ્ચલઃ ।
બહુનાત્ર કિમ્ ઉક્તેન ન સ્થિરં તવ જીવિતમ્ ॥
શ્વઃ પુરીં તવ રોત્સ્યામિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ।
કો ન્વ્ ઇદં સાહસં કુર્યાત્ ત્વાં વિના કૃષ્ણ સાંપ્રતમ્ ॥
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા તૌ મહાવીર્યૌ વિરામં જગ્મતુસ્ તદા ॥
ઇત્ય્ ઉક્તો રોષતામ્રાક્ષઃ કૃષ્ણ ઊચે વચસ્ તદા ।
હતઃ કંસો મહારાજ કિમ્ અતઃ સાહસં કૃતમ્ ।
કિં ચિત્રં વદ રાજેન્દ્ર હતઃ કંસ ઇતીહ નઃ ॥

ઇદં ચ તસ્મૈ વક્તવ્યં ભવદ્ભ્યાં રાજસત્તમૌ ।
સ્થિતો ઽસ્મિ યુદ્ધસંરક્તો જેષ્યામિ ચ રણે રિપૂન્ ॥
ત્વાં હત્વા સબલં સંખ્યે રાજ્યમ્ આદાય સાંપ્રતમ્ ।
ઉગ્રસેનાય દાસ્યામિ સત્યેન ચ શપામ્ય્ અહમ્ ॥
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા વિરરામૈવ કેશવઃ કેશિસૂદનઃ ।
તૌ તુ ગત્વા તદા સર્વં તસ્મૈ ચ પ્રોચતુઃ પ્રભો ॥
ગતે દૂતદ્વયે રાજન્ માગધેન્દ્રં જનાધિપમ્ ।
તં શ્રુત્વા રાજરાજેન્દ્રમ્ આહવેપ્સુમ્ અમર્ષણમ્ ॥
હન્તુકામં જગન્નાથં બલધદ્રં ચ માગધમ્ ।
પ્રતાપજ્ઞા હિ યદવો માગધસ્ય મહાત્મનઃ ।
શઙ્કમાના ભયં તસ્માજ્ જરાસંધાન્ મહીપતેઃ ॥
સ્થિતે હિ લોકનાથે ઽસ્મિન્ સર્વેષાં બલહારિણિ ।
સ પ્રતાપો હિ બલવાન્ મગધેન્દ્રસ્ય સર્વતઃ ॥
રુક્મિણં પઞ્ચવિંશત્યા વાસુદેવઃ સમર્પયત્ ।
આજઘ્ને કેશવં તાભ્યાં શરાભ્યાં ભોજવર્ધનઃ ॥
રુક્મી તુ વાસુદેવસ્ય જ્યાં છેત્તું પરિચક્રમે ।
જ્ઞાત્વૈવ વાસુદેવો ઽપિ ધનુશ્ ચિચ્છેદ તસ્ય હ ॥
સંછિન્નધન્વા ભોજો ઽપિ શક્તિં જગ્રાહ સંયતઃ ।
તયા જઘ્ને હરિં વીરઃ સો ઽચ્છિનત્ તાં શરૈર્ અપિ ॥
પુનર્ અન્યાં મહારાજ ગદાં પ્રેષિતવાન્ નૃપ ।
ચિચ્છેદ તાં જગન્નાથઃ સર્વક્ષત્રસ્ય પશ્યતઃ ॥
પરિઘેણ સમાજઘ્ને વાસુદેવં સ રાજકઃ ।
તદ્ દ્વિધા શસ્ત્રસંપાતૈર્ અકરોદ્ યદુપુંગવઃ ॥
રથચક્રં સમાદાય વિષ્ણું વિવ્યાધ રાજકઃ ।
તિલશશ્ ચ તથા દેવ તચ્ ચક્રં કૃતવાઞ્ શરૈઃ ॥
યદ્યદ્ અસ્ત્રં સમાદત્તે રુક્મી ભીષ્મકનન્દનઃ ।
તત્તત્ તત્ર દ્વિધા કૃત્વા જહાસ યદુનન્દનઃ ॥
તન્ત્રીરથં વિચક્રં ચ કૃતવાન્ યદુનન્દનઃ ।
વિશસ્ત્રં વિધનુષ્કં ચ ચકાર મધુસૂદનઃ ॥
સપ્રાણં કૃતવાન્ કૃષ્ણઃ સર્વક્ષત્રસ્ય પશ્યતઃ ।
અવેક્ષ્ય રુક્મિણીં કૃષ્ણો રુક્મિણં ન વ્યશાતયત્ ।
આહુકઃ પઞ્ચવિંશત્યા ભીષ્મકં પ્રજઘાન હ ॥
ભીષ્મકો ઽથ ચ રાજેન્દ્ર શરાણાં ચ પરઃશતૈઃ ।
ઉગ્રસેનં સમાજઘ્ને મર્મજ્ઞો મર્મભેદિભિઃ ॥
આહુકસ્ તુ ધનુશ્ છિત્ત્વા ભીષ્મકસ્ય મહાત્મનઃ ।
રથં ચાસ્ય પ્રચિચ્છેદ ધ્વજં ચ યદુપુંગવઃ ॥
સારથિં ચ હયાંસ્ તસ્ય જઘાન યદુનન્દનઃ ।
અપાયાત્ સમરાત્ તસ્માદ્ ભીષ્મકસ્ તુ શ્રમાન્વિતઃ ॥
વસુદેવસ્ તુ રાજેન્દ્ર ક્રાથં વિવ્યાધ પત્રિભિઃ ।
ક્રાથસ્ તુ રાજન્ વિવ્યાધ શરૈઃ સપ્તભિર્ આશુગૈઃ ।

વાસુદેવો ઽપિ વિવ્યાધ ચતુર્ભિશ્ ચતુરો હયાન્ ।
સારથિં ચ જઘાનાશુ તથોભૌ પાર્ષ્ણિસારથી ॥
વસુદેવસ્ તતઃ ક્રુદ્ધો ધનુશ્ ચિચ્છેદ પત્રિભિઃ ।
વિરથં ચ જઘાનાશુ જરાસંધસ્ય પશ્યતઃ ॥
વિરથો વિધનુષ્કશ્ ચ પ્રયયૌ માગધં પ્રતિ ॥
બભ્રુઃ કૌશિકરાજં તં વિવ્યાધ વિવિધૈઃ શરૈઃ ।
અથ બભ્રુર્ મહાત્માનં વિવ્યાધ નિશિતૈઃ શરૈઃ ॥
કૌશિકશ્ ચ તથા બભ્રું મર્મજ્ઞો મર્મભેદિભિઃ ।
ભૃશં વિવ્યાધ સમરે તદ્ અદ્ભુતમ્ ઇવાભવત્ ॥
તસ્ય બભ્રુઃ ક્ષુરપ્રેણ શિરો જ્વલિતકુણ્ડલમ્ ।
નિચકર્ત મહાબાહુર્ જરાસંધસ્ય પશ્યતઃ ॥
અથ હત્વા મહાત્માનં બભ્રુશ્ ચ સુમહાબલઃ ।
સિંહનાદં ચકારાશુ સૈન્યમધ્યે મહાકૃતિઃ ॥
ગદશ્ ચ નિશિતૈર્ બાણૈશ્ ચેદિરાજમ્ અપાહનત્ ।
ચેદિરાજો ઽપિ રાજેન્દ્ર વિવ્યાધ ગદમ્ આશુગૈઃ ।
ચેદિરાજો મહારાજ સહસા યદુનન્દનમ્ ।
ચેદિરાજસ્ તુ સહસા ગદં યદુવરં રણે ।
ચેદિરાજસ્ તુ સહસા નન્દનં યદુનન્દનમ્ ।
વિરથં વિધનુષ્કં ચ કૃતવાંશ્ ચેદિપઃ કિલ ।
વસુદેવસમીપં તુ યયૌ યાદવસત્તમઃ ॥
દન્તવક્ત્રં મહારાજ શંભુસ્ તુ બહુશસ્ તદા ।
શરૈઃ શસ્ત્રાયસોદગ્રૈર્ વિવ્યાધ યદુનન્દનઃ ॥
પરઃશતૈઃ સહસ્રાણાં બબાધે સમરે ભૃશમ્ ।
સાત્યકિશ્ ચ મહારાજ વિવ્યાધાવન્તિનન્દનૌ ॥
તૌ ચ રાજન્ મહાત્માનૌ સાત્યકિં સત્યવિક્રમમ્ ।
પીડયાં ચક્રતૂ રાજન્ સર્વમર્મસુ પત્રિભિઃ ॥
સાત્યકિર્ વિમુખીકૃત્ય તૌ ચ રાજન્ મહાબલૌ ।
વિવ્યાધ નિશિતૈર્ બાણૈઃ સર્વરાજન્યમધ્યગૌ ॥
તૌ ચ તં સાત્યકિં વીરં જઘ્નતુશ્ ચ શિતૈઃ શરૈઃ ।
વિન્દાનુવિન્દાવ્ આવન્ત્યૌ રાજાનૌ યદુનન્દનઃ ॥
સાત્યકિઃ પઞ્ચવિંશત્યા તૌ ચ રાજન્ મહામતિમ્ ।
સમાજઘ્ને ચ રાજેન્દ્ર સર્વક્ષત્રસ્ય પશ્યતઃ ॥
સાત્યકેશ્ ચ ધનુર્ બાણં રથં સારથિમ્ એવ ચ ।
ઉભૌ વિવ્યધતૂ રાજન્ વાસુદેવસ્ય પશ્યતઃ ॥
ક્રુદ્ધો ઽથ સાત્યકિસ્ તૌ તુ ગદયાભિજઘાન હ ।
સ્તનયોશ્ ચ તદા રાજન્ બાહ્વોર્ ઉરસિ ચાર્પયત્ ।
રથં ચ ચૂર્ણયામ્ આસ તથોભૌ પાર્ષ્ણિસારથી ।
આયુધાનિ ચ સર્વાણિ પોથયામ્ આસ યાદવઃ ॥
પુનશ્ ચ ગદયા ચાશુ જઘાન યદુનન્દનઃ ।
હન્તુકામો મહારાજ સાત્યકિઃ સત્યવિક્રમઃ ।

ગદાં ચ પ્રાહિણોત્ તાભ્યાં વાસુદેવસ્ય પશ્યતઃ ॥
તામ્ આપન્તતી (સિચ્) સંપ્રેક્ષ્ય પલાયનપરૌ તદા ।
જરાસંધસ્ય પુરતસ્ તત્સમીપં ચ જગ્મતુઃ ॥
એકલવ્યો ઽસ્ય વાર્ષ્ણેયં શરૈર્ વિવ્યાધ સપ્તભિઃ ॥
પ્રદ્યુમ્નં પઞ્ચભિર્ બાણૈર્ એકલવ્યો ઽથ સપ્તભિઃ ।
સપ્તત્રિંશત્ તુ વાર્ષ્ણેય એકલવ્યસ્ તુ વિંશતિમ્ ।
તૌ તુ રાજન્ મહાવીરૌ પરસ્પરવધૈષિણૌ ।
લોકેષુ પ્રવરૌ વીરૌ ધન્વિનાં પ્રવરૌ રણે ॥
પરસ્પરં ધનુશ્ છિત્ત્વા ધ્વજં ચૈવ પરસ્પરમ્ ।
તાવ્ ઉભાવ્ ઉભયો રાજન્ રથૌ જઘ્નતુર્ આશુગૈઃ ॥
ધ્વજૌ ચ ચિચ્છિદુર્ વીરૌ સારથી ચ મહાબલૌ ॥
તૌ તુ ભૂમિગતૌ ભૂત્વા ગદામ્ આદાય સત્વરૌ ।
પરસ્પરં સમાહત્ય ગદયા તૌ મહારણે ।
સિંહનાદં મહાયુદ્ધે ચક્રતુર્ યુદ્ધલાલસૌ ॥
પ્રદ્યુમ્નો ઽથ ગદાપણિર્ એકલવ્યં જઘાન હ ।
એકલવ્યો મહાબાહુર્ ગદયાપોથયદ્ યદુમ્ ।
એકલવ્યં સમાજઘ્ને પ્રદ્યુમ્નો ગદયા પ્રભુઃ ।
ગદાં ચિચ્છેદ ભૂયસ્ તુ તસ્ય રાજ્ઞઃ સ યાદવઃ ॥
ઉત્સૃજ્ય તાં મહારાજ મુષ્ટિના યાદવેશ્વરમ્ ।
જાનુભ્યાં તલપાદૈશ્ ચ જાનુપાદૈશ્ ચ યત્નતઃ ।
સ ચ તાદૃગ્વિધં ચક્રે યુદ્ધં યુદ્ધવિશારદઃ ॥
પુનશ્ ચ મુષ્ટિના રાજન્ રાજા યદુકુલોદ્વહમ્ ।
આહત્ય દન્તપાતૈશ્ ચ દદંશ નૃપસંસદિ ॥
તતશ્ ચ સૈનિકાઃ સર્વે વિસ્મયં પરમં ગતાઃ ।
બાહુયુદ્ધં સમભવત્ તયોર્ વીર્યવતોસ્ તદા ।
સમન્તાજ્ જગ્મતુસ્ તૌ તુ યુદ્ધાય ચ મહારણે ॥
તતઃ ક્રુદ્ધો મહાબાહુઃ પ્રદ્યુમ્નો યાદેવેશ્વરઃ ।
આજઘ્ને મુષ્ટિના તં તુ જરાસંધસ્ય પશ્યતઃ ॥
પ્રદ્યુમ્નસ્ તુ તતઃ ક્રુદ્ધો મુષ્ટિના તં જઘાન હ ।
ઉદ્વમઞ્ શોણિતં વક્ત્રાદ્ ગતાયુર્ ઇવ નિઃશ્વસન્ ।
ગન્તુમ્ ઐચ્છત્ તદા યુદ્ધાત્ પ્રદ્યુમ્નેન પ્રપીડિતઃ ॥
પલાયનકૃતોત્સાહં જરાસંધો મહામતિઃ ।
ન ગન્તવ્યં રણે વીર ક્ષત્રિયો ઽસીતિ ચાબ્રવીત્ ॥
અન્યેષાં ચ મહાન્ આસીદ્ યોધાનાં દારુણો રણઃ ।
સ કૃષ્ણસ્ તત્ર સહિતો રૌહિણેયેન સંગતઃ ।
મથુરાં યાદવાધીનાં પુરીં તાં સુખમ્ આવસત્ ॥
પ્રાપ્તયૌવનદેહસ્ તુ યુક્તો રાજશ્રિયા વિભુઃ ।
ચચાર મથુરાં પ્રીતઃ સવનાકરભૂષણામ્ ।
કસ્યચિત્ ત્વ્ અથ કાલસ્ય રાજા રાજગૃહેશ્વરઃ ।
સસ્માર નિહતં કંસં જરાસન્ધઃ પ્રતાપવાન્ ।

યુદ્ધાયોદ્યોજિતો ભૂયો દુહિતૃભ્યાં મહીપતિઃ ॥
પ્રાપ્યાપમાનં સંગ્રામાદ્ રાજા સ મગધેશ્વરઃ ।
વ્રીડયાવનતો ભૂત્વા સ્વપુરં પ્રવિવેશ હ ॥
પ્રવિવેશ પુરીં સો ઽથ પાદસ્પૃષ્ટ ઇવોરગઃ ।
ન શર્મ લભતે રાત્રૌ ન દિવા શોકકર્ષિતઃ ॥
સર્વૈઃ સ પાર્થિવૈઃ સાર્ધં મન્ત્રયન્ ગુપ્તમન્ત્રવિત્ ।
અહો ધિક્ પૌરુષં મન્યે સર્વેષાં સર્વપાર્થિવાઃ ।
યે ગોપવનકૃષ્ટાભ્યાં નિર્જિતાઃ સબલાનુગાઃ ॥
તે ગચ્છામઃ પુનસ્ તત્ર મથુરાં ચતુરઙ્ગિણઃ ।
બલેન મહતા યુક્તા યત્ર તૌ ગોપકિલ્બિષૌ ।
અન્યથા હ્ય્ અયશો ઽસ્માકમ્ યાવલ્ લોકાઃ પ્રતિષ્ઠિતાઃ ॥
તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા નાનાદેશમહીક્ષિતઃ ।
ઊચુશ્ ચ વચનં તસ્ય સાધુ સાધ્વ્ ઇતિ ચાબ્રુવન્ ॥
ગચ્છામઃ સહિતાઃ સર્વે મથુરામ્ ઉપમર્દિતુમ્ ।
ભૂમેઃ સમન્તતઃ કૃત્વા યદૂન્ સર્વાન્ નિહત્ય ચ ।
સહિતાઃ પુનર્ એષ્યામો જયશબ્દેન ઘુષ્યતા ॥
તતસ્ તે સુસ્થિરાં કૃત્વા મતિં યુદ્ધાય પાર્થિવાઃ ।
પ્રયાતાઃ સધ્વજાઃ સંખ્યે કમ્પયન્તો વસુંધરામ્ ॥
દશ સપ્ત ચ સંગ્રામાઞ્ જરાસંધસ્ય યાદવાઃ ।
દદુર્ ન ચૈનં સમરે હન્તું શેકુર્ મહારથાઃ ॥
તતો મગધરાટ્ શ્રીમાંસ્ ચતુરઙ્ગબલાન્વિતઃ ।
ભૂયો ઽષ્ટાદશમં કર્તું સંગ્રામં સ સમાભરત્ ॥
વૈલક્ષ્યાત્ પુનર્ એવાસૌ રાજા રાજગૃહેશ્વરઃ ।
જરાસંધો બલી શ્રીમાન્ પાકશાસનવિક્રમઃ ॥
સ સાધનેન મહતા પ્રતાપામિતવિક્રમઃ ।
કૃષ્ણસ્ય વધમ્ અન્વિચ્છન્ ભૂયો વૈ સંન્યવર્તત ॥
તં શ્રુત્વા સહિતાઃ સર્વે નિવૃત્તં મગધેશ્વરમ્ ।
યાદવા મન્ત્રયામ્ આસુર્ જરાસંધભયાર્દિતાઃ ॥
તતઃ પ્રાહ મહાતેજા વિકદ્રુર્ નયકોવિદઃ ।
કૃષ્ણં કમલપત્રાક્ષમ્ ઉગ્રસેનસ્ય શૃણ્વતઃ ॥
શ્રૂયતાં તાત ગોવિન્દ કુલસ્યાસ્ય સમુદ્ભવઃ ॥
શ્રૂયતામ્ અભિધાસ્યામિ પ્રાપ્તકાલમ્ અહં નૃપ ।
યદુવંશં શ્રોતુમ્ ઇચ્છે પ્રાપ્તકાલં અહં તવ ।
પ્રાધાન્યેન દ્વિજશ્રેષ્ઠ બ્રૂહિ તં વૈ વિશેષતઃ ॥
યુક્તં ચેન્ મન્યસે સાધો કરિષ્યસિ વચો મમ ॥
યાદવસ્યાસ્ય વંશસ્ય સમુદ્ભવમ્ અશેષતઃ ।
યથા મે કથિતં પૂર્વં વ્યાસેન વિદિતાત્મના ॥
ઇમં પ્રશ્નં પુરસ્કૃત્ય વિકદ્રુર્ યદુપૂર્વજઃ ।
કૃષ્ણેન પૃષ્ટઃ પ્રત્યાહ સ્વવંશસ્ય સમુદ્ભવમ્ ॥
આસીદ્ રાજા મનોર્ વંશે શ્રીમાન્ ઇક્ષ્વાકુસંભવઃ ।

હર્યશ્વ ઇતિ વિખ્યાતો હર્યશ્વસમવિક્રમઃ ॥
તસ્યાસીદ્ દયિતા ભાર્યા મધોર્ દૈત્યસ્ય સા સુતા ।
દેવી મધુમતી નામ યથા દેવી શુચી તથા ॥
સા યૌવનગુણોપેતા મન્મથસ્ત્રીવ રૂપિણી ।
મનોરથકરી રાજ્ઞઃ પ્રાણેભ્યો ઽપિ ગરીયસી ॥
વનાન્તરરતિઃ પ્રાજ્ઞા સુશ્રોણી કામરૂપિણી ।
એકપત્નીવ્રતધરા ખેચરા ઇવ રોહિણી ।
સા તમ્ ઇક્ષ્વાકુશાર્દૂલં કામયામ્ આસ કામિની ॥
ભર્તારં કૃતકર્માણં વચનં ચેદમ્ અબ્રવીત્ ।
સ કદાચિન્ નરશ્રેષ્ઠો ભ્રાત્રા જ્યેષ્ઠેન માધવ ।
રાજ્યાન્ નિરસ્તો વિશ્વસ્તઃ સો ઽયોધ્યામ્ સંપરિત્યજત્ ॥
સ તદાલ્પપરીવારઃ પ્રિયયા સહિતો વને ।
રેમે સમેત્ય કાલજ્ઞઃ પ્રિયયા કમલેક્ષણઃ ॥
ભ્રાત્રા વિનિકૃતં રાજ્યાત્ પ્રોવાચ કમલેક્ષણા ।
એહ્ય્ આગચ્છ નૃપશ્રેષ્ઠ ત્યજ રાજ્યકૃતાં સ્પૃહામ્ ॥
ગચ્છાવ સહિતૌ વીર મધોર્ મમ પિતુર્ ગૃહમ્ ।
રમ્યં મધુવનં નામ કામપુષ્પફલદ્રુમમ્ ।
સહિતૌ તત્ર રંસ્યાવો યથા દિવિગતૌ તથા ॥
પિતુર્ મે દયિતસ્ ત્વં હિ માતુશ્ ચ મમ પાર્થિવ ।
મત્પ્રિયત્વાત્ પ્રિયતરો ભ્રાતુશ્ ચ લવણસ્ય મે ॥
રંસ્યાવસ્ તત્ર સહિતૌ રાજ્યસ્થાવ્ ઇવ કામગૌ ।
તત્ર ગત્વા નરશ્રેષ્ઠ હ્ય્ અમરાવ્ ઇવ નન્દને ।
વિહરિષ્યામ ભદ્રં તે યથા દેવસુતૌ તથા ॥
અશ્વિનાવ્ ઇવ દેવાનાં વિહરિષ્યાવ નિત્યશઃ ।
ત્યજ ચૈનં મહારાજ ભ્રાતરં તે ઽતિમાનિનમ્ ।
આવયોર્ દ્વેષિણં નિત્યં મત્તં રાજ્યમદેન વૈ ॥
ધિગ્ ઇમં ગર્હિતં વાસં ભૃત્યવચ્ ચ પરાશ્રયમ્ ।
ગચ્છાવ સહિતૌ વીર પિતુર્ મે ભવનાન્તિકમ્ ॥
તસ્ય પૂર્વવિરુદ્ધસ્ય પૂર્વજં ભ્રાતરં પ્રતિ ।
કામાર્તસ્ય નરેન્દ્રસ્ય પત્ન્યાસ્ તદ્ રુરુચે વચઃ ॥
તતો મધુપુરં રાજા હર્યશ્વઃ સ જગામ હ ।
ભાર્યયા સહ કામિન્યા કામી પુરુષસત્તમઃ ॥
મધુના દાનવેન્દ્રેણ સ સામ્ના સમુદાહૃતઃ ।
સ્વાગતં વત્સ હર્યશ્વ પ્રીતો ઽસ્મિ તવ દર્શનાત્ ॥
યદ્ ઇમં મમ રાજ્યં વૈ સર્વં મધુવનં વિભો ।
દદામિ તવ રાજેન્દ્ર ક્ષણે ઽસ્મિન્ પ્રતિગૃહ્યતામ્ ॥
વને ઽસ્મિંલ્ લવણશ્ ચાયં મૈથુનં તે ભવિષ્યતિ ।
લવણશ્ ચાપ્ય્ અયં રાજન્ વીર્યવાન્ બલવત્તરઃ ।
અમિત્રનિગ્રહે ચૈવ કર્ણધારત્વમ્ એષ્યતિ ॥
પાલયેદં શુભં રાષ્ટ્રં સમુદ્રાનૂપભૂષિતમ્ ।

ગોસમૃદ્ધં શ્રિયા જુષ્ટમ્ આભીરપ્રાયમાનુષમ્ ॥
અત્ર તે વસતસ્ તાત દુર્ગં ગિરિપુરં મહત્ ।
ભવિતા પાર્થિવવાસઃ સુરાષ્ટ્રવિષયો મહાન્ ॥
અનૂપવિષયશ્ ચૈવ સમુદ્રાન્તે નિરામયઃ ।
આનર્તં નામ તદ્ રાષ્ટ્રં ભવિષ્યત્ય્ આયતં મહત્ ॥
તદ્ ભવિષ્યમ્ અહં મન્યે કાલયોગેન પાર્થિવ ।
અધ્યાસ્સ્વ ચ યથાકામં પાર્થિવં વૃત્તમ્ ઉત્તમમ્ ॥
યાયાતમ્ અપિ વંશસ્ તે સમેષ્યતિ ચ યાદવમ્ ।
અત્ર વંશે ચ વંશસ્ તે સોમસ્ય ભવિતા કિલ ॥
એષ મે વિષયસ્ તાત તવૈવ વિષયોપમઃ ।
દત્ત્વા યાસ્યામિ તપસે સાગરં દાનવાલયમ્ ॥
લવણેન સમાયુક્તસ્ ત્વમ્ ઇમં વિષયોત્તમમ્ ।
પાલયસ્વાખિલં તાત સ્વસ્ય વંશસ્ય વૃદ્ધયે ॥
બાઢમ્ ઇત્ય્ એવ હર્યશ્વઃ પ્રતિજગ્રાહ તત્પુરમ્ ।
સ ચ દૈત્યસ્ તપોવાસં જગામ વરુણાલયમ્ ॥
હર્યશ્વશ્ ચ મહાતેજા દુર્ગં ગિરિપુરોત્તમમ્ ।
નિવેશયામ્ આસ પુરં વાસાર્થમ્ અમરોપમઃ ॥
સત્યનામ ચ તદ્ રાષ્ટ્રં સુરાષ્ટ્રં ગોધનાયુતમ્ ।
અચિરેણૈવ કાલેન સમૃદ્ધ્યા પ્રતિપૂર્યતે ॥
અનૂપવિષયં ચૈવ વેલાવનવિભૂષિતમ્ ।
નિવિષ્ટં ક્ષેત્રસસ્યાઢ્યં પ્રાકારગ્રામસંકુલમ્ ॥
શશાસ સ નૃપઃ સ્ફીતં તદ્ રાષ્ટ્રં રાષ્ટ્રવર્ધનઃ ।
રાજધર્મેણ યશસા પ્રજાનાં નન્દિવર્ધનઃ ॥
તસ્ય સમ્યક્પ્રચારેણ હર્યશ્વસ્ય મહાત્મનઃ ।
સમવર્ધત તદ્ રાજ્યં રાષ્ટ્રં સર્વગુણાન્વિતમ્ ॥
સ હિ રાજ્યસ્થિતો રાજ્યે રાજવૃત્તેન શોભિતઃ ।
પ્રાપ્તઃ કુલોચિતાં લક્ષ્મીં વૃત્તેન ચ નયેન ચ ॥
તસ્યૈવં સુપ્રવૃત્તસ્ય પુત્રકામસ્ય ભાર્યયા ।
મધુમત્યાં સુતો જજ્ઞે યદુર્ નામ મહાયશાઃ ॥
સો ઽવર્ધત મહાતેજા યદુર્ દુંદુભિનિસ્વનઃ ।
રાજલક્ષણસંપન્નઃ સપત્નૈર્ દુરતિક્રમઃ ॥
યદુર્ નામાભવત્ પુત્રો રાજલક્ષણસંયુતઃ ।
યથાસ્ય પૂર્વકો રાજા પૂરુઃ સ સુમહાયશાઃ ।
સ એક એવ તસ્યાસીત્ પુત્રઃ પરમશોભનઃ ।
ઊર્જિતઃ પૃથિવીભર્તા હર્યશ્વસ્ય મહાત્મનઃ ॥
દશવર્ષસહસ્રાણિ સ કૃત્વા રાજ્યમ્ અવ્યયમ્ ।
જગામ ત્રિદિવં રાજા ધર્મેણાસ્તમિતો ભુવિ ॥
તતો યદુર્ અદીનાત્મા પ્રજાભિશ્ ચાભ્યષિચ્યત ।
પિતર્ય્ ઉપરતે શ્રીમાન્ ક્રમેણાર્ક ઇવોદિતઃ ॥
શશાસ ચેમાં વસુધાં શાન્તસામન્તતસ્કરામ્ ।

યદુર્ ઇન્દ્રપ્રતીકાશો નૃપો યેન સ્મ યાદવાઃ ॥
સ કદાચિન્ નૃપશ્ ચક્રે જલક્રીડાં મહોદધૌ ।
દારૈઃ સહ મહોદારૈઃ સતાર ઇવ ચન્દ્રમાઃ ॥
સ તત્ર સહસા ક્ષિપ્તિસ્ તિતીર્ષુઃ સાગરામ્ભસિ ।
ધૂમવર્ણેન નૃપતિઃ સર્પરાજેન વીર્યવાન્ ॥
સો ઽપકૃષ્યત વેગેન જલે સર્પપુરં મહત્ ।
મણિસ્તમ્ભગૃહદ્વારં મુક્તાદામવિભૂષિતમ્ ॥
કીર્ણં શઙ્ખકુલૈઃ શુભ્રૈ રત્નરાશિવિભૂષિતમ્ ।
પ્રવાલાઙ્કુરપત્રાઢ્યૈઃ પાદપૈર્ ઉપશોભિતમ્ ॥
પૂર્ણં પન્નગનારીભિઃ સમુદ્રોદરચારિભિઃ ।
ધ્વજેન મધ્યે ભાસ્વન્તં સ્વસ્તિકેનેન્દુવર્ચસા ॥
સ તદ્ દદર્શ રાજેન્દ્રો મજ્જિતઃ સાગરામ્ભસિ ।
પન્નગેન્દ્રપુરં તોયે જગત્યામ્ ઇવ નિર્મિતમ્ ॥
સ્વસ્થશ્ ચૈવ પુરે તત્ર પ્રવિવેશ નૃપો યદુઃ ।
અગારં તોયદાકારં પૂર્ણં સર્પવધૂગણૈઃ ॥
તસ્ય દત્તં મણિમયં જલજં પરમાસનમ્ ।
સ્વાસ્તીર્ણં પદ્મપત્રૈશ્ ચ પદ્મસૂત્રોત્તમચ્છદમ્ ॥
સમાસીનં નૃપં તત્ર પરમે પન્નગાસને ।
દ્વિજિહ્વપતિર્ અવ્યગ્રો ધૂમવર્ણો ઽભ્યભાષત ॥
પિતા તે સ્વર્ગતિં પ્રાપ્તઃ કૃત્વા વંશમ્ ઇમં મહત્ ।
ભવન્તં તેજસા યુક્તમ્ ઉત્પાદ્ય વસુધાધિપમ્ ।
યાદવો નામ વંશો ઽયં યથા તે પુત્રસંજ્ઞિતઃ ।
પિત્રા તે તાત લોકે ઽસ્મિન્ સ્થાપિતઃ પાર્થિવાકરઃ ॥
વંશે ચાસ્મિંસ્ તવ વિભો દેવાનાં તનયાવ્યયાઃ ।
ઋષીણામ્ ઉરગાણાં ચ ઉત્પત્સ્યન્તે નૃયોનિજાઃ ॥
તન્ મમેહ સુતાઃ પઞ્ચ કુમાર્યો વૃત્તસંમતાઃ ।
ઉત્પન્ના યૌવનાશ્વસ્ય ભગિન્યો નૃપસત્તમ ॥
પ્રતીચ્છેમાઃ સ્વધર્મેણ પ્રાજાપત્યેન કર્મણા ।
વરં ચ તે પ્રદાસ્યામિ વરાર્હસ્ ત્વં મતો મમ ॥
ભૌમાશ્ ચ કૌકુરાશ્ ચૈવ ભોજાન્ધકસયાદવાઃ ।
દાશાર્હા વૃષ્ણયશ્ ચેતિ ખ્યાતિં યાસ્યન્તિ સપ્ત તે ॥
સ તસ્મૈ ધૂમવર્ણો વૈ કન્યાઃ કન્યાવ્રતે સ્થિતાઃ ।
જલપૂર્ણેન યોગેન દદાવ્ ઇન્દ્રસમાય વૈ ॥
વરં ચાસ્મૈ દદૌ પ્રીતઃ સ વૈ પન્નગપુંગવઃ ।
શ્રાવયત્ કન્યકા સર્વા યથાક્રમમ્ અદીનવત્ ॥
એતાસુ તે સુતાઃ પઞ્ચ સુતાસુ મમ માનદ ।
ઉત્પત્સ્યન્તે પિતુસ્ તેજો માતુશ્ ચૈવ સમાશ્રિતાઃ ॥
અસ્મત્સમયબદ્ધાશ્ ચ સલિલાભ્યન્તરેચરાઃ ।
તવ વંશે ભવિષ્યન્તિ પાર્થિવાઃ કામરૂપિણઃ ॥
સ વરં કન્યકાશ્ ચૈવ લબ્ધ્વા યદુવૃષસ્ તદા ।

ઉન્મમજ્જાથ વેગેન સલિલાચ્ ચન્દ્રમા યથા ॥
સ પઞ્ચકન્યામધ્યસ્થો રુરુચે તત્ર પાર્થિવઃ ।
પઞ્ચતારેણ સંયુક્તો નક્ષત્રેણેવ ચન્દ્રમાઃ ॥
સ તદ્ અન્તઃપુરં સર્વં દદર્શ નૃપસત્તમઃ ।
વૈવાહિકેન વેષેણ દિવ્યસ્રગનુલેપનઃ ॥
સમાશ્વસ્ય ચ તાઃ સર્વાઃ પત્નીર્ વૈ પાવકોપમાઃ ।
જગામ સ્વપુરં રાજા ગત્વા વૈ રમતે ભૃશમ્ ॥
પ્રીત્યા પરમયા યુતઃ ।
સ્વપુરં તુ તતો રાજા @
સ તાસુ નાગકન્યાસુ કાલેન મહતા નૃપઃ ।
જનયામ્ આસ વિક્રાન્તાન્ પઞ્ચ પુત્રાન્ કુલોદ્વહાન્ ॥
મુચુકુન્દં મહાબાહું પદ્મવર્ણં તથૈવ ચ ।
માધવં સારસં ચૈવ હરિતં ચૈવ પાર્થિવમ્ ॥
એતાન્ પઞ્ચ સુતાન્ સૌમ્યાન્ પઞ્ચભૂતોપમાન્ ભુવિ ।
ઈક્ષમાણો નૃપઃ પ્રીતિં જગામાતુલવિક્રમઃ ॥
તે પ્રાપ્તવયસઃ સર્વે સ્થિતાઃ પઞ્ચ યથાદ્રયઃ ।
તે જિતા બલદર્પેણ ઊચુઃ પિતરમ્ અગ્રતઃ ॥
તાત યુક્તાઃ સ્મ વયસા બલે મહતિ તસ્થુષઃ ।
ક્ષિપ્રમ્ આજ્ઞપ્તુમ્ ઇચ્છામઃ કિં કુર્મસ્ તવ શાસનાત્ ॥
સ તાન્ નૃપતિશાર્દૂલઃ શાર્દૂલાન્ ઇવ તેજિતાન્ ।
પ્રાહ પ્રીત્યા પરમયા સુતવીર્યે કુતૂહલઃ ॥
વિન્ધ્યર્ક્ષવન્તાવ્ અભિતો દ્વે પુર્યૌ પર્વતાશ્રયે ।
નિવેશયત્વ્ અયં તાવન્ મુચુકુન્દઃ સુતો મમ ॥
સહ્યસ્ય ચોપરિ પુરીં દક્ષિણાં દિશમ્ આશ્રિતઃ ।
પદ્મવર્ણો ઽપિ મે પુત્રો નિવેશયતુ માચિરમ્ ॥
તસ્યૈવ પરતઃ કાન્તે દેશે ચમ્પકભૂષિતે ।
સારસો મે પુરં તત્ર નિવેશયતુ પુત્રકઃ ॥
હરિતો ઽયં મહાબાહુઃ સાગરે હરિતોદકે ।
દ્વીપં પન્નગરાજસ્ય સુતો મે પાલયિષ્યતિ ॥
માધવો ઽયં મમ સુતો જ્યેષ્ઠઃ શ્રેષ્ઠશ્ ચ ધર્મવિત્ ।
યૌવરાજ્યેન સંયુક્તઃ સ્વપુરં પાલયિષ્યતિ ॥
તે નૃપપ્રક્રિયાં પ્રાપ્તા અભિષિક્તાઃ સચામરાઃ ।
પિત્રાનુશિષ્ટાશ્ ચત્વારો લોકપાલોપમા નૃપાઃ ॥
સ્વં સ્વં નિવેશનં સર્વે ભેજિરે નૃપસત્તમાઃ ।
પુરસ્થાનાનિ પુણ્યાનિ મૃગયન્તો યથાક્રમમ્ ॥
મુચુકુન્દસ્ તુ રાજર્ષિર્ વિન્ધ્યમધ્યે વ્યરોચત ।
સ્વસ્થાનં નર્મદાતીરે દારુણોપલસંકટે ॥
સ તુ તં શોધયામ્ આસ વિવિક્તે વિચચાર હ ।
સેતું ચૈવ સમં ચક્રે પરિખાશ્ ચામિતોદકાઃ ॥
સ્થાપયામ્ આસ ભાગેષુ દેવતાયતનાનિ ચ ।

રથ્યા વીથ્યો નૃણાં માર્ગાશ્ ચત્વરાણિ ગૃહાણિ ચ ॥
સ તાં પુરીં ધનવતીં પુરુહૂતપુરીપ્રભામ્ ।
નાતિદીર્ઘેણ કાલેન ચકાર નૃપસત્તમઃ ॥
ગોભિર્ ધનેન ધાન્યેન સંપૂર્ણાં ધ્વજમાલિનીમ્ ।
નામ ચાસ્યાઃ શુભં ચક્રે નિર્મિતં સ્વેન તેજસા ।
તસ્યાઃ પુર્યા નૃપશ્રેષ્ઠો દેવશ્રેષ્ઠપરાક્રમઃ ॥
મહાશ્મસંઘાતવતી ઋક્ષવન્તમ્ ઉપાશ્રિતા ।
માહિષ્મતી નામ પુરી પ્રકાશમ્ ઉપયાસ્યતિ ॥
ઉભાભ્યામ્ ઋક્ષપાદાભ્યાં પર્વતાભ્યાં મહાપુરીમ્ ।
મધ્યે નિવેશયામ્ આસ શ્રિયા પરમયા વૃતામ્ ॥
પુરિકાં નામ ધર્માત્મા પુરીં દેવપુરીપ્રભામ્ ।
ઉદ્યાનામ્રવનોપેતાં સમૃદ્ધાપણચત્વરામ્ ॥
ઋક્ષવન્તો ઽભિતશ્ ચૈવ તીરે તત્ર નિરામયે ।
નિર્મિતા સા પુરી રાજ્ઞા પુરીકા નામ નામતઃ ॥
સ તે દ્વે વિપુલે પુર્યૌ રાજપુર્યુપમે શુભે ।
પાલયામ્ આસ ધર્માત્મા રાજા ધર્મેણ વીર્યવાન્ ॥
પદ્મવર્ણો ઽપિ રાજર્ષિઃ સહ્યપૃષ્ઠે પુરોત્તમમ્ ।
ચકાર નદ્યા વેણ્ણાયાસ્ તીરે તરુલતાકુલે ॥
વિષયસ્યાલ્પતાં જ્ઞાત્વા સંપૂર્ણં રાષ્ટ્રમ્ એવ ચ ।
નિવેશયામ્ આસ નૃપઃ સ વપ્રપ્રાયમ્ ઉત્તમમ્ ॥
પદ્મવન્તં જનપદં કરવીરં ચ તત્પુરમ્ ।
નિર્મિતં પદ્મવર્ણેન પ્રાજાપત્યેન કર્મણા ॥
સારસેનાપિ વિહિતં રમ્યં ક્રૌઞ્ચપુરં મહત્ ।
ચમ્પકાશોકબહુલં વિપુલં તામ્રમૃત્તિકમ્ ॥
વનવાસીતિ વિખ્યાતઃ સ્ફીતો જનપદો મહાન્ ।
પુરં તુ તસ્ય તચ્ છ્રીમદ્ દ્રુમૈઃ સર્વર્તુકૈર્ વૃતમ્ ॥
હરિતશ્ ચ મહાબાહુઃ પિતુર્ આજ્ઞાપુરસ્કૃતઃ ।
હરિતો ઽપિ સમુદ્રસ્ય દ્વીપં સમભિપાલયન્ ।
રત્નસંચયસંપૂર્ણં નારીજનમનોહરમ્ ॥
તસ્ય દાશા જલે મગ્ના મદ્ગુરા નામ વિશ્રુતાઃ ।
યે હરન્તિ સદા શઙ્ખાન્ સમુદ્રોદરચારિણઃ ॥
તસ્યાપરે દાશગણાઃ પ્રવાલાઞ્ જલસંભવાન્ ।
સંચિન્વન્તિ સદા યુક્તા જાતરૂપં ચ મૌક્તિકમ્ ॥
જલજાનિ ચ રત્નાનિ નિષાદાસ્ તસ્ય માનવાઃ ।
પ્રચિન્વન્તો ઽર્ણવે યુક્તા નૌભિઃ સંયાનગામિનઃ ॥
મત્સ્યમાંસેન તે સર્વે વર્તયન્તિ સદા નરાઃ ।
ગૃહ્ણન્તઃ સર્વરત્નાનિ નિરતા દ્વીપવાસિનઃ ॥
તૈઃ સંયાનગતા રત્નૈર્ વણિજો દૂરદેશજાઃ ।
હરિતં તર્પયન્ત્ય્ એકં યથૈવ ધનદં તથા ॥
એવમ્ ઇક્ષ્વાકુવંશાત્ તુ યદુવંશો વિનિઃસૃતઃ ।

ચતુર્ધા યદુપુત્રૈસ્ તુ ચતુર્ભિર્ ભિદ્યતે પુનઃ ॥
સ યદુર્ માધવે રાજ્યં વિસૃજ્ય યદુપુંગવે ।
ત્રિવિષ્ટપં ગતો રાજા ત્યક્ત્વા દેહં મહીતલે ॥
બભૂવ માધવસુતઃ સત્વતો નામ વીર્યવાન્ ।
સત્ત્વવૃત્તગુણોપેતો રાજા રાજગુણે સ્થિતઃ ॥
સત્વતસ્ય સુતો રાજા ભીમો નામ મહાન્ અભૂત્ ।
યેન ભૈમાઃ સ્મ સંવૃત્તાઃ સત્વતાત્ સાત્વતાઃ સ્મૃતાઃ ॥
રાજ્યસ્થે તુ નૃપે તસ્મિન્ રામે રાજ્યં પ્રશાસતિ ।
શત્રુઘ્નો લવણં હત્વા ચિચ્છેદ સ મધોર્ વનમ્ ॥
તસ્મિન્ મધુવનસ્થાને પુરીં ચ મથુરામ્ ઇમામ્ ।
નિવેશયામ્ આસ વિભુઃ સુમિત્રાનન્દિવર્ધનઃ ॥
પર્યાયે ચૈવ રામસ્ય ભરતસ્ય તથૈવ ચ ।
સુમિત્રાયાઃ સુતાભ્યાં ચ સ્થાનં પ્રાપ્તં ચ વૈષ્ણવમ્ ॥
સુમિત્રાસુતયોશ્ ચૈવ પ્રાપ્તયોર્ વૈષ્ણવં પદમ્ ।
ભીમેનેયં પુરી તેન રાજ્યસંબન્ધકારણાત્ ।
યાદવેન પુરી વ્યાપ્તા ભીમેન તુ મહાત્મના ।
સ્વવંશે સ્થાપિતા પૂર્વં સ્વયમ્ અધ્યાસિતા તથા ॥
તતઃ કુશે સ્થિતે રાજ્યે લવે ચ યુવરાજનિ ।
અન્ધકો નામ ભીમસ્ય સુતો રાજ્યમ્ અકારયત્ ॥
અન્ધકસ્ય સુતો જજ્ઞે રૈવતો નામ પાર્થિવઃ ।
ઋક્ષસ્ તુ રૈવતાજ્ જજ્ઞે રમ્યે પર્વતમૂર્ધનિ ॥
તતસ્ તુ રૈવતસુતઃ પર્વતઃ સાગરાન્તિકે ।
નામ્ના રૈવતકો નામ ભૂમૌ ભૂમિધરઃ સ્મૃતઃ ॥
રૈવતસ્યાત્મજો રાજા વિશ્વગર્ભો મહાયશાઃ ।
બભૂવ પૃથિવીપાલઃ પૃથિવ્યાં પ્રથિતઃ પ્રભુઃ ॥
તસ્ય ભાર્યાસુ તિસૃષુ દિવ્યરૂપાસુ કેશવ ।
ચત્વારો જજ્ઞિરે પુત્રા રુચ્યા પ્રોષ્ઠપદોપમાઃ ॥
વસુર્ બભ્રુઃ સુષેણશ્ ચ શુભાક્ષશ્ ચૈવ વીર્યવાન્ ।
યદુપ્રવીરાઃ પ્રખ્યાતા લોકપાલા ઇવાપરે ॥
તૈર્ અયં યાદવો વંશઃ પાર્થિવૈર્ બહુલીકૃતઃ ।
યે સ્મ તે કૃષ્ણ લોકે ઽસ્મિન્ પ્રજાવન્તઃ પ્રજેશ્વરાઃ ॥
વસોસ્ તુ કુન્તિવિષયે વસુદેવઃ સુતો ઽભવત્ ।
સાત્વતં સત્ત્વસંપન્નં જનયામ્ આસ વીર્યવાન્ ।
જનયામ્ આસ ચૈવાત્ર સુપ્રભે દ્વે ચ દારિકે ॥
કુન્તીં ચ પાણ્ડોર્ મહિષીં દેવતામ્ ઇવ ભૂચરીમ્ ।
ભાર્યાં ચ ચેદિરાજસ્ય દમઘોષસ્ય સુપ્રભામ્ ॥
ભાર્યાં ચ દમઘોષસ્ય ચેદિરાજસ્ય સુપ્રભામ્ ।
એષ તે સ્વસ્ય વંશસ્ય પ્રભવઃ પરિકીર્તિતઃ ।
શ્રુતો મયા પુરા કૃષ્ણ કૃષ્ણદ્વૈપાયનાન્તિકાત્ ॥
ત્વં ત્વ્ ઇદાનીં પ્રનષ્ટે ઽસ્મિન્ વંશે વંશભૃતાં વર ।