Harivaṃśa, Appendix I · Part 361380

mahān ayam asau puṣṭo bhakṣayāmy enam agrataḥ /
vidārya pūrvavad vaktraṃ balabhadram upādravat //
visṛjya saśaraṃ cāpaṃ rākṣasasya puraḥ sthitaḥ /
muṣṭiṃ pragṛhya balavān sphoṭayan bāhum uttamam //
hiḍimbas tv atha duṣṭātmā muṣṭiṃ kṛtvā mahāravam /
jaghāna vakṣo rāmasya vyāditāsya ivāntakaḥ //
kruddho 'tha balabhadras tu muṣṭinā tena tāḍitaḥ /
jaghāna muṣṭinā rāmo rākṣasendram aninditaḥ //
muṣṭiyuddhaṃ samabhavan nararākṣasavīrayoḥ /
yudhyator yuddharaṅgeṣu nararākṣasasiṃhayoḥ /
tayoś caṭacaṭāśabdaḥ prādur āsīd bhayānakaḥ //
atha rākṣasarājas tu muṣṭinā rāmam āhave /
jaghāna vakṣodeśe tu vajreṇeva puraṃdaraḥ //
atha rāmo balī sākṣān muṣṭiṃ saṃvartya yatnataḥ /
hiḍimbaṃ tāḍayām āsa vakṣasy amaravidviṣam //
talābhyām atha rāmas tu jaghne vaktre sa rākṣasam //
āhatas talaghātena hiḍimbo rākṣaseśvaraḥ /
jānubhyām apatad bhūmau gatāsur iva rākṣasaḥ //
tata utpatya rāmas tu dorbhyāṃ saṃgṛhya rākṣasam /
ādāya bāhuvegena bhrāmayitvā padāt padam //
vyāvidhya suciraṃ rāmo darśayann ātmano balam /
utkṣipya rākṣasendraṃ taṃ sarvalokasya paśyataḥ //
gavyūtimātraṃ cikṣepa tato deśād dhalāyudhaḥ /
gatāsur iva rakṣas tu tato deśān nirākramat //
ye kecid rākṣasās tatra hataśeṣā mahāraṇe /
balabhadrāt tato bhītā jagmuś caiva diśo daśa //
atha bhagavān api bhāskaro raviḥ @
saṃhṛtya tejāṃsi sahasraraśmiḥ |
astaṃ yayau cakṣur api prajānām @
īṣattamaś cāpi samāviveśa ||
tasmin praviṣṭe 'tha samudratoyaṃ @
prajāpatau viśvamukhe jagadgurau |
nakṣatranāthaḥ samupājagāma @
saṃdhyātamo 'pi vyanaśan nṛpottama ||
prabhātakāle nṛpasattamā raṇe @
govardhane kiṃnaragītanādite |
iti bruvanto nṛpasattamās tadā @
vyupāramaṃs tatra raṇotsavaṃ nṛpa ||
ubhau tau haṃsaḍibhakau rātrāv eva mahāgirim /
jagmatuḥ sahitau rājan govardhanam atho nṛpa //

atha prabhāte vimale sūrye cābhyudite sati /
govardhanaṃ jagāmāśu keśavaḥ keśisūdanaḥ //
śaineyo balabhadraś ca yādavāḥ sāraṇādayaḥ /
gandharvair apsarobhiś ca nāditaṃ bahudhā girim //
jagmatuḥ sahitau rājan govardhanam atho girim /
godhanair atha sainyaiś ca nāditaṃ bahudhā girim //
tasyottaraṃ nṛpaśreṣṭha pārśvaṃ saṃprāpya yādavāḥ /
nikaṣā yamunāṃ rājaṃs tato yuddham avartata /
haṃsena ḍibhakenātha yādavaiś ca samantataḥ //
ugrasenas trisaptatyā śarāṇāṃ nataparvaṇām /
vivyādha haṃsaḍibhakau vasudevaś ca saptabhiḥ /
sāraṇaḥ pañcaviṃśatyā daśabhiḥ kaṅka eva ca //
niśaṭhas triṃśatā rājan sātyakiś cāpi saptabhiḥ /
aśītyā vipṛthū rājann uddhavo daśabhiḥ śaraiḥ //
pradyumnas triṃśatā rājan sāmbaś cāpi ca saptabhiḥ /
anādhṛṣṭis tv ekaṣaṣṭyā śarāṇāṃ nataparvaṇām //
evaṃ te sahitā rājaṃś cakrur yuddham adīnavat /
atyadbhutaṃ mahāghoraṃ yādavāḥ sarva eva ca //
cakrus tābhyāṃ mahāyuddhaṃ vāsudevasya paśyataḥ /
sarvān atha mahārāja yādavān balavattarān //
tāv ubhau haṃsaḍibhakau nṛpāṃs tān pratyavidhyatām /
pratyekaṃ daśabhir vidhvā bāṇaiś ca kṛtasaṃyataiḥ /
jaghnatuś ca śarais tīkṣṇair atyarthaṃ yādaveśvarān //
vyathitāḥ sarva evaite vamantaḥ śoṇitaṃ bahu /
mādhave kiṃśukā rājan puṣpitā iva te babhuḥ //
bhītāś ca yādavā rājan palāyanaparāyaṇāḥ /
etasminn antare rājan vasudevātmajau nṛpa //
vāsudevo halī yuddhe pramukhe dhanvinau tayoḥ /
cakratur yuddham atulaṃ skandaśakrāv ivāmbare //
tato devāḥ sagandharvāḥ siddhā yakṣā maharṣayaḥ /
vimānasthāś ca dadṛśur yuddhaṃ devāsuropamam //
tataḥ prādur abhūtāṃ tau bhūtau bhūteśvarasya ha /
śūlinā preṣito yuddhe rakṣārthaṃ balinau tayoḥ //
haṃso 'tha vāsudevaś ca yuddhaṃ cakratur īśvarau /
rāmaś ca ḍibhakaś caiva saṃyuktau yuddhakāṅkṣayā //
vikrāntāḥ sarva evaite śastre hy astre tathā bale /
śaṅkhān dadhmuḥ pṛthag rājan sve sve sarve rathe sthitāḥ //
atha kṛṣṇo hṛṣīkeśaḥ pāñcajanyaṃ mahāsvanam /
dadhmau padmapalāśākṣaḥ sarvān vismāpayann iva //
atha bhūtau mahāghorau lambodaraśarīriṇau /

dudruvatur mahārāja śūlam ādāya keśavam /
śūlena pothayāṃ rājaṃś cakratur yādaveśvaram //
tābhyāṃ samāhato viṣṇur devagandharvasaṃnidhau /
īṣasmitādharo devaḥ kiṃcid utplutya satvaram /
rathād rathivaraśreṣṭhas tau pragṛhya jagatpatiḥ //
bhrāmayitvā śataguṇam alātam iva keśavaḥ /
kailāsaṃ ca samuddiśya pracikṣepa tato hariḥ //
tāv etya tu gireḥ śṛṅgaṃ kailāsasya mahāmate /
dṛṣṭvā tatkarma devasya vismayaṃ jagmatuḥ param //
haṃsaś ca dṛṣṭvā tatkarma roṣatāmrāyatekṣaṇaḥ /
uvāca vacanaṃ viṣṇuṃ paśyatāṃ tridivaukasām //
kimarthaṃ rājasūyasya vighnaṃ carasi keśava /
brahmadatto mahīpālo yaṣṭā tasya mahākratoḥ /
karaṃ diśa yathāyogaṃ yadi prāṇān prakāṅkṣase //
atha cet tvaṃ kṣaṇaṃ tiṣṭha tato jñātvā karaṃ bahu /
dadāsi nandaputra tvaṃ tato yaṣṭā sa me guruḥ //
īśvaro 'haṃ sadā rājñāṃ devānām iva śūladhṛk /
evaṃ te vīryavibhavaṃ nāśayiṣyāmi saṃyuge //
ity uktvā saśaraṃ cāpaṃ sālatālopamaṃ nṛpa /
ākṛṣya ca yathāprāṇaṃ nārācena sa keśavam /
lalāṭe cikṣipe haṃso lalāma iva so 'bhavat //
uvāca sātyakiṃ kṛṣṇo rathaṃ vāhaya me prabho /
dārukaṃ pṛṣṭavāhaṃ taṃ kṛtvā keśava īśvaraḥ //
atha tena samādiṣṭaḥ sātyakir vāhayan ratham /
maṇḍalāni bahūny ājau darśayām āsa satvaram //
atha viddho dṛḍhaṃ tena śareṇa harir īśvaraḥ /
āgneyam astraṃ saṃyojya śare kasmiṃścid īśvaraḥ /
uvāca haṃsaṃ rājendra sātyakiṃ preṣayan hayān //
anena tvāṃ dahāmy adya yadi śaknoṣi vāraya /
alaṃ te bahuyuddhena kṣatriyo 'si sadā śaṭha //
mattaś cet karam icchaṃs tvaṃ darśayādya parākramam /
yatayo bādhitā haṃsa puṣkare saṃsthitās tvayā //
śāstā tvaṃ khalu viprāṇāṃ sthite mayi narādhama /
sthite mayi jagannāthe hatvā kṣatriyakaṇṭakān //
śāstāsmy atho 'satāṃ loke duṣṭānāṃ brahmavidviṣām /
śāpena yatimukhyānāṃ hata eva purādhama //
mṛtyave tvāṃ nivedyādya rakṣitā brāhmaṇān aham /
iti bruvaṃs tad astraṃ tu mumoca yudhi keśavaḥ /
tad astraṃ vāruṇenātha haṃso 'pi pratyaṣedhayat //
vāyavyam atha govindo mumoca yudhi haṃsake /

tad astraṃ vārayām āsa māhendreṇa nṛpottama //
atha māheśvaraṃ kṛṣṇo mumocātyugram āhave /
raudreṇa tat tato haṃso vārayām āsa tatkṣaṇāt //
gāndharvaṃ rākṣasaṃ caiva paiśācam atha keśavaḥ /
brahmāstram atha kauberam āsuraṃ yāmyam eva ca //
chittvāsyaitāni haṃsas tu mumoca yudhi satvaram /
vāraṇārthaṃ tadastrāṇāṃ caturṇāṃ mādhavasya ha //
atha brahmaśiro nāma ghoraṃ śatruvināśanam /
mumoca haṃsam uddiśya keśavaḥ krodhamūrchitaḥ /
yojayām āsa tad dhaṃse mahāghoraparākramam //
atha bhīto mahāraudram astraṃ dṛṣṭvā nṛpottamaḥ /
haṃso 'pi tena rājendra vārayām āsa taṃ śaram //
yamunāpa upaspṛśya devadevo janārdanaḥ /
astraṃ vaiṣṇavam ādāya śare suniśite hariḥ /
yojayām āsa bhūtātmā bhūtabhāvanabhāvanaḥ //
yena devā raṇe hatvā rājyam āpuḥ purāsurān /
tadastraṃ yojayām āsa vadhārthaṃ tasya bhūpateḥ //
atha bhīto mahāraudram astraṃ dṛṣṭvā nṛpottama /
haṃso rājā mahārāja niśceṣṭa iva saṃbabhau //
utplutya sa rathāt tasmād yamunām abhyadhāvata /
yatra kṛṣṇo hṛṣīkeśaḥ kāliyaṃ balaśālinam //
mamarda ca mahāghoraṃ yāvat pātālasaṃsthitiḥ /
tāvad dīrghaṃ mahānīlaṃ kālāñjananibhaṃ mahat //
tasmin hrade mahāghore papātātha sa haṃsakaḥ /
haṃse patati tasmiṃs tu mahān rāvo babhūva ha /
girīṇāṃ pātyamānānāṃ samudra iva vajriṇā //
rathād utplutya kṛṣṇo 'pi tasyopari papāta ha /
devadevo jagannātho jagad vismāpayann iva /
prāharat taṃ mahābāhuṃ pādābhyām atha keśavaḥ //
pādakṣepaṃ tatas tasmāl labdhvā haṃso nṛpottama /
mamāra ca nṛpaśreṣṭha kecid evaṃ vadanti hi //
anye pātālam āyāto bhakṣitaḥ pannagair iti /
adyāpi naiva rājendra dṛṣṭa ity anuśuśrumaḥ //
yathāpūrvaṃ jagannātho rathaṃ samupajagmivān //
hate tasmin mahārāja dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ /
akarod rājasūyaṃ ca tava pūrvapitāmahaḥ //
yadi jīved asau haṃsaḥ ko nu maṃsyati taṃ kratum /
sa ca sarvāstravin nityaṃ rudrāl labdhavaraḥ prabho //
kṣaṇād eva mahārāja vārteyaṃ gām agāhata /
hato haṃso hato haṃsaḥ kṛṣṇena ripumardinā //

jagur gandharvapatayo devaloke divāniśam /
kṛṣṇena lokanāthena viṣṇunā prabhaviṣṇunā /
yamunāyā hrade ghore kṛṣṇeneti divāniśam //
śrutvā nihatam atyugraṃ bhrātaraṃ vīryaśālinam /
baladevaṃ parityajya yudhyamānaṃ mahāraṇe //
ḍibhako vīryasaṃpanno yamunām anu jagmivān /
tam anvadhāvad vegena balabhadro halāyudhaḥ //
haṃso hi yatra patitas tatrāsau nipapāta ha /
yamunāyāṃ mahārāja viloḍya jalasaṃcayam //
atikruddho 'tha ḍibhako bhrāmayitvā jalaṃ bahu /
unmajyonmajya sahasā nimajya ca punaḥ punaḥ /
na dadarśa tadā rājan bhrātaraṃ vīryaśālinam //
unmajyātha mahābāhur vāsudevaṃ vilokya ca /
uvāca vacanaṃ rājan ḍibhako vīryavattamaḥ /
are gopakadāyāda kvāsau haṃsa iti sthitaḥ //
vāsudevo 'pi dharmātmā yamunāṃ pṛccha rājaka /
ity abravīt prasannātmā vāsudevaḥ pratāpavān //
tac chrutvā yamunāṃ bhūyaḥ praviśya ḍibhakaḥ kila /
bahuprakāram udvīkṣya bhrātaraṃ bhrātṛvatsalaḥ //
vilalāpa tato rājā ḍibhako bhrāntamānasaḥ /
kva nu gacchasi rājendra vihāyaikam abāndhavam //
kuto bhrātar ito gaccheḥ parityajyaiva mām iha //
vilapyaivaṃ nṛpaśreṣṭha ḍibhako bhrātṛvatsalaḥ /
ātmatyāge manaḥ kurvan yamunāyā mahāhrade //
nimajyonmajya sahasā maraṇe kṛtaniścayaḥ /
hastena jihvām ākṛṣya bhūyo bhūyo vilapya ca //
tataḥ samūlām ākṛṣya jihvāṃ sāhasakṛt svayam /
mamārāntarjale rājan ḍibhako narakāya vai //
gate narādhame haṃse ḍibhake ca tadā hate /
agamat puṇḍarīkākṣo bhūtān vismāpayann iva //
tataḥ prītaḥ prasannātmā vāsudevaḥ pratāpavān /
govardhane 'tha viśramya balabhadrasahāyavān /
kaṃcit kālaṃ mahārāja pūrvabhuktam uvāsa ha //
yaśodā nandagopaś ca kṛṣṇadarśanalālasau /
govardhanagataṃ śrutvā vāsudevaṃ ca sāgrajam //
navanītaṃ ca dadhi ca pāyasaṃ kṛsaraṃ tathā /
vanyaṃ puṣpaṃ mahārāja mayūrāṅgadam eva ca //
ballavair aparaiḥ sārdhaṃ gopībhiś ca samantataḥ /
jagmatuḥ sahasā prītau govardhanam atho nṛpa //
kvacid vṛkṣe samāsaktaṃ kṛṣṇaṃ kṛṣṇamṛgekṣaṇam /

dadarśatur mahābāhuṃ vāsudevaṃ ca sāgrajam //
praṇematuḥ susaṃhṛṣṭau tatra dṛṣṭvā mahābalau /
darśayām āsatur devaṃ pāyasāni mahānti ca //
nandagopaṃ yaśodāṃ ca dṛṣṭvā prīto 'bhavad dhariḥ /
avocac ca tato vākyaṃ nandagopaṃ saballavam /
yaśodāṃ mātaraṃ paścād vāsudevaḥ pratāpavān //
tāta mātar vraje goṣṭhe kuśalaṃ vā svagodhane /
api gāvaḥ kṣīravatyo vatsā vatsatarāḥ pitaḥ //
api vā suśubhaṃ kṣīram api gāvaḥ suśobhanāḥ /
api vā dārakā mātar vatsapālāḥ pitar divā //
bahūni cāpi dāmāni kīlakā api vā bahu /
tṛṇāni bahurūpāṇi kiṃ vā santi pitaḥ sadā //
śakaṭāni sugandhīni kiṃ vā santi pitar dhruvam /
api gopyaḥ putravatyo dārakāḥ kim ajījanan //
ghaṭāḥ kiṃ bahavo mātar abhinnāḥ sarvato vraje /
kiṃ gāvaḥ kṣīram atulaṃ sravany ahar ahaḥ pitaḥ //
haiyaṃgavīnaṃ kṣīrāṇi dadhi vā kim ajījanan /
godhanaṃ sarvam evaitan nīrogaṃ saṃprapadyate //
sarvam etad yaduśreṣṭha nīrogaṃ bahuśaḥ prabho /
kuśalaṃ godhanasyaivaṃ sarvakāleṣu keśava //
rakṣaṇāt tava deveśa sadā kuśalino vayam /
sagodhanāḥ savatsāś ca nīrogā eva keśava //
ekam eva sadā duḥkhaṃ na tvāṃ drakṣyāma keśava /
yad etat kevalaṃ duḥkham iti me dhīyate sadā //
evamādi vilapyantaṃ gacchety āha sa keśavaḥ /
mātaraṃ punar āhedaṃ mātar gaccha gṛhaṃ prati //
ye ca tvāṃ kīrtayiṣyanti te ca svargam avāpnuyuḥ /
ye kecit tvāṃ namasyanti te me priyatarāḥ sadā //
madbhaktāḥ sarvadā santu gacchety āha ca tāṃ hariḥ /
ity uktvā pitarau devo vāsudevaḥ sanātanaḥ /
gāḍham āliṅgya tau prītau preṣayām āsa keśavaḥ //
iti śrutvā ca tadvākyaṃ kṛṣṇād bhaktipuraḥsaram /
yaśodā nandagopaś ca jagmatuḥ svagṛhaṃ kila //
tataḥ kṛṣṇo hṛṣīkeśo yādavair vṛṣṇibhiḥ saha /
gantum aicchat tadā viṣṇuḥ purīṃ dvāravatīṃ kila //
ya etac chṛṇuyān nityaṃ paṭhed vāpi samāhitaḥ /
putravān dhanavāṃś caiva ante mokṣaṃ ca gacchati //
gacchann atha mahāviṣṇuḥ puṣkaraṃ prāpya yādavaiḥ /
apaśyan munimukhyāṃs tu puṣkarasthān nṛpottama //
te sametya mahādevam ṛṣayo vītamatsarāḥ /

arghyādisamudācāraṃ kṛtvainaṃ yādavottamam /
procur viśveśvaraṃ viṣṇuṃ bhūtabhavyabhavatprabhum //
atyadbhutam idaṃ viṣṇo tava vīryaṃ janārdana /
yena tau nihatau yuddhe haṃso ḍibhaka eva ca //
yo vicakro durādharṣo devair api suduḥsahaḥ /
saṃgare nihato deva duḥsādhya iti no matiḥ //
kṣemo naḥ sarvakāryeṣu caratāṃ tapa uttamam /
tvatprasādāj jagannātha carāmas tapa uttamam //
niṣkalmaṣā bhaviṣyāmas tava saṃsmaraṇād dhare /
tvaṃ hi sarvasya duḥkhasya hartā tvāṃ dhyāyatāṃ sadā //
tvadanusmaraṇaṃ jantoḥ sadā puṇyapradaṃ prabho /
tvaṃ hi naḥ satataṃ dhātā vidhātā tapaso hare //
tvam oṃkāro vaṣaṭkāras tvaṃ yajñas tvaṃ pitāmahaḥ /
tvaṃ jyotir brahmaṇo mūrtis tvaṃ brahmā rudra eva ca //
prāṇas tvaṃ sarvabhūtānām antarātmeti śabdyase /
upāsyaḥ sarvabhūtānāṃ yajñair dānair jagatpate //
namo viśvasṛje deva namas te viśvamūrtaye /
pāhi lokam imaṃ deva hatvā brahmadviṣaḥ sadā //
sa tatheti harir viṣṇur yayau dvāravatīṃ purīm /
avasad vṛṣṇibhiḥ sārdhaṃ stūyamānaḥ sa māgadhaiḥ //
iyaṃ ca devadevasya ceṣṭā hi janamejaya /
proktā te pṛcchate rājan kiṃ bhūyaḥ śrotum icchasi //
tataḥ prabhṛti sā devī kāmamohaṃ gatā vibho /
devyās tu vacanaṃ smṛtvā saṃsmarantī patiṃ tadā /
nidrāṃ na bhajate rātrau na divā bhojanaṃ tathā /
smarantī patibhāvaṃ sā vilalāpa nṛpātmajā //
nindantī śaśinaṃ nāke sevatī na ca candanam /
sā bālā mohitā rājan kāmena paripīḍitā //
upacaryanti tāṃ sukhyo vijvarām api sajvarām /
tapyate hṛdayaṃ tasyā lepitaṃ candanena ca //
kapole pāṇḍimā cihnaṃ netre jalasamanvite /
jṛmbhaṇaṃ ca tathā svāpo dehe tasyā vyavardhata //
padminīkandacūrṇāni śītalāni muhur muhuḥ /
kṣipanti sakhyo hṛdaye pīḍite manmathāgninā //
vyajanāni prakurvanti pṛcchanti ca punaḥ punaḥ /
kā vyathā kiṃ śarīriṃ te kim idaṃ tava bhāmini //
kiṃ tubhyaṃ rocate devi tad ākhyāhi varānane /
kasmād idaṃ samutpannaṃ duḥkhasādhyaṃ manorame //
tvanmanonugataṃ vākyaṃ vadanty etās tu sārikāḥ /
śukā nīlatamāḥ subhru paṭhanti hi pumān iva //

prahlādajananaṃ vākyaṃ kimarthaṃ nādya bhāṣase /
tava tāto mahāvīro devānām api durjayaḥ //
tasyāgre tiṣṭhate ko 'pi na bhūmau varavarṇini /
baleḥ putro mahāvīro bāṇo hi duratikramaḥ //
jitvāmarāvatīkaṃ ca nagaraṃ śoṇitāhvayam /
yatra saṃtiṣṭhate devaḥ śūlahasto maheśvaraḥ //
putro 'yamiti jānīhi girijāṃ yo 'bravīd dharaḥ /
bāṇaṃ prati mahādevas tava tātam uṣe śṛṇu //
kā vyatheti mukhe cedaṃ nāsāgraṃ ca virājate /
nīhārabindavaḥ padme rājante śaradāgame //
saṃpūrṇacandrapratimaṃ mukhaṃ candro yathā ghane /
na śobhite tu vicchāyaṃ kimarthaṃ kāraṇaṃ vada //
śvāsān muñcasi bāle tvaṃ na ratiṃ yāsi bhāvataḥ /
gṛhāṇa bhojanaṃ divyaṃ yat te manasi vartate //
tāmbūlaṃ rocate pūrvaṃ tat kimarthaṃ na gṛhyate /
miṣṭāni yāni vastūni durlabhānītarair janaiḥ /
gṛhāṇa devi uttiṣṭha vada pīḍāṃ śarīrajām //
iti kolāhalaṃ śrutvā uṣā veśmasamudbhavam /
dāsībhiḥ kīrtitaṃ tatra mātur agre pṛthak pṛthak //
rājaputrī yadā devi samāyātā gṛhe satī /
jalakrīḍāvihārāc ca mūkeva parilaksyate //
ato dāsījanā devi vadāmas tvāṃ vayaṃ janāḥ /
ko mohaḥ kim idaṃ maunaṃ kaḥ svāpo mlānatā katham /
vicārya bhiṣajo devi diśyantāṃ kaṣṭaśāntaye //
śirīṣapuṣpasadṛśaṃ yac charīraṃ sukomalam /
tat kathaṃ sahate devi vyādhibhāraṃ varānane //
iti śrutvā tadā devī satvarā haṃsagāminī /
prāpya deśam uṣā yatra kim idaṃ kaṣṭalakṣaṇam //
pallavākṛtihastena komalaṃ tatkaraṃ tadā /
spṛṣṭvāṅgulīr anāyāsaṃ sphoṭayām āsa bhāvinī //
kim asti tava kalyāṇi kā vyathā tava vartate /
ete vaidyāḥ samāgatya pṛcchanti bhavatīṃ hi tat //
jalakrīḍāṃ gatā tatra rājaputrī sakhīgaṇaiḥ /
pārvatyāḥ krīḍitaṃ tatra jānīmaḥ śramasaṃbhavam //
śramād glāniḥ samutpannā jṛmbhaṇaṃ ca punaḥ punaḥ /
svāpaś ca jāyate tena mā bhayaṃ kartum arhasi //
hṛdaye nihitaṃ vaidyāś candanaṃ himasaṃyutam /
amātyāḥ kim idaṃ śīghraṃ kim idaṃ budbudāyate //
atidāho mahān svedaḥ pipāsā na bubhukṣate /
pralāpa eva kiṃ tasyāṃ śāstrato brūta niścitam //

krīḍāvihāre militāḥ strījanā devasaṃnidhau /
rūpeṇāpratimā devī rājaputrī ca bhāvinī /
dṛṣṭipātaḥ kṛtas tābhis tena putryāṃ vyathābhavat //
rakṣāmantrais tathā pītaiḥ sarṣapais tāṃ kumārikām /
pānīyair abhiṣekeṇa parā śāntir bhaviṣyati //
ity uktvā bhiṣajaḥ sarve nivṛttā nṛpaveśmataḥ /
sūcayanta punaḥ sarve kāmābhiprāyajāṃ vyathām //
mātṛpṛṣṭā varārohā cirakālam uvāca sā /
lajjāvatī mahābhāgā mātaraṃ rudatī bhṛśam //
mātar na rocate nityaṃ bhāṣaṇaṃ na ca bhojanam /
na cāpy utsavakaṃ mātaḥ sadāhaṃ hṛdayaṃ śṛṇu /
ity uktvā virarāmātha hy uṣā nārī varāṅganā //
sarvābhiḥ strībhir ārabdham anyonyaṃ mukhavīkṣaṇam /
lajjānukāri nārīṇāṃ yauvanaṃ hi bhaved iti //
iyaṃ ca rājakanyā hi bhartṛyogyā kim ucyate /
pituḥ prasādān mātuś ca prāpnuyāt sadṛśaṃ varam //
tatrasthāḥ paramā nāryaś citreṇa paramādbhutāḥ //
atha dvāravatīṃ prāpya sthitā sā bhavanāntike /
pravṛttiharaṇārthāya citralekhā vyacintayat //
atha cintayatī sā tu buddhim vṛttiviniścitām /
nāradaṃ dadṛśe tatra dhyāyantam udake munim //
arcayantaṃ jagannāthaṃ manasā viṣṇum īśvaram /
taṃ dṛṣṭvā citralekhā tu harṣeṇotphullalocanā /
upasṛtyābhivādyātha tatra cādhomukhī sthitā //
nāradas tv āśiṣaṃ dattvā citralehkām athābravīt /
kim artham iha saṃprāptā śrotum icchāmi tattvataḥ //
devarṣim atha taṃ divyaṃ nāradaṃ lokapūjitam /
kṛtāñjalipuṭā bhūtvā citralekhābravīd vacaḥ //
bhagavañ śrūyatāṃ vākyaṃ dautyenāham ihāgatā /
aniruddhaṃ mune netuṃ yadarthaṃ ca śṛṇuṣva me //
nagare śoṇitapure bāṇo nāma mahāsuraḥ /
tasya kanyā varārohā nāmnā coṣeti viśrutā /
bhagavan sānuraktā ca prādyumnau puruṣottame //
devyā varātisargeṇa tasyā bhartā vinirmitaḥ /
taṃ ca netuṃ samāyātā tatra siddhiṃ vidhatsva me //
mayā nīte 'niruddhe tu nagaraṃ śoṇitāhvayam /
praVrttiḥ puṇḍarīkākṣe tvayākhyeyā mahāmune //
avaśyaṃ bhavitā caiva kṛṣṇena saha saṃgamaḥ /
bāṇasya sumahān saṃkhye divyo hi sa mahāsuraḥ //
na ca śakto 'niruddhas taṃ jetuṃ yuddhe mahāsuram /

sahasrabāhum āyāntaṃ jayet kṛṣṇo mahābhujaḥ //
bhagavat saṃnikarṣeṇa siddhaṃ me kāryam īhitam /
hṛtaḥ pravṛttiṃ kṛtvā me so 'niruddhaḥ kathaṃ bhavet /
kathaṃ kruddho hṛṛṣīkeśas trailokyadahanakṣamaḥ //
kathaṃ hi puṇḍarīkākṣo jñāpito 'sau bhaved idam //
tvat prasādāc ca bhagavan na me kṛṣṇād bhayaṃ bhavet /
sa hi tattvārthadṛṣṭis tu aniruddhaḥ kathaṃ hriyet //
kruddho hi sa mahābāhus trailokyam api nirdahet /
pautraśokābhisaṃtaptaḥ śāpena sa daheta mām //
etāv arthau hi bhagavaṃś cintituṃ vai tvam arhasi /
yathā hy uṣā labhet kāntaṃ mama caivābhayaṃ bhavet //
ity evam ukto bhagavāṃś citralekhāṃ sa nāradaḥ /
uvāca ca śubhaṃ vākyaṃ mā bhais tvaṃ samayaṃ śṛṇu //
tvayā nīte 'niruddhe tu kanyāveśma praveśite /
yadi yuddhaṃ bhavet tatra smartavyo 'haṃ śucismite //
mamaiṣa paramaḥ kāmo yuddhaṃ draṣṭuṃ manorame /
yad dṛṣṭvā ca bhavet prītiḥ pravṛttiś ca dṛḍhā bhavet //
gṛhyatāṃ tāmasī vidyā sarvalokapramohinī /
kṛtakṛtyā tato devi eṣa vidyāṃ dadāmy aham //
evam ukte tu vacane nāradena maharṣiṇā /
tatheti vacanaṃ prāha citralekhā manojavā //
abhivādya mahātmānam ṛṣīṇāṃ nāradaṃ varam /
niraikṣatāniruddhasya gṛhaṃ gatvāntarikṣagā //
tato 'ntarikṣād evāśu prāsādopari viṣṭhitā /
prādyumniṃ vacanaṃ prāha ślakṣṇaṃ madhurayā girā //
cakṣur dattvā tu sā tasmai kṛtvā cātmanidarśanam /
taṃ vivikte tu vai deśe sā vākyam idam abravīt //
api te kuśalaṃ vīra sarvatra yadunandana /
ahas tāvatpradoṣo vā kaccid gacchati te sukham //
śṛṇuṣva tvaṃ mahābāho vijñaptiṃ me ratīsuta /
uṣāyā mama sakhyās tu vākyaṃ vakṣyāmi tattvataḥ //
svapne tu yā tvayā dṛṣṭā strībhāvaṃ cāpi lambhitā /
bibharti hṛdayena tvāṃ tayā saṃpreṣitāsmy aham //
rudatī jṛmbhatī caiva niḥśvasantī muhur muhuḥ /
tvaddarśanaparā saumya kāminī paritapyate //
yadi tvaṃ yāsyase vīra dhārayiṣyati jīvitam /
adarśanena maraṇaṃ tasyā nāsty atra saṃśayaḥ //
yadi nārīsahasraṃ te hṛdisthaṃ yadunandana /
striyāḥ kāmayamānāyāḥ kartavyā hastadhāraṇā //
tvaṃ ca tasyā varotsarge devyā datto manorathaḥ /

citrapaṭṭaṃ mayā dattaṃ tvac cihnaṃ vīkṣya jīvati //
tadutsaṅge samāropya jīvate darśanepsayā /
sānukrośo yaduśreṣṭha bhava tasyā manorathe /
uṣā te patate mūrdhnā vayaṃ ca yadunandana //
śrūyatāṃ codbhavas tasyāḥ kulaṃ śīlaṃ ca yādṛśam /
saṃsthānaṃ prakṛtiṃ cāsyāḥ pitaraṃ ca bravīmi te //
vairocanisuto vīro bāṇo nāma mahāsuraḥ /
sa rājā śoṇitapure tasya tvām icchate sutā //
tvadbhāvagatacittā sā tvām ṛte na hi jīvati /
manorathakṛto bhartā devyā datto na saṃśayaḥ /
tvatsaṃgamāt sā suśroṇī prāṇān dhārayate śubhā //
citralekhāvacaḥ śrutvā so 'niruddho 'bravīd idam /
dṛṣṭā svapne mayā sā hi tanmattaḥ śṛṇu śobhane //
tataḥ prabuddhe na labhe śarma naiva ratiṃ sakhi /
rūpaṃ kāntiṃ matiṃ caiva saṃyogaṃ ruditaṃ tathā /
evaṃ sarvam ahorātraṃ muhyāmi paricintayan //
yady ahaṃ samanugrāhyo yadi sakhyaṃ tvam icchasi /
nayasva citralekhe māṃ draṣṭum icchāmy ahaṃ priyām //
īpsitaṃ tasya vijñāya sāniruddhasya bhāvinā /
citralekhā tatas tuṣṭā tatheti ca tam abravīt //
kāmasaṃtāpasaṃtaptaḥ priyāsaṃgamakātaraḥ /
eṣo 'ñjalir mayā baddhaḥ satyaṃ svapnaṃ kuruṣva me //
tasya tad vacanaṃ śrutvā citralekhā varāpsarāḥ /
saphalo 'dya mama kleśaḥ sakhyā me yat prayācitam //
īpsitaṃ tasya vijñāya aniruddhasya bhāminī /
citralekhā tatas tuṣṭā tatheti ca tam abravīt //
vārtālāpaiḥ sumadhuraiḥ kāṅkṣitārtho 'pi nidrayā /
nimīlitākṣaḥ so 'bhavan nṛpa śārdūlavikramaḥ //
sukeśyA vacanaṃ ślāghyaṃ jahāra saha śayyayā /
dvyadhikaṃ ayutaṃ bhūpa trimuhūrtamanavegataḥ //
yadā bāṇapure vīraḥ so 'niruddhaḥ sahoṣayā /
saṃniruddho narendreṇa bāṇena balisūnunā //
tadā devīṃ sa kaumārīṃ rakṣārthaṃ śaraṇaṃ gataḥ /
yad gītam aniruddhena devyāḥ stotram idaṃ śṛṇu //
anantam akṣayaṃ divyam ādidevaṃ sanātanam /
nārāyaṇaṃ namaskṛtya pravaraṃ prathamaṃ prabhum //
caṇḍīṃ kātyāyanīṃ devīm āryāṃ lokanamaskṛtām /
mahendraviṣṇubhaginīṃ sarvadevanamaskṛtām /
varadāṃ kīrtayiṣyāmi nāmabhir harisaṃstutaiḥ //
ṛsibhir daivataiś caiva vākpuṣpair arcitāṃ śubhām /

tāṃ devīṃ sarvadehasthāṃ sarvadevanamaskṛtām //
mahendraviṣṇubhaginīṃ namasyāmi hitāya vai /
manasā bhāvaśuddhena śuciḥ stoṣye kṛtāñjaliḥ //
gautamīṃ kaṃsabhayadāṃ yaśodānandavardhinīm /
medhyāṃ gokulasaṃbhūtāṃ nandagopasya nandinīm //
prajñāṃ dakṣāṃ śivāṃ saumyāṃ danuputrapramardinīm /
tāṃ devīṃ sarvadehasthāṃ sarvabhūtanamaskṛtām //
darśanīṃ pūranīṃ māyāṃ śaśivaktrāṃ śaśiprabhām /
śāntiṃ dhruvāṃ ca jananīṃ mohanīṃ śoṣaṇīṃ tathā //
sevyāṃ devaiḥ sarṣigaṇaiḥ sarvadevanamaskṛtām /
kālīṃ kātyāyanīṃ devīṃ bhayadāṃ bhayanāśanīm //
kanyāṃ kapālinīṃ devīṃ saumyāṃ tridaśapūjitām /
kātyāyanīṃ kāmagamāṃ trinetrāṃ brahmacāriṇīm /
saudāminīṃ megharavāṃ vetālīṃ vipulānanām //
yūthasyādyāṃ mahābhāgāṃ śakunīṃ revatīṃ tathā /
tithīnāṃ pañcamīṃ ṣaṣṭhīṃ paurṇamāsīṃ caturdaśīm //
saptaviṃśati ṛkṣāṇi nadyaḥ sarvā diśo daśa /
nagaropavanodyāna+ +dvārāṭṭālakavāsinīm /
hrīṃ śrīṃ gaṅgāṃ ca gāndhārīṃ yoginīṃ yogadāṃ satām /
kīrtim āśāṃ diśaṃ sparśāṃ namasyāmi sarasvatīm //
vedānāṃ mātaraṃ caiva sāvitrīṃ bhaktavatsalām /
tapasvinīṃ śāntikarīm ekānaṃśāṃ sanātanīm //
kauberīṃ madirāṃ caṇḍām ilāṃ malayavāsinīm /
bhūtadhātrīṃ bhayakarīṃ kūṣmāṇḍīṃ kusumapriyām //
dāriṇīṃ madirāvāsāṃ vindhyakailāsavāsinīm /
varāṅganāṃ siṃharathāṃ bahurūpāṃ vṛṣadhvajām //
durlabhāṃ durjayāṃ durgāṃ niśumbhabhayadarśinīṃ /
surapriyāṃ surāṃ devīṃ vajrapāṇyanujāṃ śivām //
kirātīṃ cīravasanāṃ corasenānamaskṛtām /
ājyapāṃ somapāṃ saumyāṃ sarvaparvatavāsinīṃ //
niśumbhaśumbhamathanīṃ gajakumbhopamastanīṃ /
jananīṃ siddhasenasya siddhacāraṇasevitām /
varāṃ kumāraprabhavāṃ pārvatīṃ parvatātmajām //
pañcāśad devakanyānāṃ patnyo devagaṇasya ca /
kadrūputrasahasrasya putrapautravarastriyaḥ //
mātā pitā jaganmānyā divi devāpsarogaṇaiḥ /
ṛṣipatnīgaṇānāṃ ca yakṣagandharvayoṣitām //
vidyādharāṇāṃ nārīṣu sādhvīṣu manujāsu ca /
evam etāsu nārīṣu sarvabhūtāśrayā hy asi //
namaskṛtāsi trailokye kiṃnarodgītasevite /

acintyā hy aprameyāsi yāsi sāsi namo 'stu te //
ebhir nāmabhir anyaiś ca kīrtitā hy asi gautami /
tvatprasādād avighnena kṣipraṃ mucyeya bandhanāt //
avekṣasva viśālākṣi pādau te śaraṇaṃ vraje /
sarveṣām eva bandhānāṃ mokṣaṇaṃ kartum arhasi //
brahmā viṣṇuś ca rudraś ca candrasūryāgnimārutāḥ /
aśvinau vasavaś caiva dhātā bhūmir diśo daśa //
marutaḥ sahaparjanyo dhātā bhūmir diśo daśa /
gāvo nakṣatravaṃśāś ca grahā nadyo hradās tathā /
saritaḥ sāgarāś caiva nānāvidyādharoragāḥ //
tathā nāgāḥ suparṇāś ca gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ /
kṛtsnaṃ jagad idaṃ proktaṃ devyā nāmānukīrtanāt //
devyāḥ stavam imaṃ puṇyaṃ yaḥ paṭhet susamāhitaḥ /
sā devī saptame māsi varam agryaṃ prayacchati //
aṣṭādaśabhujā devī divyābharaṇabhūṣitā /
hāraśobhitasarvāṅgī mukuṭojjvalabhūṣaṇā //
kātyāyani stūyase tvaṃ varade vāmalocane /
varam agryaṃ prayacchasi @
ataḥ stavīmi tāṃ devīṃ |
namo 'stu te mahādevi suprītā hi bhajasva mām //
prayacchasva varaṃ hy āyuḥ puṣṭiṃ caiva kṣamāṃ dhṛtim //
prayacchāmi varaṃ hy āyuḥ puṣṭiṃ caiva kṣamāṃ dhṛtim /
bandhanastho vimucyeyaṃ satyam etad bhaved iti /
śrutvā kāmān avāpnoti kāṅkṣitān manujaḥ sadā /
evaṃ stutā mahādevī durgā durgaparākramā /
sāṃnidhyaṃ kalpayām āsa aniruddhasya bandhane //
aniruddhahitārthāya devī śaraṇavatsalā /
baddhaṃ bāṇapure vīram aniruddhaṃ vyamokṣayat //
sāntvayām āsa taṃ vīram aniruddham amarṣaṇam /
prasādaṃ darśayām āsa aniruddhasya bandhane //
pūjayām āsa tāṃ vīraḥ so 'niruddhaḥ pratāpavān /
nāgapāśena baddhasya tasyoṣāhṛtacetasaḥ /
sphoṭayitvā karāgreṇa panñjaraṃ vajrasaṃnibham //
ruddhaṃ bāṇapure vīraṃ sāniruddham abhāṣata /
sāntvayantī vaco devī prasādābhimukhī tadā //
cakrāyudho mokṣayitāniruddha @
tvāṃ bandhanād āśu sahasva kālam |
chittvā tu bāṇasya sahasrabāhuṃ @
purīṃ nijāṃ neṣyati daityasūdanaḥ ||
cakrāyudho bāhusahasram ājau @

chittvāśu cakreṇa baleḥ sutasya ||
yadāniruddhaṃ saha bāṇaputryā @
netuṃ khagendreṇa hariḥ pravṛttaḥ ||
mahāsure bāṇa udīrṇacakre |
nyakkāram āsannataraṃ niśamya |
pitṛtvabāṇasya sa bāhucakram @
cakrāyudho gṛhya tadāniruddhaṃ |
pure mahābāṇa suparṇa cakre @
nipātito bāhuviśīrṇagātraḥ |
dīrgham āyuḥ prayacchāmi yatheyaṃ paramā stutiḥ /
bandhanastho vimucyeta satyam etad bhaviṣyati //
tato 'niruddhaḥ punar eva devīṃ @
tuṣṭāva hṛṣṭaḥ śaśikāntavaktraḥ |
namo 'stu te devi varaprade śive @
namo 'stu te devi surārināśini ||
namo 'stu te kāmacare sadā śive @
namo 'stu te mahiṣasurārimardini |
namo 'stu te sarvahitaiṣiṇi priye |
namo 'stu te bhītikari dviṣāṃ sadā @
namo 'stu te bandhanamokṣakāriṇi ||
brahmāṇīndrāṇi rudrāṇi bhūtabhavyabhave śive /
trāhi māṃ sarvaduḥkhebhyo nārāyaṇi namo 'stu te //
namo 'stu te jagannāthe priye dānte mahāvrate /
rudrapriye jaganmātar nārāyaṇi namo 'stu te /
priyabhakte jaganmātaḥ śailaputri vasuṃdhare //
trāhi māṃ tvaṃ viśālākṣi nārāyaṇi namo 'stu te /
trāyasva sarvaduḥkhebhyo dānavānāṃ bhayaṃkari //
rudrapriye mahābhage bhaktānām ārtināśini /
namāmi śirasā devīṃ bandhanastho vimokṣitaḥ /
rakṣa māṃ sarvapāpebhyo nārāyaṇi namo 'stute /
namo 'stu te mahādevi śailaputri vasuṃdhare /
sarvaduḥkhabhayatrāsāt trāhi māṃ parameśvari /
tathety uktvā rateḥ putraṃ durgā durgaparākramā /
tam āśu bandhanān muktvā kṣaṇād antaradhīyata //
āryāstavam imaṃ puṇyaṃ yaḥ paṭhet susamāhitaḥ /
sarvapāpavinirmukto viṣṇulokaṃ sa gacchati //
bandhanastho vimucyeta satyam etad bhaved iti /
devyāḥ stotram idaṃ divyaṃ nityaṃ yaḥ paṭhate naraḥ /
sā devī saptame māsi varam agryaṃ prayacchati /
svādhanaṃ svāyuṣas tuṣṭiḥ puṣṭiś caiva kṣamā dhṛtiḥ /

praṇamyātha vacaḥ prāha vainateyo mahābalaḥ /
vāsudevaṃ mahātmānaṃ ślakṣṇaṃ madhurayā girā //
padmanābha mahābāho kim arthaṃ cintito hy aham /
kṛtyaṃ te yad ihātrāsti śrotum icchāmi tattvataḥ //
kasya pakṣaparikṣepair nāśayāmi purīṃ prabho /
prabhāvāt tava govinda ko na vidyād balaṃ mama //
gadāvegaṃ ca te vīra cakrāgniṃ ca mahābhuja /
nāvabudhyati mūḍhātmā ko darpān nāśam eṣyati //
halaṃ siṃhamukhaṃ kasya vanamālī niyokṣyati /
kasya dehas tu nirbhinno medinīṃ yāsyati prabho //
kasya śaṅkharavaiḥ prāṇān mohayiṣyasi mādhava /
ko 'yaṃ saparivāro 'dya yāsyate yam asādanam //
evam ukte tu vacane vainateyena dhīmatā /
vāsudevo vacaḥ prāha śṛṇuṣva patatāṃ vara //
baleḥ putreṇa bāṇena prādyumnir aparājitaḥ /
uṣāyāḥ kāraṇe baddho nagare śoṇitāhvaye //
aniruddhas tu kāmārto baddho nāgair viṣolbaṇaiḥ /
tasya mokṣārtham āhūto mayā tvaṃ patageśvara //
tava vegasamo nāsti pakṣiṇāṃ pravaro bhavān /
aśakyaṃ ca tad adhvānaṃ gantum anyena vai dvija /
tatra prāpaya māṃ śīghraṃ prādyumnir yatra tiṣṭhati //
vaidarbhī te snuṣā vīra rudate putragṛddhinī /
tvatprasādād bhavaty eṣā putreṇa saha saṃgatā //
amṛtaṃ tu hṛtaṃ vīra tvayā pannaganāśana /
sa mayā tvaṃ samāgamya tasmin kāle mahābhuja /
bhavān mama dhvajaś caiva tvadbhaktāḥ sarvavṛṣṇayaḥ //
sakhitvaṃ mānayasvādya bhaktiṃ ca patageśvara //
tava vegasamo nāsti paksiṇāṃ na ca te samaḥ /
suparṇa sukṛtena tvāṃ śape pannaganāśana //
dāsītvāc ca tvayā mātā mokṣitaikākinā purā /
pakṣavikṣepam āśritya hatā yodhās tvayā purā //
bhavān suragaṇān sarvān pṛṣṭham āropya vikramāt /
gacchase hy agamān deśān vijayaś ca tavāsrayāṭ //
gurutvān merutulyas tvaṃ laghutvāt pavanopamaḥ /
bhute bhavye bhaviṣye ca na te tulyo 'sti vikrame //
satyasaṃdha mahābhāga vainateya mahādyute /
aniruddhe kṣaṇenāsya sāhāyyam upakalpyatām //
atyadbhutam idaṃ vākyaṃ tava kṛṣṇa mahābhuja /
tvatprasādāt tu vijayaḥ sarvatra mama keśava //
dhanyo 'smy anugṛhīto 'smi saṃs tavān madhusūdana /

stotavyas tvaṃ mayā kṛṣṇa stauṣi māṃ tvaṃ mahābhuja //
vedādhyakṣaḥ surādhyakṣaḥ sarvakāmaprado bhavān /
amoghadarśanas tvaṃ hi varārthiṣu varapradaḥ //
caturbhujaś caturmūrtiś cāturhotrapravartakaḥ /
cāturāśramyahotā ca caturnetā mahākaviḥ //
dhanurdharaś cakradharo bhavāñ śaṅkhadharo mahān /
bhavān pūrveṣu deheṣu khyāto bhūmidharaḥ prabho //
lāṅgalī musalī cakrī devakītanayo bhavān /
cāṇūramathanaś caiva gopriyaḥ kaṃsahā bhavān //
govardhanadharaś caiva mallārir mallabhāvanaḥ /
mallapriyo mahāmallo mahāpuruṣa ity api //
viprapriyo viprahito viprajño viprabhāvanaḥ /
brahmaṇyaś ca vareṇyaś ca bhavān dāmodharaḥ smṛtaḥ //
pralambamathanaś caiva keśihā dānavāntakaḥ /
asilomnaś ca hantā ca tathā rāvaṇanāśanaḥ //
vibhīṣaṇasya bhagavān rājyado vālināśanaḥ /
sugrīvarājyadātā tvaṃ balirājyāpahārakaḥ //
ratnahartā mahāratnaḥ samudrodarasaṃbhavaḥ /
varuṇaś ca bhavān khyāto bhavāṃś ca saridudbhavaḥ //
bhavān khaḍgadharo dhanvī dhanurdharavaro mahān /
dāśārha iti vikhyāto mahādhanvā dhanuḥ priyaḥ //
govinda iti vikhyāta udadhis tvaṃ ca suvrata /
ākāśaś ca tapaś caiva samudramathano bhavān //
bhavān svargo bahuphalo bhavān svargadharo mahān /
tvam eva ca mahāmegho bījaniṣpattir eva ca //
trailokyamathanas tvaṃ ca krodhalobhabhayāpahaḥ /
bhavān kāmapradaś caiva kāmaḥ sarvadhanurdharaḥ //
saṃvarto vartanaś caiva pralayo nilayo mahān /
hiraṇyagarbho rūpajño rūpavān madhusūdanaḥ //
īśas tvaṃ ca mahādeva asaṃkhyeyaguṇānvitaḥ /
stotum icchasi māṃ deva stotavyas tvaṃ yadūttama //
cakṣuṣā ye tvayā ghorāḥ prāṇinas tu nirīkṣitāḥ /
hatās te yamadaṇḍena tiryaṅnirayagāminaḥ //
ye tvayā parayā prītyā prāṇino vai nirīkṣitāḥ /
iha ca pretya cāpāpāḥ sarve te svargagāminaḥ //
eṣa te 'haṃ mahābāho vaśagaḥ śāsane sthitaḥ //
ājñāpaya mahābāho kṛtakṛtyo 'smi sarvathā /
jayaśabdaṃ tataḥ kṛtvā garuḍaḥ prāha keśavam /
ayam asmi sthito vīra āruhasva mahābala //
tataḥ kaṇṭhe pariṣvajya mādhavo garuḍaṃ tataḥ /

sakhe śatruvināśāya argho 'yaṃ pratigṛhyatāṃ //
dattvārghyaṃ parayā prītyā śaṅkhacakragadāsibhṛt /
āruroha mahābāhuḥ suparṇaṃ puruṣottamaḥ //
etasminn antare tatra rudrapāriṣadā raṇe /
evaṃ sa śūlabhṛt tatra punar yuddhaṃ pracakrame /
māyāyuddhaṃ samāśritya pradyumnaṃ paryavārayan //
sarvāṃs tu nidrāvaśagān kṛtvā makaraketumān /
dānavān nāśayat tatra śarajālena vīryavān /
pramāthagaṇabhūyiṣṭhāṃs tatra tatra mahābalaḥ //
tatas tu jṛmbhamāṇasya devasyākliṣṭakarmaṇaḥ /
jvālā prādurabhūd vaktrād dahantīva diśo daśa //
tatas tu dharaṇī devī pīḍyamānā mahātmabhiḥ /
brahmāṇaṃ paramodāraṃ vepamānābhyupāgamat //
devadeva mahābāho pīḍyāmi paramaujasā /
kṛṣṇarudrabharākrāntā bhaviṣyaikārṇavā punaḥ //
aviṣahyam imaṃ bhāraṃ cintayasva pitāmaha /
laghvībhūtā yathā deva dhārayeyaṃ carācaram //
tatas tu kāsyapīṃ devīṃ pratyuvāca pitāmahaḥ /
muhūrtaṃ dhārayātmānam āśu laghvī bhaviṣyasi //
dṛṣṭvā tu bhagavān brahmā rudraṃ vacanam abravīt /
sṛṣṭo mahāsuravadhaḥ kiṃ bhūyaḥ parirakṣase //
na ca yuddhaṃ mahābāho kṛṣṇena tava rocate /
na ca budhyasi kṛṣṇaṃ tvam ātmānaṃ hi dvidhākṛtam //
tataḥ śarīrayogād dhi bhagavān avyayaḥ prabhuḥ /
praviśya paśyate kṛtsnāṃs trīṃ lokān sacarācarān //
saśaraṃ sadhanuṣkaṃ ca dṛṣṭvātmānaṃ vijṛmbhitam /
praviśya yogaṃ yogātmā varāṃs tān anucintayan /
dvāravatyāṃ yad uktaṃ ca tad anusmṛtya sarvaśaḥ /
jagāda nottaraṃ kiṃ cin nivṛtto 'sau bhavat tadā //
ātmānaṃ kṛṣṇadehasthaṃ paśyate hy ekayonijam /
tato niḥsṛtya rudras tu nyastavādo 'bhavan mṛdhe //
brahmāṇaṃ cābravīd rudro na yotsye bhagavann iti /
kṛṣṇena saha saṃgrāme laghvī bhavatu medinī //
tataḥ kṛṣṇo 'tha rudraś ca pariṣvajya parasparam /
parāṃ prītim upāgamya saṃgrāmād apajagmatuḥ //
etadarthe purā rājan mārkaṇḍeyaṃ tu nāradaḥ /
na ca tau paśyate kaścid yoginau yogam āgatau /
eko brahmā tathā kṛtvā paśyaṃl lokapitāmahaḥ //
uvācaitat samuddiśya mārkaṇḍeyaṃ sanāradam /
pārśvathaṃ paripapraccha jñātvā vai dīrghadarśinam //

mandarasya gireḥ pārśve nalinyāṃ bhavakeśavau /
rātrau svapnāntare brahman mayā dṛṣṭau harācyutau //
hariṃ ca hararūpeṇa haraṃ ca harirūpiṇam /
śaṅkhacakragadāpāṇiṃ pītāmbaradharaṃ haram //
triśūlapaṭṭisadharaṃ vyāghracarmadharaṃ harim /
garuḍasthaṃ cāpi haraṃ hariṃ ca vṛṣabhadhvajam //
vismayo me mahān brahman dṛṣṭvā tat paramādbhutam /
etad ācakṣva bhagavan yāthātathyena suvrata //
śivāya viṣṇurūpāya viṣṇave śivarūpiṇe /
yathāntaraṃ na paśyāmi tena tau diśataḥ śivam //
anādimadhyanidhanam etad akṣaram avyayam /
tad eva te pravakśyāmi rūpaṃ hariharātmakam //
yo vai viṣṇuḥ sa vai rudro yo rudraḥ sa pitāmahaḥ /
ekā mūrtis trayo devā rudraviṣṇupitāmahāḥ //
varadā lokakartāro lokanāthāḥ svayaṃbhuvaḥ /
ardhanārīśvarās te tu vrataṃ tīvraṃ samāśritāḥ //
yathā jale jalaṃ kṣiptaṃ jalam eva tu tad bhavet /
rudraṃ viṣṇuḥ praviṣṭas tu tathā rudramayo bhavet //
agnim agniḥ praviṣṭas tu agnir eva yathā bhavet /
tathā viṣṇuṃ praviṣtas tu rudro viṣṇumayo bhavet //
rudram agnimayaṃ vidyād viṣṇuḥ somātmakaḥ smṛtaḥ /
agniṣomātmakaṃ caiva jagat sthāvarajaṃgamam //
kartārau cāpahartārau sthāvarasya carasya ca /
jagataḥ śubhakartārau prabhū viṣṇumaheśvarau //
kartṛkāraṇakartārau kartṛkāraṇakārakau /
bhūtabhavyabhavau devau nārāyaṇamaheśvarau //
etau tau ca pravaktārāv etau tau ca prabhāmayau /
jagataḥ pālakāv etāv etau sṣṛṭikarau smṛtau /
ete caiva pravarṣanti bhānti vānti sṛjanti ca /
etat parataraṃ guhyaṃ kathitaṃ te pitāmaha //
yaś cainaṃ paṭhate nityaṃ yaś cainaṃ śṛṇuyān naraḥ /
prāpnoti paramaṃ sthānaṃ viṣṇurudraprasādajam //
devau hariharau stoṣye brahmaṇā saha saṃgatau /
etau ca paramau devau jagataḥ prabhavāpyayau //
rudrasya paramo viṣṇur viṣṇoś ca paramaḥ śivaḥ /
eka eva dvidhā bhūto loke carati nityaśaḥ //
na vinā śaṃkaraṃ viṣṇur na vinā keśavaṃ śivaḥ /
tasmād ekatvam āyātau rudropendrau tu tau purā //
namo rudrāya kṛṣṇāya namaḥ saṃhatacāriṇe /
namaḥ ṣaḍardhanetrāya dvinetrāya ca vai namaḥ /

namaḥ piṅgalanetrāya padmanetrāya vai namaḥ //
namaḥ kumāragurave pradyumnagurave namaḥ /
namo dharaṇīdharāya ganṅgādharāya vai namaḥ //
namo mayūrapicchāya namaḥ keyūradhāriṇe /
namaḥ kapālamālāya vanamālāya vai namaḥ //
namas triśūlahastāya cakrahastāya vai namaḥ /
namaḥ kanakadaṇḍāya namas te vratadaṇḍine //
namaś carmanivāsāya namas te pītavāsase /
namo 'stu lakṣmīpataye umāyāḥ pataye namaḥ //
namaḥ khaṭvāṅgadhārāya namo musaladhāriṇe /
namo bhasmāṅgarāgāya namaḥ kṛṣṇāṅgadhāriṇe //
namaḥ śmaśānavāsāya namas tv āśramavāsine /
namo vṛṣabhavāhāya namo garuḍavāhine //
namo 'stv anekarūpāya bahurūpāya vai namaḥ /
namaḥ pralayakartre ca namaḥ sṛṣṭikarāya ca //
namo 'stu bahurūpāya namo bhairavarūpiṇe /
virūpākṣāya devāya namaḥ saumyekṣaṇāya ca //
dakṣayajñavināśāya baler niyamanāya ca /
namaḥ parvatavāsāya namaḥ sāgaravāsine //
namaḥ suraripughnāya tripuraghnāya vai namaḥ /
namo 'stu narakaghnāya namaḥ kāmāṅganāśine //
puṣpadantavināśāya namo madhuvighātine /
namo 'stv andhakanāśāya namaḥ kaiṭabhaghātine /
namaḥ sahasrahastāya namo 'saṃkhyeyabāhave //
namaḥ sahasraśīrṣāya bahuśīrṣāya vai namaḥ /
dāmodarāya devāya muñjamekhaline namaḥ //
namas te bhagavan viṣṇo namas te bhagavañ śiva /
namas te bhagavan deva namas te devapūjita //
namas te sāmabhir gīta namas te yajubhiḥ saha /
namas te suraśatrughna namas te 'surapūjita //
namas te karmiṇāṃ karma namo 'mitaparākrama /
hṛṣīkeśa namas te 'stu svarṇakeśa namo 'stu te //
imaṃ stavaṃ yo rudrasya viṣṇoś caiva mahātmanaḥ /
sametya ṛṣibhiḥ sarvaiḥ stutau tau sumahātmabhiḥ //
vyāsena devaviduṣā nāradena ca dhīmatā /
bhāradvājena gārgyeṇa viśvāmitreṇa vai tathā /
viśvāmitreṇa vātsyena tathā caiva sumantunā /
agastyena pulastyena dhaumyena ca mahātmanā //
yaś cedaṃ paṭhate stotraṃ nityaṃ hariharātmakam /
arogo balavāṃś caiva jāyate nātra saṃśayaḥ /

śriyaṃ ca labhate nityaṃ na ca svargān nivartate //
aputro labhate putraṃ kanyā vindati satpatim /
gurviṇī śṛṇute yā tu varaṃ putraṃ prasūyate //
rākṣasāś ca piśācāś ca bhūtāni ca vināyakāḥ /
bhayaṃ tatra na kurvanti yatrāyaṃ paṭhyate stavaḥ //
tato mahābalaṃ devaṃ balabhadraṃ yaśasvinam /
abhivādayate hṛṣṭaḥ so 'niruddho mahāmanāḥ //
mādhavaṃ ca mahātmānam abhivādya kṛtāñjaliḥ /
khagottamaṃ mahāvīryaṃ suparṇaṃ cābhivādayat //
tato makaraketuṃ ca citrabāṇadharaṃ prabhum /
pitaraṃ so 'bhyupāgamya pradyumnam abhivādayat //
sakhīgaṇavṛtā caiva sā coṣā kulanandinī /
balaṃ cātibalaṃ caiva vāsudevaṃ sudurjayam //
asaṃkhyātagatiṃ caiva suparṇam abhivādya ca /
puṣpabāṇadharaṃ caiva lajjamānābhyavādayat //
tataḥ śakrasya vacanān nāradaḥ paramadyutiḥ /
vāsudevasamīpaṃ sa prahasan punar āgataḥ //
vardhāpayati taṃ devaṃ govindaṃ śatrusūdanam /
diṣṭyā vardhasi govinda aniruddhasamāgamāt //
tato 'niruddhasahitā nāradaṃ praṇatāḥ sthitāḥ /
āśīrbhir vardhayitvā ca devarṣiḥ kṛṣṇam abravīt //
aniruddhasya vīryākhyo vivāhaḥ kriyatāṃ vibho /
jambūlamālikāṃ draṣṭuṃ śraddhā hi mama jāyate //
tataḥ prahasitāḥ sarve nāradasya vacaḥśravāt /
kṛṣṇaḥ provāca bhagavān kriyatāmāśu māciram //
etasminn antare tāta kumbhāṇḍaḥ samupasthitaḥ /
vaivāhikāṃs tu saṃbhārān gṛhya kṛṣṇaṃ namasya ca //
kṛṣṇa kṛṣṇa mahābāho bhava tvam abhayapradaḥ /
śaraṇāgato 'smi te deva prasīdaiṣo 'ñjalis tava //
nāradasya vacaḥ śrutvā sarvaṃ prāg eva so 'cyutaḥ /
abhayaṃ yacchate tasmai kumbhāṇḍāya mahātmane //
kumbhāṇḍa mantriṇāṃ śreṣṭha prīto 'smi tava suvrata /
sukṛtaṃ te vijānāmi rāṣṭriko 'stu bhavān iha //
sajñātipakṣaḥ susukhī nirvṛto 'stu bhavān iha /
rājyaṃ ca te mayā dattaṃ ciraṃ jīva mamāśrayāt //
evaṃ dattvā rājyam asmai kumbhāṇḍāya mahātmane /
vivāham akarot tatra so 'niruddhasya buddhimān //
tatas tu bhagavān vahniḥ svayaṃ tatra upasthitaḥ /
vivāho hy aniruddhasya nakṣatre ca śubhe 'bhavat //
tato 'psarogaṇās tatra kautukaṃ kartum udyatāḥ /