હરિવંશ · ભાગ 361380

મહાન્ અયમ્ અસૌ પુષ્ટો ભક્ષયામ્ય્ એનમ્ અગ્રતઃ ।
વિદાર્ય પૂર્વવદ્ વક્ત્રં બલભદ્રમ્ ઉપાદ્રવત્ ॥
વિસૃજ્ય સશરં ચાપં રાક્ષસસ્ય પુરઃ સ્થિતઃ ।
મુષ્ટિં પ્રગૃહ્ય બલવાન્ સ્ફોટયન્ બાહુમ્ ઉત્તમમ્ ॥
હિડિમ્બસ્ ત્વ્ અથ દુષ્ટાત્મા મુષ્ટિં કૃત્વા મહારવમ્ ।
જઘાન વક્ષો રામસ્ય વ્યાદિતાસ્ય ઇવાન્તકઃ ॥
ક્રુદ્ધો ઽથ બલભદ્રસ્ તુ મુષ્ટિના તેન તાડિતઃ ।
જઘાન મુષ્ટિના રામો રાક્ષસેન્દ્રમ્ અનિન્દિતઃ ॥
મુષ્ટિયુદ્ધં સમભવન્ નરરાક્ષસવીરયોઃ ।
યુધ્યતોર્ યુદ્ધરઙ્ગેષુ નરરાક્ષસસિંહયોઃ ।
તયોશ્ ચટચટાશબ્દઃ પ્રાદુર્ આસીદ્ ભયાનકઃ ॥
અથ રાક્ષસરાજસ્ તુ મુષ્ટિના રામમ્ આહવે ।
જઘાન વક્ષોદેશે તુ વજ્રેણેવ પુરંદરઃ ॥
અથ રામો બલી સાક્ષાન્ મુષ્ટિં સંવર્ત્ય યત્નતઃ ।
હિડિમ્બં તાડયામ્ આસ વક્ષસ્ય્ અમરવિદ્વિષમ્ ॥
તલાભ્યામ્ અથ રામસ્ તુ જઘ્ને વક્ત્રે સ રાક્ષસમ્ ॥
આહતસ્ તલઘાતેન હિડિમ્બો રાક્ષસેશ્વરઃ ।
જાનુભ્યામ્ અપતદ્ ભૂમૌ ગતાસુર્ ઇવ રાક્ષસઃ ॥
તત ઉત્પત્ય રામસ્ તુ દોર્ભ્યાં સંગૃહ્ય રાક્ષસમ્ ।
આદાય બાહુવેગેન ભ્રામયિત્વા પદાત્ પદમ્ ॥
વ્યાવિધ્ય સુચિરં રામો દર્શયન્ન્ આત્મનો બલમ્ ।
ઉત્ક્ષિપ્ય રાક્ષસેન્દ્રં તં સર્વલોકસ્ય પશ્યતઃ ॥
ગવ્યૂતિમાત્રં ચિક્ષેપ તતો દેશાદ્ ધલાયુધઃ ।
ગતાસુર્ ઇવ રક્ષસ્ તુ તતો દેશાન્ નિરાક્રમત્ ॥
યે કેચિદ્ રાક્ષસાસ્ તત્ર હતશેષા મહારણે ।
બલભદ્રાત્ તતો ભીતા જગ્મુશ્ ચૈવ દિશો દશ ॥
અથ ભગવાન્ અપિ ભાસ્કરો રવિઃ @
સંહૃત્ય તેજાંસિ સહસ્રરશ્મિઃ ।
અસ્તં યયૌ ચક્ષુર્ અપિ પ્રજાનામ્ @
ઈષત્તમશ્ ચાપિ સમાવિવેશ ॥
તસ્મિન્ પ્રવિષ્ટે ઽથ સમુદ્રતોયં @
પ્રજાપતૌ વિશ્વમુખે જગદ્ગુરૌ ।
નક્ષત્રનાથઃ સમુપાજગામ @
સંધ્યાતમો ઽપિ વ્યનશન્ નૃપોત્તમ ॥
પ્રભાતકાલે નૃપસત્તમા રણે @
ગોવર્ધને કિંનરગીતનાદિતે ।
ઇતિ બ્રુવન્તો નૃપસત્તમાસ્ તદા @
વ્યુપારમંસ્ તત્ર રણોત્સવં નૃપ ॥
ઉભૌ તૌ હંસડિભકૌ રાત્રાવ્ એવ મહાગિરિમ્ ।
જગ્મતુઃ સહિતૌ રાજન્ ગોવર્ધનમ્ અથો નૃપ ॥

અથ પ્રભાતે વિમલે સૂર્યે ચાભ્યુદિતે સતિ ।
ગોવર્ધનં જગામાશુ કેશવઃ કેશિસૂદનઃ ॥
શૈનેયો બલભદ્રશ્ ચ યાદવાઃ સારણાદયઃ ।
ગન્ધર્વૈર્ અપ્સરોભિશ્ ચ નાદિતં બહુધા ગિરિમ્ ॥
જગ્મતુઃ સહિતૌ રાજન્ ગોવર્ધનમ્ અથો ગિરિમ્ ।
ગોધનૈર્ અથ સૈન્યૈશ્ ચ નાદિતં બહુધા ગિરિમ્ ॥
તસ્યોત્તરં નૃપશ્રેષ્ઠ પાર્શ્વં સંપ્રાપ્ય યાદવાઃ ।
નિકષા યમુનાં રાજંસ્ તતો યુદ્ધમ્ અવર્તત ।
હંસેન ડિભકેનાથ યાદવૈશ્ ચ સમન્તતઃ ॥
ઉગ્રસેનસ્ ત્રિસપ્તત્યા શરાણાં નતપર્વણામ્ ।
વિવ્યાધ હંસડિભકૌ વસુદેવશ્ ચ સપ્તભિઃ ।
સારણઃ પઞ્ચવિંશત્યા દશભિઃ કઙ્ક એવ ચ ॥
નિશઠસ્ ત્રિંશતા રાજન્ સાત્યકિશ્ ચાપિ સપ્તભિઃ ।
અશીત્યા વિપૃથૂ રાજન્ન્ ઉદ્ધવો દશભિઃ શરૈઃ ॥
પ્રદ્યુમ્નસ્ ત્રિંશતા રાજન્ સામ્બશ્ ચાપિ ચ સપ્તભિઃ ।
અનાધૃષ્ટિસ્ ત્વ્ એકષષ્ટ્યા શરાણાં નતપર્વણામ્ ॥
એવં તે સહિતા રાજંશ્ ચક્રુર્ યુદ્ધમ્ અદીનવત્ ।
અત્યદ્ભુતં મહાઘોરં યાદવાઃ સર્વ એવ ચ ॥
ચક્રુસ્ તાભ્યાં મહાયુદ્ધં વાસુદેવસ્ય પશ્યતઃ ।
સર્વાન્ અથ મહારાજ યાદવાન્ બલવત્તરાન્ ॥
તાવ્ ઉભૌ હંસડિભકૌ નૃપાંસ્ તાન્ પ્રત્યવિધ્યતામ્ ।
પ્રત્યેકં દશભિર્ વિધ્વા બાણૈશ્ ચ કૃતસંયતૈઃ ।
જઘ્નતુશ્ ચ શરૈસ્ તીક્ષ્ણૈર્ અત્યર્થં યાદવેશ્વરાન્ ॥
વ્યથિતાઃ સર્વ એવૈતે વમન્તઃ શોણિતં બહુ ।
માધવે કિંશુકા રાજન્ પુષ્પિતા ઇવ તે બભુઃ ॥
ભીતાશ્ ચ યાદવા રાજન્ પલાયનપરાયણાઃ ।
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે રાજન્ વસુદેવાત્મજૌ નૃપ ॥
વાસુદેવો હલી યુદ્ધે પ્રમુખે ધન્વિનૌ તયોઃ ।
ચક્રતુર્ યુદ્ધમ્ અતુલં સ્કન્દશક્રાવ્ ઇવામ્બરે ॥
તતો દેવાઃ સગન્ધર્વાઃ સિદ્ધા યક્ષા મહર્ષયઃ ।
વિમાનસ્થાશ્ ચ દદૃશુર્ યુદ્ધં દેવાસુરોપમમ્ ॥
તતઃ પ્રાદુર્ અભૂતાં તૌ ભૂતૌ ભૂતેશ્વરસ્ય હ ।
શૂલિના પ્રેષિતો યુદ્ધે રક્ષાર્થં બલિનૌ તયોઃ ॥
હંસો ઽથ વાસુદેવશ્ ચ યુદ્ધં ચક્રતુર્ ઈશ્વરૌ ।
રામશ્ ચ ડિભકશ્ ચૈવ સંયુક્તૌ યુદ્ધકાઙ્ક્ષયા ॥
વિક્રાન્તાઃ સર્વ એવૈતે શસ્ત્રે હ્ય્ અસ્ત્રે તથા બલે ।
શઙ્ખાન્ દધ્મુઃ પૃથગ્ રાજન્ સ્વે સ્વે સર્વે રથે સ્થિતાઃ ॥
અથ કૃષ્ણો હૃષીકેશઃ પાઞ્ચજન્યં મહાસ્વનમ્ ।
દધ્મૌ પદ્મપલાશાક્ષઃ સર્વાન્ વિસ્માપયન્ન્ ઇવ ॥
અથ ભૂતૌ મહાઘોરૌ લમ્બોદરશરીરિણૌ ।

દુદ્રુવતુર્ મહારાજ શૂલમ્ આદાય કેશવમ્ ।
શૂલેન પોથયાં રાજંશ્ ચક્રતુર્ યાદવેશ્વરમ્ ॥
તાભ્યાં સમાહતો વિષ્ણુર્ દેવગન્ધર્વસંનિધૌ ।
ઈષસ્મિતાધરો દેવઃ કિંચિદ્ ઉત્પ્લુત્ય સત્વરમ્ ।
રથાદ્ રથિવરશ્રેષ્ઠસ્ તૌ પ્રગૃહ્ય જગત્પતિઃ ॥
ભ્રામયિત્વા શતગુણમ્ અલાતમ્ ઇવ કેશવઃ ।
કૈલાસં ચ સમુદ્દિશ્ય પ્રચિક્ષેપ તતો હરિઃ ॥
તાવ્ એત્ય તુ ગિરેઃ શૃઙ્ગં કૈલાસસ્ય મહામતે ।
દૃષ્ટ્વા તત્કર્મ દેવસ્ય વિસ્મયં જગ્મતુઃ પરમ્ ॥
હંસશ્ ચ દૃષ્ટ્વા તત્કર્મ રોષતામ્રાયતેક્ષણઃ ।
ઉવાચ વચનં વિષ્ણું પશ્યતાં ત્રિદિવૌકસામ્ ॥
કિમર્થં રાજસૂયસ્ય વિઘ્નં ચરસિ કેશવ ।
બ્રહ્મદત્તો મહીપાલો યષ્ટા તસ્ય મહાક્રતોઃ ।
કરં દિશ યથાયોગં યદિ પ્રાણાન્ પ્રકાઙ્ક્ષસે ॥
અથ ચેત્ ત્વં ક્ષણં તિષ્ઠ તતો જ્ઞાત્વા કરં બહુ ।
દદાસિ નન્દપુત્ર ત્વં તતો યષ્ટા સ મે ગુરુઃ ॥
ઈશ્વરો ઽહં સદા રાજ્ઞાં દેવાનામ્ ઇવ શૂલધૃક્ ।
એવં તે વીર્યવિભવં નાશયિષ્યામિ સંયુગે ॥
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સશરં ચાપં સાલતાલોપમં નૃપ ।
આકૃષ્ય ચ યથાપ્રાણં નારાચેન સ કેશવમ્ ।
લલાટે ચિક્ષિપે હંસો લલામ ઇવ સો ઽભવત્ ॥
ઉવાચ સાત્યકિં કૃષ્ણો રથં વાહય મે પ્રભો ।
દારુકં પૃષ્ટવાહં તં કૃત્વા કેશવ ઈશ્વરઃ ॥
અથ તેન સમાદિષ્ટઃ સાત્યકિર્ વાહયન્ રથમ્ ।
મણ્ડલાનિ બહૂન્ય્ આજૌ દર્શયામ્ આસ સત્વરમ્ ॥
અથ વિદ્ધો દૃઢં તેન શરેણ હરિર્ ઈશ્વરઃ ।
આગ્નેયમ્ અસ્ત્રં સંયોજ્ય શરે કસ્મિંશ્ચિદ્ ઈશ્વરઃ ।
ઉવાચ હંસં રાજેન્દ્ર સાત્યકિં પ્રેષયન્ હયાન્ ॥
અનેન ત્વાં દહામ્ય્ અદ્ય યદિ શક્નોષિ વારય ।
અલં તે બહુયુદ્ધેન ક્ષત્રિયો ઽસિ સદા શઠ ॥
મત્તશ્ ચેત્ કરમ્ ઇચ્છંસ્ ત્વં દર્શયાદ્ય પરાક્રમમ્ ।
યતયો બાધિતા હંસ પુષ્કરે સંસ્થિતાસ્ ત્વયા ॥
શાસ્તા ત્વં ખલુ વિપ્રાણાં સ્થિતે મયિ નરાધમ ।
સ્થિતે મયિ જગન્નાથે હત્વા ક્ષત્રિયકણ્ટકાન્ ॥
શાસ્તાસ્મ્ય્ અથો ઽસતાં લોકે દુષ્ટાનાં બ્રહ્મવિદ્વિષામ્ ।
શાપેન યતિમુખ્યાનાં હત એવ પુરાધમ ॥
મૃત્યવે ત્વાં નિવેદ્યાદ્ય રક્ષિતા બ્રાહ્મણાન્ અહમ્ ।
ઇતિ બ્રુવંસ્ તદ્ અસ્ત્રં તુ મુમોચ યુધિ કેશવઃ ।
તદ્ અસ્ત્રં વારુણેનાથ હંસો ઽપિ પ્રત્યષેધયત્ ॥
વાયવ્યમ્ અથ ગોવિન્દો મુમોચ યુધિ હંસકે ।

તદ્ અસ્ત્રં વારયામ્ આસ માહેન્દ્રેણ નૃપોત્તમ ॥
અથ માહેશ્વરં કૃષ્ણો મુમોચાત્યુગ્રમ્ આહવે ।
રૌદ્રેણ તત્ તતો હંસો વારયામ્ આસ તત્ક્ષણાત્ ॥
ગાન્ધર્વં રાક્ષસં ચૈવ પૈશાચમ્ અથ કેશવઃ ।
બ્રહ્માસ્ત્રમ્ અથ કૌબેરમ્ આસુરં યામ્યમ્ એવ ચ ॥
છિત્ત્વાસ્યૈતાનિ હંસસ્ તુ મુમોચ યુધિ સત્વરમ્ ।
વારણાર્થં તદસ્ત્રાણાં ચતુર્ણાં માધવસ્ય હ ॥
અથ બ્રહ્મશિરો નામ ઘોરં શત્રુવિનાશનમ્ ।
મુમોચ હંસમ્ ઉદ્દિશ્ય કેશવઃ ક્રોધમૂર્છિતઃ ।
યોજયામ્ આસ તદ્ ધંસે મહાઘોરપરાક્રમમ્ ॥
અથ ભીતો મહારૌદ્રમ્ અસ્ત્રં દૃષ્ટ્વા નૃપોત્તમઃ ।
હંસો ઽપિ તેન રાજેન્દ્ર વારયામ્ આસ તં શરમ્ ॥
યમુનાપ ઉપસ્પૃશ્ય દેવદેવો જનાર્દનઃ ।
અસ્ત્રં વૈષ્ણવમ્ આદાય શરે સુનિશિતે હરિઃ ।
યોજયામ્ આસ ભૂતાત્મા ભૂતભાવનભાવનઃ ॥
યેન દેવા રણે હત્વા રાજ્યમ્ આપુઃ પુરાસુરાન્ ।
તદસ્ત્રં યોજયામ્ આસ વધાર્થં તસ્ય ભૂપતેઃ ॥
અથ ભીતો મહારૌદ્રમ્ અસ્ત્રં દૃષ્ટ્વા નૃપોત્તમ ।
હંસો રાજા મહારાજ નિશ્ચેષ્ટ ઇવ સંબભૌ ॥
ઉત્પ્લુત્ય સ રથાત્ તસ્માદ્ યમુનામ્ અભ્યધાવત ।
યત્ર કૃષ્ણો હૃષીકેશઃ કાલિયં બલશાલિનમ્ ॥
મમર્દ ચ મહાઘોરં યાવત્ પાતાલસંસ્થિતિઃ ।
તાવદ્ દીર્ઘં મહાનીલં કાલાઞ્જનનિભં મહત્ ॥
તસ્મિન્ હ્રદે મહાઘોરે પપાતાથ સ હંસકઃ ।
હંસે પતતિ તસ્મિંસ્ તુ મહાન્ રાવો બભૂવ હ ।
ગિરીણાં પાત્યમાનાનાં સમુદ્ર ઇવ વજ્રિણા ॥
રથાદ્ ઉત્પ્લુત્ય કૃષ્ણો ઽપિ તસ્યોપરિ પપાત હ ।
દેવદેવો જગન્નાથો જગદ્ વિસ્માપયન્ન્ ઇવ ।
પ્રાહરત્ તં મહાબાહું પાદાભ્યામ્ અથ કેશવઃ ॥
પાદક્ષેપં તતસ્ તસ્માલ્ લબ્ધ્વા હંસો નૃપોત્તમ ।
મમાર ચ નૃપશ્રેષ્ઠ કેચિદ્ એવં વદન્તિ હિ ॥
અન્યે પાતાલમ્ આયાતો ભક્ષિતઃ પન્નગૈર્ ઇતિ ।
અદ્યાપિ નૈવ રાજેન્દ્ર દૃષ્ટ ઇત્ય્ અનુશુશ્રુમઃ ॥
યથાપૂર્વં જગન્નાથો રથં સમુપજગ્મિવાન્ ॥
હતે તસ્મિન્ મહારાજ ધર્મપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ ।
અકરોદ્ રાજસૂયં ચ તવ પૂર્વપિતામહઃ ॥
યદિ જીવેદ્ અસૌ હંસઃ કો નુ મંસ્યતિ તં ક્રતુમ્ ।
સ ચ સર્વાસ્ત્રવિન્ નિત્યં રુદ્રાલ્ લબ્ધવરઃ પ્રભો ॥
ક્ષણાદ્ એવ મહારાજ વાર્તેયં ગામ્ અગાહત ।
હતો હંસો હતો હંસઃ કૃષ્ણેન રિપુમર્દિના ॥

જગુર્ ગન્ધર્વપતયો દેવલોકે દિવાનિશમ્ ।
કૃષ્ણેન લોકનાથેન વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ।
યમુનાયા હ્રદે ઘોરે કૃષ્ણેનેતિ દિવાનિશમ્ ॥
શ્રુત્વા નિહતમ્ અત્યુગ્રં ભ્રાતરં વીર્યશાલિનમ્ ।
બલદેવં પરિત્યજ્ય યુધ્યમાનં મહારણે ॥
ડિભકો વીર્યસંપન્નો યમુનામ્ અનુ જગ્મિવાન્ ।
તમ્ અન્વધાવદ્ વેગેન બલભદ્રો હલાયુધઃ ॥
હંસો હિ યત્ર પતિતસ્ તત્રાસૌ નિપપાત હ ।
યમુનાયાં મહારાજ વિલોડ્ય જલસંચયમ્ ॥
અતિક્રુદ્ધો ઽથ ડિભકો ભ્રામયિત્વા જલં બહુ ।
ઉન્મજ્યોન્મજ્ય સહસા નિમજ્ય ચ પુનઃ પુનઃ ।
ન દદર્શ તદા રાજન્ ભ્રાતરં વીર્યશાલિનમ્ ॥
ઉન્મજ્યાથ મહાબાહુર્ વાસુદેવં વિલોક્ય ચ ।
ઉવાચ વચનં રાજન્ ડિભકો વીર્યવત્તમઃ ।
અરે ગોપકદાયાદ ક્વાસૌ હંસ ઇતિ સ્થિતઃ ॥
વાસુદેવો ઽપિ ધર્માત્મા યમુનાં પૃચ્છ રાજક ।
ઇત્ય્ અબ્રવીત્ પ્રસન્નાત્મા વાસુદેવઃ પ્રતાપવાન્ ॥
તચ્ છ્રુત્વા યમુનાં ભૂયઃ પ્રવિશ્ય ડિભકઃ કિલ ।
બહુપ્રકારમ્ ઉદ્વીક્ષ્ય ભ્રાતરં ભ્રાતૃવત્સલઃ ॥
વિલલાપ તતો રાજા ડિભકો ભ્રાન્તમાનસઃ ।
ક્વ નુ ગચ્છસિ રાજેન્દ્ર વિહાયૈકમ્ અબાન્ધવમ્ ॥
કુતો ભ્રાતર્ ઇતો ગચ્છેઃ પરિત્યજ્યૈવ મામ્ ઇહ ॥
વિલપ્યૈવં નૃપશ્રેષ્ઠ ડિભકો ભ્રાતૃવત્સલઃ ।
આત્મત્યાગે મનઃ કુર્વન્ યમુનાયા મહાહ્રદે ॥
નિમજ્યોન્મજ્ય સહસા મરણે કૃતનિશ્ચયઃ ।
હસ્તેન જિહ્વામ્ આકૃષ્ય ભૂયો ભૂયો વિલપ્ય ચ ॥
તતઃ સમૂલામ્ આકૃષ્ય જિહ્વાં સાહસકૃત્ સ્વયમ્ ।
મમારાન્તર્જલે રાજન્ ડિભકો નરકાય વૈ ॥
ગતે નરાધમે હંસે ડિભકે ચ તદા હતે ।
અગમત્ પુણ્ડરીકાક્ષો ભૂતાન્ વિસ્માપયન્ન્ ઇવ ॥
તતઃ પ્રીતઃ પ્રસન્નાત્મા વાસુદેવઃ પ્રતાપવાન્ ।
ગોવર્ધને ઽથ વિશ્રમ્ય બલભદ્રસહાયવાન્ ।
કંચિત્ કાલં મહારાજ પૂર્વભુક્તમ્ ઉવાસ હ ॥
યશોદા નન્દગોપશ્ ચ કૃષ્ણદર્શનલાલસૌ ।
ગોવર્ધનગતં શ્રુત્વા વાસુદેવં ચ સાગ્રજમ્ ॥
નવનીતં ચ દધિ ચ પાયસં કૃસરં તથા ।
વન્યં પુષ્પં મહારાજ મયૂરાઙ્ગદમ્ એવ ચ ॥
બલ્લવૈર્ અપરૈઃ સાર્ધં ગોપીભિશ્ ચ સમન્તતઃ ।
જગ્મતુઃ સહસા પ્રીતૌ ગોવર્ધનમ્ અથો નૃપ ॥
ક્વચિદ્ વૃક્ષે સમાસક્તં કૃષ્ણં કૃષ્ણમૃગેક્ષણમ્ ।

દદર્શતુર્ મહાબાહું વાસુદેવં ચ સાગ્રજમ્ ॥
પ્રણેમતુઃ સુસંહૃષ્ટૌ તત્ર દૃષ્ટ્વા મહાબલૌ ।
દર્શયામ્ આસતુર્ દેવં પાયસાનિ મહાન્તિ ચ ॥
નન્દગોપં યશોદાં ચ દૃષ્ટ્વા પ્રીતો ઽભવદ્ ધરિઃ ।
અવોચચ્ ચ તતો વાક્યં નન્દગોપં સબલ્લવમ્ ।
યશોદાં માતરં પશ્ચાદ્ વાસુદેવઃ પ્રતાપવાન્ ॥
તાત માતર્ વ્રજે ગોષ્ઠે કુશલં વા સ્વગોધને ।
અપિ ગાવઃ ક્ષીરવત્યો વત્સા વત્સતરાઃ પિતઃ ॥
અપિ વા સુશુભં ક્ષીરમ્ અપિ ગાવઃ સુશોભનાઃ ।
અપિ વા દારકા માતર્ વત્સપાલાઃ પિતર્ દિવા ॥
બહૂનિ ચાપિ દામાનિ કીલકા અપિ વા બહુ ।
તૃણાનિ બહુરૂપાણિ કિં વા સન્તિ પિતઃ સદા ॥
શકટાનિ સુગન્ધીનિ કિં વા સન્તિ પિતર્ ધ્રુવમ્ ।
અપિ ગોપ્યઃ પુત્રવત્યો દારકાઃ કિમ્ અજીજનન્ ॥
ઘટાઃ કિં બહવો માતર્ અભિન્નાઃ સર્વતો વ્રજે ।
કિં ગાવઃ ક્ષીરમ્ અતુલં સ્રવન્ય્ અહર્ અહઃ પિતઃ ॥
હૈયંગવીનં ક્ષીરાણિ દધિ વા કિમ્ અજીજનન્ ।
ગોધનં સર્વમ્ એવૈતન્ નીરોગં સંપ્રપદ્યતે ॥
સર્વમ્ એતદ્ યદુશ્રેષ્ઠ નીરોગં બહુશઃ પ્રભો ।
કુશલં ગોધનસ્યૈવં સર્વકાલેષુ કેશવ ॥
રક્ષણાત્ તવ દેવેશ સદા કુશલિનો વયમ્ ।
સગોધનાઃ સવત્સાશ્ ચ નીરોગા એવ કેશવ ॥
એકમ્ એવ સદા દુઃખં ન ત્વાં દ્રક્ષ્યામ કેશવ ।
યદ્ એતત્ કેવલં દુઃખમ્ ઇતિ મે ધીયતે સદા ॥
એવમાદિ વિલપ્યન્તં ગચ્છેત્ય્ આહ સ કેશવઃ ।
માતરં પુનર્ આહેદં માતર્ ગચ્છ ગૃહં પ્રતિ ॥
યે ચ ત્વાં કીર્તયિષ્યન્તિ તે ચ સ્વર્ગમ્ અવાપ્નુયુઃ ।
યે કેચિત્ ત્વાં નમસ્યન્તિ તે મે પ્રિયતરાઃ સદા ॥
મદ્ભક્તાઃ સર્વદા સન્તુ ગચ્છેત્ય્ આહ ચ તાં હરિઃ ।
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પિતરૌ દેવો વાસુદેવઃ સનાતનઃ ।
ગાઢમ્ આલિઙ્ગ્ય તૌ પ્રીતૌ પ્રેષયામ્ આસ કેશવઃ ॥
ઇતિ શ્રુત્વા ચ તદ્વાક્યં કૃષ્ણાદ્ ભક્તિપુરઃસરમ્ ।
યશોદા નન્દગોપશ્ ચ જગ્મતુઃ સ્વગૃહં કિલ ॥
તતઃ કૃષ્ણો હૃષીકેશો યાદવૈર્ વૃષ્ણિભિઃ સહ ।
ગન્તુમ્ ઐચ્છત્ તદા વિષ્ણુઃ પુરીં દ્વારવતીં કિલ ॥
ય એતચ્ છૃણુયાન્ નિત્યં પઠેદ્ વાપિ સમાહિતઃ ।
પુત્રવાન્ ધનવાંશ્ ચૈવ અન્તે મોક્ષં ચ ગચ્છતિ ॥
ગચ્છન્ન્ અથ મહાવિષ્ણુઃ પુષ્કરં પ્રાપ્ય યાદવૈઃ ।
અપશ્યન્ મુનિમુખ્યાંસ્ તુ પુષ્કરસ્થાન્ નૃપોત્તમ ॥
તે સમેત્ય મહાદેવમ્ ઋષયો વીતમત્સરાઃ ।

અર્ઘ્યાદિસમુદાચારં કૃત્વૈનં યાદવોત્તમમ્ ।
પ્રોચુર્ વિશ્વેશ્વરં વિષ્ણું ભૂતભવ્યભવત્પ્રભુમ્ ॥
અત્યદ્ભુતમ્ ઇદં વિષ્ણો તવ વીર્યં જનાર્દન ।
યેન તૌ નિહતૌ યુદ્ધે હંસો ડિભક એવ ચ ॥
યો વિચક્રો દુરાધર્ષો દેવૈર્ અપિ સુદુઃસહઃ ।
સંગરે નિહતો દેવ દુઃસાધ્ય ઇતિ નો મતિઃ ॥
ક્ષેમો નઃ સર્વકાર્યેષુ ચરતાં તપ ઉત્તમમ્ ।
ત્વત્પ્રસાદાજ્ જગન્નાથ ચરામસ્ તપ ઉત્તમમ્ ॥
નિષ્કલ્મષા ભવિષ્યામસ્ તવ સંસ્મરણાદ્ ધરે ।
ત્વં હિ સર્વસ્ય દુઃખસ્ય હર્તા ત્વાં ધ્યાયતાં સદા ॥
ત્વદનુસ્મરણં જન્તોઃ સદા પુણ્યપ્રદં પ્રભો ।
ત્વં હિ નઃ સતતં ધાતા વિધાતા તપસો હરે ॥
ત્વમ્ ઓંકારો વષટ્કારસ્ ત્વં યજ્ઞસ્ ત્વં પિતામહઃ ।
ત્વં જ્યોતિર્ બ્રહ્મણો મૂર્તિસ્ ત્વં બ્રહ્મા રુદ્ર એવ ચ ॥
પ્રાણસ્ ત્વં સર્વભૂતાનામ્ અન્તરાત્મેતિ શબ્દ્યસે ।
ઉપાસ્યઃ સર્વભૂતાનાં યજ્ઞૈર્ દાનૈર્ જગત્પતે ॥
નમો વિશ્વસૃજે દેવ નમસ્ તે વિશ્વમૂર્તયે ।
પાહિ લોકમ્ ઇમં દેવ હત્વા બ્રહ્મદ્વિષઃ સદા ॥
સ તથેતિ હરિર્ વિષ્ણુર્ યયૌ દ્વારવતીં પુરીમ્ ।
અવસદ્ વૃષ્ણિભિઃ સાર્ધં સ્તૂયમાનઃ સ માગધૈઃ ॥
ઇયં ચ દેવદેવસ્ય ચેષ્ટા હિ જનમેજય ।
પ્રોક્તા તે પૃચ્છતે રાજન્ કિં ભૂયઃ શ્રોતુમ્ ઇચ્છસિ ॥
તતઃ પ્રભૃતિ સા દેવી કામમોહં ગતા વિભો ।
દેવ્યાસ્ તુ વચનં સ્મૃત્વા સંસ્મરન્તી પતિં તદા ।
નિદ્રાં ન ભજતે રાત્રૌ ન દિવા ભોજનં તથા ।
સ્મરન્તી પતિભાવં સા વિલલાપ નૃપાત્મજા ॥
નિન્દન્તી શશિનં નાકે સેવતી ન ચ ચન્દનમ્ ।
સા બાલા મોહિતા રાજન્ કામેન પરિપીડિતા ॥
ઉપચર્યન્તિ તાં સુખ્યો વિજ્વરામ્ અપિ સજ્વરામ્ ।
તપ્યતે હૃદયં તસ્યા લેપિતં ચન્દનેન ચ ॥
કપોલે પાણ્ડિમા ચિહ્નં નેત્રે જલસમન્વિતે ।
જૃમ્ભણં ચ તથા સ્વાપો દેહે તસ્યા વ્યવર્ધત ॥
પદ્મિનીકન્દચૂર્ણાનિ શીતલાનિ મુહુર્ મુહુઃ ।
ક્ષિપન્તિ સખ્યો હૃદયે પીડિતે મન્મથાગ્નિના ॥
વ્યજનાનિ પ્રકુર્વન્તિ પૃચ્છન્તિ ચ પુનઃ પુનઃ ।
કા વ્યથા કિં શરીરિં તે કિમ્ ઇદં તવ ભામિનિ ॥
કિં તુભ્યં રોચતે દેવિ તદ્ આખ્યાહિ વરાનને ।
કસ્માદ્ ઇદં સમુત્પન્નં દુઃખસાધ્યં મનોરમે ॥
ત્વન્મનોનુગતં વાક્યં વદન્ત્ય્ એતાસ્ તુ સારિકાઃ ।
શુકા નીલતમાઃ સુભ્રુ પઠન્તિ હિ પુમાન્ ઇવ ॥

પ્રહ્લાદજનનં વાક્યં કિમર્થં નાદ્ય ભાષસે ।
તવ તાતો મહાવીરો દેવાનામ્ અપિ દુર્જયઃ ॥
તસ્યાગ્રે તિષ્ઠતે કો ઽપિ ન ભૂમૌ વરવર્ણિનિ ।
બલેઃ પુત્રો મહાવીરો બાણો હિ દુરતિક્રમઃ ॥
જિત્વામરાવતીકં ચ નગરં શોણિતાહ્વયમ્ ।
યત્ર સંતિષ્ઠતે દેવઃ શૂલહસ્તો મહેશ્વરઃ ॥
પુત્રો ઽયમિતિ જાનીહિ ગિરિજાં યો ઽબ્રવીદ્ ધરઃ ।
બાણં પ્રતિ મહાદેવસ્ તવ તાતમ્ ઉષે શૃણુ ॥
કા વ્યથેતિ મુખે ચેદં નાસાગ્રં ચ વિરાજતે ।
નીહારબિન્દવઃ પદ્મે રાજન્તે શરદાગમે ॥
સંપૂર્ણચન્દ્રપ્રતિમં મુખં ચન્દ્રો યથા ઘને ।
ન શોભિતે તુ વિચ્છાયં કિમર્થં કારણં વદ ॥
શ્વાસાન્ મુઞ્ચસિ બાલે ત્વં ન રતિં યાસિ ભાવતઃ ।
ગૃહાણ ભોજનં દિવ્યં યત્ તે મનસિ વર્તતે ॥
તામ્બૂલં રોચતે પૂર્વં તત્ કિમર્થં ન ગૃહ્યતે ।
મિષ્ટાનિ યાનિ વસ્તૂનિ દુર્લભાનીતરૈર્ જનૈઃ ।
ગૃહાણ દેવિ ઉત્તિષ્ઠ વદ પીડાં શરીરજામ્ ॥
ઇતિ કોલાહલં શ્રુત્વા ઉષા વેશ્મસમુદ્ભવમ્ ।
દાસીભિઃ કીર્તિતં તત્ર માતુર્ અગ્રે પૃથક્ પૃથક્ ॥
રાજપુત્રી યદા દેવિ સમાયાતા ગૃહે સતી ।
જલક્રીડાવિહારાચ્ ચ મૂકેવ પરિલક્સ્યતે ॥
અતો દાસીજના દેવિ વદામસ્ ત્વાં વયં જનાઃ ।
કો મોહઃ કિમ્ ઇદં મૌનં કઃ સ્વાપો મ્લાનતા કથમ્ ।
વિચાર્ય ભિષજો દેવિ દિશ્યન્તાં કષ્ટશાન્તયે ॥
શિરીષપુષ્પસદૃશં યચ્ છરીરં સુકોમલમ્ ।
તત્ કથં સહતે દેવિ વ્યાધિભારં વરાનને ॥
ઇતિ શ્રુત્વા તદા દેવી સત્વરા હંસગામિની ।
પ્રાપ્ય દેશમ્ ઉષા યત્ર કિમ્ ઇદં કષ્ટલક્ષણમ્ ॥
પલ્લવાકૃતિહસ્તેન કોમલં તત્કરં તદા ।
સ્પૃષ્ટ્વાઙ્ગુલીર્ અનાયાસં સ્ફોટયામ્ આસ ભાવિની ॥
કિમ્ અસ્તિ તવ કલ્યાણિ કા વ્યથા તવ વર્તતે ।
એતે વૈદ્યાઃ સમાગત્ય પૃચ્છન્તિ ભવતીં હિ તત્ ॥
જલક્રીડાં ગતા તત્ર રાજપુત્રી સખીગણૈઃ ।
પાર્વત્યાઃ ક્રીડિતં તત્ર જાનીમઃ શ્રમસંભવમ્ ॥
શ્રમાદ્ ગ્લાનિઃ સમુત્પન્ના જૃમ્ભણં ચ પુનઃ પુનઃ ।
સ્વાપશ્ ચ જાયતે તેન મા ભયં કર્તુમ્ અર્હસિ ॥
હૃદયે નિહિતં વૈદ્યાશ્ ચન્દનં હિમસંયુતમ્ ।
અમાત્યાઃ કિમ્ ઇદં શીઘ્રં કિમ્ ઇદં બુદ્બુદાયતે ॥
અતિદાહો મહાન્ સ્વેદઃ પિપાસા ન બુભુક્ષતે ।
પ્રલાપ એવ કિં તસ્યાં શાસ્ત્રતો બ્રૂત નિશ્ચિતમ્ ॥

ક્રીડાવિહારે મિલિતાઃ સ્ત્રીજના દેવસંનિધૌ ।
રૂપેણાપ્રતિમા દેવી રાજપુત્રી ચ ભાવિની ।
દૃષ્ટિપાતઃ કૃતસ્ તાભિસ્ તેન પુત્ર્યાં વ્યથાભવત્ ॥
રક્ષામન્ત્રૈસ્ તથા પીતૈઃ સર્ષપૈસ્ તાં કુમારિકામ્ ।
પાનીયૈર્ અભિષેકેણ પરા શાન્તિર્ ભવિષ્યતિ ॥
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ભિષજઃ સર્વે નિવૃત્તા નૃપવેશ્મતઃ ।
સૂચયન્ત પુનઃ સર્વે કામાભિપ્રાયજાં વ્યથામ્ ॥
માતૃપૃષ્ટા વરારોહા ચિરકાલમ્ ઉવાચ સા ।
લજ્જાવતી મહાભાગા માતરં રુદતી ભૃશમ્ ॥
માતર્ ન રોચતે નિત્યં ભાષણં ન ચ ભોજનમ્ ।
ન ચાપ્ય્ ઉત્સવકં માતઃ સદાહં હૃદયં શૃણુ ।
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા વિરરામાથ હ્ય્ ઉષા નારી વરાઙ્ગના ॥
સર્વાભિઃ સ્ત્રીભિર્ આરબ્ધમ્ અન્યોન્યં મુખવીક્ષણમ્ ।
લજ્જાનુકારિ નારીણાં યૌવનં હિ ભવેદ્ ઇતિ ॥
ઇયં ચ રાજકન્યા હિ ભર્તૃયોગ્યા કિમ્ ઉચ્યતે ।
પિતુઃ પ્રસાદાન્ માતુશ્ ચ પ્રાપ્નુયાત્ સદૃશં વરમ્ ॥
તત્રસ્થાઃ પરમા નાર્યશ્ ચિત્રેણ પરમાદ્ભુતાઃ ॥
અથ દ્વારવતીં પ્રાપ્ય સ્થિતા સા ભવનાન્તિકે ।
પ્રવૃત્તિહરણાર્થાય ચિત્રલેખા વ્યચિન્તયત્ ॥
અથ ચિન્તયતી સા તુ બુદ્ધિમ્ વૃત્તિવિનિશ્ચિતામ્ ।
નારદં દદૃશે તત્ર ધ્યાયન્તમ્ ઉદકે મુનિમ્ ॥
અર્ચયન્તં જગન્નાથં મનસા વિષ્ણુમ્ ઈશ્વરમ્ ।
તં દૃષ્ટ્વા ચિત્રલેખા તુ હર્ષેણોત્ફુલ્લલોચના ।
ઉપસૃત્યાભિવાદ્યાથ તત્ર ચાધોમુખી સ્થિતા ॥
નારદસ્ ત્વ્ આશિષં દત્ત્વા ચિત્રલેહ્કામ્ અથાબ્રવીત્ ।
કિમ્ અર્થમ્ ઇહ સંપ્રાપ્તા શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ તત્ત્વતઃ ॥
દેવર્ષિમ્ અથ તં દિવ્યં નારદં લોકપૂજિતમ્ ।
કૃતાઞ્જલિપુટા ભૂત્વા ચિત્રલેખાબ્રવીદ્ વચઃ ॥
ભગવઞ્ શ્રૂયતાં વાક્યં દૌત્યેનાહમ્ ઇહાગતા ।
અનિરુદ્ધં મુને નેતું યદર્થં ચ શૃણુષ્વ મે ॥
નગરે શોણિતપુરે બાણો નામ મહાસુરઃ ।
તસ્ય કન્યા વરારોહા નામ્ના ચોષેતિ વિશ્રુતા ।
ભગવન્ સાનુરક્તા ચ પ્રાદ્યુમ્નૌ પુરુષોત્તમે ॥
દેવ્યા વરાતિસર્ગેણ તસ્યા ભર્તા વિનિર્મિતઃ ।
તં ચ નેતું સમાયાતા તત્ર સિદ્ધિં વિધત્સ્વ મે ॥
મયા નીતે ઽનિરુદ્ધે તુ નગરં શોણિતાહ્વયમ્ ।
પ્રવ્ર્ત્તિઃ પુણ્ડરીકાક્ષે ત્વયાખ્યેયા મહામુને ॥
અવશ્યં ભવિતા ચૈવ કૃષ્ણેન સહ સંગમઃ ।
બાણસ્ય સુમહાન્ સંખ્યે દિવ્યો હિ સ મહાસુરઃ ॥
ન ચ શક્તો ઽનિરુદ્ધસ્ તં જેતું યુદ્ધે મહાસુરમ્ ।

સહસ્રબાહુમ્ આયાન્તં જયેત્ કૃષ્ણો મહાભુજઃ ॥
ભગવત્ સંનિકર્ષેણ સિદ્ધં મે કાર્યમ્ ઈહિતમ્ ।
હૃતઃ પ્રવૃત્તિં કૃત્વા મે સો ઽનિરુદ્ધઃ કથં ભવેત્ ।
કથં ક્રુદ્ધો હૃઋષીકેશસ્ ત્રૈલોક્યદહનક્ષમઃ ॥
કથં હિ પુણ્ડરીકાક્ષો જ્ઞાપિતો ઽસૌ ભવેદ્ ઇદમ્ ॥
ત્વત્ પ્રસાદાચ્ ચ ભગવન્ ન મે કૃષ્ણાદ્ ભયં ભવેત્ ।
સ હિ તત્ત્વાર્થદૃષ્ટિસ્ તુ અનિરુદ્ધઃ કથં હ્રિયેત્ ॥
ક્રુદ્ધો હિ સ મહાબાહુસ્ ત્રૈલોક્યમ્ અપિ નિર્દહેત્ ।
પૌત્રશોકાભિસંતપ્તઃ શાપેન સ દહેત મામ્ ॥
એતાવ્ અર્થૌ હિ ભગવંશ્ ચિન્તિતું વૈ ત્વમ્ અર્હસિ ।
યથા હ્ય્ ઉષા લભેત્ કાન્તં મમ ચૈવાભયં ભવેત્ ॥
ઇત્ય્ એવમ્ ઉક્તો ભગવાંશ્ ચિત્રલેખાં સ નારદઃ ।
ઉવાચ ચ શુભં વાક્યં મા ભૈસ્ ત્વં સમયં શૃણુ ॥
ત્વયા નીતે ઽનિરુદ્ધે તુ કન્યાવેશ્મ પ્રવેશિતે ।
યદિ યુદ્ધં ભવેત્ તત્ર સ્મર્તવ્યો ઽહં શુચિસ્મિતે ॥
મમૈષ પરમઃ કામો યુદ્ધં દ્રષ્ટું મનોરમે ।
યદ્ દૃષ્ટ્વા ચ ભવેત્ પ્રીતિઃ પ્રવૃત્તિશ્ ચ દૃઢા ભવેત્ ॥
ગૃહ્યતાં તામસી વિદ્યા સર્વલોકપ્રમોહિની ।
કૃતકૃત્યા તતો દેવિ એષ વિદ્યાં દદામ્ય્ અહમ્ ॥
એવમ્ ઉક્તે તુ વચને નારદેન મહર્ષિણા ।
તથેતિ વચનં પ્રાહ ચિત્રલેખા મનોજવા ॥
અભિવાદ્ય મહાત્માનમ્ ઋષીણાં નારદં વરમ્ ।
નિરૈક્ષતાનિરુદ્ધસ્ય ગૃહં ગત્વાન્તરિક્ષગા ॥
તતો ઽન્તરિક્ષાદ્ એવાશુ પ્રાસાદોપરિ વિષ્ઠિતા ।
પ્રાદ્યુમ્નિં વચનં પ્રાહ શ્લક્ષ્ણં મધુરયા ગિરા ॥
ચક્ષુર્ દત્ત્વા તુ સા તસ્મૈ કૃત્વા ચાત્મનિદર્શનમ્ ।
તં વિવિક્તે તુ વૈ દેશે સા વાક્યમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્ ॥
અપિ તે કુશલં વીર સર્વત્ર યદુનન્દન ।
અહસ્ તાવત્પ્રદોષો વા કચ્ચિદ્ ગચ્છતિ તે સુખમ્ ॥
શૃણુષ્વ ત્વં મહાબાહો વિજ્ઞપ્તિં મે રતીસુત ।
ઉષાયા મમ સખ્યાસ્ તુ વાક્યં વક્ષ્યામિ તત્ત્વતઃ ॥
સ્વપ્ને તુ યા ત્વયા દૃષ્ટા સ્ત્રીભાવં ચાપિ લમ્ભિતા ।
બિભર્તિ હૃદયેન ત્વાં તયા સંપ્રેષિતાસ્મ્ય્ અહમ્ ॥
રુદતી જૃમ્ભતી ચૈવ નિઃશ્વસન્તી મુહુર્ મુહુઃ ।
ત્વદ્દર્શનપરા સૌમ્ય કામિની પરિતપ્યતે ॥
યદિ ત્વં યાસ્યસે વીર ધારયિષ્યતિ જીવિતમ્ ।
અદર્શનેન મરણં તસ્યા નાસ્ત્ય્ અત્ર સંશયઃ ॥
યદિ નારીસહસ્રં તે હૃદિસ્થં યદુનન્દન ।
સ્ત્રિયાઃ કામયમાનાયાઃ કર્તવ્યા હસ્તધારણા ॥
ત્વં ચ તસ્યા વરોત્સર્ગે દેવ્યા દત્તો મનોરથઃ ।

ચિત્રપટ્ટં મયા દત્તં ત્વચ્ ચિહ્નં વીક્ષ્ય જીવતિ ॥
તદુત્સઙ્ગે સમારોપ્ય જીવતે દર્શનેપ્સયા ।
સાનુક્રોશો યદુશ્રેષ્ઠ ભવ તસ્યા મનોરથે ।
ઉષા તે પતતે મૂર્ધ્ના વયં ચ યદુનન્દન ॥
શ્રૂયતાં ચોદ્ભવસ્ તસ્યાઃ કુલં શીલં ચ યાદૃશમ્ ।
સંસ્થાનં પ્રકૃતિં ચાસ્યાઃ પિતરં ચ બ્રવીમિ તે ॥
વૈરોચનિસુતો વીરો બાણો નામ મહાસુરઃ ।
સ રાજા શોણિતપુરે તસ્ય ત્વામ્ ઇચ્છતે સુતા ॥
ત્વદ્ભાવગતચિત્તા સા ત્વામ્ ઋતે ન હિ જીવતિ ।
મનોરથકૃતો ભર્તા દેવ્યા દત્તો ન સંશયઃ ।
ત્વત્સંગમાત્ સા સુશ્રોણી પ્રાણાન્ ધારયતે શુભા ॥
ચિત્રલેખાવચઃ શ્રુત્વા સો ઽનિરુદ્ધો ઽબ્રવીદ્ ઇદમ્ ।
દૃષ્ટા સ્વપ્ને મયા સા હિ તન્મત્તઃ શૃણુ શોભને ॥
તતઃ પ્રબુદ્ધે ન લભે શર્મ નૈવ રતિં સખિ ।
રૂપં કાન્તિં મતિં ચૈવ સંયોગં રુદિતં તથા ।
એવં સર્વમ્ અહોરાત્રં મુહ્યામિ પરિચિન્તયન્ ॥
યદ્ય્ અહં સમનુગ્રાહ્યો યદિ સખ્યં ત્વમ્ ઇચ્છસિ ।
નયસ્વ ચિત્રલેખે માં દ્રષ્ટુમ્ ઇચ્છામ્ય્ અહં પ્રિયામ્ ॥
ઈપ્સિતં તસ્ય વિજ્ઞાય સાનિરુદ્ધસ્ય ભાવિના ।
ચિત્રલેખા તતસ્ તુષ્ટા તથેતિ ચ તમ્ અબ્રવીત્ ॥
કામસંતાપસંતપ્તઃ પ્રિયાસંગમકાતરઃ ।
એષો ઽઞ્જલિર્ મયા બદ્ધઃ સત્યં સ્વપ્નં કુરુષ્વ મે ॥
તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા ચિત્રલેખા વરાપ્સરાઃ ।
સફલો ઽદ્ય મમ ક્લેશઃ સખ્યા મે યત્ પ્રયાચિતમ્ ॥
ઈપ્સિતં તસ્ય વિજ્ઞાય અનિરુદ્ધસ્ય ભામિની ।
ચિત્રલેખા તતસ્ તુષ્ટા તથેતિ ચ તમ્ અબ્રવીત્ ॥
વાર્તાલાપૈઃ સુમધુરૈઃ કાઙ્ક્ષિતાર્થો ઽપિ નિદ્રયા ।
નિમીલિતાક્ષઃ સો ઽભવન્ નૃપ શાર્દૂલવિક્રમઃ ॥
સુકેશ્ય વચનં શ્લાઘ્યં જહાર સહ શય્યયા ।
દ્વ્યધિકં અયુતં ભૂપ ત્રિમુહૂર્તમનવેગતઃ ॥
યદા બાણપુરે વીરઃ સો ઽનિરુદ્ધઃ સહોષયા ।
સંનિરુદ્ધો નરેન્દ્રેણ બાણેન બલિસૂનુના ॥
તદા દેવીં સ કૌમારીં રક્ષાર્થં શરણં ગતઃ ।
યદ્ ગીતમ્ અનિરુદ્ધેન દેવ્યાઃ સ્તોત્રમ્ ઇદં શૃણુ ॥
અનન્તમ્ અક્ષયં દિવ્યમ્ આદિદેવં સનાતનમ્ ।
નારાયણં નમસ્કૃત્ય પ્રવરં પ્રથમં પ્રભુમ્ ॥
ચણ્ડીં કાત્યાયનીં દેવીમ્ આર્યાં લોકનમસ્કૃતામ્ ।
મહેન્દ્રવિષ્ણુભગિનીં સર્વદેવનમસ્કૃતામ્ ।
વરદાં કીર્તયિષ્યામિ નામભિર્ હરિસંસ્તુતૈઃ ॥
ઋસિભિર્ દૈવતૈશ્ ચૈવ વાક્પુષ્પૈર્ અર્ચિતાં શુભામ્ ।

તાં દેવીં સર્વદેહસ્થાં સર્વદેવનમસ્કૃતામ્ ॥
મહેન્દ્રવિષ્ણુભગિનીં નમસ્યામિ હિતાય વૈ ।
મનસા ભાવશુદ્ધેન શુચિઃ સ્તોષ્યે કૃતાઞ્જલિઃ ॥
ગૌતમીં કંસભયદાં યશોદાનન્દવર્ધિનીમ્ ।
મેધ્યાં ગોકુલસંભૂતાં નન્દગોપસ્ય નન્દિનીમ્ ॥
પ્રજ્ઞાં દક્ષાં શિવાં સૌમ્યાં દનુપુત્રપ્રમર્દિનીમ્ ।
તાં દેવીં સર્વદેહસ્થાં સર્વભૂતનમસ્કૃતામ્ ॥
દર્શનીં પૂરનીં માયાં શશિવક્ત્રાં શશિપ્રભામ્ ।
શાન્તિં ધ્રુવાં ચ જનનીં મોહનીં શોષણીં તથા ॥
સેવ્યાં દેવૈઃ સર્ષિગણૈઃ સર્વદેવનમસ્કૃતામ્ ।
કાલીં કાત્યાયનીં દેવીં ભયદાં ભયનાશનીમ્ ॥
કન્યાં કપાલિનીં દેવીં સૌમ્યાં ત્રિદશપૂજિતામ્ ।
કાત્યાયનીં કામગમાં ત્રિનેત્રાં બ્રહ્મચારિણીમ્ ।
સૌદામિનીં મેઘરવાં વેતાલીં વિપુલાનનામ્ ॥
યૂથસ્યાદ્યાં મહાભાગાં શકુનીં રેવતીં તથા ।
તિથીનાં પઞ્ચમીં ષષ્ઠીં પૌર્ણમાસીં ચતુર્દશીમ્ ॥
સપ્તવિંશતિ ઋક્ષાણિ નદ્યઃ સર્વા દિશો દશ ।
નગરોપવનોદ્યાન+ +દ્વારાટ્ટાલકવાસિનીમ્ ।
હ્રીં શ્રીં ગઙ્ગાં ચ ગાન્ધારીં યોગિનીં યોગદાં સતામ્ ।
કીર્તિમ્ આશાં દિશં સ્પર્શાં નમસ્યામિ સરસ્વતીમ્ ॥
વેદાનાં માતરં ચૈવ સાવિત્રીં ભક્તવત્સલામ્ ।
તપસ્વિનીં શાન્તિકરીમ્ એકાનંશાં સનાતનીમ્ ॥
કૌબેરીં મદિરાં ચણ્ડામ્ ઇલાં મલયવાસિનીમ્ ।
ભૂતધાત્રીં ભયકરીં કૂષ્માણ્ડીં કુસુમપ્રિયામ્ ॥
દારિણીં મદિરાવાસાં વિન્ધ્યકૈલાસવાસિનીમ્ ।
વરાઙ્ગનાં સિંહરથાં બહુરૂપાં વૃષધ્વજામ્ ॥
દુર્લભાં દુર્જયાં દુર્ગાં નિશુમ્ભભયદર્શિનીં ।
સુરપ્રિયાં સુરાં દેવીં વજ્રપાણ્યનુજાં શિવામ્ ॥
કિરાતીં ચીરવસનાં ચોરસેનાનમસ્કૃતામ્ ।
આજ્યપાં સોમપાં સૌમ્યાં સર્વપર્વતવાસિનીં ॥
નિશુમ્ભશુમ્ભમથનીં ગજકુમ્ભોપમસ્તનીં ।
જનનીં સિદ્ધસેનસ્ય સિદ્ધચારણસેવિતામ્ ।
વરાં કુમારપ્રભવાં પાર્વતીં પર્વતાત્મજામ્ ॥
પઞ્ચાશદ્ દેવકન્યાનાં પત્ન્યો દેવગણસ્ય ચ ।
કદ્રૂપુત્રસહસ્રસ્ય પુત્રપૌત્રવરસ્ત્રિયઃ ॥
માતા પિતા જગન્માન્યા દિવિ દેવાપ્સરોગણૈઃ ।
ઋષિપત્નીગણાનાં ચ યક્ષગન્ધર્વયોષિતામ્ ॥
વિદ્યાધરાણાં નારીષુ સાધ્વીષુ મનુજાસુ ચ ।
એવમ્ એતાસુ નારીષુ સર્વભૂતાશ્રયા હ્ય્ અસિ ॥
નમસ્કૃતાસિ ત્રૈલોક્યે કિંનરોદ્ગીતસેવિતે ।

અચિન્ત્યા હ્ય્ અપ્રમેયાસિ યાસિ સાસિ નમો ઽસ્તુ તે ॥
એભિર્ નામભિર્ અન્યૈશ્ ચ કીર્તિતા હ્ય્ અસિ ગૌતમિ ।
ત્વત્પ્રસાદાદ્ અવિઘ્નેન ક્ષિપ્રં મુચ્યેય બન્ધનાત્ ॥
અવેક્ષસ્વ વિશાલાક્ષિ પાદૌ તે શરણં વ્રજે ।
સર્વેષામ્ એવ બન્ધાનાં મોક્ષણં કર્તુમ્ અર્હસિ ॥
બ્રહ્મા વિષ્ણુશ્ ચ રુદ્રશ્ ચ ચન્દ્રસૂર્યાગ્નિમારુતાઃ ।
અશ્વિનૌ વસવશ્ ચૈવ ધાતા ભૂમિર્ દિશો દશ ॥
મરુતઃ સહપર્જન્યો ધાતા ભૂમિર્ દિશો દશ ।
ગાવો નક્ષત્રવંશાશ્ ચ ગ્રહા નદ્યો હ્રદાસ્ તથા ।
સરિતઃ સાગરાશ્ ચૈવ નાનાવિદ્યાધરોરગાઃ ॥
તથા નાગાઃ સુપર્ણાશ્ ચ ગન્ધર્વાપ્સરસાં ગણાઃ ।
કૃત્સ્નં જગદ્ ઇદં પ્રોક્તં દેવ્યા નામાનુકીર્તનાત્ ॥
દેવ્યાઃ સ્તવમ્ ઇમં પુણ્યં યઃ પઠેત્ સુસમાહિતઃ ।
સા દેવી સપ્તમે માસિ વરમ્ અગ્ર્યં પ્રયચ્છતિ ॥
અષ્ટાદશભુજા દેવી દિવ્યાભરણભૂષિતા ।
હારશોભિતસર્વાઙ્ગી મુકુટોજ્જ્વલભૂષણા ॥
કાત્યાયનિ સ્તૂયસે ત્વં વરદે વામલોચને ।
વરમ્ અગ્ર્યં પ્રયચ્છસિ @
અતઃ સ્તવીમિ તાં દેવીં ।
નમો ઽસ્તુ તે મહાદેવિ સુપ્રીતા હિ ભજસ્વ મામ્ ॥
પ્રયચ્છસ્વ વરં હ્ય્ આયુઃ પુષ્ટિં ચૈવ ક્ષમાં ધૃતિમ્ ॥
પ્રયચ્છામિ વરં હ્ય્ આયુઃ પુષ્ટિં ચૈવ ક્ષમાં ધૃતિમ્ ।
બન્ધનસ્થો વિમુચ્યેયં સત્યમ્ એતદ્ ભવેદ્ ઇતિ ।
શ્રુત્વા કામાન્ અવાપ્નોતિ કાઙ્ક્ષિતાન્ મનુજઃ સદા ।
એવં સ્તુતા મહાદેવી દુર્ગા દુર્ગપરાક્રમા ।
સાંનિધ્યં કલ્પયામ્ આસ અનિરુદ્ધસ્ય બન્ધને ॥
અનિરુદ્ધહિતાર્થાય દેવી શરણવત્સલા ।
બદ્ધં બાણપુરે વીરમ્ અનિરુદ્ધં વ્યમોક્ષયત્ ॥
સાન્ત્વયામ્ આસ તં વીરમ્ અનિરુદ્ધમ્ અમર્ષણમ્ ।
પ્રસાદં દર્શયામ્ આસ અનિરુદ્ધસ્ય બન્ધને ॥
પૂજયામ્ આસ તાં વીરઃ સો ઽનિરુદ્ધઃ પ્રતાપવાન્ ।
નાગપાશેન બદ્ધસ્ય તસ્યોષાહૃતચેતસઃ ।
સ્ફોટયિત્વા કરાગ્રેણ પન્ઞ્જરં વજ્રસંનિભમ્ ॥
રુદ્ધં બાણપુરે વીરં સાનિરુદ્ધમ્ અભાષત ।
સાન્ત્વયન્તી વચો દેવી પ્રસાદાભિમુખી તદા ॥
ચક્રાયુધો મોક્ષયિતાનિરુદ્ધ @
ત્વાં બન્ધનાદ્ આશુ સહસ્વ કાલમ્ ।
છિત્ત્વા તુ બાણસ્ય સહસ્રબાહું @
પુરીં નિજાં નેષ્યતિ દૈત્યસૂદનઃ ॥
ચક્રાયુધો બાહુસહસ્રમ્ આજૌ @

છિત્ત્વાશુ ચક્રેણ બલેઃ સુતસ્ય ॥
યદાનિરુદ્ધં સહ બાણપુત્ર્યા @
નેતું ખગેન્દ્રેણ હરિઃ પ્રવૃત્તઃ ॥
મહાસુરે બાણ ઉદીર્ણચક્રે ।
ન્યક્કારમ્ આસન્નતરં નિશમ્ય ।
પિતૃત્વબાણસ્ય સ બાહુચક્રમ્ @
ચક્રાયુધો ગૃહ્ય તદાનિરુદ્ધં ।
પુરે મહાબાણ સુપર્ણ ચક્રે @
નિપાતિતો બાહુવિશીર્ણગાત્રઃ ।
દીર્ઘમ્ આયુઃ પ્રયચ્છામિ યથેયં પરમા સ્તુતિઃ ।
બન્ધનસ્થો વિમુચ્યેત સત્યમ્ એતદ્ ભવિષ્યતિ ॥
તતો ઽનિરુદ્ધઃ પુનર્ એવ દેવીં @
તુષ્ટાવ હૃષ્ટઃ શશિકાન્તવક્ત્રઃ ।
નમો ઽસ્તુ તે દેવિ વરપ્રદે શિવે @
નમો ઽસ્તુ તે દેવિ સુરારિનાશિનિ ॥
નમો ઽસ્તુ તે કામચરે સદા શિવે @
નમો ઽસ્તુ તે મહિષસુરારિમર્દિનિ ।
નમો ઽસ્તુ તે સર્વહિતૈષિણિ પ્રિયે ।
નમો ઽસ્તુ તે ભીતિકરિ દ્વિષાં સદા @
નમો ઽસ્તુ તે બન્ધનમોક્ષકારિણિ ॥
બ્રહ્માણીન્દ્રાણિ રુદ્રાણિ ભૂતભવ્યભવે શિવે ।
ત્રાહિ માં સર્વદુઃખેભ્યો નારાયણિ નમો ઽસ્તુ તે ॥
નમો ઽસ્તુ તે જગન્નાથે પ્રિયે દાન્તે મહાવ્રતે ।
રુદ્રપ્રિયે જગન્માતર્ નારાયણિ નમો ઽસ્તુ તે ।
પ્રિયભક્તે જગન્માતઃ શૈલપુત્રિ વસુંધરે ॥
ત્રાહિ માં ત્વં વિશાલાક્ષિ નારાયણિ નમો ઽસ્તુ તે ।
ત્રાયસ્વ સર્વદુઃખેભ્યો દાનવાનાં ભયંકરિ ॥
રુદ્રપ્રિયે મહાભગે ભક્તાનામ્ આર્તિનાશિનિ ।
નમામિ શિરસા દેવીં બન્ધનસ્થો વિમોક્ષિતઃ ।
રક્ષ માં સર્વપાપેભ્યો નારાયણિ નમો ઽસ્તુતે ।
નમો ઽસ્તુ તે મહાદેવિ શૈલપુત્રિ વસુંધરે ।
સર્વદુઃખભયત્રાસાત્ ત્રાહિ માં પરમેશ્વરિ ।
તથેત્ય્ ઉક્ત્વા રતેઃ પુત્રં દુર્ગા દુર્ગપરાક્રમા ।
તમ્ આશુ બન્ધનાન્ મુક્ત્વા ક્ષણાદ્ અન્તરધીયત ॥
આર્યાસ્તવમ્ ઇમં પુણ્યં યઃ પઠેત્ સુસમાહિતઃ ।
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ ॥
બન્ધનસ્થો વિમુચ્યેત સત્યમ્ એતદ્ ભવેદ્ ઇતિ ।
દેવ્યાઃ સ્તોત્રમ્ ઇદં દિવ્યં નિત્યં યઃ પઠતે નરઃ ।
સા દેવી સપ્તમે માસિ વરમ્ અગ્ર્યં પ્રયચ્છતિ ।
સ્વાધનં સ્વાયુષસ્ તુષ્ટિઃ પુષ્ટિશ્ ચૈવ ક્ષમા ધૃતિઃ ।

પ્રણમ્યાથ વચઃ પ્રાહ વૈનતેયો મહાબલઃ ।
વાસુદેવં મહાત્માનં શ્લક્ષ્ણં મધુરયા ગિરા ॥
પદ્મનાભ મહાબાહો કિમ્ અર્થં ચિન્તિતો હ્ય્ અહમ્ ।
કૃત્યં તે યદ્ ઇહાત્રાસ્તિ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ તત્ત્વતઃ ॥
કસ્ય પક્ષપરિક્ષેપૈર્ નાશયામિ પુરીં પ્રભો ।
પ્રભાવાત્ તવ ગોવિન્દ કો ન વિદ્યાદ્ બલં મમ ॥
ગદાવેગં ચ તે વીર ચક્રાગ્નિં ચ મહાભુજ ।
નાવબુધ્યતિ મૂઢાત્મા કો દર્પાન્ નાશમ્ એષ્યતિ ॥
હલં સિંહમુખં કસ્ય વનમાલી નિયોક્ષ્યતિ ।
કસ્ય દેહસ્ તુ નિર્ભિન્નો મેદિનીં યાસ્યતિ પ્રભો ॥
કસ્ય શઙ્ખરવૈઃ પ્રાણાન્ મોહયિષ્યસિ માધવ ।
કો ઽયં સપરિવારો ઽદ્ય યાસ્યતે યમ્ અસાદનમ્ ॥
એવમ્ ઉક્તે તુ વચને વૈનતેયેન ધીમતા ।
વાસુદેવો વચઃ પ્રાહ શૃણુષ્વ પતતાં વર ॥
બલેઃ પુત્રેણ બાણેન પ્રાદ્યુમ્નિર્ અપરાજિતઃ ।
ઉષાયાઃ કારણે બદ્ધો નગરે શોણિતાહ્વયે ॥
અનિરુદ્ધસ્ તુ કામાર્તો બદ્ધો નાગૈર્ વિષોલ્બણૈઃ ।
તસ્ય મોક્ષાર્થમ્ આહૂતો મયા ત્વં પતગેશ્વર ॥
તવ વેગસમો નાસ્તિ પક્ષિણાં પ્રવરો ભવાન્ ।
અશક્યં ચ તદ્ અધ્વાનં ગન્તુમ્ અન્યેન વૈ દ્વિજ ।
તત્ર પ્રાપય માં શીઘ્રં પ્રાદ્યુમ્નિર્ યત્ર તિષ્ઠતિ ॥
વૈદર્ભી તે સ્નુષા વીર રુદતે પુત્રગૃદ્ધિની ।
ત્વત્પ્રસાદાદ્ ભવત્ય્ એષા પુત્રેણ સહ સંગતા ॥
અમૃતં તુ હૃતં વીર ત્વયા પન્નગનાશન ।
સ મયા ત્વં સમાગમ્ય તસ્મિન્ કાલે મહાભુજ ।
ભવાન્ મમ ધ્વજશ્ ચૈવ ત્વદ્ભક્તાઃ સર્વવૃષ્ણયઃ ॥
સખિત્વં માનયસ્વાદ્ય ભક્તિં ચ પતગેશ્વર ॥
તવ વેગસમો નાસ્તિ પક્સિણાં ન ચ તે સમઃ ।
સુપર્ણ સુકૃતેન ત્વાં શપે પન્નગનાશન ॥
દાસીત્વાચ્ ચ ત્વયા માતા મોક્ષિતૈકાકિના પુરા ।
પક્ષવિક્ષેપમ્ આશ્રિત્ય હતા યોધાસ્ ત્વયા પુરા ॥
ભવાન્ સુરગણાન્ સર્વાન્ પૃષ્ઠમ્ આરોપ્ય વિક્રમાત્ ।
ગચ્છસે હ્ય્ અગમાન્ દેશાન્ વિજયશ્ ચ તવાસ્રયાટ્ ॥
ગુરુત્વાન્ મેરુતુલ્યસ્ ત્વં લઘુત્વાત્ પવનોપમઃ ।
ભુતે ભવ્યે ભવિષ્યે ચ ન તે તુલ્યો ઽસ્તિ વિક્રમે ॥
સત્યસંધ મહાભાગ વૈનતેય મહાદ્યુતે ।
અનિરુદ્ધે ક્ષણેનાસ્ય સાહાય્યમ્ ઉપકલ્પ્યતામ્ ॥
અત્યદ્ભુતમ્ ઇદં વાક્યં તવ કૃષ્ણ મહાભુજ ।
ત્વત્પ્રસાદાત્ તુ વિજયઃ સર્વત્ર મમ કેશવ ॥
ધન્યો ઽસ્મ્ય્ અનુગૃહીતો ઽસ્મિ સંસ્ તવાન્ મધુસૂદન ।

સ્તોતવ્યસ્ ત્વં મયા કૃષ્ણ સ્તૌષિ માં ત્વં મહાભુજ ॥
વેદાધ્યક્ષઃ સુરાધ્યક્ષઃ સર્વકામપ્રદો ભવાન્ ।
અમોઘદર્શનસ્ ત્વં હિ વરાર્થિષુ વરપ્રદઃ ॥
ચતુર્ભુજશ્ ચતુર્મૂર્તિશ્ ચાતુર્હોત્રપ્રવર્તકઃ ।
ચાતુરાશ્રમ્યહોતા ચ ચતુર્નેતા મહાકવિઃ ॥
ધનુર્ધરશ્ ચક્રધરો ભવાઞ્ શઙ્ખધરો મહાન્ ।
ભવાન્ પૂર્વેષુ દેહેષુ ખ્યાતો ભૂમિધરઃ પ્રભો ॥
લાઙ્ગલી મુસલી ચક્રી દેવકીતનયો ભવાન્ ।
ચાણૂરમથનશ્ ચૈવ ગોપ્રિયઃ કંસહા ભવાન્ ॥
ગોવર્ધનધરશ્ ચૈવ મલ્લારિર્ મલ્લભાવનઃ ।
મલ્લપ્રિયો મહામલ્લો મહાપુરુષ ઇત્ય્ અપિ ॥
વિપ્રપ્રિયો વિપ્રહિતો વિપ્રજ્ઞો વિપ્રભાવનઃ ।
બ્રહ્મણ્યશ્ ચ વરેણ્યશ્ ચ ભવાન્ દામોધરઃ સ્મૃતઃ ॥
પ્રલમ્બમથનશ્ ચૈવ કેશિહા દાનવાન્તકઃ ।
અસિલોમ્નશ્ ચ હન્તા ચ તથા રાવણનાશનઃ ॥
વિભીષણસ્ય ભગવાન્ રાજ્યદો વાલિનાશનઃ ।
સુગ્રીવરાજ્યદાતા ત્વં બલિરાજ્યાપહારકઃ ॥
રત્નહર્તા મહારત્નઃ સમુદ્રોદરસંભવઃ ।
વરુણશ્ ચ ભવાન્ ખ્યાતો ભવાંશ્ ચ સરિદુદ્ભવઃ ॥
ભવાન્ ખડ્ગધરો ધન્વી ધનુર્ધરવરો મહાન્ ।
દાશાર્હ ઇતિ વિખ્યાતો મહાધન્વા ધનુઃ પ્રિયઃ ॥
ગોવિન્દ ઇતિ વિખ્યાત ઉદધિસ્ ત્વં ચ સુવ્રત ।
આકાશશ્ ચ તપશ્ ચૈવ સમુદ્રમથનો ભવાન્ ॥
ભવાન્ સ્વર્ગો બહુફલો ભવાન્ સ્વર્ગધરો મહાન્ ।
ત્વમ્ એવ ચ મહામેઘો બીજનિષ્પત્તિર્ એવ ચ ॥
ત્રૈલોક્યમથનસ્ ત્વં ચ ક્રોધલોભભયાપહઃ ।
ભવાન્ કામપ્રદશ્ ચૈવ કામઃ સર્વધનુર્ધરઃ ॥
સંવર્તો વર્તનશ્ ચૈવ પ્રલયો નિલયો મહાન્ ।
હિરણ્યગર્ભો રૂપજ્ઞો રૂપવાન્ મધુસૂદનઃ ॥
ઈશસ્ ત્વં ચ મહાદેવ અસંખ્યેયગુણાન્વિતઃ ।
સ્તોતુમ્ ઇચ્છસિ માં દેવ સ્તોતવ્યસ્ ત્વં યદૂત્તમ ॥
ચક્ષુષા યે ત્વયા ઘોરાઃ પ્રાણિનસ્ તુ નિરીક્ષિતાઃ ।
હતાસ્ તે યમદણ્ડેન તિર્યઙ્નિરયગામિનઃ ॥
યે ત્વયા પરયા પ્રીત્યા પ્રાણિનો વૈ નિરીક્ષિતાઃ ।
ઇહ ચ પ્રેત્ય ચાપાપાઃ સર્વે તે સ્વર્ગગામિનઃ ॥
એષ તે ઽહં મહાબાહો વશગઃ શાસને સ્થિતઃ ॥
આજ્ઞાપય મહાબાહો કૃતકૃત્યો ઽસ્મિ સર્વથા ।
જયશબ્દં તતઃ કૃત્વા ગરુડઃ પ્રાહ કેશવમ્ ।
અયમ્ અસ્મિ સ્થિતો વીર આરુહસ્વ મહાબલ ॥
તતઃ કણ્ઠે પરિષ્વજ્ય માધવો ગરુડં તતઃ ।

સખે શત્રુવિનાશાય અર્ઘો ઽયં પ્રતિગૃહ્યતાં ॥
દત્ત્વાર્ઘ્યં પરયા પ્રીત્યા શઙ્ખચક્રગદાસિભૃત્ ।
આરુરોહ મહાબાહુઃ સુપર્ણં પુરુષોત્તમઃ ॥
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે તત્ર રુદ્રપારિષદા રણે ।
એવં સ શૂલભૃત્ તત્ર પુનર્ યુદ્ધં પ્રચક્રમે ।
માયાયુદ્ધં સમાશ્રિત્ય પ્રદ્યુમ્નં પર્યવારયન્ ॥
સર્વાંસ્ તુ નિદ્રાવશગાન્ કૃત્વા મકરકેતુમાન્ ।
દાનવાન્ નાશયત્ તત્ર શરજાલેન વીર્યવાન્ ।
પ્રમાથગણભૂયિષ્ઠાંસ્ તત્ર તત્ર મહાબલઃ ॥
તતસ્ તુ જૃમ્ભમાણસ્ય દેવસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ ।
જ્વાલા પ્રાદુરભૂદ્ વક્ત્રાદ્ દહન્તીવ દિશો દશ ॥
તતસ્ તુ ધરણી દેવી પીડ્યમાના મહાત્મભિઃ ।
બ્રહ્માણં પરમોદારં વેપમાનાભ્યુપાગમત્ ॥
દેવદેવ મહાબાહો પીડ્યામિ પરમૌજસા ।
કૃષ્ણરુદ્રભરાક્રાન્તા ભવિષ્યૈકાર્ણવા પુનઃ ॥
અવિષહ્યમ્ ઇમં ભારં ચિન્તયસ્વ પિતામહ ।
લઘ્વીભૂતા યથા દેવ ધારયેયં ચરાચરમ્ ॥
તતસ્ તુ કાસ્યપીં દેવીં પ્રત્યુવાચ પિતામહઃ ।
મુહૂર્તં ધારયાત્માનમ્ આશુ લઘ્વી ભવિષ્યસિ ॥
દૃષ્ટ્વા તુ ભગવાન્ બ્રહ્મા રુદ્રં વચનમ્ અબ્રવીત્ ।
સૃષ્ટો મહાસુરવધઃ કિં ભૂયઃ પરિરક્ષસે ॥
ન ચ યુદ્ધં મહાબાહો કૃષ્ણેન તવ રોચતે ।
ન ચ બુધ્યસિ કૃષ્ણં ત્વમ્ આત્માનં હિ દ્વિધાકૃતમ્ ॥
તતઃ શરીરયોગાદ્ ધિ ભગવાન્ અવ્યયઃ પ્રભુઃ ।
પ્રવિશ્ય પશ્યતે કૃત્સ્નાંસ્ ત્રીં લોકાન્ સચરાચરાન્ ॥
સશરં સધનુષ્કં ચ દૃષ્ટ્વાત્માનં વિજૃમ્ભિતમ્ ।
પ્રવિશ્ય યોગં યોગાત્મા વરાંસ્ તાન્ અનુચિન્તયન્ ।
દ્વારવત્યાં યદ્ ઉક્તં ચ તદ્ અનુસ્મૃત્ય સર્વશઃ ।
જગાદ નોત્તરં કિં ચિન્ નિવૃત્તો ઽસૌ ભવત્ તદા ॥
આત્માનં કૃષ્ણદેહસ્થં પશ્યતે હ્ય્ એકયોનિજમ્ ।
તતો નિઃસૃત્ય રુદ્રસ્ તુ ન્યસ્તવાદો ઽભવન્ મૃધે ॥
બ્રહ્માણં ચાબ્રવીદ્ રુદ્રો ન યોત્સ્યે ભગવન્ન્ ઇતિ ।
કૃષ્ણેન સહ સંગ્રામે લઘ્વી ભવતુ મેદિની ॥
તતઃ કૃષ્ણો ઽથ રુદ્રશ્ ચ પરિષ્વજ્ય પરસ્પરમ્ ।
પરાં પ્રીતિમ્ ઉપાગમ્ય સંગ્રામાદ્ અપજગ્મતુઃ ॥
એતદર્થે પુરા રાજન્ માર્કણ્ડેયં તુ નારદઃ ।
ન ચ તૌ પશ્યતે કશ્ચિદ્ યોગિનૌ યોગમ્ આગતૌ ।
એકો બ્રહ્મા તથા કૃત્વા પશ્યંલ્ લોકપિતામહઃ ॥
ઉવાચૈતત્ સમુદ્દિશ્ય માર્કણ્ડેયં સનારદમ્ ।
પાર્શ્વથં પરિપપ્રચ્છ જ્ઞાત્વા વૈ દીર્ઘદર્શિનમ્ ॥

મન્દરસ્ય ગિરેઃ પાર્શ્વે નલિન્યાં ભવકેશવૌ ।
રાત્રૌ સ્વપ્નાન્તરે બ્રહ્મન્ મયા દૃષ્ટૌ હરાચ્યુતૌ ॥
હરિં ચ હરરૂપેણ હરં ચ હરિરૂપિણમ્ ।
શઙ્ખચક્રગદાપાણિં પીતામ્બરધરં હરમ્ ॥
ત્રિશૂલપટ્ટિસધરં વ્યાઘ્રચર્મધરં હરિમ્ ।
ગરુડસ્થં ચાપિ હરં હરિં ચ વૃષભધ્વજમ્ ॥
વિસ્મયો મે મહાન્ બ્રહ્મન્ દૃષ્ટ્વા તત્ પરમાદ્ભુતમ્ ।
એતદ્ આચક્ષ્વ ભગવન્ યાથાતથ્યેન સુવ્રત ॥
શિવાય વિષ્ણુરૂપાય વિષ્ણવે શિવરૂપિણે ।
યથાન્તરં ન પશ્યામિ તેન તૌ દિશતઃ શિવમ્ ॥
અનાદિમધ્યનિધનમ્ એતદ્ અક્ષરમ્ અવ્યયમ્ ।
તદ્ એવ તે પ્રવક્શ્યામિ રૂપં હરિહરાત્મકમ્ ॥
યો વૈ વિષ્ણુઃ સ વૈ રુદ્રો યો રુદ્રઃ સ પિતામહઃ ।
એકા મૂર્તિસ્ ત્રયો દેવા રુદ્રવિષ્ણુપિતામહાઃ ॥
વરદા લોકકર્તારો લોકનાથાઃ સ્વયંભુવઃ ।
અર્ધનારીશ્વરાસ્ તે તુ વ્રતં તીવ્રં સમાશ્રિતાઃ ॥
યથા જલે જલં ક્ષિપ્તં જલમ્ એવ તુ તદ્ ભવેત્ ।
રુદ્રં વિષ્ણુઃ પ્રવિષ્ટસ્ તુ તથા રુદ્રમયો ભવેત્ ॥
અગ્નિમ્ અગ્નિઃ પ્રવિષ્ટસ્ તુ અગ્નિર્ એવ યથા ભવેત્ ।
તથા વિષ્ણું પ્રવિષ્તસ્ તુ રુદ્રો વિષ્ણુમયો ભવેત્ ॥
રુદ્રમ્ અગ્નિમયં વિદ્યાદ્ વિષ્ણુઃ સોમાત્મકઃ સ્મૃતઃ ।
અગ્નિષોમાત્મકં ચૈવ જગત્ સ્થાવરજંગમમ્ ॥
કર્તારૌ ચાપહર્તારૌ સ્થાવરસ્ય ચરસ્ય ચ ।
જગતઃ શુભકર્તારૌ પ્રભૂ વિષ્ણુમહેશ્વરૌ ॥
કર્તૃકારણકર્તારૌ કર્તૃકારણકારકૌ ।
ભૂતભવ્યભવૌ દેવૌ નારાયણમહેશ્વરૌ ॥
એતૌ તૌ ચ પ્રવક્તારાવ્ એતૌ તૌ ચ પ્રભામયૌ ।
જગતઃ પાલકાવ્ એતાવ્ એતૌ સ્ષૃટિકરૌ સ્મૃતૌ ।
એતે ચૈવ પ્રવર્ષન્તિ ભાન્તિ વાન્તિ સૃજન્તિ ચ ।
એતત્ પરતરં ગુહ્યં કથિતં તે પિતામહ ॥
યશ્ ચૈનં પઠતે નિત્યં યશ્ ચૈનં શૃણુયાન્ નરઃ ।
પ્રાપ્નોતિ પરમં સ્થાનં વિષ્ણુરુદ્રપ્રસાદજમ્ ॥
દેવૌ હરિહરૌ સ્તોષ્યે બ્રહ્મણા સહ સંગતૌ ।
એતૌ ચ પરમૌ દેવૌ જગતઃ પ્રભવાપ્યયૌ ॥
રુદ્રસ્ય પરમો વિષ્ણુર્ વિષ્ણોશ્ ચ પરમઃ શિવઃ ।
એક એવ દ્વિધા ભૂતો લોકે ચરતિ નિત્યશઃ ॥
ન વિના શંકરં વિષ્ણુર્ ન વિના કેશવં શિવઃ ।
તસ્માદ્ એકત્વમ્ આયાતૌ રુદ્રોપેન્દ્રૌ તુ તૌ પુરા ॥
નમો રુદ્રાય કૃષ્ણાય નમઃ સંહતચારિણે ।
નમઃ ષડર્ધનેત્રાય દ્વિનેત્રાય ચ વૈ નમઃ ।

નમઃ પિઙ્ગલનેત્રાય પદ્મનેત્રાય વૈ નમઃ ॥
નમઃ કુમારગુરવે પ્રદ્યુમ્નગુરવે નમઃ ।
નમો ધરણીધરાય ગન્ઙ્ગાધરાય વૈ નમઃ ॥
નમો મયૂરપિચ્છાય નમઃ કેયૂરધારિણે ।
નમઃ કપાલમાલાય વનમાલાય વૈ નમઃ ॥
નમસ્ ત્રિશૂલહસ્તાય ચક્રહસ્તાય વૈ નમઃ ।
નમઃ કનકદણ્ડાય નમસ્ તે વ્રતદણ્ડિને ॥
નમશ્ ચર્મનિવાસાય નમસ્ તે પીતવાસસે ।
નમો ઽસ્તુ લક્ષ્મીપતયે ઉમાયાઃ પતયે નમઃ ॥
નમઃ ખટ્વાઙ્ગધારાય નમો મુસલધારિણે ।
નમો ભસ્માઙ્ગરાગાય નમઃ કૃષ્ણાઙ્ગધારિણે ॥
નમઃ શ્મશાનવાસાય નમસ્ ત્વ્ આશ્રમવાસિને ।
નમો વૃષભવાહાય નમો ગરુડવાહિને ॥
નમો ઽસ્ત્વ્ અનેકરૂપાય બહુરૂપાય વૈ નમઃ ।
નમઃ પ્રલયકર્ત્રે ચ નમઃ સૃષ્ટિકરાય ચ ॥
નમો ઽસ્તુ બહુરૂપાય નમો ભૈરવરૂપિણે ।
વિરૂપાક્ષાય દેવાય નમઃ સૌમ્યેક્ષણાય ચ ॥
દક્ષયજ્ઞવિનાશાય બલેર્ નિયમનાય ચ ।
નમઃ પર્વતવાસાય નમઃ સાગરવાસિને ॥
નમઃ સુરરિપુઘ્નાય ત્રિપુરઘ્નાય વૈ નમઃ ।
નમો ઽસ્તુ નરકઘ્નાય નમઃ કામાઙ્ગનાશિને ॥
પુષ્પદન્તવિનાશાય નમો મધુવિઘાતિને ।
નમો ઽસ્ત્વ્ અન્ધકનાશાય નમઃ કૈટભઘાતિને ।
નમઃ સહસ્રહસ્તાય નમો ઽસંખ્યેયબાહવે ॥
નમઃ સહસ્રશીર્ષાય બહુશીર્ષાય વૈ નમઃ ।
દામોદરાય દેવાય મુઞ્જમેખલિને નમઃ ॥
નમસ્ તે ભગવન્ વિષ્ણો નમસ્ તે ભગવઞ્ શિવ ।
નમસ્ તે ભગવન્ દેવ નમસ્ તે દેવપૂજિત ॥
નમસ્ તે સામભિર્ ગીત નમસ્ તે યજુભિઃ સહ ।
નમસ્ તે સુરશત્રુઘ્ન નમસ્ તે ઽસુરપૂજિત ॥
નમસ્ તે કર્મિણાં કર્મ નમો ઽમિતપરાક્રમ ।
હૃષીકેશ નમસ્ તે ઽસ્તુ સ્વર્ણકેશ નમો ઽસ્તુ તે ॥
ઇમં સ્તવં યો રુદ્રસ્ય વિષ્ણોશ્ ચૈવ મહાત્મનઃ ।
સમેત્ય ઋષિભિઃ સર્વૈઃ સ્તુતૌ તૌ સુમહાત્મભિઃ ॥
વ્યાસેન દેવવિદુષા નારદેન ચ ધીમતા ।
ભારદ્વાજેન ગાર્ગ્યેણ વિશ્વામિત્રેણ વૈ તથા ।
વિશ્વામિત્રેણ વાત્સ્યેન તથા ચૈવ સુમન્તુના ।
અગસ્ત્યેન પુલસ્ત્યેન ધૌમ્યેન ચ મહાત્મના ॥
યશ્ ચેદં પઠતે સ્તોત્રં નિત્યં હરિહરાત્મકમ્ ।
અરોગો બલવાંશ્ ચૈવ જાયતે નાત્ર સંશયઃ ।

શ્રિયં ચ લભતે નિત્યં ન ચ સ્વર્ગાન્ નિવર્તતે ॥
અપુત્રો લભતે પુત્રં કન્યા વિન્દતિ સત્પતિમ્ ।
ગુર્વિણી શૃણુતે યા તુ વરં પુત્રં પ્રસૂયતે ॥
રાક્ષસાશ્ ચ પિશાચાશ્ ચ ભૂતાનિ ચ વિનાયકાઃ ।
ભયં તત્ર ન કુર્વન્તિ યત્રાયં પઠ્યતે સ્તવઃ ॥
તતો મહાબલં દેવં બલભદ્રં યશસ્વિનમ્ ।
અભિવાદયતે હૃષ્ટઃ સો ઽનિરુદ્ધો મહામનાઃ ॥
માધવં ચ મહાત્માનમ્ અભિવાદ્ય કૃતાઞ્જલિઃ ।
ખગોત્તમં મહાવીર્યં સુપર્ણં ચાભિવાદયત્ ॥
તતો મકરકેતું ચ ચિત્રબાણધરં પ્રભુમ્ ।
પિતરં સો ઽભ્યુપાગમ્ય પ્રદ્યુમ્નમ્ અભિવાદયત્ ॥
સખીગણવૃતા ચૈવ સા ચોષા કુલનન્દિની ।
બલં ચાતિબલં ચૈવ વાસુદેવં સુદુર્જયમ્ ॥
અસંખ્યાતગતિં ચૈવ સુપર્ણમ્ અભિવાદ્ય ચ ।
પુષ્પબાણધરં ચૈવ લજ્જમાનાભ્યવાદયત્ ॥
તતઃ શક્રસ્ય વચનાન્ નારદઃ પરમદ્યુતિઃ ।
વાસુદેવસમીપં સ પ્રહસન્ પુનર્ આગતઃ ॥
વર્ધાપયતિ તં દેવં ગોવિન્દં શત્રુસૂદનમ્ ।
દિષ્ટ્યા વર્ધસિ ગોવિન્દ અનિરુદ્ધસમાગમાત્ ॥
તતો ઽનિરુદ્ધસહિતા નારદં પ્રણતાઃ સ્થિતાઃ ।
આશીર્ભિર્ વર્ધયિત્વા ચ દેવર્ષિઃ કૃષ્ણમ્ અબ્રવીત્ ॥
અનિરુદ્ધસ્ય વીર્યાખ્યો વિવાહઃ ક્રિયતાં વિભો ।
જમ્બૂલમાલિકાં દ્રષ્ટું શ્રદ્ધા હિ મમ જાયતે ॥
તતઃ પ્રહસિતાઃ સર્વે નારદસ્ય વચઃશ્રવાત્ ।
કૃષ્ણઃ પ્રોવાચ ભગવાન્ ક્રિયતામાશુ માચિરમ્ ॥
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે તાત કુમ્ભાણ્ડઃ સમુપસ્થિતઃ ।
વૈવાહિકાંસ્ તુ સંભારાન્ ગૃહ્ય કૃષ્ણં નમસ્ય ચ ॥
કૃષ્ણ કૃષ્ણ મહાબાહો ભવ ત્વમ્ અભયપ્રદઃ ।
શરણાગતો ઽસ્મિ તે દેવ પ્રસીદૈષો ઽઞ્જલિસ્ તવ ॥
નારદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સર્વં પ્રાગ્ એવ સો ઽચ્યુતઃ ।
અભયં યચ્છતે તસ્મૈ કુમ્ભાણ્ડાય મહાત્મને ॥
કુમ્ભાણ્ડ મન્ત્રિણાં શ્રેષ્ઠ પ્રીતો ઽસ્મિ તવ સુવ્રત ।
સુકૃતં તે વિજાનામિ રાષ્ટ્રિકો ઽસ્તુ ભવાન્ ઇહ ॥
સજ્ઞાતિપક્ષઃ સુસુખી નિર્વૃતો ઽસ્તુ ભવાન્ ઇહ ।
રાજ્યં ચ તે મયા દત્તં ચિરં જીવ મમાશ્રયાત્ ॥
એવં દત્ત્વા રાજ્યમ્ અસ્મૈ કુમ્ભાણ્ડાય મહાત્મને ।
વિવાહમ્ અકરોત્ તત્ર સો ઽનિરુદ્ધસ્ય બુદ્ધિમાન્ ॥
તતસ્ તુ ભગવાન્ વહ્નિઃ સ્વયં તત્ર ઉપસ્થિતઃ ।
વિવાહો હ્ય્ અનિરુદ્ધસ્ય નક્ષત્રે ચ શુભે ઽભવત્ ॥
તતો ઽપ્સરોગણાસ્ તત્ર કૌતુકં કર્તુમ્ ઉદ્યતાઃ ।