Harivaṃśa, Appendix I · Part 261280

sāmbāyairāvaṇaṃ nāgaṃ preṣayām āsa ceśvaraḥ //
jayantaṃ raukmiṇeyasya sahāyam adadād vibhuḥ /
airāvaṇam adhiṣṭhātuṃ pravaraṃ sa niyuktavān //
devaputradvijau vīrāv aprameyaparākramau /
anujñāpya varādhyakṣaṃ brahmāṇaṃ lokabhāvanam //
anujñaptau vajriṇaivaṃ kuśalau raṇakarmasu /
taṃ mātalisutaṃ caiva gajam airāvaṇaṃ tadā /
devaḥ preṣitavāñ śakro vidhijño varakarmasu //
kṣīṇam asya tapo vadhyo yadunām eṣa durmatiḥ /
praviśanti tu bhūtāni sarvatra tu yathepsitam //
pradyumnaś ca jayantaś ca prāptau harmyaṃ mahābalau /
asurāñ śarajālaughair vikrāmantau praṇeśatuḥ /
parighair vikramantau ca yudhyantau ca raṇājire //
gadaṃ kārṣṇis tadovāca durvāryaṃ raṇadurjayaḥ /
upendrānuja śakreṇa ratho 'yaṃ preṣitas tava //
hariyuṅ mātalisuto yantā cāyaṃ mahābalaḥ /
pravarādhiṣṭhitaś cāyaṃ sāmbasyairāvaṇo gajaḥ //
adyopahāro rudrasya dvārakāyāṃ mahābala /
śva eṣyati hṛṣīkeśas tasmin vṛtte 'cyutānuja //
tasyājñayā vadhiṣyāmo vajranābhaṃ sabāndhavam /
abhyutthānakṛtaṃ pāpaṃ triviṣṭapajayaṃ prati //
kariṣyāmi vidhānaṃ tu naiṣa śakraṃ sutānvitam /
vijeṣyaty apramādas tu kartavya iti me matiḥ //
kalatrarakṣaṇaṃ kāryaṃ sarvopāyair narair yudhi /
kalatradharṣaṇaṃ loke maraṇād atiricyate //
evaṃ saṃdiśya bhaimaḥ sa gadasāmbau mahābalau /
pradyumnakoṭyaḥ sasṛje māyayā divyarūpayā //
tamaś ca nāśayām āsa daityasṛṣṭaṃ durāsadam /
jahṛṣe devarājaś ca taṃ dṛṣṭvā ripumardanam //
dadṛśuḥ sarvabhūtāni kārṣṇiṃ sarveṣu śatruṣu /
antarātmani vartantaṃ kṣetrajñam iti taṃ viduḥ /
evaṃ vyatītā rajanī raukmiṇeyasya yudhyataḥ /
sametya ca yathānyāyaṃ kṛṣṇo vāsavasaṃnidhau /
asurāṇāṃ tribhāgaś ca nihato nātitejasā //
yāvad dhi yodhayām āsa kārṣṇir daityān raṇājire /
saṃdhyopāstā jayantena tāvad viṣṇupadījale //
ayodhayaj jayantaś ca yāvad daityān mahābalaḥ /
tāvad ākāśagaṅgāyāṃ bhaimaḥ saṃdhyām upāsta vān //
jagataś cakṣuṣi tatas trimuhūrtodite ravau /
prādurāsīd dharir devas tārkṣyeṇoragaśatruṇā //

haṃsavāyumanobhiś ca suśīgrataragaḥ khagaḥ /
tasthau viyati śakrasya samīpe kurunandana //
sametya ca yathānyāyaṃ kṛṣṇo vāsavasaṃnidhau /
pāñcajanyaṃ vibhur dadhmau daityānāṃ bhayavardhanam /
taṃ śrutvābhyāgatas tatra pradyumnaḥ paravīrahā /
vajranābhaṃ jahīty uktaḥ keśavena tvareti ca //
tārkṣyam āruhya gaccheti punar eva pracoditaḥ /
cakāra sa tathā vīraḥ praṇipatya surottamau //
sa manoraṃhasā vīras tārkṣyeṇāśu yayau nṛpa /
abhyāśaṃ vajranābhasya mahādvaṃdvasya bhārata //
tatas tārkṣyagato vīras tatarda raṇamūrdhani /
vajranābhaṃ sthiro bhūtvā sarvāstravid aninditaḥ //
tena tārkṣyagatenaiva gadayā kṛṣṇasūnunā /
urasy abhihato vīro vajranābho mahātmanā //
sa tenābhihato vīro daityo mohavaśaṃ gataḥ /
cakṣāra ca bhṛśaṃ raktaṃ babhrāma ca gatāsuvat //
āśvasety atha taṃ kārṣṇir uvāca raṇadurjayaḥ /
labdhasaṃjñaḥ sa vīras tu pradyumnam idam abravīt //
sādhu yādava vīryeṇa ślāghyo mama ripur bhavān /
pratiprahārakālo 'yaṃ sthiro bhava mahābala //
evam uktvā mahānādaṃ muktvā meghaśatopamam /
gadāṃ mumoca vegena saghaṇṭāṃ bahukaṇṭakām //
tayā lalāṭe 'bhihataḥ pradyumno gadayā nṛpa /
udvaman rudhiraṃ bhūri mumoha yadupuṃgavaḥ //
taṃ dṛṣṭvā bhagavān kṛṣṇaḥ pāñcajanyaṃ jalodbhavam /
dadhmāv āśvāsanakaraṃ putrasya ripunāśanaḥ //
taṃ pāñcajanyaśabdena pratyāśvastaṃ mahābalam /
dṛṣṭvā pramuditā lokā viśeṣeṇendrakeśavau //
tasya cakraṃ kare jātaṃ kṛṣṇacchandena bhārata /
kṣuranemisahasrāraṃ daityasaṃghakulāntakam //
taṃ mumocācyutasutaḥ śatrunāśāya bhārata /
namaskṛtvā surendrāya namaskṛtvā mahātmane //
vajranābhasya tatkāyād uccakarta śiras tadā /
nārāyaṇasutonmuktaṃ daityānām anupaśyatām //
gadaḥ sunābham avadhīd yatamānaṃ raṇājire /
harmyapṛṣṭhe jighāṃsantaṃ raṇadṛptaṃ bhayānakam //
sāmbaḥ samaramadhyasthān asurān arimardanaḥ /
nināya niśitair bāṇaiḥ pretādhipaparigraham //
nikumbho 'pi hate vīre vajranābhe mahāsure /
jagāma ṣaṭpuraṃ vīro nārāyaṇabhayārditaḥ //

nibarhite devaripau vajranābhe durāsade /
avatīrṇau mahātmānau harī vajrapuraṃ tadā //
labdhapraśamanaṃ caiva cakratuḥ surasattamau /
rājyasyāciralabdhasya praśamaṃ paripanthinām /
rañjanaṃ prakṛtīnāṃ ca labdhapraśamanaṃ tadā //
sāntvayām āsatuś caiva bālavṛddhaṃ bhayārditam //
indropendrau mahātmānau mantrayitvā mahābalau /
āyatyāṃ ca tadātve ca bṛhaspatimatānugau //
vajranābhasya tad rājyaṃ caturdhā cakratur nṛpa /
vijayasya caturbhāgaṃ jayantatanayasya vai //
pradyumnasya caturbhāgaṃ raukmiṇeyasutasya ca /
guṇavate caturbhāgaṃ guṇavatyāḥ sutāya vai /
candraprabhasya dadatuś caturbhāgaṃ janeśvara //
sāmbaputrasya ca tadā caturbhāgaṃ narādhipa /
dadatuś ca caturbhāgaṃ sāmbaputrasya dhīmataḥ /
koṭyaś catasro grāmāṇām adhikās tā viśāṃ pate /
śākhāpurasahasraṃ ca sphītaṃ vajrapuropamam /
caturdhā cakratus tatra saṃhṛṣṭau śakrakeśavau //
kambalājinavāsāṃsi ratnāni vividhāni ca /
caturdhā cakratur vīrau vīra vāsavakeśavau //
tato 'bhiṣiktās te vīro rājāno vāsavājñayā /
devaduṃdubhivādyena nṛpa viṣṇupadījalaiḥ //
svayaṃ śakreṇa devena keśavena ca dhīmatā /
ṛṣivaṃśe mahātmānaḥ śakramādhavanandanāḥ //
vijayasya prasiddhaiva gātir viyati dhīmataḥ /
mātṛjane guṇenāpi mādhavānāṃ mahātmanām //
abhiṣicya jayantaṃ tu bhagavān vāsavo 'bravīt /
tvayaite vīra saṃrakṣyā rājānaḥ samitiṃjaya //
mama vaṃśakaro 'traikaḥ keśavasya trayo 'nagha /
avadhyāḥ sarvabhūtānāṃ bhaviṣyanti mamājñayā //
gamanāgamanaṃ caiva divi siddhaṃ bhaviṣyati /
triviṣṭapaṃ dvārakāṃ ca ramyāṃ bhaimābhirakṣitām //
diśāgajasutān nāgān hayāṃś coccaiḥśravonvayān /
icchayaiṣāṃ prayacchasva rathāṃs tvaṣṭṛkṛtān api //
gajāv airāvaṇasutau śatruṃjayaripuṃjayau /
prayacchākāśagau vīra sāmbasya ca gadasya ca //
ākāśena purīṃ yāntu dvārakāṃ bhaimarakṣitām /
āyāntu ca sutaṃ draṣṭuṃ yatheṣṭaṃ bhimanandanau //
iti saṃdiśya bhagavān devarājaḥ puraṃdaraḥ /
jagāma bhagavān svargaṃ dvārakām api keśavaḥ //

ṣaṇmāsān uṣitas tatra gadaḥ pradyumna eva ca /
sāmbaś ca dvārakāṃ yātā yānārūḍhā mahābalāḥ //
adyāpi tāni rājyāni meroḥ pārśve nṛpottare /
sthāsyanti ca jagad yāvat tāvat te 'marasaṃnibhāḥ //
nivṛtte mausale yuddhe svargaṃ yāteṣu vṛṣṇiṣu /
gadapradyumnasāmbās te gatā vajrapuraṃ vibho //
tataḥ proṣya punar yānti svargaṃ svaiḥ karmabhiḥ śubhaiḥ /
prasādena ca kṛṣṇasya lokakartur janeśvara //
pradyumnottaram etat te nṛdeva kathitaṃ mayā /
dhanyaṃ yaśasyam āyuṣyaṃ śatrunāśanam eva ca //
putrapautrā vivardhante ārogyadhanasaṃpadaḥ /
yaśo vipulam āpnoti dvaipāyanavaco yathā //
sarvamāyāsv abhijño 'sau nāma viśrāvya cāvyayaḥ //
aho dānava duṣṭātman keśavasyātmajaṃ śiśum /
harate nirbhayaś caiva bhayam adya karomy aham //
kathaṃ vai krodham āgacched badhyate vā kathaṃ mayā /
prathamaṃ kiṃ kariṣyāmi yena kupyati mandadhīḥ //
asti cāsya dhvajaṃ siṃhaketuvibhūṣitam /
toraṇaṃ gṛham āsādya ucchritaṃ meruśṛṅgavat //
etad unmathya pātiṣye bhallena niśitena vai /
dhvajacchedaṃ viditvātha śambaro niṣkramiṣyati /
tato yuddhena hatvājau gantāsmi dvārakāṃ prati //
ity uktvā sajyam ācakre saśaraṃ cāpam ojasā /
ciccheda dhvajaratnaṃ tu śambarasya mahābhujaḥ //
tac chrutvā tu dhvajacchedaṃ pradyumnena mahātmanā /
kruddhas tv ājñāpayām āsa putrān vai kālaśambaraḥ //
jighāṃsata mahāvīrā raukmiṇeyaṃ tvarānvitaḥ /
naitaṃ vai draṣṭum icchāmi mama vipriyakārakam //
śrutvā tu śambarād vākyaṃ sutās te śambarasya ha /
saṃnaddhā niryayur hṛṣṭāḥ pradyumnavadhakāṅkṣayā //
citraseno 'tisenaś ca viṣvakseno 'jitas tathā /
śrutesenaḥ suṣeṇaś ca somaseno damas tathā //
senānīḥ sainyahantā ca senahā sainikas tathā /
senaskandho 'tisenaś ca senako 'sanakas tathā //
sutaḥ sākocavikalaḥ sātulaḥ sarakaḥ śuciḥ /
kumbhaketuḥ sudaṃṣṭraś ca keśir ity evam ādayaḥ //
cakratomaraśūlāni paṭṭiśāni paraśvadhān /
gṛhītvā niryayur hṛṣṭā manyunā paricoditāḥ /
āhvayantam amitraṃ vai tasthuḥ saṃgrāmamūrdhani //
pradyumnas tu mahābāhū ratham āruhya satvaraḥ /

niryayau cāpam ādāya saṃgrāmābhimukhas tadā //
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tumulaṃ lomaharṣaṇam /
śambarasya ca putrāṇāṃ keśavasya ca sūnunā //
tato devāḥ sagandharvāḥ samahoragacāraṇāḥ /
devarājaṃ puraskṛtya vimānāgreṣu dhiṣṭhitāḥ //
nāradas tumbarus caiva hāhā hūhūś ca gāyanāḥ /
apsarobhiḥ parivṛtāḥ sarve tatrāvatasthire /
devarājapratīhāro gandharvaś citram adbhutam /
śaśaṃsa devarājāya vajriṇe citram adbhutam //
śambarasya śataṃ putrā ekaḥ kṛṣṇasya cātmajaḥ /
bahūnāṃ yudhyatām eṣa kathaṃ vijayam āpnuyāt //
tac chrutvā bhāṣitaṃ tasya prahasya balasūdanaḥ /
uvāca vacanaṃ cedam śṛṇu yo 'sya parākramaḥ //
kāmo 'yaṃ pūrvadehe tu harakrodhāgninirjitaḥ /
ratyā prasādito devaḥ kāmapatnyā trilocanaḥ /
parituṣṭena devena varam asyāḥ pradīyate //
viṣṇur manuṣyadehas tu dvārakāyāṃ bhaviṣyati /
tasya putratvam asyaiva bhaviṣyati na saṃśayaḥ //
anaṅga iti vikhyātas trilokeṣu mahāyaśāḥ /
tatrotpanno mahātejāḥ śambaraṃ ghātayiṣyati //
saptāhajātamātraṃ tu rukmiṇyāḥ kroḍasaṃsthitam /
āsthāya śambaro māyāṃ pradyumnam apaneṣyati //
tac gaccha śambaragṛhaṃ bhāryā māyāvatī bhava /
māyārūpapraticchannā śambaraṃ mohayiṣyasi //
tatra tvam ātmanaḥ kāntaṃ bālarūpaṃ vivardhaya /
prāptayauvanadehas tu śambaraṃ nihaniṣyati //
tatas tvayā sahānaṅgo dvārakāṃ vai gamiṣyati /
ramiṣyati tvayā sārdhaṃ śailāputryā tv ahaṃ yathā //
evam ādiśya deveśo jagāma puruṣottamaḥ /
kailāsaṃ merusaṃkāśaṃ siddhacāraṇasevitam //
kāmapatnī praṇamyātha devadevam umāpatim /
jagāma śambaragṛhaṃ kālasyāntaṃ pratīkṣatī //
evam eṣa mahābāhuḥ śambaraṃ nihaniṣyati /
saputriṇo vai pradyumno hantā tasya durātmanaḥ //
pradyumnaḥ śambaraṃ hatvā dvārakāṃ pratiyāsyati /
saha putreṇa govindo bhaviṣyati na saṃśayaḥ //
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tumulaṃ lomaharṣaṇam /
śambarasya tu putrāṇāṃ rukmiṇyā nandanasya ca //
tataḥ kruddhā mahādaityāḥ śaraśaktiparaśvadhān /
cakratomarakuntāni bhuśuṇḍīr musalāni ca /

yugapat pātayanti sma pradyumnopari vegitāḥ //
kārṣṇāyanis tu saṃkruddhaḥ sarvāstrair dhanuṣaś cyutaiḥ /
ekaikaṃ paṅcabhiḥ kruddhaś ciccheda raṇamūrdhani //
tato 'surā kruddhatarāḥ sarve te kṛtaniścayāḥ /
vavarṣuḥ śarajālāni pradyumnavadhakāṅkṣayā //
tataḥ prakupito 'naṅgo dhanur āyamya satvaraḥ /
śambarasya jaghānāśu daśa putrān mahaujasaḥ //
tato 'pareṇa bhallena kupitaḥ keśavātmajaḥ /
cicchedāśu śiras tasya citrasenasya vīryavān //
tatas te hataśeṣās tu sametya samayudhyata /
śaravarṣaṃ vimuñcanto abhyadhāvañ jighāṃsitum //
tataḥ saṃdhāya bāṇāṃs tu vimuṅcan sa raṇotsukaḥ /
krīḍann iva mahātejās teṣāṃ śīrṣāṇy apātayat //
nihatya samare sarvāñ śatam uttamadhanvinām /
pradyumnaḥ samarākaṅkṣī tasthau saṃgrāmamūrdhani //
hataṃ putraśataṃ śrutvā śambaraḥ krodham ādadhe /
sūtaṃ saṃcodayām āsa rathaṃ me saṃprayojaya //
rājño vākyaṃ niśamyātha praṇamya śirasā bhuvi /
sa sainyaṃ codayām āsa rathaṃ ca susamāhitam //
aṣṭanalvapratīkāśaṃ kāmagaṃ kāmabhinnabham /
yuktam ṛkṣasahasreṇa sarpayoktreṇa yoktritam /
śārdūlacarmasaṃceṣṭaṃ kiṃkiṇījālamālinam //
īhāmṛgagaṇākīrṇaṃ paṅktibhaktivirājitam /
tārācitrapinaddhāṅgaṃ svarṇakūbarabhūṣitam //
sapatākaṃ mahocchrāyaṃ mṛgarājograketanam /
suvibhaktavarūthaṃ ca loheṣāvajrabandhuram //
mandarodagraśikharaṃ cārucāmarabhūṣitam /
nakṣatramālāpihitaṃ hemadaṇḍasamāhitam /
virājamānaṃ śrīmantam ārohac chambaras tadā //
kāñcanaṃ citrasaṃnāhaṃ dhanur gṛhya śarāṃs tathā /
prasthitaḥ samarākāṅkṣī mṛtyunā paricoditaḥ //
caturbhiḥ sacivaiḥ sārdhaṃ sainyena mahatā vṛtaḥ /
durdharaḥ ketumālī ca śatruhantā pramardanaḥ /
etaiḥ parivṛto 'mātyair yuyutsuḥ prasthito raṇe //
daśa nāgasahasrāṇi rathānāṃ dve śate tathā /
hayānāṃ cāṣṭasāhasraiḥ prayutaiś ca padātinām /
etaiḥ parivṛto yodhaiḥ śambaraḥ prayayau tadā //
prayātasya tu saṃgrāme utpātāny utthitāni vai /
gṛdhracakrākule vyomni saṃdhyākārābhranādite //
garjanti puruṣaṃ medhā nirghātaś cāmbarāt patat /

śivā vinedur aśivaṃ sainyaṃ saṃkālayan mahat //
dhvajaśīrṣe 'patad gṛdhraḥ kāṅkṣan vai dānavāsṛjam /
rathāgre patitaś cāsya kabandho bhuvi dṛśyate //
cīcīkūcīti vāśanti śambarasya rathopari /
svarbhānugrasta ādityaḥ parighaiḥ pariveṣṭitaḥ //
sphurate nayanaṃ cāsya savyaṃ bhayanivedanam /
bāhuḥ prakampate savyaḥ prāskhalan rathavājinaḥ //
dhvāṅkṣo mūrdhni nipatitaḥ śambarasya surāriṇaḥ /
vavarṣa rudhiraṃ devaḥ sīkarodgāramiśritam //
ulkāpātasahasrāṇi nipetū raṇamūrdhani /
pratodo nyapatad dhastāt sārather hayayāyinaḥ //
etān acintayitvā tu utpātān samupasthitān /
prayayau śambaraḥ kruddhaḥ pradyumnavadhakāṅkṣayā //
bherīśaṅkhamṛdaṅgānāṃ paṇavānakaduṃdubheḥ /
yugapat tāḍyamānānāṃ pṛthivī samakampata //
tena śabdena mahatā saṃtrastā mṛgapakṣiṇaḥ /
samastād dudruvus tasmād bhayaviklavacetanāḥ //
raṇamadhye sthitaḥ kārṣṇiś cintayan nidhanaṃ ripoḥ /
taṃ dṛṣṭvā śambaro māyī raukmiṇeyaṃ mahābalam /
sainyaiḥ parivṛtaḥ saṃkhye yuddhāya kṛtaniścayaḥ //
kruddhaḥ śarasahasreṇa pradyumnaṃ samatāḍayat /
asaṃprāptāṃś ca tān bāṇāṃś ciccheda kṛtahastavat //
pradyumno dhanur ādāya śaravarṣaṃ mumoca ha /
na tasya sainye 'bhimukho yo na viddhaḥ śareṇa vai //
pradyumnaśarapātena tat sainyaṃ vimukhīkṛtam /
śambarasya tathābhyāśe sthitaṃ saṃhṛtya bhītavat //
svabalaṃ vidrutaṃ dṛṣṭvā śambaraḥ krodhamūrchitaḥ /
ājñāpayām āsa tadā sacivān dānaveśvaraḥ //
gacchadhvaṃ manniyogena praharadhvaṃ ripoḥ sutam /
nopekṣaṇīyaḥ śatrur vai vadhyatāṃ kṣipram eṣa vai //
upekṣita iva vyādhiḥ śarīraṃ nāśayed dhruvam /
tad eṣa durgatiḥ pāpo vadhyatāṃ matpriyecchayā //
tatas te sacivāḥ kruddhāḥ śirasā gṛhya śāsanam /
śaravarṣaṃ pramuñcantas tvaritāś codayan rathān //
tān dṛṣṭvā dhāvataḥ saṃkhye kruddho makaraketanaḥ /
cāpam udyamya saṃbhrāntas tasthau pramukhato balī //
durdharaṃ pañcaviṃśatyā śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ /
bibheda sumahātejāḥ ketumāliṃ triṣaṣṭibhiḥ //
saptatyā śatruhantāraṃ dvyaśītyā tu pramardanam /
bibheda paramāmarṣī rukmiṇyā nandivardhanaḥ //

tatas te savicāḥ kruddhā pradyumnaṃ śaravṛṣṭibhiḥ /
nijaghnuḥ samare vīrās tad adbhūtam ivābhavat /
ekaikaśo bibhedājau ṣaṣṭibhiḥ ṣaṣṭibhiḥ śaraiḥ /
tān aprāptāñ śarān bāṇaiś ciccheda makaradhvajaḥ //
tato 'rdhacandram ādāya durdharasya sa sārathim /
jaghāna paśyatāṃ rājñāṃ sarveṣāṃ sainikasya vai //
caturbhir atha nārācaiḥ suparvaiḥ kaṅkavājitaiḥ /
jaghāna caturaḥ so 'śvān durdharasya rathaṃ prati //
ekena yoktraṃ chatraṃ ca dhvajam ekena bandhuram /
ṣaṣṭyā ca yugacakrākṣaṃ ciccheda makaradhvajaḥ //
athāparaṃ śaraṃ gṛhya kaṅkapatraṃ sutejitam /
mumoca hṛdaye tasya durdharasyālpajīvinaḥ //
sa gatāsur gataśrīko gatasattvo gataprabhaḥ /
nipapāta rathopasthāt kṣīṇapuṇya iva grahaḥ //
durdhare nihate śūre dānave dānaveśvaraḥ /
ketumālī śaravrātair abhidudrāva kṛṣṇajam //
pradyumnam abhisaṃkruddho bhrukuṭībhīṣaṇānanam /
kṛtvābhyadhāvat sahasā tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt //
saṃkruddhaḥ kṛṣṇasūnus tu śaravarṣair avākirat /
parvataṃ vāridhārābhiḥ prāvṛṣīva yathā ghanaḥ //
sa viddho dānavāmātyaḥ pradyumnena dhanuṣmatā /
cakram ādāya cikṣepa pradyumnavadhakaṅkṣayā //
tam aprāptaṃ sahasrāraṃ kṛṣṇacakrasamadyutim /
nipatyotpatya jagrāha sarveṣām eva paśyatām /
tenaiva tasya ciccheda ketumāleḥ śiras tadā //
tad dṛṣṭvā karma vipulaṃ raukmiṇeyasya devarāṭ /
vismayaṃ paramaṃ prāptaḥ sarvair devagaṇaiḥ saha /
gandharvāpsarasaś caiva puṣpavarṣair avākiran //
ketumāliṃ hataṃ dṛṣṭvā śatruhantā pramardanaḥ /
mahābalasamūhena pradyumnam atha dudruve //
te gadāṃ musalaṃ cakraṃ prāsatomarasāyakān /
bhindipālān kuṭhārāṃś ca bhāsvarān kūṭamudgarān /
yugapat saṃkṣipanti sma vadhārthaṃ kṛṣṇanandane //
so 'pi tāny astrajālāni śastrajālair anekadhā /
ciccheda bahudhā vīro darśayan pāṇilāghavam //
gajān so 'bhyahanat kruddho gajārohān sahasraśaḥ /
rathān sārathibhiḥ sārdhaṃ hayāṃś caiva tu mardayan /
pātayaṃs tāñ śaravrātair nāviddhaḥ kaś cid īkṣyate //
evaṃ sarvāṇi sainyāni mamantha makaradhvajaḥ /
nadīṃ prāvartayad ghorāṃ śoṇitāmbutaraṃgiṇīm //

muktāhārormibahulāṃ māṃsamedosthipaṅkinīm /
chatradvīpaśarāvartāṃ rathaiḥ pulinamaṇḍitām //
keyūrakuṇḍalākūrmāṃ dhvajamatsyavibhūṣitām //
nāgagrāhavatīṃ raudrīṃ matsyanakravibhūṣitām /
keśaśaivālasaṃchannāṃ śroṇisūtramṛṇālikām /
narānanasupadmāṃ ca haṃsacāmaravījitām //
śirastimisamākīrṇāṃ śoṇitaughapravartinīm /
nadīṃ dustaraṇīṃ bhīmām anaṅgena pravartitām //
duṣprekṣāṃ durgamāṃ raudrāṃ hīnatejaḥsudustarām /
śastragrāhavatīṃ ghorāṃ yamarāṣṭravivardhanīm //
tān rukmiṇīṣutaḥ śrīmān viloḍayati dhanvinaḥ /
śatruhantāram āśritya śarān abhyakiran bahūn //
śatruhantā punaḥ kruddho mumoca śaram uttamam /
pradyumnaṃ sa samāsādya hṛdaye nipapāta ha //
sa viddhas tena bāṇena pradyumno na vyakampata /
śaktiṃ jagrāha balavāñ śatruhantre mumūrṣave //
sā kṣiptā raukmiṇeyena śaktir jvālākulā raṇe /
patāta hṛdayaṃ bhittvā vajrāśanisamasvanā //
bhinnahṛdayaḥ srastāṅgo muktamarmāsthibandhanaḥ /
papāta rudhirodgārī śatruhantā mahābalaḥ //
patitaṃ śatruhantāraṃ dṛṣṭvā tasthau pramardanaḥ /
jagrāha musalaṃ so'tha vacanaṃ cedam ādade //
tiṣṭha kiṃ prākṛtair ebhiḥ kariṣyasi raṇapriya /
māṃ yodhaya sudurbuddhe tatas tvaṃ na bhaviṣyasi //
vṛṣṇivaṃśakule jātaḥ śatrur asmatpitā tava /
putraṃ hantāsmy ahaṃ tasya tato 'sau nihato bhavet //
mṛtena tena durbuddhe sarvadevakṣayo bhavet /
daiteyā dānavāḥ sarve modantāṃ hataśatravaḥ //
hate tvayi mamāstreṇa tvatsamutthaiś ca śoṇitaiḥ /
śambarasya tu putrāṇāṃ karomy udakasatkriyām //
adya bhīṣmasutā mandā karuṇaṃ vilapiṣyati /
nihataṃ tvāṃ ca śrutvaiva yauvanasthaṃ gatāyuṣam //
sa te pitā cakradharo viphalāśo bhaviṣyati /
hataṃ tvāṃ sa viditvā tu prāṇāṃs tyakṣyati mandadhīḥ /
ity uktvā parigheṇāśu tāḍayad rukmiṇīsutam //
sa tāḍito mahātejā raukmiṇeyaḥ pratāpavān /
dorbhyām ākṣipya tasyaiva rathamukhyaṃ vyacūrṇayat //
so 'vaplutya rathāt tasmāt padātir avatasthivān /
tāṃ gadāṃ gṛhya sahasā raukmiṇeyam upādravat /
tathaiva gadayā kāmaḥ pramardanam apothayat //

hataṃ pramardanaṃ daityaṃ dṛṣṭvā sarve pradudruvuḥ /
na śaktāḥ pramukhe sthātuṃ siṃhatrāsād gajā iva //
sārameyaṃ yathā dṛṣṭvā vigaṇo vipraṇaśyate /
tathā sainyā viṣīdanti pradyumnasya bhayārditāḥ //
kṣatajādigdhavaktrā vai muktakeśā hy aśobhata /
rajasvaleva yuvatiḥ senā samavagūhate //
madanaśaravibhinnā sainikān abhyupāyād @
yuvatisadṛśaveṣā sādhvasaiḥ pīḍyamānā |
ratisamaram aśaktā vīkṣituṃ socchvasantī @
svagṛhagamanakāmā necchate sthātum atra ||
śambaras tu tataḥ kruddhaḥ sūtam āha viśāṃ pate /
śatrupramukhato vīra rathaṃ me śīgram āvaha /
yāvad enaṃ śarair hanmi mama vipriyakārakam //
tato bhartur vacaḥ śrutvā sūtas tatpriyakārakaḥ /
ṛkṣān saṃcodayaām āsa cāmīkaravibhūṣitān //
taṃ dṛṣṭvā ratham āyāntaṃ pradyumnaḥ phullalocanaḥ /
saṃdadhe cāpam ādāya śaraṃ kanakabhūṣaṇam /
tenāhanat susaṃkruddhaḥ kopayañ śambaraṃ raṇe //
hṛdaye tāḍitas tena devaśatruḥ suviklavaḥ /
rathopasthaṃ samāśritya tasthau so 'tha vicetanaḥ //
sa cetanāṃ punaḥ prāpya dhanur ādāya śambaraḥ /
vivyādha kārṣṇiṃ kupitaḥ saptabhir niśitaiḥ śaraiḥ //
tān aprāptāñ śarān so 'tha saptabhiḥ saptadhācchinat /
śambaraṃ ca jaghānātha saptatyā niśitaiḥ śaraiḥ //
punaḥ śarasahasreṇa kaṅkabarhiṇavāsasā /
ahanac chambaraṃ krodhād dhārābhir iva parvatam //
pradiśo vidiśaś caiva śaradhārāsamāvṛtāḥ /
sa diśo vidiśaś caiva śaradhārāḥ samāvṛṇot /
andhakārīkṛtaṃ vyoma dineśo naiva dṛśyate //
tato 'ndhakāram utsārya vaidyutāstreṇa śambaraḥ /
pradyumnasya rathopasthe śaravarṣaṃ mumoca ha //
tad astrajālaṃ pradyumnaḥ śareṇānataparvaṇā /
ciccheda bahudhā rājan darśayan pāṇilāghavam //
hate tasmin mahāvarṣe śarāṇāṃ kārṣṇinā tadā /
drumavarṣaṃ mumocātha māyayā kālaśambaraḥ //
drumavarṣocchritaṃ dṛṣṭvā pradyumnaḥ krodhamūrchitaḥ /
āgneyāstraṃ mumocātha tena vṛkṣān aśātayat //
bhasmībhūte vṛkṣvarṣe śilāsaṃghātam utsṛjat /
pradyumnas taṃ tu vāyavyaiḥ protsārayata saṃyuge /
tato māyāṃ parāṃ cakre devaśatruḥ pratāpavān //

siṃhān vyāghrān varāhāṃś ca tarakṣūn ṛkṣavānarān /
vāraṇān vāridaprakhyān hayān uṣṭrān viśāṃ pate //
mumoca dhanur āyamya pradyumnasya rathopari /
gāndharvāstreṇa ciccheda sarvāṃs tān khaṇḍaśas tadā //
pradyumnena tu sā māyā hatā tāṃ vīkṣya śambaraḥ /
anyāṃ māyāṃ mumocātha śambaraḥ krodhamūrchitaḥ //
gajendrān bhinnavadanān ṣaṣṭihāyanayauvanān /
mahāmātrottamārūḍhān kalpitān raṇagarvitān //
tām āpatantīṃ māyāṃ tu kārṣṇiḥ kamalalocanaḥ /
saiṃhīṃ māyāṃ samutsraṣṭuṃ cakre buddhiṃ mahāmanāḥ //
utsraṣṭukāmaṃ taṃ dṛṣṭā śambaro 'pi mumoca tām /
sṛṣṭāyāṃ siṃhamāyāyāṃ raukmiṇeyena dhīmatā /
māyā nāgamayī naṣṭā ādityeneva śarvarī //
nihatāṃ hastimāyāṃ tu dṛṣṭvāsau dānaveśvaraḥ /
māyāṃ saṃmohanīṃ nāma so 'sṛjad dānaveśvaraḥ //
tāṃ sṛṣṭāṃ mohinīṃ nāma māyāṃ mayavinirmitām /
saṃjñāstreṇa tu pradyumno nāśayām āsa vīryavān //
śambaras tu tataḥ kruddho māyayā naṣṭayā tathā /
saiṃhīṃ māyāṃ mahātejāḥ so 'sṛjad dānaveśvaraḥ //
siṃhān āpatato dṛṣṭvā raukmiṇeyaḥ pratāpavān /
astraṃ gāndharvam ādāya śarabhān asṛjat tadā //
te 'ṣṭāpadā balodagrā nakhadaṃṣṭrāyudhā raṇe /
siṃhān vidrāvayām āsur vāyur jaladharān iva //
siṃhān vidrāvitān dṛṣṭvā māyayāṣṭāpadena vai /
śambaraś cintayām āsa katham enaṃ nihanmi vai //
aho mūrkhasvabhāvo 'haṃ yan mayā na hataḥ śiśuḥ /
prāptayauvanadehas tu kṛtāstraś cāpi durmatiḥ /
tat kathaṃ nihaniṣyāmi śatruṃ raṇaśiraḥsthitam //
māyā sā tiṣṭhate tīvrā pannagī nāma bhīṣaṇā /
dattā me devadevena hareṇāsuraghātinā //
tāṃ sṛjāmi mahāmāyām āśīviṣasamākulām /
tayā dahyeta duṣṭātmā hy eṣa māyāmayena vai //
sā sṛṣṭā pānnagī māyā viṣajvālāsamākulā /
tayā pannagamayyā tu sarathaṃ sahavājinam /
sasūtaṃ sa hi pradyumnaṃ babandha śarabandhanaiḥ //
badhyamānaṃ tadā dṛṣṭvā ātmānaṃ vṛṣṇivaṃśajaḥ /
māyāṃ saṃcintayām āsa sauparṇīṃ sarpanāśanīm //
sā cintitā mahāmāyā pradyumnena mahātmanā /
abhyājagāma tāṃ so 'pi mumocāsyā vinirgataḥ /
suparṇā vicaranti sma sarpā naṣṭā mahāviṣāḥ //

bhagnāyāṃ sarpamāyāyāṃ praśaṃsanti surāsurāḥ //
sādhu vīra mahābāho sādhu rukmiṇinandana /
yat tvayā dharṣitā māyā tena sma paritoṣitāḥ //
hatāyāṃ sarpamāyāyāṃ śambaro 'cintayat punaḥ /
asti me kāladaṇḍābho mudgaro hemabhūṣitaḥ //
tam apratihataṃ yuddhe devadānavamānuṣaiḥ /
mayā sṛṣṭaṃ svadehena tapas taptvā suduścaram //
purā yo mama pārvatyā dattaḥ paramatuṣṭayā /
gṛhāṇa śambaremaṃ tvaṃ mudgaraṃ hemabhūṣitam //
māyāntakaraṇaṃ nāma sarvāsuravināśanam //
anena dānavau raudrau balinau nagacāriṇau /
śumbhaś caiva niśumbhaś ca sagaṇau sūditau mayā //
prāṇasaṃśayam āpanne tvayā mokṣyaḥ sa śatrave /
ity uktvā pārvatī devī tatraivāntaradhīyata //
tad ahaṃ mudgaraśreṣṭhaṃ mocayiṣyāmi śatrave //
tasya vijñāya cittaṃ tu devarājo 'bhyabhāṣata /
gaccha nārada śīgraṃ tvaṃ pradyumnasya rathaṃ prati //
saṃbodhaya mahābāhuṃ pūrvajātiṃ ca smāraya /
vaiṣṇavāstraṃ prayacchāsmai vadhārthaṃ śambarasya ca /
abhedyaṃ kavacaṃ cāsya prayacchāsurasūdanam //
evam ukto maghavatā nāradaḥ prayayau tvaran /
ākāśo 'dhiṣṭhito 'vocan makaradhvajaketanam //
kumāra paśya māṃ prāptaṃ devagandharvanāradam /
preṣitaṃ devarājena tava saṃbodhanāya vai //
smara tvaṃ pūrvakaṃ bhāvaṃ kāmadevo 'si mānada /
harakopānalād dagdhas tenānaṅga ihocyase //
tvaṃ vṛṣṇivaṃśe jāto 'si rukmiṇyā garbhasaṃbhavaḥ /
jāto 'si keśavena tvaṃ pradyumna iti kīrtyase //
āhṛtya śambareṇa tvam ihānīto 'si mānada /
saptarātre tv asaṃpūrṇe sūtikāgāramadhyataḥ //
vadhārthaṃ śambarasya tvaṃ hriyamāṇo hy apekṣitaḥ /
keśavena mahābāho devakāryārthasiddhaye //
yaiṣā māyāvatī nāma bhāryā vai śambarasya tu /
ratiṃ tāṃ viddhi kalyāṇīṃ tava bhāryāṃ purātanīm /
tava sā rakṣaṇārthāya śambarasya gṛhe 'vasat //
māyāṃ śarīrajāṃ nyasya mohanārthaṃ durātmanaḥ //
rater utpādanārthāya preṣayaty aniśaṃ tadā /
evaṃ pradyumna buddhyā vai tava bhāryā pratiṣṭhitā //
hatvā tvaṃ śambaraṃ vīra vaiṣṇavāstreṇa saṃyuge /
gṛhya māyāvatīṃ bhāryāṃ dvārakāṃ gantum arhasi //

gṛhāṇa vaiṣṇavaṃ cāstraṃ kavacaṃ ca mahāprabham /
śakreṇa tava saṃgṛhya preṣitaṃ śatrusūdana //
śṛṇu me hy aparaṃ vākyaṃ kriyatām aviśaṅkayā /
asya devaripos tāta mudgaro nityapūjitaḥ //
pārvatyā tuṣṭayā dattaḥ sarvaśatrubarhaṇaḥ /
amoghaś caiva saṃgrāme devadānavamānavaiḥ //
tad astrapratighātārthaṃ devīṃ saṃsmartum arhasi /
gṛhāṇa vaiṣṇavaṃ cāstraṃ devyai caiva namasya ca /
stavyā caiva namasyā ca mahādevī raṇotsukaiḥ //
tatra vai kriyatāṃ yatnaḥ saṃgrāme ripuṇā saha /
ity uktvā nārado vākyaṃ prayayau yatra vāsavaḥ //
śambaras tu tataḥ kruddho mudgaraṃ taṃ samādade /
mudgare gṛhyamāṇe tu dvādaśārkāḥ samutthitāḥ //
parvatāś calitāḥ sarve calitaṃ vasudhātalam /
udmārgāḥ sāgarā jātāḥ saṃkṣubdhāś cāpi devatāḥ /
gṛdhracakrākulaṃ vyoma ulkāpāto babhūva ha /
vavarṣa rudhiraṃ devaḥ puruṣaṃ pavano vavau //
evaṃ dṛṣṭvā mahotpātān pradyumnaḥ sa tvarānvitaḥ /
avatīrya rathād vīraḥ kṛtāñjalipuṭaḥ sthitaḥ //
devīṃ sasmāra manasā pārvatīṃ śaṃkarapriyām /
praṇamya śirasā devīṃ stotuṃ samupacakrame //
oṃ namaḥ kātyāyanyai guhasya jananyai namaḥ /
namas trailokyamāyāyai kātyāyanyai namo namaḥ //
namaḥ śatruvināśinyai namo gārgyai girīśaye /
namasye śumbhahananīṃ niśumbhahṛdidāraṇīm //
kālarātriṃ namasye 'haṃ kumārīṃ cāpi nityaśaḥ /
kāntāravāsinīṃ devīṃ namasyāmi kṛtāñjaliḥ //
vindhyavāsinīṃ durgaghnīṃ raṇadurgāṃ raṇapriyām /
namasyāmi mahādevīṃ jayāṃ ca vijayāṃ tathā //
aparājitāṃ namasye 'ham ajitāṃ śatrutāpanīm /
ghaṇṭāhastāṃ namasyāmi ghaṇṭāmālākulāṃ tathā //
triśūlinīṃ namasyāmi mahiṣāsuraghātinīm /
siṃhavāhāṃ namasyāmi siṃhapravaraketanām //
ekānaṃśāṃ namasyāmi gāyatrīṃ yajñasatkriyām /
sāvitrīṃ cāpi viprāṇāṃ namasye 'haṃ kṛtāñjaliḥ /
rakṣa māṃ devi satataṃ saṃgrāme vijayaṃ kuru //
iti kāmavacaḥ śrutvā durgā suprītamānasā /
uvāca vacanaṃ devī suprītenāntarātmanā //
paśya paśya mahābāho rukmiṇyānandavardhana /
varaṃ varaya vatsa tvam amoghaṃ darśanaṃ mama //

devyāstu vacanaṃ śrutvā romāñ codgatamānasaḥ /
praṇamya śirasā devīṃ vijñaptum upacakrame //
yadi tvaṃ devi tuṣṭāsi dīyatāṃ me yadīpsitam /
varaṃ ca varade yāce sarvāmitreṣu me jayaḥ //
yas tvayā mudgaro dattaḥ śambarasyātmasaṃbhavaḥ /
eṣa me gātram āsādya mālā padmamayī bhavet //
tathāstv iti ca sāpy uktvā tatraivantaradhīyata /
pradyumnas tu mahātejā hṛṣṭo ratham athāruhat //
mudgaraṃ tu gṛhītvā ca śambaraḥ krodhamūrchitaḥ /
bhrāmayitvā sa cikṣepa pradyumnorasi vīryavān //
sa gatvā madanābhyāśaṃ mālā bhūtvātha pauṣkarī /
pradyumnasya ca kaṇṭhe sā samāyuktā vyarājata /
nakṣatrāṇāṃ tu mālāyāṃ yathā parivṛto vidhuḥ //
tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāś ca paramarṣayaḥ /
sādhu sādhv iti vācocuḥ pūjayan keśavātmajam //
mudgaraṃ puṣpabhūtaṃ tu dṛṣṭvā pradyumnasaṃnidhau /
vaiṣṇavaṃ paramāstraṃ tu nāradena yadāhṛtam /
saṃdadhe cāpam āyamya idaṃ vacanam abravīt //
yady ahaṃ rukmiṇīputraḥ keśavasyātmajo hy aham /
tena satyena bāṇemaṃ jahi tvaṃ śambaraṃ raṇe //
ity uktvā cāpam ākṛṣya saṃdhāya ca mahāmanāḥ /
cikṣepa śambarāāyātha dahaṃl lokatrayaṃ tviṣā //
sa kṣipto vṛṣṇisiṃhena bāṇaḥ kravyādamohanaḥ /
hṛdayaṃ śambarasyātha bhittvā dharaṇim āgamat //
naivāsya māṃsaṃ na snāyur nāsthi na tvaṅ na śoṇitam /
sarvaṃ tadbhasmasādbhūtaṃ vaiṣṇavāstrasya tejasā //
hate daitye mahākāye dānave śambare 'dhame /
jahṛṣur devagandharvā nanṛtuś cāpsarogaṇāḥ //
ūrvaśī menakā rambhā vipracittis tilottamā /
nanṛtur hṛṣṭamanaso jagatsthāvarajaṃgamam //
devarājas tu suprītaḥ sarvair devagaṇaiḥ saha /
pradyumnaṃ puṣpavarṣeṇa samabhyarcya prahṛṣṭavat //
atha samarahate tu daityarāje @
madhumathanasya sutena vaiṣṇavāstraiḥ |
vigataripubhayāḥ surāś ca jagmur @
makaravibhūṣaṇaketanaṃ stuvantaḥ ||
sa ca samarapariśramaṃ vahan vai @
nagaramukhaṃ praviveśa raukmiṇeyaḥ |
priyatama iva kāntayā prahṛṣṭas @
tvaritapadaṃ ratidarśanaṃ cakāra ||

kimarthaṃ bhagavān viṣṇur devadevo janārdanaḥ /
gataḥ kailāsaśikharam ālayaṃ śaṃkarasya ha //
nāradād yais tapo vṛddhair munibhis tattvadarśibhiḥ /
tatra dṛṣṭo mahādevaḥ śaṃkaro nīlalohitaḥ //
keśavena purā vipra kurvatā tapa uttamam /
arcitas tena devena śaṃkaraś ceti viśrutam //
devās tatra jagannāthaṃ dṛṣṭavantaḥ purātanam /
arcayāṃ cakrire sākṣāc chakrādyās taṃ hariṃ haram //
tau tu devau mahādevāv ekībhūtau dvidhā kṛtau /
ekātmānau jagadyonī sṛṣṭisaṃhārakārakau //
parasparasamāveśāj jagataḥ pālane sthitau /
tayos tatra yathāvṛttaṃ kailāse parvatottame //
ṛṣayaḥ kim aceṣṭanta dṛṣṭvā tau puruṣottamau /
etat sarvam aśeṣeṇa vaktum arhasi sattama //
yathāgato harir viṣṇuḥ kṛṣṇo jiṣṇuḥ purātanaḥ /
yathā ca śaṃkaraḥ sākṣāt kṛtavān nāgabhūṣaṇaḥ /
etat sarvaṃ vipravarya brūhi tattvena yatnataḥ //
śṛṇuṣvāvahito rājan yathā kṛṣṇo gato nagam /
yathā ca dṛṣṭo deveśaḥ śaṃkaro vṛṣavāhanaḥ //
yathā cacāra ca tapo yathā te munayo gatāḥ /
ekatvaṃ ca tayor yadvat tathā śṛṇu nṛpottama //
dvaipāyano 'tha bhagavān yathā provāca māṃ tathā /
namas kṛtvā pravakṣyāmi keśavaṃ khagavāhanam /
yathāśakti yathāprajñaṃ śṛṇu yatnena suvrata //
na hy aśuśrūṣave vācyaṃ nṛśaṃsāyātapasvine /
nānadhītāya vaktavyaṃ puṇyaṃ puṇyavatāṃ sadā //
svargyaṃ yaśasyaṃ dhanyaṃ ca buddhiśuddhikaraṃ sadā /
dhyeyaṃ puṇyātmanā nityam idaṃ vedārthaniścitam //
anekāraṇyasaṃyuktaṃ sevante nityam īdṛṣam /
munayo vedaniratā nāradādyās tapodhanāḥ //
atyadbhutaṃ mahāpuṇyaṃ vṛttaṃ kailāsaparvate /
śivayor devayos tatra hareś caiva bhavasya ha //
hateṣv asurasaṃgheṣu narakādiṣu bhūmipa /
hateṣv atha nṛpeṣv eva kiṃcic chiṣṭeṣu śatruṣu //
śāsati sma tadā viṣṇuḥ pṛthivīṃ puruṣottamaḥ /
dvāravatyāṃ jagannātho vasan vṛṣṇibhir īśvaraḥ //
rukmiṇīsaṃgato devo vasaṃs tatra pure hariḥ /
kadācic ca tayā sārdhaṃ śete rātrau jagatpatiḥ /
viharaṃś ca yathāyogaṃ prītaḥ prītiyujā tayā //
athovāca tadā devī rukmiṇī rukmabhūṣaṇā /

putram icchāmi deveśa tvatto devakinandana //
balinaṃ rūpasaṃpannaṃ tvayaiva sadṛṣaṃ prabho /
vṛṣṇīnām api netāraṃ vīryayuktaṃ taponvitam //
sarvaśāstrārthakuśalaṃ rājavidyāpuraskṛtam /
evam ādiguṇair yuktaṃ dātum arhasi sattama //
tvayi sarvasya dātṛtvaṃ nityam eva pratiṣṭhitam /
tvaṃ hi sarvasya kartā ca dātā bhoktā jagatpate /
viśeṣatas tu bhṛtyānāṃ śuśrūṣāniyatātmanām //
vaktavyaṃ kim u deveśa yadi bhaktāsmi keśava /
anugraho yadi syān me devadeva jagatpate /
dātum arhasi putraṃ tvaṃ vīryavantaṃ janārdana //
ity ukto devadeveśaḥ priyayā prīyamāṇayā /
tayā mahiṣyā rukmiṇyā rukmiśatrur yadūdvahaḥ //
provāca vacanaṃ kāle rukmiṇīṃ yādaveśvaraḥ /
dātāsmi tādṛśaṃ putraṃ yaṃ tvam icchasi bhāmini //
nityabhaktāsi me devi nātra kāryā vicāraṇā /
avaśyaṃ tava dāsyāmi putraṃ śatrunibarhaṇam //
putreṇa lokāñ jayati satām kāmadughā hi ye /
pud iti narakasyākhyā duḥkaṃ ca narakaṃ viduḥ //
pudas trāṇāt tataḥ putram ihecchanti paratra ca /
anantāḥ putriṇo lokāḥ puruṣasya priye śubhāḥ //
patir jāyāṃ praviśati garbho bhūtvā sa mātaram /
tasyāṃ punar navo bhūtvā daśame māsi jāyate //
tajjāyā jāyā bhavati yad asyāṃ jāyate punaḥ /
putravatāṃ bibhetīndraḥ kiṃ nu te nājitaṃ bhavet /
nāputro vindate lokān kuputrād vandhyatā varā //
kuputro narako yasmāt suputrāt svarga eva hi /
tasmād vinītaṃ satputraṃ śrutavantaṃ dayāparam //
vidyā hi vinatir yasmād vidyāyuktaṃ sudhārmikam /
icchet putraṃ sadā putrī puruṣo yatnavān budhaḥ //
tasmād dāsyāmi te putraṃ vidyāvantaṃ sudhārmikam /
eṣa gacchāmi putrārthaṃ kailāsaṃ parvatottamam //
tatropāsya mahādevaṃ śaṃkaraṃ nīlalohitam /
tato labdhāsmi putraṃ te bhavād bhūtahite ratāt //
tapasā brahmacaryeṇa bhavaṃ śaṃkaram avyayam /
toṣayitvā virūpākṣam ādidevam ajaṃ vibhum //
gamiṣyāmy aham adyaiva draṣṭuṃ śaṃkaram avyayam /
sa ca me dāsyate putraṃ toṣitas tapasā mayā //
tatra gatvā mahādevaṃ namaskṛtya sahomayā /
praviśya badarīṃ puṇyām ṛṣijuṣṭāṃ tapomayīm //

agnihotrākulāṃ divyāṃ gaṅgāmbuplāvitāṃ sadā /
mṛgapakṣisamāyuktāṃ siṃhadvīpiśatākulām //
badarīphalasaṃpūrṇāṃ vānarakṣobhitadrumām /
vetrārūḍhamahāvṛkṣāṃ kadalīkhaṇḍamaṇḍitām //
munibhir vedatattvārtha+ vicāranipuṇaiḥ sadā /
tarkaniścitatattvārthaiḥ pramāṇakuśalair yutām //
idam ekam idaṃ tattvam iti niścitamānasaiḥ /
upāsamānām anyatra siddhaiḥ siddhārthatatparaiḥ //
śrutismṛtipurāṇajñaiḥ sevyamānaṃ maharṣibhiḥ /
gacchadbhiḥ svarganilayaṃ parityajya kalevaram //
prasiddhāṃ mahatīṃ devi yāsyāmi sukṛtālayām /
ity uktvā virarāmaiva devadevo janārdanaḥ //
prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ gantum icchañ janārdanaḥ /
hutāgniḥ kṛtakalyāṇaḥ samāptavaradakṣiṇaḥ //
gāś ca dattvātha viprebhyo namaskṛtya dvijottamān /
āsthānam aṇḍapaṃ kṛṣṇaḥ praviveśa jagatpatiḥ //
āsanaṃ mahad āsthāya vṛṣṇīn āhūya sarvaśaḥ /
balabhadraṃ śineḥ putraṃ hārdikyaṃ śaṭhasāraṇau //
ugrasenaṃ mahābuddhim uddhavaṃ nītimattaram /
yasya nītiṃ samāśritya jīvanti yadavaḥ sukham //
netā ca yaduvṛṣṇīnāṃ sa tu dharmaparaḥ sadā /
yasya bibhyati devāś ca nītes tasya mahātmanaḥ //
yasya buddhivaśād viṣṇuḥ śaśāsa pṛthivīṃ sadā /
taṃ ca vṛṣṇivaraṃ vīram uddhavaṃ devasaprabham //
anyān api yadūn sarvān uvāca bhagavān hariḥ /
śṛṇvantu mama vākyāni yādavāḥ sarva eva hi /
śṛṇu cāpi vaco mahyaṃ pitar uddhava me sakhe //
bālyāt prabhṛti yo yatno mama duṣṭanibarhaṇe /
pratyakṣaṃ bhavatā dṛṣṭaṃ pūtanānidhanaṃ nṛpāḥ //
keśī ca nihato bālye mayā bālena yādavāḥ /
govardhano dhṛtaḥ śailo gāvaś ca paripālitāḥ //
abhiṣikto 'smi śakreṇa devānām agrataḥ sthitaḥ /
kaṃso 'pi nidhanaṃ nīto mayā cāṇūramallakaḥ //
ugraseno 'bhiṣiktaś ca kṛtā dvāravatī mayā /
anye cāpi nṛpā rājan balino nihatā mayā //
yo 'pi vīro jarāsaṃdho nigṛhīto balān mayā /
bhīmena balinā rājan nayena mama yādavāḥ //
sṛgālo nihataḥ saṃkhye gomantād gacchatā mayā /
yo 'pi vīro durātmāsau dānavo narako hataḥ /
niṣkaṇṭakam imaṃ lokaṃ kṛtavān rājasattamāḥ //

kiṃ tu vīro nṛpo jajñe sakhā bhaumasya yādavāḥ /
pauṇḍro vīryavatāṃ netā dveṣṭā cāsau sadā mama //
śiṣyo droṇasya rājendro balī brahmāstravitkṛtī /
śāstrajño nītimān sākṣān netā sainyasya yatnavān /
yoddhā yuddhapriyo rājā jāmadagnya ivāparaḥ //
ekāntaśatrur asmākaṃ chidrānveṣī sadā mama /
bādhiṣyate purīṃ yoddhā chidraṃ yadi labheta saḥ //
na hy alpasādhyo balavān puṇḍrasyeśo nṛpottamāḥ /
yattā bhavantas tiṣṭhantu pragṛhītaśarāsanāḥ /
yathā na bādhate rājā purīṃ yadukulāśrayām //
ahaṃ tu yās ye kailāsaṃ kutaścit kāraṇān nṛpāḥ /
śaṃkaraṃ draṣṭukāmo 'smi bhūtabhāvanabhāvanam /
yāvad āgamanaṃ mahyaṃ tāvad yattā bhavantv iha //
mayā virahatāṃ cemaṃ yadi jānāti pauṇḍrakaḥ /
āgamiṣyati rājendro rotsyate ca purīm imām /
imāṃ niryādavāṃ kartuṃ śaknotīti ca me matiḥ //
yattā bhavata rājendrāḥ khaḍgaiḥ pāśaiḥ paraśvadhaiḥ /
ity uktā vāsudevena vṛṣṇayo yadupuṃgavāḥ /
teṣāṃ madhye mahābāhur uddhavaḥ kṛṣṇam abravīt /
pāṣāṇaiḥ karpaṇasthaiś ca saṃnaddhā bhavata svakaiḥ /
pidhāya ca kapāṭāni mahādvārāṇi yatnataḥ //
eka eva mahādvāro gamanāgamane sadā /
mudrayā saha gacchantu rājāno gantum īpsavaḥ //
na cāmudraḥ praveṣṭavyo dvārapālasya rakṣataḥ /
yāvad āgamanaṃ mahyaṃ tāvad evaṃ bhaviṣyati //
mṛgayā nātra kartavyā na ca krīḍā bahiḥ purāt /
jñātavyāś ca pare sve ca gamanāgamane sadā //
cakrāṅkitāḥ praveṣṭavyāḥ yāvad āgamanaṃ mama /
nāmudritāḥ praveṣṭavyāḥ yāvad āgamanaṃ mama /
evamādi kriyā kāryā yāvad āgamanaṃ mama /
ity uktvā yādavān sarvān sātyakiṃ punar āha ca //
sātyake śṛṇu madvākyaṃ yatto bhava yudhāṃ vara /
tvaṃ tu khaḍgī gadī bhūtvā cāpī bāṇī talatravān /
tiṣṭha yatnena rakṣasva purīṃ bahunṛpāśrayām //
na ca nidrā tvayā kāryā rātrau yaduvṛṣa prabho /
na ca vyākhyā tvayā kāryā śāstrāṇāṃ śāstratatpara /
na ca vādas tvayā kāryo vādibhiḥ saha vṛṣṇipa //
tvaṃ hi yoddhā balī jetā dhanurvedasya vedavit /
tathā kuru yathā vīra nopahāsyā bhavemahi //
kariṣyāmi vacas tubhyaṃ yathāśakti janārdana /

ājñā tava jagannātha dhāryā yatnena me sadā //
bhṛtyavat pracariṣyāmi kāmapālasya mādhava /
yāvad āgamanaṃ tubhyaṃ tāvat sthāsyāmi yatnataḥ //
prasādas tava govinda yadi syān mayi mādhava /
kiṃ nāma mama duḥsādhyaṃ śatrūṇāṃ nigrahe hare //
yadi śakraṃ yamaṃ vāpi kuberam api pāśinam /
sarvān etān vijeṣyāmi kim u pauṇḍraṃ nṛpottamam /
gaccha kāryaṃ kuruṣvedaṃ yatto 'haṃ satataṃ hare //
uddhavaṃ punar āhendaṃ kṛṣṇaḥ padmanibhekṣaṇaḥ /
śṛṇūddhava tvaṃ vākyaṃ me kuryās tv etat prayatnavān //
rakṣyā nayena rājendra purī dvāravatī tvayā /
yatto bhava sadā tāta kuru sāhāyyam atra naḥ /
lajjā mama samutpannā vadatas tava sāṃpratam //
tvaṃ hi netā samas tasya vidyāpārasya sarvataḥ /
ko nu śakṣyati medhāvī vaktuṃ vidyāvataḥ puraḥ //
yat kāryaṃ tad bhavān vetti hy akāryaṃ cāpi sarvataḥ /
ato 'haṃ virame tāta vaktuṃ saṃprati vṛṣṇipa //
kim idaṃ tava govinda vartate māṃ prati prabho /
aho prasannatā mahyaṃ kiṃ tu prītir iyaṃ tava //
jānāmy ahaṃ jagannātha prasādasyaiṣa vistaraḥ /
yasya prasanno bhavasi tasya kiṃ nāsti keśava //
tvaṃ hi sarvasya jagataḥ kartā hartā pradhānakṛt /
prabhavaḥ sarvakāryāṇāṃ vaktā śrotā pramāṇavit //
dhyātā dhyānamayo dhyeya iti brahmavido viduḥ /
jetā devaripūṇāṃ ca goptā nākasadāṃ bhavān //
tvannāthā vayam eveti jīvāmo nihatadviṣaḥ /
iyaṃ nītir ahaṃ manye netā nīter yato bhavān //
ko nu nāma na yo veda tvāṃ vinā sāṃprataṃ vada /
nītis tvaṃ sarvakāryāṇām iti me niścitā matiḥ //
durgāḍho nayamārgo 'yam ity āhus tadvido janāḥ /
caturdhā procyate nītiḥ sāmadāne janārdana //
daṇḍo bhedo manuṣyāṇāṃ nigrahāvagrahe sadā /
daṇḍyeṣu daṇḍam icchanti sāmānyaṃ tu naye hare //
balavatsv atha dānaṃ tu trayāṇāṃ cedagocare /
prayoktavyo mahābheda iti nītimatāṃ matam //
teṣu teṣv atha sarveṣu pramāṇaṃ tvāṃ vidur budhāḥ /
kim atra bahunoktena sarvaṃ tvayi samarpitam /
ity uktvā virarāmaiva uddhavo nītimattaraḥ //
tataḥ sa bhagavān viṣṇur evam eva nṛpottama /
kāmapālaṃ mahābāhum uvāca yadusaṃsadi /

ugrasenaṃ nṛpaṃ rājaṃs tathā hārdikyam eva ca //
kāmapālaṃ punar viṣṇur idaṃ hovāca yattvavit /
na pramādas tvayā kāryaḥ sarvadā yatnavān bhava //
sthite tvayi mahābāho ka pīḍā jagato bhavet //
gadī bhava sadā ārya na krīḍā sarvadā bhavet //
rakṣa tvaṃ sarvadā yatnāt purīṃ dvāravatīṃ prabho /
nopahāsyā yathā syāma tathā kuru gadī bhava //
utsāhaḥ sarvathā kāryo nirutsāho na yatnataḥ /
bāḍham ity abravīd rāmaḥ kṛṣṇaṃ vṛṣṇikulodvaham //
vṛṣṇayaḥ sarva evaite svaṃ svaṃ sadma samāyayuḥ /
gantum aicchaj jagannāthaḥ kailāsaṃ parvatottamam //
tataḥ sa cintayām āsa garuḍaṃ pakṣipuṃgavam /
āgaccha tvaritaṃ tārkṣya iti viṣnur jagatpatiḥ //
tataḥ sa bhagavāṃs tārkṣyo vedarāśir iti smṛtaḥ /
balavān vikramī yogī śāstranetā kurūdvaha //
yajñamūrtiḥ purāṇātmā sāmamūrdhā ca pāvanaḥ /
ṛgvedapakṣavān pakṣī piṅgalo jaṭilākṛtiḥ //
tāmratuṇḍaḥ somaharaḥ śakrajetā mahāśirāḥ /
pannagāriḥ padmanetraḥ sākṣād indra ivāparaḥ //
vāhanaṃ devadevasya dānavīgarbhakṛntanaḥ /
rākṣasāsurasaṃghānāṃ jetā pakṣabalena yaḥ //
prādur āsīn mahāvīryaḥ keśavasyāgratas tadā /
jānubhyām apatad bhūmau namo viṣṇo jagatpate //
namaste devadeveśa hare svāminn iti bruvan /
pasparśa pāṇinā kṛṣṇaḥ svāgataṃ tārkṣyapuṃgava //
ity uvāca tadā tārkṣyaṃ yāsye kailāsaparvatam /
śūlinaṃ draṣṭum icchāmi śaṃkaraṃ śāśvataṃ śivam //
bāḍham ity abravīt tārkṣya āruhyainaṃ janārdanaḥ /
tiṣṭhadhvam iti hovāca yādavān pārśvavartinaḥ //
tato yayau jagannātho diśaṃ prāguttarāṃ hariḥ /
raveṇa mahatā tārkṣyas trailokyaṃ samakampayat //
sāgaraṃ kṣobhayām āsa padbhyāṃ pakṣī vrajaṃs tadā /
pakṣeṇa parvatān sarvān vahan devaṃ janārdanam //
tato devāḥ sagandharvā ākāśe 'dhiṣṭhitās tadā /
tuṣṭuvuḥ puṇḍarīkākṣaṃ vāgbhir iṣṭābhir īśvaram //
jaya deva jagannātha naya viṣṇo jagatpate /
jayājeya namo deva bhūtabhāvanabhāvana //
namaḥ paramasiṃhāya daityadānavanāśana /
jayājeya hare deva yogidhyeya bhayāpaha //
nārāyaṇa namo deva kṛṣṇa kṛṣṇa hare hare /