હરિવંશ · ભાગ 261280

સામ્બાયૈરાવણં નાગં પ્રેષયામ્ આસ ચેશ્વરઃ ॥
જયન્તં રૌક્મિણેયસ્ય સહાયમ્ અદદાદ્ વિભુઃ ।
ઐરાવણમ્ અધિષ્ઠાતું પ્રવરં સ નિયુક્તવાન્ ॥
દેવપુત્રદ્વિજૌ વીરાવ્ અપ્રમેયપરાક્રમૌ ।
અનુજ્ઞાપ્ય વરાધ્યક્ષં બ્રહ્માણં લોકભાવનમ્ ॥
અનુજ્ઞપ્તૌ વજ્રિણૈવં કુશલૌ રણકર્મસુ ।
તં માતલિસુતં ચૈવ ગજમ્ ઐરાવણં તદા ।
દેવઃ પ્રેષિતવાઞ્ શક્રો વિધિજ્ઞો વરકર્મસુ ॥
ક્ષીણમ્ અસ્ય તપો વધ્યો યદુનામ્ એષ દુર્મતિઃ ।
પ્રવિશન્તિ તુ ભૂતાનિ સર્વત્ર તુ યથેપ્સિતમ્ ॥
પ્રદ્યુમ્નશ્ ચ જયન્તશ્ ચ પ્રાપ્તૌ હર્મ્યં મહાબલૌ ।
અસુરાઞ્ શરજાલૌઘૈર્ વિક્રામન્તૌ પ્રણેશતુઃ ।
પરિઘૈર્ વિક્રમન્તૌ ચ યુધ્યન્તૌ ચ રણાજિરે ॥
ગદં કાર્ષ્ણિસ્ તદોવાચ દુર્વાર્યં રણદુર્જયઃ ।
ઉપેન્દ્રાનુજ શક્રેણ રથો ઽયં પ્રેષિતસ્ તવ ॥
હરિયુઙ્ માતલિસુતો યન્તા ચાયં મહાબલઃ ।
પ્રવરાધિષ્ઠિતશ્ ચાયં સામ્બસ્યૈરાવણો ગજઃ ॥
અદ્યોપહારો રુદ્રસ્ય દ્વારકાયાં મહાબલ ।
શ્વ એષ્યતિ હૃષીકેશસ્ તસ્મિન્ વૃત્તે ઽચ્યુતાનુજ ॥
તસ્યાજ્ઞયા વધિષ્યામો વજ્રનાભં સબાન્ધવમ્ ।
અભ્યુત્થાનકૃતં પાપં ત્રિવિષ્ટપજયં પ્રતિ ॥
કરિષ્યામિ વિધાનં તુ નૈષ શક્રં સુતાન્વિતમ્ ।
વિજેષ્યત્ય્ અપ્રમાદસ્ તુ કર્તવ્ય ઇતિ મે મતિઃ ॥
કલત્રરક્ષણં કાર્યં સર્વોપાયૈર્ નરૈર્ યુધિ ।
કલત્રધર્ષણં લોકે મરણાદ્ અતિરિચ્યતે ॥
એવં સંદિશ્ય ભૈમઃ સ ગદસામ્બૌ મહાબલૌ ।
પ્રદ્યુમ્નકોટ્યઃ સસૃજે માયયા દિવ્યરૂપયા ॥
તમશ્ ચ નાશયામ્ આસ દૈત્યસૃષ્ટં દુરાસદમ્ ।
જહૃષે દેવરાજશ્ ચ તં દૃષ્ટ્વા રિપુમર્દનમ્ ॥
દદૃશુઃ સર્વભૂતાનિ કાર્ષ્ણિં સર્વેષુ શત્રુષુ ।
અન્તરાત્મનિ વર્તન્તં ક્ષેત્રજ્ઞમ્ ઇતિ તં વિદુઃ ।
એવં વ્યતીતા રજની રૌક્મિણેયસ્ય યુધ્યતઃ ।
સમેત્ય ચ યથાન્યાયં કૃષ્ણો વાસવસંનિધૌ ।
અસુરાણાં ત્રિભાગશ્ ચ નિહતો નાતિતેજસા ॥
યાવદ્ ધિ યોધયામ્ આસ કાર્ષ્ણિર્ દૈત્યાન્ રણાજિરે ।
સંધ્યોપાસ્તા જયન્તેન તાવદ્ વિષ્ણુપદીજલે ॥
અયોધયજ્ જયન્તશ્ ચ યાવદ્ દૈત્યાન્ મહાબલઃ ।
તાવદ્ આકાશગઙ્ગાયાં ભૈમઃ સંધ્યામ્ ઉપાસ્ત વાન્ ॥
જગતશ્ ચક્ષુષિ તતસ્ ત્રિમુહૂર્તોદિતે રવૌ ।
પ્રાદુરાસીદ્ ધરિર્ દેવસ્ તાર્ક્ષ્યેણોરગશત્રુણા ॥

હંસવાયુમનોભિશ્ ચ સુશીગ્રતરગઃ ખગઃ ।
તસ્થૌ વિયતિ શક્રસ્ય સમીપે કુરુનન્દન ॥
સમેત્ય ચ યથાન્યાયં કૃષ્ણો વાસવસંનિધૌ ।
પાઞ્ચજન્યં વિભુર્ દધ્મૌ દૈત્યાનાં ભયવર્ધનમ્ ।
તં શ્રુત્વાભ્યાગતસ્ તત્ર પ્રદ્યુમ્નઃ પરવીરહા ।
વજ્રનાભં જહીત્ય્ ઉક્તઃ કેશવેન ત્વરેતિ ચ ॥
તાર્ક્ષ્યમ્ આરુહ્ય ગચ્છેતિ પુનર્ એવ પ્રચોદિતઃ ।
ચકાર સ તથા વીરઃ પ્રણિપત્ય સુરોત્તમૌ ॥
સ મનોરંહસા વીરસ્ તાર્ક્ષ્યેણાશુ યયૌ નૃપ ।
અભ્યાશં વજ્રનાભસ્ય મહાદ્વંદ્વસ્ય ભારત ॥
તતસ્ તાર્ક્ષ્યગતો વીરસ્ તતર્દ રણમૂર્ધનિ ।
વજ્રનાભં સ્થિરો ભૂત્વા સર્વાસ્ત્રવિદ્ અનિન્દિતઃ ॥
તેન તાર્ક્ષ્યગતેનૈવ ગદયા કૃષ્ણસૂનુના ।
ઉરસ્ય્ અભિહતો વીરો વજ્રનાભો મહાત્મના ॥
સ તેનાભિહતો વીરો દૈત્યો મોહવશં ગતઃ ।
ચક્ષાર ચ ભૃશં રક્તં બભ્રામ ચ ગતાસુવત્ ॥
આશ્વસેત્ય્ અથ તં કાર્ષ્ણિર્ ઉવાચ રણદુર્જયઃ ।
લબ્ધસંજ્ઞઃ સ વીરસ્ તુ પ્રદ્યુમ્નમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્ ॥
સાધુ યાદવ વીર્યેણ શ્લાઘ્યો મમ રિપુર્ ભવાન્ ।
પ્રતિપ્રહારકાલો ઽયં સ્થિરો ભવ મહાબલ ॥
એવમ્ ઉક્ત્વા મહાનાદં મુક્ત્વા મેઘશતોપમમ્ ।
ગદાં મુમોચ વેગેન સઘણ્ટાં બહુકણ્ટકામ્ ॥
તયા લલાટે ઽભિહતઃ પ્રદ્યુમ્નો ગદયા નૃપ ।
ઉદ્વમન્ રુધિરં ભૂરિ મુમોહ યદુપુંગવઃ ॥
તં દૃષ્ટ્વા ભગવાન્ કૃષ્ણઃ પાઞ્ચજન્યં જલોદ્ભવમ્ ।
દધ્માવ્ આશ્વાસનકરં પુત્રસ્ય રિપુનાશનઃ ॥
તં પાઞ્ચજન્યશબ્દેન પ્રત્યાશ્વસ્તં મહાબલમ્ ।
દૃષ્ટ્વા પ્રમુદિતા લોકા વિશેષેણેન્દ્રકેશવૌ ॥
તસ્ય ચક્રં કરે જાતં કૃષ્ણચ્છન્દેન ભારત ।
ક્ષુરનેમિસહસ્રારં દૈત્યસંઘકુલાન્તકમ્ ॥
તં મુમોચાચ્યુતસુતઃ શત્રુનાશાય ભારત ।
નમસ્કૃત્વા સુરેન્દ્રાય નમસ્કૃત્વા મહાત્મને ॥
વજ્રનાભસ્ય તત્કાયાદ્ ઉચ્ચકર્ત શિરસ્ તદા ।
નારાયણસુતોન્મુક્તં દૈત્યાનામ્ અનુપશ્યતામ્ ॥
ગદઃ સુનાભમ્ અવધીદ્ યતમાનં રણાજિરે ।
હર્મ્યપૃષ્ઠે જિઘાંસન્તં રણદૃપ્તં ભયાનકમ્ ॥
સામ્બઃ સમરમધ્યસ્થાન્ અસુરાન્ અરિમર્દનઃ ।
નિનાય નિશિતૈર્ બાણૈઃ પ્રેતાધિપપરિગ્રહમ્ ॥
નિકુમ્ભો ઽપિ હતે વીરે વજ્રનાભે મહાસુરે ।
જગામ ષટ્પુરં વીરો નારાયણભયાર્દિતઃ ॥

નિબર્હિતે દેવરિપૌ વજ્રનાભે દુરાસદે ।
અવતીર્ણૌ મહાત્માનૌ હરી વજ્રપુરં તદા ॥
લબ્ધપ્રશમનં ચૈવ ચક્રતુઃ સુરસત્તમૌ ।
રાજ્યસ્યાચિરલબ્ધસ્ય પ્રશમં પરિપન્થિનામ્ ।
રઞ્જનં પ્રકૃતીનાં ચ લબ્ધપ્રશમનં તદા ॥
સાન્ત્વયામ્ આસતુશ્ ચૈવ બાલવૃદ્ધં ભયાર્દિતમ્ ॥
ઇન્દ્રોપેન્દ્રૌ મહાત્માનૌ મન્ત્રયિત્વા મહાબલૌ ।
આયત્યાં ચ તદાત્વે ચ બૃહસ્પતિમતાનુગૌ ॥
વજ્રનાભસ્ય તદ્ રાજ્યં ચતુર્ધા ચક્રતુર્ નૃપ ।
વિજયસ્ય ચતુર્ભાગં જયન્તતનયસ્ય વૈ ॥
પ્રદ્યુમ્નસ્ય ચતુર્ભાગં રૌક્મિણેયસુતસ્ય ચ ।
ગુણવતે ચતુર્ભાગં ગુણવત્યાઃ સુતાય વૈ ।
ચન્દ્રપ્રભસ્ય દદતુશ્ ચતુર્ભાગં જનેશ્વર ॥
સામ્બપુત્રસ્ય ચ તદા ચતુર્ભાગં નરાધિપ ।
દદતુશ્ ચ ચતુર્ભાગં સામ્બપુત્રસ્ય ધીમતઃ ।
કોટ્યશ્ ચતસ્રો ગ્રામાણામ્ અધિકાસ્ તા વિશાં પતે ।
શાખાપુરસહસ્રં ચ સ્ફીતં વજ્રપુરોપમમ્ ।
ચતુર્ધા ચક્રતુસ્ તત્ર સંહૃષ્ટૌ શક્રકેશવૌ ॥
કમ્બલાજિનવાસાંસિ રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ ।
ચતુર્ધા ચક્રતુર્ વીરૌ વીર વાસવકેશવૌ ॥
તતો ઽભિષિક્તાસ્ તે વીરો રાજાનો વાસવાજ્ઞયા ।
દેવદુંદુભિવાદ્યેન નૃપ વિષ્ણુપદીજલૈઃ ॥
સ્વયં શક્રેણ દેવેન કેશવેન ચ ધીમતા ।
ઋષિવંશે મહાત્માનઃ શક્રમાધવનન્દનાઃ ॥
વિજયસ્ય પ્રસિદ્ધૈવ ગાતિર્ વિયતિ ધીમતઃ ।
માતૃજને ગુણેનાપિ માધવાનાં મહાત્મનામ્ ॥
અભિષિચ્ય જયન્તં તુ ભગવાન્ વાસવો ઽબ્રવીત્ ।
ત્વયૈતે વીર સંરક્ષ્યા રાજાનઃ સમિતિંજય ॥
મમ વંશકરો ઽત્રૈકઃ કેશવસ્ય ત્રયો ઽનઘ ।
અવધ્યાઃ સર્વભૂતાનાં ભવિષ્યન્તિ મમાજ્ઞયા ॥
ગમનાગમનં ચૈવ દિવિ સિદ્ધં ભવિષ્યતિ ।
ત્રિવિષ્ટપં દ્વારકાં ચ રમ્યાં ભૈમાભિરક્ષિતામ્ ॥
દિશાગજસુતાન્ નાગાન્ હયાંશ્ ચોચ્ચૈઃશ્રવોન્વયાન્ ।
ઇચ્છયૈષાં પ્રયચ્છસ્વ રથાંસ્ ત્વષ્ટૃકૃતાન્ અપિ ॥
ગજાવ્ ઐરાવણસુતૌ શત્રુંજયરિપુંજયૌ ।
પ્રયચ્છાકાશગૌ વીર સામ્બસ્ય ચ ગદસ્ય ચ ॥
આકાશેન પુરીં યાન્તુ દ્વારકાં ભૈમરક્ષિતામ્ ।
આયાન્તુ ચ સુતં દ્રષ્ટું યથેષ્ટં ભિમનન્દનૌ ॥
ઇતિ સંદિશ્ય ભગવાન્ દેવરાજઃ પુરંદરઃ ।
જગામ ભગવાન્ સ્વર્ગં દ્વારકામ્ અપિ કેશવઃ ॥

ષણ્માસાન્ ઉષિતસ્ તત્ર ગદઃ પ્રદ્યુમ્ન એવ ચ ।
સામ્બશ્ ચ દ્વારકાં યાતા યાનારૂઢા મહાબલાઃ ॥
અદ્યાપિ તાનિ રાજ્યાનિ મેરોઃ પાર્શ્વે નૃપોત્તરે ।
સ્થાસ્યન્તિ ચ જગદ્ યાવત્ તાવત્ તે ઽમરસંનિભાઃ ॥
નિવૃત્તે મૌસલે યુદ્ધે સ્વર્ગં યાતેષુ વૃષ્ણિષુ ।
ગદપ્રદ્યુમ્નસામ્બાસ્ તે ગતા વજ્રપુરં વિભો ॥
તતઃ પ્રોષ્ય પુનર્ યાન્તિ સ્વર્ગં સ્વૈઃ કર્મભિઃ શુભૈઃ ।
પ્રસાદેન ચ કૃષ્ણસ્ય લોકકર્તુર્ જનેશ્વર ॥
પ્રદ્યુમ્નોત્તરમ્ એતત્ તે નૃદેવ કથિતં મયા ।
ધન્યં યશસ્યમ્ આયુષ્યં શત્રુનાશનમ્ એવ ચ ॥
પુત્રપૌત્રા વિવર્ધન્તે આરોગ્યધનસંપદઃ ।
યશો વિપુલમ્ આપ્નોતિ દ્વૈપાયનવચો યથા ॥
સર્વમાયાસ્વ્ અભિજ્ઞો ઽસૌ નામ વિશ્રાવ્ય ચાવ્યયઃ ॥
અહો દાનવ દુષ્ટાત્મન્ કેશવસ્યાત્મજં શિશુમ્ ।
હરતે નિર્ભયશ્ ચૈવ ભયમ્ અદ્ય કરોમ્ય્ અહમ્ ॥
કથં વૈ ક્રોધમ્ આગચ્છેદ્ બધ્યતે વા કથં મયા ।
પ્રથમં કિં કરિષ્યામિ યેન કુપ્યતિ મન્દધીઃ ॥
અસ્તિ ચાસ્ય ધ્વજં સિંહકેતુવિભૂષિતમ્ ।
તોરણં ગૃહમ્ આસાદ્ય ઉચ્છ્રિતં મેરુશૃઙ્ગવત્ ॥
એતદ્ ઉન્મથ્ય પાતિષ્યે ભલ્લેન નિશિતેન વૈ ।
ધ્વજચ્છેદં વિદિત્વાથ શમ્બરો નિષ્ક્રમિષ્યતિ ।
તતો યુદ્ધેન હત્વાજૌ ગન્તાસ્મિ દ્વારકાં પ્રતિ ॥
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સજ્યમ્ આચક્રે સશરં ચાપમ્ ઓજસા ।
ચિચ્છેદ ધ્વજરત્નં તુ શમ્બરસ્ય મહાભુજઃ ॥
તચ્ છ્રુત્વા તુ ધ્વજચ્છેદં પ્રદ્યુમ્નેન મહાત્મના ।
ક્રુદ્ધસ્ ત્વ્ આજ્ઞાપયામ્ આસ પુત્રાન્ વૈ કાલશમ્બરઃ ॥
જિઘાંસત મહાવીરા રૌક્મિણેયં ત્વરાન્વિતઃ ।
નૈતં વૈ દ્રષ્ટુમ્ ઇચ્છામિ મમ વિપ્રિયકારકમ્ ॥
શ્રુત્વા તુ શમ્બરાદ્ વાક્યં સુતાસ્ તે શમ્બરસ્ય હ ।
સંનદ્ધા નિર્યયુર્ હૃષ્ટાઃ પ્રદ્યુમ્નવધકાઙ્ક્ષયા ॥
ચિત્રસેનો ઽતિસેનશ્ ચ વિષ્વક્સેનો ઽજિતસ્ તથા ।
શ્રુતેસેનઃ સુષેણશ્ ચ સોમસેનો દમસ્ તથા ॥
સેનાનીઃ સૈન્યહન્તા ચ સેનહા સૈનિકસ્ તથા ।
સેનસ્કન્ધો ઽતિસેનશ્ ચ સેનકો ઽસનકસ્ તથા ॥
સુતઃ સાકોચવિકલઃ સાતુલઃ સરકઃ શુચિઃ ।
કુમ્ભકેતુઃ સુદંષ્ટ્રશ્ ચ કેશિર્ ઇત્ય્ એવમ્ આદયઃ ॥
ચક્રતોમરશૂલાનિ પટ્ટિશાનિ પરશ્વધાન્ ।
ગૃહીત્વા નિર્યયુર્ હૃષ્ટા મન્યુના પરિચોદિતાઃ ।
આહ્વયન્તમ્ અમિત્રં વૈ તસ્થુઃ સંગ્રામમૂર્ધનિ ॥
પ્રદ્યુમ્નસ્ તુ મહાબાહૂ રથમ્ આરુહ્ય સત્વરઃ ।

નિર્યયૌ ચાપમ્ આદાય સંગ્રામાભિમુખસ્ તદા ॥
તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં તુમુલં લોમહર્ષણમ્ ।
શમ્બરસ્ય ચ પુત્રાણાં કેશવસ્ય ચ સૂનુના ॥
તતો દેવાઃ સગન્ધર્વાઃ સમહોરગચારણાઃ ।
દેવરાજં પુરસ્કૃત્ય વિમાનાગ્રેષુ ધિષ્ઠિતાઃ ॥
નારદસ્ તુમ્બરુસ્ ચૈવ હાહા હૂહૂશ્ ચ ગાયનાઃ ।
અપ્સરોભિઃ પરિવૃતાઃ સર્વે તત્રાવતસ્થિરે ।
દેવરાજપ્રતીહારો ગન્ધર્વશ્ ચિત્રમ્ અદ્ભુતમ્ ।
શશંસ દેવરાજાય વજ્રિણે ચિત્રમ્ અદ્ભુતમ્ ॥
શમ્બરસ્ય શતં પુત્રા એકઃ કૃષ્ણસ્ય ચાત્મજઃ ।
બહૂનાં યુધ્યતામ્ એષ કથં વિજયમ્ આપ્નુયાત્ ॥
તચ્ છ્રુત્વા ભાષિતં તસ્ય પ્રહસ્ય બલસૂદનઃ ।
ઉવાચ વચનં ચેદમ્ શૃણુ યો ઽસ્ય પરાક્રમઃ ॥
કામો ઽયં પૂર્વદેહે તુ હરક્રોધાગ્નિનિર્જિતઃ ।
રત્યા પ્રસાદિતો દેવઃ કામપત્ન્યા ત્રિલોચનઃ ।
પરિતુષ્ટેન દેવેન વરમ્ અસ્યાઃ પ્રદીયતે ॥
વિષ્ણુર્ મનુષ્યદેહસ્ તુ દ્વારકાયાં ભવિષ્યતિ ।
તસ્ય પુત્રત્વમ્ અસ્યૈવ ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ॥
અનઙ્ગ ઇતિ વિખ્યાતસ્ ત્રિલોકેષુ મહાયશાઃ ।
તત્રોત્પન્નો મહાતેજાઃ શમ્બરં ઘાતયિષ્યતિ ॥
સપ્તાહજાતમાત્રં તુ રુક્મિણ્યાઃ ક્રોડસંસ્થિતમ્ ।
આસ્થાય શમ્બરો માયાં પ્રદ્યુમ્નમ્ અપનેષ્યતિ ॥
તચ્ ગચ્છ શમ્બરગૃહં ભાર્યા માયાવતી ભવ ।
માયારૂપપ્રતિચ્છન્ના શમ્બરં મોહયિષ્યસિ ॥
તત્ર ત્વમ્ આત્મનઃ કાન્તં બાલરૂપં વિવર્ધય ।
પ્રાપ્તયૌવનદેહસ્ તુ શમ્બરં નિહનિષ્યતિ ॥
તતસ્ ત્વયા સહાનઙ્ગો દ્વારકાં વૈ ગમિષ્યતિ ।
રમિષ્યતિ ત્વયા સાર્ધં શૈલાપુત્ર્યા ત્વ્ અહં યથા ॥
એવમ્ આદિશ્ય દેવેશો જગામ પુરુષોત્તમઃ ।
કૈલાસં મેરુસંકાશં સિદ્ધચારણસેવિતમ્ ॥
કામપત્ની પ્રણમ્યાથ દેવદેવમ્ ઉમાપતિમ્ ।
જગામ શમ્બરગૃહં કાલસ્યાન્તં પ્રતીક્ષતી ॥
એવમ્ એષ મહાબાહુઃ શમ્બરં નિહનિષ્યતિ ।
સપુત્રિણો વૈ પ્રદ્યુમ્નો હન્તા તસ્ય દુરાત્મનઃ ॥
પ્રદ્યુમ્નઃ શમ્બરં હત્વા દ્વારકાં પ્રતિયાસ્યતિ ।
સહ પુત્રેણ ગોવિન્દો ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ॥
તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં તુમુલં લોમહર્ષણમ્ ।
શમ્બરસ્ય તુ પુત્રાણાં રુક્મિણ્યા નન્દનસ્ય ચ ॥
તતઃ ક્રુદ્ધા મહાદૈત્યાઃ શરશક્તિપરશ્વધાન્ ।
ચક્રતોમરકુન્તાનિ ભુશુણ્ડીર્ મુસલાનિ ચ ।

યુગપત્ પાતયન્તિ સ્મ પ્રદ્યુમ્નોપરિ વેગિતાઃ ॥
કાર્ષ્ણાયનિસ્ તુ સંક્રુદ્ધઃ સર્વાસ્ત્રૈર્ ધનુષશ્ ચ્યુતૈઃ ।
એકૈકં પઙ્ચભિઃ ક્રુદ્ધશ્ ચિચ્છેદ રણમૂર્ધનિ ॥
તતો ઽસુરા ક્રુદ્ધતરાઃ સર્વે તે કૃતનિશ્ચયાઃ ।
વવર્ષુઃ શરજાલાનિ પ્રદ્યુમ્નવધકાઙ્ક્ષયા ॥
તતઃ પ્રકુપિતો ઽનઙ્ગો ધનુર્ આયમ્ય સત્વરઃ ।
શમ્બરસ્ય જઘાનાશુ દશ પુત્રાન્ મહૌજસઃ ॥
તતો ઽપરેણ ભલ્લેન કુપિતઃ કેશવાત્મજઃ ।
ચિચ્છેદાશુ શિરસ્ તસ્ય ચિત્રસેનસ્ય વીર્યવાન્ ॥
તતસ્ તે હતશેષાસ્ તુ સમેત્ય સમયુધ્યત ।
શરવર્ષં વિમુઞ્ચન્તો અભ્યધાવઞ્ જિઘાંસિતુમ્ ॥
તતઃ સંધાય બાણાંસ્ તુ વિમુઙ્ચન્ સ રણોત્સુકઃ ।
ક્રીડન્ન્ ઇવ મહાતેજાસ્ તેષાં શીર્ષાણ્ય્ અપાતયત્ ॥
નિહત્ય સમરે સર્વાઞ્ શતમ્ ઉત્તમધન્વિનામ્ ।
પ્રદ્યુમ્નઃ સમરાકઙ્ક્ષી તસ્થૌ સંગ્રામમૂર્ધનિ ॥
હતં પુત્રશતં શ્રુત્વા શમ્બરઃ ક્રોધમ્ આદધે ।
સૂતં સંચોદયામ્ આસ રથં મે સંપ્રયોજય ॥
રાજ્ઞો વાક્યં નિશમ્યાથ પ્રણમ્ય શિરસા ભુવિ ।
સ સૈન્યં ચોદયામ્ આસ રથં ચ સુસમાહિતમ્ ॥
અષ્ટનલ્વપ્રતીકાશં કામગં કામભિન્નભમ્ ।
યુક્તમ્ ઋક્ષસહસ્રેણ સર્પયોક્ત્રેણ યોક્ત્રિતમ્ ।
શાર્દૂલચર્મસંચેષ્ટં કિંકિણીજાલમાલિનમ્ ॥
ઈહામૃગગણાકીર્ણં પઙ્ક્તિભક્તિવિરાજિતમ્ ।
તારાચિત્રપિનદ્ધાઙ્ગં સ્વર્ણકૂબરભૂષિતમ્ ॥
સપતાકં મહોચ્છ્રાયં મૃગરાજોગ્રકેતનમ્ ।
સુવિભક્તવરૂથં ચ લોહેષાવજ્રબન્ધુરમ્ ॥
મન્દરોદગ્રશિખરં ચારુચામરભૂષિતમ્ ।
નક્ષત્રમાલાપિહિતં હેમદણ્ડસમાહિતમ્ ।
વિરાજમાનં શ્રીમન્તમ્ આરોહચ્ છમ્બરસ્ તદા ॥
કાઞ્ચનં ચિત્રસંનાહં ધનુર્ ગૃહ્ય શરાંસ્ તથા ।
પ્રસ્થિતઃ સમરાકાઙ્ક્ષી મૃત્યુના પરિચોદિતઃ ॥
ચતુર્ભિઃ સચિવૈઃ સાર્ધં સૈન્યેન મહતા વૃતઃ ।
દુર્ધરઃ કેતુમાલી ચ શત્રુહન્તા પ્રમર્દનઃ ।
એતૈઃ પરિવૃતો ઽમાત્યૈર્ યુયુત્સુઃ પ્રસ્થિતો રણે ॥
દશ નાગસહસ્રાણિ રથાનાં દ્વે શતે તથા ।
હયાનાં ચાષ્ટસાહસ્રૈઃ પ્રયુતૈશ્ ચ પદાતિનામ્ ।
એતૈઃ પરિવૃતો યોધૈઃ શમ્બરઃ પ્રયયૌ તદા ॥
પ્રયાતસ્ય તુ સંગ્રામે ઉત્પાતાન્ય્ ઉત્થિતાનિ વૈ ।
ગૃધ્રચક્રાકુલે વ્યોમ્નિ સંધ્યાકારાભ્રનાદિતે ॥
ગર્જન્તિ પુરુષં મેધા નિર્ઘાતશ્ ચામ્બરાત્ પતત્ ।

શિવા વિનેદુર્ અશિવં સૈન્યં સંકાલયન્ મહત્ ॥
ધ્વજશીર્ષે ઽપતદ્ ગૃધ્રઃ કાઙ્ક્ષન્ વૈ દાનવાસૃજમ્ ।
રથાગ્રે પતિતશ્ ચાસ્ય કબન્ધો ભુવિ દૃશ્યતે ॥
ચીચીકૂચીતિ વાશન્તિ શમ્બરસ્ય રથોપરિ ।
સ્વર્ભાનુગ્રસ્ત આદિત્યઃ પરિઘૈઃ પરિવેષ્ટિતઃ ॥
સ્ફુરતે નયનં ચાસ્ય સવ્યં ભયનિવેદનમ્ ।
બાહુઃ પ્રકમ્પતે સવ્યઃ પ્રાસ્ખલન્ રથવાજિનઃ ॥
ધ્વાઙ્ક્ષો મૂર્ધ્નિ નિપતિતઃ શમ્બરસ્ય સુરારિણઃ ।
વવર્ષ રુધિરં દેવઃ સીકરોદ્ગારમિશ્રિતમ્ ॥
ઉલ્કાપાતસહસ્રાણિ નિપેતૂ રણમૂર્ધનિ ।
પ્રતોદો ન્યપતદ્ ધસ્તાત્ સારથેર્ હયયાયિનઃ ॥
એતાન્ અચિન્તયિત્વા તુ ઉત્પાતાન્ સમુપસ્થિતાન્ ।
પ્રયયૌ શમ્બરઃ ક્રુદ્ધઃ પ્રદ્યુમ્નવધકાઙ્ક્ષયા ॥
ભેરીશઙ્ખમૃદઙ્ગાનાં પણવાનકદુંદુભેઃ ।
યુગપત્ તાડ્યમાનાનાં પૃથિવી સમકમ્પત ॥
તેન શબ્દેન મહતા સંત્રસ્તા મૃગપક્ષિણઃ ।
સમસ્તાદ્ દુદ્રુવુસ્ તસ્માદ્ ભયવિક્લવચેતનાઃ ॥
રણમધ્યે સ્થિતઃ કાર્ષ્ણિશ્ ચિન્તયન્ નિધનં રિપોઃ ।
તં દૃષ્ટ્વા શમ્બરો માયી રૌક્મિણેયં મહાબલમ્ ।
સૈન્યૈઃ પરિવૃતઃ સંખ્યે યુદ્ધાય કૃતનિશ્ચયઃ ॥
ક્રુદ્ધઃ શરસહસ્રેણ પ્રદ્યુમ્નં સમતાડયત્ ।
અસંપ્રાપ્તાંશ્ ચ તાન્ બાણાંશ્ ચિચ્છેદ કૃતહસ્તવત્ ॥
પ્રદ્યુમ્નો ધનુર્ આદાય શરવર્ષં મુમોચ હ ।
ન તસ્ય સૈન્યે ઽભિમુખો યો ન વિદ્ધઃ શરેણ વૈ ॥
પ્રદ્યુમ્નશરપાતેન તત્ સૈન્યં વિમુખીકૃતમ્ ।
શમ્બરસ્ય તથાભ્યાશે સ્થિતં સંહૃત્ય ભીતવત્ ॥
સ્વબલં વિદ્રુતં દૃષ્ટ્વા શમ્બરઃ ક્રોધમૂર્છિતઃ ।
આજ્ઞાપયામ્ આસ તદા સચિવાન્ દાનવેશ્વરઃ ॥
ગચ્છધ્વં મન્નિયોગેન પ્રહરધ્વં રિપોઃ સુતમ્ ।
નોપેક્ષણીયઃ શત્રુર્ વૈ વધ્યતાં ક્ષિપ્રમ્ એષ વૈ ॥
ઉપેક્ષિત ઇવ વ્યાધિઃ શરીરં નાશયેદ્ ધ્રુવમ્ ।
તદ્ એષ દુર્ગતિઃ પાપો વધ્યતાં મત્પ્રિયેચ્છયા ॥
તતસ્ તે સચિવાઃ ક્રુદ્ધાઃ શિરસા ગૃહ્ય શાસનમ્ ।
શરવર્ષં પ્રમુઞ્ચન્તસ્ ત્વરિતાશ્ ચોદયન્ રથાન્ ॥
તાન્ દૃષ્ટ્વા ધાવતઃ સંખ્યે ક્રુદ્ધો મકરકેતનઃ ।
ચાપમ્ ઉદ્યમ્ય સંભ્રાન્તસ્ તસ્થૌ પ્રમુખતો બલી ॥
દુર્ધરં પઞ્ચવિંશત્યા શરૈઃ સંનતપર્વભિઃ ।
બિભેદ સુમહાતેજાઃ કેતુમાલિં ત્રિષષ્ટિભિઃ ॥
સપ્તત્યા શત્રુહન્તારં દ્વ્યશીત્યા તુ પ્રમર્દનમ્ ।
બિભેદ પરમામર્ષી રુક્મિણ્યા નન્દિવર્ધનઃ ॥

તતસ્ તે સવિચાઃ ક્રુદ્ધા પ્રદ્યુમ્નં શરવૃષ્ટિભિઃ ।
નિજઘ્નુઃ સમરે વીરાસ્ તદ્ અદ્ભૂતમ્ ઇવાભવત્ ।
એકૈકશો બિભેદાજૌ ષષ્ટિભિઃ ષષ્ટિભિઃ શરૈઃ ।
તાન્ અપ્રાપ્તાઞ્ શરાન્ બાણૈશ્ ચિચ્છેદ મકરધ્વજઃ ॥
તતો ઽર્ધચન્દ્રમ્ આદાય દુર્ધરસ્ય સ સારથિમ્ ।
જઘાન પશ્યતાં રાજ્ઞાં સર્વેષાં સૈનિકસ્ય વૈ ॥
ચતુર્ભિર્ અથ નારાચૈઃ સુપર્વૈઃ કઙ્કવાજિતૈઃ ।
જઘાન ચતુરઃ સો ઽશ્વાન્ દુર્ધરસ્ય રથં પ્રતિ ॥
એકેન યોક્ત્રં છત્રં ચ ધ્વજમ્ એકેન બન્ધુરમ્ ।
ષષ્ટ્યા ચ યુગચક્રાક્ષં ચિચ્છેદ મકરધ્વજઃ ॥
અથાપરં શરં ગૃહ્ય કઙ્કપત્રં સુતેજિતમ્ ।
મુમોચ હૃદયે તસ્ય દુર્ધરસ્યાલ્પજીવિનઃ ॥
સ ગતાસુર્ ગતશ્રીકો ગતસત્ત્વો ગતપ્રભઃ ।
નિપપાત રથોપસ્થાત્ ક્ષીણપુણ્ય ઇવ ગ્રહઃ ॥
દુર્ધરે નિહતે શૂરે દાનવે દાનવેશ્વરઃ ।
કેતુમાલી શરવ્રાતૈર્ અભિદુદ્રાવ કૃષ્ણજમ્ ॥
પ્રદ્યુમ્નમ્ અભિસંક્રુદ્ધો ભ્રુકુટીભીષણાનનમ્ ।
કૃત્વાભ્યધાવત્ સહસા તિષ્ઠ તિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્ ॥
સંક્રુદ્ધઃ કૃષ્ણસૂનુસ્ તુ શરવર્ષૈર્ અવાકિરત્ ।
પર્વતં વારિધારાભિઃ પ્રાવૃષીવ યથા ઘનઃ ॥
સ વિદ્ધો દાનવામાત્યઃ પ્રદ્યુમ્નેન ધનુષ્મતા ।
ચક્રમ્ આદાય ચિક્ષેપ પ્રદ્યુમ્નવધકઙ્ક્ષયા ॥
તમ્ અપ્રાપ્તં સહસ્રારં કૃષ્ણચક્રસમદ્યુતિમ્ ।
નિપત્યોત્પત્ય જગ્રાહ સર્વેષામ્ એવ પશ્યતામ્ ।
તેનૈવ તસ્ય ચિચ્છેદ કેતુમાલેઃ શિરસ્ તદા ॥
તદ્ દૃષ્ટ્વા કર્મ વિપુલં રૌક્મિણેયસ્ય દેવરાટ્ ।
વિસ્મયં પરમં પ્રાપ્તઃ સર્વૈર્ દેવગણૈઃ સહ ।
ગન્ધર્વાપ્સરસશ્ ચૈવ પુષ્પવર્ષૈર્ અવાકિરન્ ॥
કેતુમાલિં હતં દૃષ્ટ્વા શત્રુહન્તા પ્રમર્દનઃ ।
મહાબલસમૂહેન પ્રદ્યુમ્નમ્ અથ દુદ્રુવે ॥
તે ગદાં મુસલં ચક્રં પ્રાસતોમરસાયકાન્ ।
ભિન્દિપાલાન્ કુઠારાંશ્ ચ ભાસ્વરાન્ કૂટમુદ્ગરાન્ ।
યુગપત્ સંક્ષિપન્તિ સ્મ વધાર્થં કૃષ્ણનન્દને ॥
સો ઽપિ તાન્ય્ અસ્ત્રજાલાનિ શસ્ત્રજાલૈર્ અનેકધા ।
ચિચ્છેદ બહુધા વીરો દર્શયન્ પાણિલાઘવમ્ ॥
ગજાન્ સો ઽભ્યહનત્ ક્રુદ્ધો ગજારોહાન્ સહસ્રશઃ ।
રથાન્ સારથિભિઃ સાર્ધં હયાંશ્ ચૈવ તુ મર્દયન્ ।
પાતયંસ્ તાઞ્ શરવ્રાતૈર્ નાવિદ્ધઃ કશ્ ચિદ્ ઈક્ષ્યતે ॥
એવં સર્વાણિ સૈન્યાનિ મમન્થ મકરધ્વજઃ ।
નદીં પ્રાવર્તયદ્ ઘોરાં શોણિતામ્બુતરંગિણીમ્ ॥

મુક્તાહારોર્મિબહુલાં માંસમેદોસ્થિપઙ્કિનીમ્ ।
છત્રદ્વીપશરાવર્તાં રથૈઃ પુલિનમણ્ડિતામ્ ॥
કેયૂરકુણ્ડલાકૂર્માં ધ્વજમત્સ્યવિભૂષિતામ્ ॥
નાગગ્રાહવતીં રૌદ્રીં મત્સ્યનક્રવિભૂષિતામ્ ।
કેશશૈવાલસંછન્નાં શ્રોણિસૂત્રમૃણાલિકામ્ ।
નરાનનસુપદ્માં ચ હંસચામરવીજિતામ્ ॥
શિરસ્તિમિસમાકીર્ણાં શોણિતૌઘપ્રવર્તિનીમ્ ।
નદીં દુસ્તરણીં ભીમામ્ અનઙ્ગેન પ્રવર્તિતામ્ ॥
દુષ્પ્રેક્ષાં દુર્ગમાં રૌદ્રાં હીનતેજઃસુદુસ્તરામ્ ।
શસ્ત્રગ્રાહવતીં ઘોરાં યમરાષ્ટ્રવિવર્ધનીમ્ ॥
તાન્ રુક્મિણીષુતઃ શ્રીમાન્ વિલોડયતિ ધન્વિનઃ ।
શત્રુહન્તારમ્ આશ્રિત્ય શરાન્ અભ્યકિરન્ બહૂન્ ॥
શત્રુહન્તા પુનઃ ક્રુદ્ધો મુમોચ શરમ્ ઉત્તમમ્ ।
પ્રદ્યુમ્નં સ સમાસાદ્ય હૃદયે નિપપાત હ ॥
સ વિદ્ધસ્ તેન બાણેન પ્રદ્યુમ્નો ન વ્યકમ્પત ।
શક્તિં જગ્રાહ બલવાઞ્ શત્રુહન્ત્રે મુમૂર્ષવે ॥
સા ક્ષિપ્તા રૌક્મિણેયેન શક્તિર્ જ્વાલાકુલા રણે ।
પતાત હૃદયં ભિત્ત્વા વજ્રાશનિસમસ્વના ॥
ભિન્નહૃદયઃ સ્રસ્તાઙ્ગો મુક્તમર્માસ્થિબન્ધનઃ ।
પપાત રુધિરોદ્ગારી શત્રુહન્તા મહાબલઃ ॥
પતિતં શત્રુહન્તારં દૃષ્ટ્વા તસ્થૌ પ્રમર્દનઃ ।
જગ્રાહ મુસલં સોઽથ વચનં ચેદમ્ આદદે ॥
તિષ્ઠ કિં પ્રાકૃતૈર્ એભિઃ કરિષ્યસિ રણપ્રિય ।
માં યોધય સુદુર્બુદ્ધે તતસ્ ત્વં ન ભવિષ્યસિ ॥
વૃષ્ણિવંશકુલે જાતઃ શત્રુર્ અસ્મત્પિતા તવ ।
પુત્રં હન્તાસ્મ્ય્ અહં તસ્ય તતો ઽસૌ નિહતો ભવેત્ ॥
મૃતેન તેન દુર્બુદ્ધે સર્વદેવક્ષયો ભવેત્ ।
દૈતેયા દાનવાઃ સર્વે મોદન્તાં હતશત્રવઃ ॥
હતે ત્વયિ મમાસ્ત્રેણ ત્વત્સમુત્થૈશ્ ચ શોણિતૈઃ ।
શમ્બરસ્ય તુ પુત્રાણાં કરોમ્ય્ ઉદકસત્ક્રિયામ્ ॥
અદ્ય ભીષ્મસુતા મન્દા કરુણં વિલપિષ્યતિ ।
નિહતં ત્વાં ચ શ્રુત્વૈવ યૌવનસ્થં ગતાયુષમ્ ॥
સ તે પિતા ચક્રધરો વિફલાશો ભવિષ્યતિ ।
હતં ત્વાં સ વિદિત્વા તુ પ્રાણાંસ્ ત્યક્ષ્યતિ મન્દધીઃ ।
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પરિઘેણાશુ તાડયદ્ રુક્મિણીસુતમ્ ॥
સ તાડિતો મહાતેજા રૌક્મિણેયઃ પ્રતાપવાન્ ।
દોર્ભ્યામ્ આક્ષિપ્ય તસ્યૈવ રથમુખ્યં વ્યચૂર્ણયત્ ॥
સો ઽવપ્લુત્ય રથાત્ તસ્માત્ પદાતિર્ અવતસ્થિવાન્ ।
તાં ગદાં ગૃહ્ય સહસા રૌક્મિણેયમ્ ઉપાદ્રવત્ ।
તથૈવ ગદયા કામઃ પ્રમર્દનમ્ અપોથયત્ ॥

હતં પ્રમર્દનં દૈત્યં દૃષ્ટ્વા સર્વે પ્રદુદ્રુવુઃ ।
ન શક્તાઃ પ્રમુખે સ્થાતું સિંહત્રાસાદ્ ગજા ઇવ ॥
સારમેયં યથા દૃષ્ટ્વા વિગણો વિપ્રણશ્યતે ।
તથા સૈન્યા વિષીદન્તિ પ્રદ્યુમ્નસ્ય ભયાર્દિતાઃ ॥
ક્ષતજાદિગ્ધવક્ત્રા વૈ મુક્તકેશા હ્ય્ અશોભત ।
રજસ્વલેવ યુવતિઃ સેના સમવગૂહતે ॥
મદનશરવિભિન્ના સૈનિકાન્ અભ્યુપાયાદ્ @
યુવતિસદૃશવેષા સાધ્વસૈઃ પીડ્યમાના ।
રતિસમરમ્ અશક્તા વીક્ષિતું સોચ્છ્વસન્તી @
સ્વગૃહગમનકામા નેચ્છતે સ્થાતુમ્ અત્ર ॥
શમ્બરસ્ તુ તતઃ ક્રુદ્ધઃ સૂતમ્ આહ વિશાં પતે ।
શત્રુપ્રમુખતો વીર રથં મે શીગ્રમ્ આવહ ।
યાવદ્ એનં શરૈર્ હન્મિ મમ વિપ્રિયકારકમ્ ॥
તતો ભર્તુર્ વચઃ શ્રુત્વા સૂતસ્ તત્પ્રિયકારકઃ ।
ઋક્ષાન્ સંચોદયઆમ્ આસ ચામીકરવિભૂષિતાન્ ॥
તં દૃષ્ટ્વા રથમ્ આયાન્તં પ્રદ્યુમ્નઃ ફુલ્લલોચનઃ ।
સંદધે ચાપમ્ આદાય શરં કનકભૂષણમ્ ।
તેનાહનત્ સુસંક્રુદ્ધઃ કોપયઞ્ શમ્બરં રણે ॥
હૃદયે તાડિતસ્ તેન દેવશત્રુઃ સુવિક્લવઃ ।
રથોપસ્થં સમાશ્રિત્ય તસ્થૌ સો ઽથ વિચેતનઃ ॥
સ ચેતનાં પુનઃ પ્રાપ્ય ધનુર્ આદાય શમ્બરઃ ।
વિવ્યાધ કાર્ષ્ણિં કુપિતઃ સપ્તભિર્ નિશિતૈઃ શરૈઃ ॥
તાન્ અપ્રાપ્તાઞ્ શરાન્ સો ઽથ સપ્તભિઃ સપ્તધાચ્છિનત્ ।
શમ્બરં ચ જઘાનાથ સપ્તત્યા નિશિતૈઃ શરૈઃ ॥
પુનઃ શરસહસ્રેણ કઙ્કબર્હિણવાસસા ।
અહનચ્ છમ્બરં ક્રોધાદ્ ધારાભિર્ ઇવ પર્વતમ્ ॥
પ્રદિશો વિદિશશ્ ચૈવ શરધારાસમાવૃતાઃ ।
સ દિશો વિદિશશ્ ચૈવ શરધારાઃ સમાવૃણોત્ ।
અન્ધકારીકૃતં વ્યોમ દિનેશો નૈવ દૃશ્યતે ॥
તતો ઽન્ધકારમ્ ઉત્સાર્ય વૈદ્યુતાસ્ત્રેણ શમ્બરઃ ।
પ્રદ્યુમ્નસ્ય રથોપસ્થે શરવર્ષં મુમોચ હ ॥
તદ્ અસ્ત્રજાલં પ્રદ્યુમ્નઃ શરેણાનતપર્વણા ।
ચિચ્છેદ બહુધા રાજન્ દર્શયન્ પાણિલાઘવમ્ ॥
હતે તસ્મિન્ મહાવર્ષે શરાણાં કાર્ષ્ણિના તદા ।
દ્રુમવર્ષં મુમોચાથ માયયા કાલશમ્બરઃ ॥
દ્રુમવર્ષોચ્છ્રિતં દૃષ્ટ્વા પ્રદ્યુમ્નઃ ક્રોધમૂર્છિતઃ ।
આગ્નેયાસ્ત્રં મુમોચાથ તેન વૃક્ષાન્ અશાતયત્ ॥
ભસ્મીભૂતે વૃક્ષ્વર્ષે શિલાસંઘાતમ્ ઉત્સૃજત્ ।
પ્રદ્યુમ્નસ્ તં તુ વાયવ્યૈઃ પ્રોત્સારયત સંયુગે ।
તતો માયાં પરાં ચક્રે દેવશત્રુઃ પ્રતાપવાન્ ॥

સિંહાન્ વ્યાઘ્રાન્ વરાહાંશ્ ચ તરક્ષૂન્ ઋક્ષવાનરાન્ ।
વારણાન્ વારિદપ્રખ્યાન્ હયાન્ ઉષ્ટ્રાન્ વિશાં પતે ॥
મુમોચ ધનુર્ આયમ્ય પ્રદ્યુમ્નસ્ય રથોપરિ ।
ગાન્ધર્વાસ્ત્રેણ ચિચ્છેદ સર્વાંસ્ તાન્ ખણ્ડશસ્ તદા ॥
પ્રદ્યુમ્નેન તુ સા માયા હતા તાં વીક્ષ્ય શમ્બરઃ ।
અન્યાં માયાં મુમોચાથ શમ્બરઃ ક્રોધમૂર્છિતઃ ॥
ગજેન્દ્રાન્ ભિન્નવદનાન્ ષષ્ટિહાયનયૌવનાન્ ।
મહામાત્રોત્તમારૂઢાન્ કલ્પિતાન્ રણગર્વિતાન્ ॥
તામ્ આપતન્તીં માયાં તુ કાર્ષ્ણિઃ કમલલોચનઃ ।
સૈંહીં માયાં સમુત્સ્રષ્ટું ચક્રે બુદ્ધિં મહામનાઃ ॥
ઉત્સ્રષ્ટુકામં તં દૃષ્ટા શમ્બરો ઽપિ મુમોચ તામ્ ।
સૃષ્ટાયાં સિંહમાયાયાં રૌક્મિણેયેન ધીમતા ।
માયા નાગમયી નષ્ટા આદિત્યેનેવ શર્વરી ॥
નિહતાં હસ્તિમાયાં તુ દૃષ્ટ્વાસૌ દાનવેશ્વરઃ ।
માયાં સંમોહનીં નામ સો ઽસૃજદ્ દાનવેશ્વરઃ ॥
તાં સૃષ્ટાં મોહિનીં નામ માયાં મયવિનિર્મિતામ્ ।
સંજ્ઞાસ્ત્રેણ તુ પ્રદ્યુમ્નો નાશયામ્ આસ વીર્યવાન્ ॥
શમ્બરસ્ તુ તતઃ ક્રુદ્ધો માયયા નષ્ટયા તથા ।
સૈંહીં માયાં મહાતેજાઃ સો ઽસૃજદ્ દાનવેશ્વરઃ ॥
સિંહાન્ આપતતો દૃષ્ટ્વા રૌક્મિણેયઃ પ્રતાપવાન્ ।
અસ્ત્રં ગાન્ધર્વમ્ આદાય શરભાન્ અસૃજત્ તદા ॥
તે ઽષ્ટાપદા બલોદગ્રા નખદંષ્ટ્રાયુધા રણે ।
સિંહાન્ વિદ્રાવયામ્ આસુર્ વાયુર્ જલધરાન્ ઇવ ॥
સિંહાન્ વિદ્રાવિતાન્ દૃષ્ટ્વા માયયાષ્ટાપદેન વૈ ।
શમ્બરશ્ ચિન્તયામ્ આસ કથમ્ એનં નિહન્મિ વૈ ॥
અહો મૂર્ખસ્વભાવો ઽહં યન્ મયા ન હતઃ શિશુઃ ।
પ્રાપ્તયૌવનદેહસ્ તુ કૃતાસ્ત્રશ્ ચાપિ દુર્મતિઃ ।
તત્ કથં નિહનિષ્યામિ શત્રું રણશિરઃસ્થિતમ્ ॥
માયા સા તિષ્ઠતે તીવ્રા પન્નગી નામ ભીષણા ।
દત્તા મે દેવદેવેન હરેણાસુરઘાતિના ॥
તાં સૃજામિ મહામાયામ્ આશીવિષસમાકુલામ્ ।
તયા દહ્યેત દુષ્ટાત્મા હ્ય્ એષ માયામયેન વૈ ॥
સા સૃષ્ટા પાન્નગી માયા વિષજ્વાલાસમાકુલા ।
તયા પન્નગમય્યા તુ સરથં સહવાજિનમ્ ।
સસૂતં સ હિ પ્રદ્યુમ્નં બબન્ધ શરબન્ધનૈઃ ॥
બધ્યમાનં તદા દૃષ્ટ્વા આત્માનં વૃષ્ણિવંશજઃ ।
માયાં સંચિન્તયામ્ આસ સૌપર્ણીં સર્પનાશનીમ્ ॥
સા ચિન્તિતા મહામાયા પ્રદ્યુમ્નેન મહાત્મના ।
અભ્યાજગામ તાં સો ઽપિ મુમોચાસ્યા વિનિર્ગતઃ ।
સુપર્ણા વિચરન્તિ સ્મ સર્પા નષ્ટા મહાવિષાઃ ॥

ભગ્નાયાં સર્પમાયાયાં પ્રશંસન્તિ સુરાસુરાઃ ॥
સાધુ વીર મહાબાહો સાધુ રુક્મિણિનન્દન ।
યત્ ત્વયા ધર્ષિતા માયા તેન સ્મ પરિતોષિતાઃ ॥
હતાયાં સર્પમાયાયાં શમ્બરો ઽચિન્તયત્ પુનઃ ।
અસ્તિ મે કાલદણ્ડાભો મુદ્ગરો હેમભૂષિતઃ ॥
તમ્ અપ્રતિહતં યુદ્ધે દેવદાનવમાનુષૈઃ ।
મયા સૃષ્ટં સ્વદેહેન તપસ્ તપ્ત્વા સુદુશ્ચરમ્ ॥
પુરા યો મમ પાર્વત્યા દત્તઃ પરમતુષ્ટયા ।
ગૃહાણ શમ્બરેમં ત્વં મુદ્ગરં હેમભૂષિતમ્ ॥
માયાન્તકરણં નામ સર્વાસુરવિનાશનમ્ ॥
અનેન દાનવૌ રૌદ્રૌ બલિનૌ નગચારિણૌ ।
શુમ્ભશ્ ચૈવ નિશુમ્ભશ્ ચ સગણૌ સૂદિતૌ મયા ॥
પ્રાણસંશયમ્ આપન્ને ત્વયા મોક્ષ્યઃ સ શત્રવે ।
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પાર્વતી દેવી તત્રૈવાન્તરધીયત ॥
તદ્ અહં મુદ્ગરશ્રેષ્ઠં મોચયિષ્યામિ શત્રવે ॥
તસ્ય વિજ્ઞાય ચિત્તં તુ દેવરાજો ઽભ્યભાષત ।
ગચ્છ નારદ શીગ્રં ત્વં પ્રદ્યુમ્નસ્ય રથં પ્રતિ ॥
સંબોધય મહાબાહું પૂર્વજાતિં ચ સ્મારય ।
વૈષ્ણવાસ્ત્રં પ્રયચ્છાસ્મૈ વધાર્થં શમ્બરસ્ય ચ ।
અભેદ્યં કવચં ચાસ્ય પ્રયચ્છાસુરસૂદનમ્ ॥
એવમ્ ઉક્તો મઘવતા નારદઃ પ્રયયૌ ત્વરન્ ।
આકાશો ઽધિષ્ઠિતો ઽવોચન્ મકરધ્વજકેતનમ્ ॥
કુમાર પશ્ય માં પ્રાપ્તં દેવગન્ધર્વનારદમ્ ।
પ્રેષિતં દેવરાજેન તવ સંબોધનાય વૈ ॥
સ્મર ત્વં પૂર્વકં ભાવં કામદેવો ઽસિ માનદ ।
હરકોપાનલાદ્ દગ્ધસ્ તેનાનઙ્ગ ઇહોચ્યસે ॥
ત્વં વૃષ્ણિવંશે જાતો ઽસિ રુક્મિણ્યા ગર્ભસંભવઃ ।
જાતો ઽસિ કેશવેન ત્વં પ્રદ્યુમ્ન ઇતિ કીર્ત્યસે ॥
આહૃત્ય શમ્બરેણ ત્વમ્ ઇહાનીતો ઽસિ માનદ ।
સપ્તરાત્રે ત્વ્ અસંપૂર્ણે સૂતિકાગારમધ્યતઃ ॥
વધાર્થં શમ્બરસ્ય ત્વં હ્રિયમાણો હ્ય્ અપેક્ષિતઃ ।
કેશવેન મહાબાહો દેવકાર્યાર્થસિદ્ધયે ॥
યૈષા માયાવતી નામ ભાર્યા વૈ શમ્બરસ્ય તુ ।
રતિં તાં વિદ્ધિ કલ્યાણીં તવ ભાર્યાં પુરાતનીમ્ ।
તવ સા રક્ષણાર્થાય શમ્બરસ્ય ગૃહે ઽવસત્ ॥
માયાં શરીરજાં ન્યસ્ય મોહનાર્થં દુરાત્મનઃ ॥
રતેર્ ઉત્પાદનાર્થાય પ્રેષયત્ય્ અનિશં તદા ।
એવં પ્રદ્યુમ્ન બુદ્ધ્યા વૈ તવ ભાર્યા પ્રતિષ્ઠિતા ॥
હત્વા ત્વં શમ્બરં વીર વૈષ્ણવાસ્ત્રેણ સંયુગે ।
ગૃહ્ય માયાવતીં ભાર્યાં દ્વારકાં ગન્તુમ્ અર્હસિ ॥

ગૃહાણ વૈષ્ણવં ચાસ્ત્રં કવચં ચ મહાપ્રભમ્ ।
શક્રેણ તવ સંગૃહ્ય પ્રેષિતં શત્રુસૂદન ॥
શૃણુ મે હ્ય્ અપરં વાક્યં ક્રિયતામ્ અવિશઙ્કયા ।
અસ્ય દેવરિપોસ્ તાત મુદ્ગરો નિત્યપૂજિતઃ ॥
પાર્વત્યા તુષ્ટયા દત્તઃ સર્વશત્રુબર્હણઃ ।
અમોઘશ્ ચૈવ સંગ્રામે દેવદાનવમાનવૈઃ ॥
તદ્ અસ્ત્રપ્રતિઘાતાર્થં દેવીં સંસ્મર્તુમ્ અર્હસિ ।
ગૃહાણ વૈષ્ણવં ચાસ્ત્રં દેવ્યૈ ચૈવ નમસ્ય ચ ।
સ્તવ્યા ચૈવ નમસ્યા ચ મહાદેવી રણોત્સુકૈઃ ॥
તત્ર વૈ ક્રિયતાં યત્નઃ સંગ્રામે રિપુણા સહ ।
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા નારદો વાક્યં પ્રયયૌ યત્ર વાસવઃ ॥
શમ્બરસ્ તુ તતઃ ક્રુદ્ધો મુદ્ગરં તં સમાદદે ।
મુદ્ગરે ગૃહ્યમાણે તુ દ્વાદશાર્કાઃ સમુત્થિતાઃ ॥
પર્વતાશ્ ચલિતાઃ સર્વે ચલિતં વસુધાતલમ્ ।
ઉદ્માર્ગાઃ સાગરા જાતાઃ સંક્ષુબ્ધાશ્ ચાપિ દેવતાઃ ।
ગૃધ્રચક્રાકુલં વ્યોમ ઉલ્કાપાતો બભૂવ હ ।
વવર્ષ રુધિરં દેવઃ પુરુષં પવનો વવૌ ॥
એવં દૃષ્ટ્વા મહોત્પાતાન્ પ્રદ્યુમ્નઃ સ ત્વરાન્વિતઃ ।
અવતીર્ય રથાદ્ વીરઃ કૃતાઞ્જલિપુટઃ સ્થિતઃ ॥
દેવીં સસ્માર મનસા પાર્વતીં શંકરપ્રિયામ્ ।
પ્રણમ્ય શિરસા દેવીં સ્તોતું સમુપચક્રમે ॥
ઓં નમઃ કાત્યાયન્યૈ ગુહસ્ય જનન્યૈ નમઃ ।
નમસ્ ત્રૈલોક્યમાયાયૈ કાત્યાયન્યૈ નમો નમઃ ॥
નમઃ શત્રુવિનાશિન્યૈ નમો ગાર્ગ્યૈ ગિરીશયે ।
નમસ્યે શુમ્ભહનનીં નિશુમ્ભહૃદિદારણીમ્ ॥
કાલરાત્રિં નમસ્યે ઽહં કુમારીં ચાપિ નિત્યશઃ ।
કાન્તારવાસિનીં દેવીં નમસ્યામિ કૃતાઞ્જલિઃ ॥
વિન્ધ્યવાસિનીં દુર્ગઘ્નીં રણદુર્ગાં રણપ્રિયામ્ ।
નમસ્યામિ મહાદેવીં જયાં ચ વિજયાં તથા ॥
અપરાજિતાં નમસ્યે ઽહમ્ અજિતાં શત્રુતાપનીમ્ ।
ઘણ્ટાહસ્તાં નમસ્યામિ ઘણ્ટામાલાકુલાં તથા ॥
ત્રિશૂલિનીં નમસ્યામિ મહિષાસુરઘાતિનીમ્ ।
સિંહવાહાં નમસ્યામિ સિંહપ્રવરકેતનામ્ ॥
એકાનંશાં નમસ્યામિ ગાયત્રીં યજ્ઞસત્ક્રિયામ્ ।
સાવિત્રીં ચાપિ વિપ્રાણાં નમસ્યે ઽહં કૃતાઞ્જલિઃ ।
રક્ષ માં દેવિ સતતં સંગ્રામે વિજયં કુરુ ॥
ઇતિ કામવચઃ શ્રુત્વા દુર્ગા સુપ્રીતમાનસા ।
ઉવાચ વચનં દેવી સુપ્રીતેનાન્તરાત્મના ॥
પશ્ય પશ્ય મહાબાહો રુક્મિણ્યાનન્દવર્ધન ।
વરં વરય વત્સ ત્વમ્ અમોઘં દર્શનં મમ ॥

દેવ્યાસ્તુ વચનં શ્રુત્વા રોમાઞ્ ચોદ્ગતમાનસઃ ।
પ્રણમ્ય શિરસા દેવીં વિજ્ઞપ્તુમ્ ઉપચક્રમે ॥
યદિ ત્વં દેવિ તુષ્ટાસિ દીયતાં મે યદીપ્સિતમ્ ।
વરં ચ વરદે યાચે સર્વામિત્રેષુ મે જયઃ ॥
યસ્ ત્વયા મુદ્ગરો દત્તઃ શમ્બરસ્યાત્મસંભવઃ ।
એષ મે ગાત્રમ્ આસાદ્ય માલા પદ્મમયી ભવેત્ ॥
તથાસ્ત્વ્ ઇતિ ચ સાપ્ય્ ઉક્ત્વા તત્રૈવન્તરધીયત ।
પ્રદ્યુમ્નસ્ તુ મહાતેજા હૃષ્ટો રથમ્ અથારુહત્ ॥
મુદ્ગરં તુ ગૃહીત્વા ચ શમ્બરઃ ક્રોધમૂર્છિતઃ ।
ભ્રામયિત્વા સ ચિક્ષેપ પ્રદ્યુમ્નોરસિ વીર્યવાન્ ॥
સ ગત્વા મદનાભ્યાશં માલા ભૂત્વાથ પૌષ્કરી ।
પ્રદ્યુમ્નસ્ય ચ કણ્ઠે સા સમાયુક્તા વ્યરાજત ।
નક્ષત્રાણાં તુ માલાયાં યથા પરિવૃતો વિધુઃ ॥
તતો દેવાઃ સગન્ધર્વાઃ સિદ્ધાશ્ ચ પરમર્ષયઃ ।
સાધુ સાધ્વ્ ઇતિ વાચોચુઃ પૂજયન્ કેશવાત્મજમ્ ॥
મુદ્ગરં પુષ્પભૂતં તુ દૃષ્ટ્વા પ્રદ્યુમ્નસંનિધૌ ।
વૈષ્ણવં પરમાસ્ત્રં તુ નારદેન યદાહૃતમ્ ।
સંદધે ચાપમ્ આયમ્ય ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્ ॥
યદ્ય્ અહં રુક્મિણીપુત્રઃ કેશવસ્યાત્મજો હ્ય્ અહમ્ ।
તેન સત્યેન બાણેમં જહિ ત્વં શમ્બરં રણે ॥
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ચાપમ્ આકૃષ્ય સંધાય ચ મહામનાઃ ।
ચિક્ષેપ શમ્બરાઆયાથ દહંલ્ લોકત્રયં ત્વિષા ॥
સ ક્ષિપ્તો વૃષ્ણિસિંહેન બાણઃ ક્રવ્યાદમોહનઃ ।
હૃદયં શમ્બરસ્યાથ ભિત્ત્વા ધરણિમ્ આગમત્ ॥
નૈવાસ્ય માંસં ન સ્નાયુર્ નાસ્થિ ન ત્વઙ્ ન શોણિતમ્ ।
સર્વં તદ્ભસ્મસાદ્ભૂતં વૈષ્ણવાસ્ત્રસ્ય તેજસા ॥
હતે દૈત્યે મહાકાયે દાનવે શમ્બરે ઽધમે ।
જહૃષુર્ દેવગન્ધર્વા નનૃતુશ્ ચાપ્સરોગણાઃ ॥
ઊર્વશી મેનકા રમ્ભા વિપ્રચિત્તિસ્ તિલોત્તમા ।
નનૃતુર્ હૃષ્ટમનસો જગત્સ્થાવરજંગમમ્ ॥
દેવરાજસ્ તુ સુપ્રીતઃ સર્વૈર્ દેવગણૈઃ સહ ।
પ્રદ્યુમ્નં પુષ્પવર્ષેણ સમભ્યર્ચ્ય પ્રહૃષ્ટવત્ ॥
અથ સમરહતે તુ દૈત્યરાજે @
મધુમથનસ્ય સુતેન વૈષ્ણવાસ્ત્રૈઃ ।
વિગતરિપુભયાઃ સુરાશ્ ચ જગ્મુર્ @
મકરવિભૂષણકેતનં સ્તુવન્તઃ ॥
સ ચ સમરપરિશ્રમં વહન્ વૈ @
નગરમુખં પ્રવિવેશ રૌક્મિણેયઃ ।
પ્રિયતમ ઇવ કાન્તયા પ્રહૃષ્ટસ્ @
ત્વરિતપદં રતિદર્શનં ચકાર ॥

કિમર્થં ભગવાન્ વિષ્ણુર્ દેવદેવો જનાર્દનઃ ।
ગતઃ કૈલાસશિખરમ્ આલયં શંકરસ્ય હ ॥
નારદાદ્ યૈસ્ તપો વૃદ્ધૈર્ મુનિભિસ્ તત્ત્વદર્શિભિઃ ।
તત્ર દૃષ્ટો મહાદેવઃ શંકરો નીલલોહિતઃ ॥
કેશવેન પુરા વિપ્ર કુર્વતા તપ ઉત્તમમ્ ।
અર્ચિતસ્ તેન દેવેન શંકરશ્ ચેતિ વિશ્રુતમ્ ॥
દેવાસ્ તત્ર જગન્નાથં દૃષ્ટવન્તઃ પુરાતનમ્ ।
અર્ચયાં ચક્રિરે સાક્ષાચ્ છક્રાદ્યાસ્ તં હરિં હરમ્ ॥
તૌ તુ દેવૌ મહાદેવાવ્ એકીભૂતૌ દ્વિધા કૃતૌ ।
એકાત્માનૌ જગદ્યોની સૃષ્ટિસંહારકારકૌ ॥
પરસ્પરસમાવેશાજ્ જગતઃ પાલને સ્થિતૌ ।
તયોસ્ તત્ર યથાવૃત્તં કૈલાસે પર્વતોત્તમે ॥
ઋષયઃ કિમ્ અચેષ્ટન્ત દૃષ્ટ્વા તૌ પુરુષોત્તમૌ ।
એતત્ સર્વમ્ અશેષેણ વક્તુમ્ અર્હસિ સત્તમ ॥
યથાગતો હરિર્ વિષ્ણુઃ કૃષ્ણો જિષ્ણુઃ પુરાતનઃ ।
યથા ચ શંકરઃ સાક્ષાત્ કૃતવાન્ નાગભૂષણઃ ।
એતત્ સર્વં વિપ્રવર્ય બ્રૂહિ તત્ત્વેન યત્નતઃ ॥
શૃણુષ્વાવહિતો રાજન્ યથા કૃષ્ણો ગતો નગમ્ ।
યથા ચ દૃષ્ટો દેવેશઃ શંકરો વૃષવાહનઃ ॥
યથા ચચાર ચ તપો યથા તે મુનયો ગતાઃ ।
એકત્વં ચ તયોર્ યદ્વત્ તથા શૃણુ નૃપોત્તમ ॥
દ્વૈપાયનો ઽથ ભગવાન્ યથા પ્રોવાચ માં તથા ।
નમસ્ કૃત્વા પ્રવક્ષ્યામિ કેશવં ખગવાહનમ્ ।
યથાશક્તિ યથાપ્રજ્ઞં શૃણુ યત્નેન સુવ્રત ॥
ન હ્ય્ અશુશ્રૂષવે વાચ્યં નૃશંસાયાતપસ્વિને ।
નાનધીતાય વક્તવ્યં પુણ્યં પુણ્યવતાં સદા ॥
સ્વર્ગ્યં યશસ્યં ધન્યં ચ બુદ્ધિશુદ્ધિકરં સદા ।
ધ્યેયં પુણ્યાત્મના નિત્યમ્ ઇદં વેદાર્થનિશ્ચિતમ્ ॥
અનેકારણ્યસંયુક્તં સેવન્તે નિત્યમ્ ઈદૃષમ્ ।
મુનયો વેદનિરતા નારદાદ્યાસ્ તપોધનાઃ ॥
અત્યદ્ભુતં મહાપુણ્યં વૃત્તં કૈલાસપર્વતે ।
શિવયોર્ દેવયોસ્ તત્ર હરેશ્ ચૈવ ભવસ્ય હ ॥
હતેષ્વ્ અસુરસંઘેષુ નરકાદિષુ ભૂમિપ ।
હતેષ્વ્ અથ નૃપેષ્વ્ એવ કિંચિચ્ છિષ્ટેષુ શત્રુષુ ॥
શાસતિ સ્મ તદા વિષ્ણુઃ પૃથિવીં પુરુષોત્તમઃ ।
દ્વારવત્યાં જગન્નાથો વસન્ વૃષ્ણિભિર્ ઈશ્વરઃ ॥
રુક્મિણીસંગતો દેવો વસંસ્ તત્ર પુરે હરિઃ ।
કદાચિચ્ ચ તયા સાર્ધં શેતે રાત્રૌ જગત્પતિઃ ।
વિહરંશ્ ચ યથાયોગં પ્રીતઃ પ્રીતિયુજા તયા ॥
અથોવાચ તદા દેવી રુક્મિણી રુક્મભૂષણા ।

પુત્રમ્ ઇચ્છામિ દેવેશ ત્વત્તો દેવકિનન્દન ॥
બલિનં રૂપસંપન્નં ત્વયૈવ સદૃષં પ્રભો ।
વૃષ્ણીનામ્ અપિ નેતારં વીર્યયુક્તં તપોન્વિતમ્ ॥
સર્વશાસ્ત્રાર્થકુશલં રાજવિદ્યાપુરસ્કૃતમ્ ।
એવમ્ આદિગુણૈર્ યુક્તં દાતુમ્ અર્હસિ સત્તમ ॥
ત્વયિ સર્વસ્ય દાતૃત્વં નિત્યમ્ એવ પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
ત્વં હિ સર્વસ્ય કર્તા ચ દાતા ભોક્તા જગત્પતે ।
વિશેષતસ્ તુ ભૃત્યાનાં શુશ્રૂષાનિયતાત્મનામ્ ॥
વક્તવ્યં કિમ્ ઉ દેવેશ યદિ ભક્તાસ્મિ કેશવ ।
અનુગ્રહો યદિ સ્યાન્ મે દેવદેવ જગત્પતે ।
દાતુમ્ અર્હસિ પુત્રં ત્વં વીર્યવન્તં જનાર્દન ॥
ઇત્ય્ ઉક્તો દેવદેવેશઃ પ્રિયયા પ્રીયમાણયા ।
તયા મહિષ્યા રુક્મિણ્યા રુક્મિશત્રુર્ યદૂદ્વહઃ ॥
પ્રોવાચ વચનં કાલે રુક્મિણીં યાદવેશ્વરઃ ।
દાતાસ્મિ તાદૃશં પુત્રં યં ત્વમ્ ઇચ્છસિ ભામિનિ ॥
નિત્યભક્તાસિ મે દેવિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ।
અવશ્યં તવ દાસ્યામિ પુત્રં શત્રુનિબર્હણમ્ ॥
પુત્રેણ લોકાઞ્ જયતિ સતામ્ કામદુઘા હિ યે ।
પુદ્ ઇતિ નરકસ્યાખ્યા દુઃકં ચ નરકં વિદુઃ ॥
પુદસ્ ત્રાણાત્ તતઃ પુત્રમ્ ઇહેચ્છન્તિ પરત્ર ચ ।
અનન્તાઃ પુત્રિણો લોકાઃ પુરુષસ્ય પ્રિયે શુભાઃ ॥
પતિર્ જાયાં પ્રવિશતિ ગર્ભો ભૂત્વા સ માતરમ્ ।
તસ્યાં પુનર્ નવો ભૂત્વા દશમે માસિ જાયતે ॥
તજ્જાયા જાયા ભવતિ યદ્ અસ્યાં જાયતે પુનઃ ।
પુત્રવતાં બિભેતીન્દ્રઃ કિં નુ તે નાજિતં ભવેત્ ।
નાપુત્રો વિન્દતે લોકાન્ કુપુત્રાદ્ વન્ધ્યતા વરા ॥
કુપુત્રો નરકો યસ્માત્ સુપુત્રાત્ સ્વર્ગ એવ હિ ।
તસ્માદ્ વિનીતં સત્પુત્રં શ્રુતવન્તં દયાપરમ્ ॥
વિદ્યા હિ વિનતિર્ યસ્માદ્ વિદ્યાયુક્તં સુધાર્મિકમ્ ।
ઇચ્છેત્ પુત્રં સદા પુત્રી પુરુષો યત્નવાન્ બુધઃ ॥
તસ્માદ્ દાસ્યામિ તે પુત્રં વિદ્યાવન્તં સુધાર્મિકમ્ ।
એષ ગચ્છામિ પુત્રાર્થં કૈલાસં પર્વતોત્તમમ્ ॥
તત્રોપાસ્ય મહાદેવં શંકરં નીલલોહિતમ્ ।
તતો લબ્ધાસ્મિ પુત્રં તે ભવાદ્ ભૂતહિતે રતાત્ ॥
તપસા બ્રહ્મચર્યેણ ભવં શંકરમ્ અવ્યયમ્ ।
તોષયિત્વા વિરૂપાક્ષમ્ આદિદેવમ્ અજં વિભુમ્ ॥
ગમિષ્યામ્ય્ અહમ્ અદ્યૈવ દ્રષ્ટું શંકરમ્ અવ્યયમ્ ।
સ ચ મે દાસ્યતે પુત્રં તોષિતસ્ તપસા મયા ॥
તત્ર ગત્વા મહાદેવં નમસ્કૃત્ય સહોમયા ।
પ્રવિશ્ય બદરીં પુણ્યામ્ ઋષિજુષ્ટાં તપોમયીમ્ ॥

અગ્નિહોત્રાકુલાં દિવ્યાં ગઙ્ગામ્બુપ્લાવિતાં સદા ।
મૃગપક્ષિસમાયુક્તાં સિંહદ્વીપિશતાકુલામ્ ॥
બદરીફલસંપૂર્ણાં વાનરક્ષોભિતદ્રુમામ્ ।
વેત્રારૂઢમહાવૃક્ષાં કદલીખણ્ડમણ્ડિતામ્ ॥
મુનિભિર્ વેદતત્ત્વાર્થ+ વિચારનિપુણૈઃ સદા ।
તર્કનિશ્ચિતતત્ત્વાર્થૈઃ પ્રમાણકુશલૈર્ યુતામ્ ॥
ઇદમ્ એકમ્ ઇદં તત્ત્વમ્ ઇતિ નિશ્ચિતમાનસૈઃ ।
ઉપાસમાનામ્ અન્યત્ર સિદ્ધૈઃ સિદ્ધાર્થતત્પરૈઃ ॥
શ્રુતિસ્મૃતિપુરાણજ્ઞૈઃ સેવ્યમાનં મહર્ષિભિઃ ।
ગચ્છદ્ભિઃ સ્વર્ગનિલયં પરિત્યજ્ય કલેવરમ્ ॥
પ્રસિદ્ધાં મહતીં દેવિ યાસ્યામિ સુકૃતાલયામ્ ।
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા વિરરામૈવ દેવદેવો જનાર્દનઃ ॥
પ્રભાતાયાં તુ શર્વર્યાં ગન્તુમ્ ઇચ્છઞ્ જનાર્દનઃ ।
હુતાગ્નિઃ કૃતકલ્યાણઃ સમાપ્તવરદક્ષિણઃ ॥
ગાશ્ ચ દત્ત્વાથ વિપ્રેભ્યો નમસ્કૃત્ય દ્વિજોત્તમાન્ ।
આસ્થાનમ્ અણ્ડપં કૃષ્ણઃ પ્રવિવેશ જગત્પતિઃ ॥
આસનં મહદ્ આસ્થાય વૃષ્ણીન્ આહૂય સર્વશઃ ।
બલભદ્રં શિનેઃ પુત્રં હાર્દિક્યં શઠસારણૌ ॥
ઉગ્રસેનં મહાબુદ્ધિમ્ ઉદ્ધવં નીતિમત્તરમ્ ।
યસ્ય નીતિં સમાશ્રિત્ય જીવન્તિ યદવઃ સુખમ્ ॥
નેતા ચ યદુવૃષ્ણીનાં સ તુ ધર્મપરઃ સદા ।
યસ્ય બિભ્યતિ દેવાશ્ ચ નીતેસ્ તસ્ય મહાત્મનઃ ॥
યસ્ય બુદ્ધિવશાદ્ વિષ્ણુઃ શશાસ પૃથિવીં સદા ।
તં ચ વૃષ્ણિવરં વીરમ્ ઉદ્ધવં દેવસપ્રભમ્ ॥
અન્યાન્ અપિ યદૂન્ સર્વાન્ ઉવાચ ભગવાન્ હરિઃ ।
શૃણ્વન્તુ મમ વાક્યાનિ યાદવાઃ સર્વ એવ હિ ।
શૃણુ ચાપિ વચો મહ્યં પિતર્ ઉદ્ધવ મે સખે ॥
બાલ્યાત્ પ્રભૃતિ યો યત્નો મમ દુષ્ટનિબર્હણે ।
પ્રત્યક્ષં ભવતા દૃષ્ટં પૂતનાનિધનં નૃપાઃ ॥
કેશી ચ નિહતો બાલ્યે મયા બાલેન યાદવાઃ ।
ગોવર્ધનો ધૃતઃ શૈલો ગાવશ્ ચ પરિપાલિતાઃ ॥
અભિષિક્તો ઽસ્મિ શક્રેણ દેવાનામ્ અગ્રતઃ સ્થિતઃ ।
કંસો ઽપિ નિધનં નીતો મયા ચાણૂરમલ્લકઃ ॥
ઉગ્રસેનો ઽભિષિક્તશ્ ચ કૃતા દ્વારવતી મયા ।
અન્યે ચાપિ નૃપા રાજન્ બલિનો નિહતા મયા ॥
યો ઽપિ વીરો જરાસંધો નિગૃહીતો બલાન્ મયા ।
ભીમેન બલિના રાજન્ નયેન મમ યાદવાઃ ॥
સૃગાલો નિહતઃ સંખ્યે ગોમન્તાદ્ ગચ્છતા મયા ।
યો ઽપિ વીરો દુરાત્માસૌ દાનવો નરકો હતઃ ।
નિષ્કણ્ટકમ્ ઇમં લોકં કૃતવાન્ રાજસત્તમાઃ ॥

કિં તુ વીરો નૃપો જજ્ઞે સખા ભૌમસ્ય યાદવાઃ ।
પૌણ્ડ્રો વીર્યવતાં નેતા દ્વેષ્ટા ચાસૌ સદા મમ ॥
શિષ્યો દ્રોણસ્ય રાજેન્દ્રો બલી બ્રહ્માસ્ત્રવિત્કૃતી ।
શાસ્ત્રજ્ઞો નીતિમાન્ સાક્ષાન્ નેતા સૈન્યસ્ય યત્નવાન્ ।
યોદ્ધા યુદ્ધપ્રિયો રાજા જામદગ્ન્ય ઇવાપરઃ ॥
એકાન્તશત્રુર્ અસ્માકં છિદ્રાન્વેષી સદા મમ ।
બાધિષ્યતે પુરીં યોદ્ધા છિદ્રં યદિ લભેત સઃ ॥
ન હ્ય્ અલ્પસાધ્યો બલવાન્ પુણ્ડ્રસ્યેશો નૃપોત્તમાઃ ।
યત્તા ભવન્તસ્ તિષ્ઠન્તુ પ્રગૃહીતશરાસનાઃ ।
યથા ન બાધતે રાજા પુરીં યદુકુલાશ્રયામ્ ॥
અહં તુ યાસ્ યે કૈલાસં કુતશ્ચિત્ કારણાન્ નૃપાઃ ।
શંકરં દ્રષ્ટુકામો ઽસ્મિ ભૂતભાવનભાવનમ્ ।
યાવદ્ આગમનં મહ્યં તાવદ્ યત્તા ભવન્ત્વ્ ઇહ ॥
મયા વિરહતાં ચેમં યદિ જાનાતિ પૌણ્ડ્રકઃ ।
આગમિષ્યતિ રાજેન્દ્રો રોત્સ્યતે ચ પુરીમ્ ઇમામ્ ।
ઇમાં નિર્યાદવાં કર્તું શક્નોતીતિ ચ મે મતિઃ ॥
યત્તા ભવત રાજેન્દ્રાઃ ખડ્ગૈઃ પાશૈઃ પરશ્વધૈઃ ।
ઇત્ય્ ઉક્તા વાસુદેવેન વૃષ્ણયો યદુપુંગવાઃ ।
તેષાં મધ્યે મહાબાહુર્ ઉદ્ધવઃ કૃષ્ણમ્ અબ્રવીત્ ।
પાષાણૈઃ કર્પણસ્થૈશ્ ચ સંનદ્ધા ભવત સ્વકૈઃ ।
પિધાય ચ કપાટાનિ મહાદ્વારાણિ યત્નતઃ ॥
એક એવ મહાદ્વારો ગમનાગમને સદા ।
મુદ્રયા સહ ગચ્છન્તુ રાજાનો ગન્તુમ્ ઈપ્સવઃ ॥
ન ચામુદ્રઃ પ્રવેષ્ટવ્યો દ્વારપાલસ્ય રક્ષતઃ ।
યાવદ્ આગમનં મહ્યં તાવદ્ એવં ભવિષ્યતિ ॥
મૃગયા નાત્ર કર્તવ્યા ન ચ ક્રીડા બહિઃ પુરાત્ ।
જ્ઞાતવ્યાશ્ ચ પરે સ્વે ચ ગમનાગમને સદા ॥
ચક્રાઙ્કિતાઃ પ્રવેષ્ટવ્યાઃ યાવદ્ આગમનં મમ ।
નામુદ્રિતાઃ પ્રવેષ્ટવ્યાઃ યાવદ્ આગમનં મમ ।
એવમાદિ ક્રિયા કાર્યા યાવદ્ આગમનં મમ ।
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા યાદવાન્ સર્વાન્ સાત્યકિં પુનર્ આહ ચ ॥
સાત્યકે શૃણુ મદ્વાક્યં યત્તો ભવ યુધાં વર ।
ત્વં તુ ખડ્ગી ગદી ભૂત્વા ચાપી બાણી તલત્રવાન્ ।
તિષ્ઠ યત્નેન રક્ષસ્વ પુરીં બહુનૃપાશ્રયામ્ ॥
ન ચ નિદ્રા ત્વયા કાર્યા રાત્રૌ યદુવૃષ પ્રભો ।
ન ચ વ્યાખ્યા ત્વયા કાર્યા શાસ્ત્રાણાં શાસ્ત્રતત્પર ।
ન ચ વાદસ્ ત્વયા કાર્યો વાદિભિઃ સહ વૃષ્ણિપ ॥
ત્વં હિ યોદ્ધા બલી જેતા ધનુર્વેદસ્ય વેદવિત્ ।
તથા કુરુ યથા વીર નોપહાસ્યા ભવેમહિ ॥
કરિષ્યામિ વચસ્ તુભ્યં યથાશક્તિ જનાર્દન ।

આજ્ઞા તવ જગન્નાથ ધાર્યા યત્નેન મે સદા ॥
ભૃત્યવત્ પ્રચરિષ્યામિ કામપાલસ્ય માધવ ।
યાવદ્ આગમનં તુભ્યં તાવત્ સ્થાસ્યામિ યત્નતઃ ॥
પ્રસાદસ્ તવ ગોવિન્દ યદિ સ્યાન્ મયિ માધવ ।
કિં નામ મમ દુઃસાધ્યં શત્રૂણાં નિગ્રહે હરે ॥
યદિ શક્રં યમં વાપિ કુબેરમ્ અપિ પાશિનમ્ ।
સર્વાન્ એતાન્ વિજેષ્યામિ કિમ્ ઉ પૌણ્ડ્રં નૃપોત્તમમ્ ।
ગચ્છ કાર્યં કુરુષ્વેદં યત્તો ઽહં સતતં હરે ॥
ઉદ્ધવં પુનર્ આહેન્દં કૃષ્ણઃ પદ્મનિભેક્ષણઃ ।
શૃણૂદ્ધવ ત્વં વાક્યં મે કુર્યાસ્ ત્વ્ એતત્ પ્રયત્નવાન્ ॥
રક્ષ્યા નયેન રાજેન્દ્ર પુરી દ્વારવતી ત્વયા ।
યત્તો ભવ સદા તાત કુરુ સાહાય્યમ્ અત્ર નઃ ।
લજ્જા મમ સમુત્પન્ના વદતસ્ તવ સાંપ્રતમ્ ॥
ત્વં હિ નેતા સમસ્ તસ્ય વિદ્યાપારસ્ય સર્વતઃ ।
કો નુ શક્ષ્યતિ મેધાવી વક્તું વિદ્યાવતઃ પુરઃ ॥
યત્ કાર્યં તદ્ ભવાન્ વેત્તિ હ્ય્ અકાર્યં ચાપિ સર્વતઃ ।
અતો ઽહં વિરમે તાત વક્તું સંપ્રતિ વૃષ્ણિપ ॥
કિમ્ ઇદં તવ ગોવિન્દ વર્તતે માં પ્રતિ પ્રભો ।
અહો પ્રસન્નતા મહ્યં કિં તુ પ્રીતિર્ ઇયં તવ ॥
જાનામ્ય્ અહં જગન્નાથ પ્રસાદસ્યૈષ વિસ્તરઃ ।
યસ્ય પ્રસન્નો ભવસિ તસ્ય કિં નાસ્તિ કેશવ ॥
ત્વં હિ સર્વસ્ય જગતઃ કર્તા હર્તા પ્રધાનકૃત્ ।
પ્રભવઃ સર્વકાર્યાણાં વક્તા શ્રોતા પ્રમાણવિત્ ॥
ધ્યાતા ધ્યાનમયો ધ્યેય ઇતિ બ્રહ્મવિદો વિદુઃ ।
જેતા દેવરિપૂણાં ચ ગોપ્તા નાકસદાં ભવાન્ ॥
ત્વન્નાથા વયમ્ એવેતિ જીવામો નિહતદ્વિષઃ ।
ઇયં નીતિર્ અહં મન્યે નેતા નીતેર્ યતો ભવાન્ ॥
કો નુ નામ ન યો વેદ ત્વાં વિના સાંપ્રતં વદ ।
નીતિસ્ ત્વં સર્વકાર્યાણામ્ ઇતિ મે નિશ્ચિતા મતિઃ ॥
દુર્ગાઢો નયમાર્ગો ઽયમ્ ઇત્ય્ આહુસ્ તદ્વિદો જનાઃ ।
ચતુર્ધા પ્રોચ્યતે નીતિઃ સામદાને જનાર્દન ॥
દણ્ડો ભેદો મનુષ્યાણાં નિગ્રહાવગ્રહે સદા ।
દણ્ડ્યેષુ દણ્ડમ્ ઇચ્છન્તિ સામાન્યં તુ નયે હરે ॥
બલવત્સ્વ્ અથ દાનં તુ ત્રયાણાં ચેદગોચરે ।
પ્રયોક્તવ્યો મહાભેદ ઇતિ નીતિમતાં મતમ્ ॥
તેષુ તેષ્વ્ અથ સર્વેષુ પ્રમાણં ત્વાં વિદુર્ બુધાઃ ।
કિમ્ અત્ર બહુનોક્તેન સર્વં ત્વયિ સમર્પિતમ્ ।
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા વિરરામૈવ ઉદ્ધવો નીતિમત્તરઃ ॥
તતઃ સ ભગવાન્ વિષ્ણુર્ એવમ્ એવ નૃપોત્તમ ।
કામપાલં મહાબાહુમ્ ઉવાચ યદુસંસદિ ।

ઉગ્રસેનં નૃપં રાજંસ્ તથા હાર્દિક્યમ્ એવ ચ ॥
કામપાલં પુનર્ વિષ્ણુર્ ઇદં હોવાચ યત્ત્વવિત્ ।
ન પ્રમાદસ્ ત્વયા કાર્યઃ સર્વદા યત્નવાન્ ભવ ॥
સ્થિતે ત્વયિ મહાબાહો ક પીડા જગતો ભવેત્ ॥
ગદી ભવ સદા આર્ય ન ક્રીડા સર્વદા ભવેત્ ॥
રક્ષ ત્વં સર્વદા યત્નાત્ પુરીં દ્વારવતીં પ્રભો ।
નોપહાસ્યા યથા સ્યામ તથા કુરુ ગદી ભવ ॥
ઉત્સાહઃ સર્વથા કાર્યો નિરુત્સાહો ન યત્નતઃ ।
બાઢમ્ ઇત્ય્ અબ્રવીદ્ રામઃ કૃષ્ણં વૃષ્ણિકુલોદ્વહમ્ ॥
વૃષ્ણયઃ સર્વ એવૈતે સ્વં સ્વં સદ્મ સમાયયુઃ ।
ગન્તુમ્ ઐચ્છજ્ જગન્નાથઃ કૈલાસં પર્વતોત્તમમ્ ॥
તતઃ સ ચિન્તયામ્ આસ ગરુડં પક્ષિપુંગવમ્ ।
આગચ્છ ત્વરિતં તાર્ક્ષ્ય ઇતિ વિષ્નુર્ જગત્પતિઃ ॥
તતઃ સ ભગવાંસ્ તાર્ક્ષ્યો વેદરાશિર્ ઇતિ સ્મૃતઃ ।
બલવાન્ વિક્રમી યોગી શાસ્ત્રનેતા કુરૂદ્વહ ॥
યજ્ઞમૂર્તિઃ પુરાણાત્મા સામમૂર્ધા ચ પાવનઃ ।
ઋગ્વેદપક્ષવાન્ પક્ષી પિઙ્ગલો જટિલાકૃતિઃ ॥
તામ્રતુણ્ડઃ સોમહરઃ શક્રજેતા મહાશિરાઃ ।
પન્નગારિઃ પદ્મનેત્રઃ સાક્ષાદ્ ઇન્દ્ર ઇવાપરઃ ॥
વાહનં દેવદેવસ્ય દાનવીગર્ભકૃન્તનઃ ।
રાક્ષસાસુરસંઘાનાં જેતા પક્ષબલેન યઃ ॥
પ્રાદુર્ આસીન્ મહાવીર્યઃ કેશવસ્યાગ્રતસ્ તદા ।
જાનુભ્યામ્ અપતદ્ ભૂમૌ નમો વિષ્ણો જગત્પતે ॥
નમસ્તે દેવદેવેશ હરે સ્વામિન્ન્ ઇતિ બ્રુવન્ ।
પસ્પર્શ પાણિના કૃષ્ણઃ સ્વાગતં તાર્ક્ષ્યપુંગવ ॥
ઇત્ય્ ઉવાચ તદા તાર્ક્ષ્યં યાસ્યે કૈલાસપર્વતમ્ ।
શૂલિનં દ્રષ્ટુમ્ ઇચ્છામિ શંકરં શાશ્વતં શિવમ્ ॥
બાઢમ્ ઇત્ય્ અબ્રવીત્ તાર્ક્ષ્ય આરુહ્યૈનં જનાર્દનઃ ।
તિષ્ઠધ્વમ્ ઇતિ હોવાચ યાદવાન્ પાર્શ્વવર્તિનઃ ॥
તતો યયૌ જગન્નાથો દિશં પ્રાગુત્તરાં હરિઃ ।
રવેણ મહતા તાર્ક્ષ્યસ્ ત્રૈલોક્યં સમકમ્પયત્ ॥
સાગરં ક્ષોભયામ્ આસ પદ્ભ્યાં પક્ષી વ્રજંસ્ તદા ।
પક્ષેણ પર્વતાન્ સર્વાન્ વહન્ દેવં જનાર્દનમ્ ॥
તતો દેવાઃ સગન્ધર્વા આકાશે ઽધિષ્ઠિતાસ્ તદા ।
તુષ્ટુવુઃ પુણ્ડરીકાક્ષં વાગ્ભિર્ ઇષ્ટાભિર્ ઈશ્વરમ્ ॥
જય દેવ જગન્નાથ નય વિષ્ણો જગત્પતે ।
જયાજેય નમો દેવ ભૂતભાવનભાવન ॥
નમઃ પરમસિંહાય દૈત્યદાનવનાશન ।
જયાજેય હરે દેવ યોગિધ્યેય ભયાપહ ॥
નારાયણ નમો દેવ કૃષ્ણ કૃષ્ણ હરે હરે ।