Harivaṃśa, Appendix I · Part 241260

pradyumno 'py atha māyāvī viditaḥ kṛṣṇam abravīt /
nikumbhas tāta nāsty atra gataḥ kvāpi sudurmatiḥ //
pradyumnenaiva mukte tu tan nanāśa kalevaram /
prajahāsātha bhagavān arjunena saha prabhuḥ //
tathāyutasahasrāṇi nikumbhānāṃ janādhipa /
dadṛśus te tadā vīrāḥ kṣitau divi ca sarvataḥ //
sahasrāṇy eva kṛṣṇaṃ tu tathā pārtham ariṃdamam /
raukmiṇeyaṃ tathā vīraṃ tad adbhutam ivābhavat //
pāṇḍavasya dhanuḥ kecit kecid asya mahāśarān /
anye 'sya jagṛhur hastāv anye pādau mahāsurāḥ //
evaṃ grahāya te vīram agamaṃs te vihāyasi /
pārthānām api koṭyas tu gṛhītānāṃ tadābhavan //
nāntaṃ dadarśa kṛṣṇaś ca kārṣṇiś ca ripunāśanau /
vicchidya tau śarair vīrau nikumbhaṃ pārthavarjitau //
ekaikas tu dvidhā chinno dvaidhībhavati bhārata /
divyajñānas tadā kṛṣṇo bhagavān atra dṛṣṭvān //
nikumbhaṃ tattvataś cāpi dadarśa madhusūdanaḥ /
sraṣṭāraṃ sarvamāyānāṃ hartāraṃ phalgunasya ca //
sa cakreṇa śiras tasya cakartāsurasūdanaḥ /
paśyatāṃ sarvabhūtānāṃ bhūtabhavyabhavo hariḥ /
sa muktvā phalgunaṃ rājaṃś chinne śirasi bhārata /
papātāsuramukhyo 'tha chinnamūla iva drumaḥ //
athākāśagataṃ pārthaṃ patamānaṃ vihāyasaḥ /
kṛṣṇavākyena jagraha kārṣṇir viyati mānada //
nikumbhe patite bhūmau samāśvāsya dhanaṃjayam /
jagāma dvārakāṃ devaḥ pārthakāmasamanvitaḥ //
samiyāyātha dāśarho dvārakāṃ mudito vibhuḥ /
nāradaṃ ca mahātmānaṃ vavande yadunandanaḥ //
nārado 'tha mahātejā bhānuṃ yādavam abravīt /
bhāno mā kārṣīr manyuṃ tvaṃ śrūyatāṃ bhaimanandana //
krīḍantyā raivatodyāne durvāsāḥ kopito 'nayā /
sa śaśāpa tato roṣān munir duhitaraṃ tava //
atidurlalitaiḥ kanyā śatruhastaṃ gamiṣyati /
sutārthe te mayā sārdhaṃ munibhiḥ sa prasāditaḥ //
bālāṃ vratavatīṃ kanyām anāgasam imāṃ mune /
śaptavān asi dharmajña kathaṃ dharmabhṛtāṃ vara /
anantaraṃ vidhatsvātra vayaṃ vijñāpayāmahe //
asmābhir evam uktas tu durvāsā bhaimanandana /
uvācādhomukho bhūtvā muhūrtaṃ kṛpayānvitaḥ //
yad avocam ahaṃ vākyaṃ tat tathā na tad anyathā /

ripuhastam avaśyaṃ hi gamiṣyati na saṃśayaḥ //
adūṣitā tu dharmeṇa bhartāram upalapsyati //
bahuputrā bahudhanā subhagā ca bhaviṣyati //
sugandhagandhā ca sadā kumārī ca punaḥ punaḥ /
na ca śokām imaṃ ghoraṃ tan vaṅgī dhārayiṣyati //
evaṃ bhānumatī vīra sahadevāya dīyatām /
śraddadhānaḥ sa śūraś ca dharmaśīlaś ca pāṇḍavaḥ //
tato bhānumatīṃ bhānur dadau mādrīsutāya vai /
sahadevāya dharmātmā nāradasya vacaḥ smaran //
ānītaḥ sahadevaś ca preṣite cakrapāṇinā /
vivāhe ca tadā vṛtte sabhāryaḥ svapuraṃ gataḥ //
imaṃ kṛṣṇasya vijayaṃ yaḥ paṭhec chṛṇuyād atha /
vijayaṃ sarvakṛtyeṣu śraddadhāno labhen naraḥ //
bhānumatyāpaharaṇaṃ vijayaṃ keśavasya ca /
chālikyānayanaṃ caiva devalokān mahāmune //
krīḍāṃ ca sāgare divyāṃ kṛṣṇīnām atitejasām /
aśrauṣaṃ paramāścaryaṃ mune dharmabhṛtāṃ vara //
vajranābhavadhaṃ hy uktaṃ nikumbhavadhakīrtane /
tan me kautūhalaṃ śrotuṃ prasādād bhavato mune //
hanta te kīrtayiṣyāmi vajranābhavadhaṃ nṛpa /
vijayaṃ caiva kāmasya sāmbasya ca mahātmanaḥ //
meroḥ sānau narapate tapaś cakre mahāsuraḥ /
vajranābha iti khyāto niścitaḥ samitiṃjayaḥ //
tasya tuṣṭo mahātejā brahmā lokapitāmahaḥ /
vareṇa cchandayām āsa tapasā paritoṣitaḥ //
avadhyatāṃ sa devebhyo vavre dānavasattamaḥ /
puraṃ vajrapuraṃ caiva sarvaratnamayaṃ śubham //
svacchandena praveśaś ca na vāyor api bhārata /
acintitena kāmānām upapattir narādhipa //
śākhānagaramukhyānāṃ saṃvāhānāṃ śatāni ca /
nagarasyāprameyasya samantāj janamejaya //
tathā tad abhavat tasya varadānena bhārata /
uvāsa vajranagare vajranābho mahāsuraḥ //
koṭiśo varalabdhaṃ tam asurāḥ parivārya te /
ūṣur vajrapure rājan saṃvāheṣu tathaiva ca //
śākhānagaramukhyeṣu ramyeṣu ca narādhipa /
hṛṣṭapuṣṭapramuditā nṛpa devasya śatravaḥ //
vajranābho 'tha duṣṭātmā varadānena darpitaḥ /
purasya cātmanaś caiva jagad bādhitum udyataḥ //
mahendram abravīd gatvā devalokaṃ viśāṃ pate /

aham īśitum icchāmi trailokyaṃ pākaśāsana //
atha vā me prayacchasva yuddhaṃ devagaṇeśvara /
sāmānyaṃ hi jagat kṛtsnaṃ kāśyapānāṃ mahātmanām //
sa bṛhaspatinā sārdhaṃ mantrayitvā sureśvaraḥ /
vajranābhaṃ suraśreṣṭhaḥ provāca kuruvaṃśaja //
satreṣu dīkṣitaḥ saumya kaśyapo naḥ pitā muniḥ /
tasmin vṛtte yathā nyāyyaṃ tathā sa hi kariṣyati //
tataḥ sa pitaraṃ gatvā kaśyapaṃ dānavo 'bravīt /
yathoktaṃ devarājena tam uvācātha kaśyapaḥ //
satre kṛtte kariṣyāmi yathā nyāyyaṃ bhaviṣyati /
tvaṃ tu vajrapure putra vasa gaccha samāśritaḥ //
evam ukte vajranābhaḥ svam eva nagaraṃ gataḥ /
mahendro 'pi yayau devo dvārakāṃ dvāramālinīm //
gatvā cāntarhito devo vāsudevam athābravīt /
vajranābhasya vṛttāntaṃ tam uvāca janārdanaḥ //
śaurer upasthito deva vājimedho mahākratuḥ /
tasmin vṛtte vajranābhaṃ pātayiṣyāmi vāsava //
tatropāyaṃ praveśe tu cintayāvaḥ satāṃ gate /
nānicchayā praveśo 'sti tatra vāyor api prabho //
tato gato devarājo vāsudevena satkṛtaḥ /
vājimedhe ca saṃprāpte vasudevasya bhārata //
tasmin yajñe vartamāne praveśārthaṃ surottamau /
cintayām āsatur vīrau devarājācyutāv ubhau //
tatra yajñe vartamāne sunāṭyena naṭas tadā /
maharṣīṃs toṣayām āsa bhadranāmeti nāmataḥ //
taṃ vareṇa muniśreṣṭhāś chandayām āsur ātmavān /
sa vavre tu naṭo bhadro varaṃ deveśvaropamaḥ //
devendrakṛṣṇacchandena sarasvatyā pracoditaḥ /
prāṇipatya muniśreṣṭhān aśvamedhe samāgatān //
bhojyo dvijānāṃ sarveṣāṃ bhaveyaṃ munisattamāḥ /
saptadvīpāṃ ca pṛthivīṃ vicareyam imām aham //
prasiddhākāśagamanaḥ satkurvaṃś ca viśeṣataḥ /
avadhyaḥ sarvabhūtānāṃ sthāvarā ye ca jaṅgamāḥ //
yasya yasya va veṣeṇa praviśeyam ahaṃ khalu /
mṛtasya jīvato vāpi bhāvenotpāditasya vā //
sa bhūyas tādṛśaḥ syāṃ vai jarārogavivarjitaḥ /
tuṣyeyur munayo nityam anye ca mama sarvadā //
evam astv iti sa prokto brāhmaṇair nṛpate naṭaḥ /
saptadvīpāṃ vasumatīṃ paryaṭaty amaropamaḥ //
purāṇi dānavendrāṇām uttarāṃś ca kurūṃs tathā /

bhadrāśvān ketumālāṃś ca kālāpadvīpam eva ca //
parvaṇīsu tu sarvāsu dvārakāṃ yadumaṇḍitām /
āyāti varadattaḥ sa lokavīra mahānaṭaḥ //
tato haṃsān dhārtarāṣṭrān devalokanivāsinaḥ /
uvāca bhagavāñ śakraḥ sāntvayitvā sureśvaraḥ //
bhavanto bhrātaro 'smākaṃ kāśyapā devapakṣiṇaḥ /
vimānavāhā devānāṃ sukṛtīnāṃ tathaiva ca //
devānām asti kartavyaṃ kāryaṃ śatruvadhānvitam /
tat kartavyaṃ na mantraś ca bhettavyo vaḥ kathaṃcana //
akurvatāṃ devatājñām ugro daṇḍaḥ pated api /
sarvatrāpratiṣiddhaṃ vo gamanaṃ haṃsasattamāḥ //
gatvāpraveśyam anyeṣāṃ vajranābhapurottamam /
ito 'ntaḥpuravāpīṣu caradhvam ucitaṃ hi vaḥ //
tasyāsti kanyāratnaṃ hi trailokyātiśayaṃ śubham /
nāmnā prabhāvatī nāma candrābheva prabhāvatī //
varadānena sā labdhā mātrā kila varānanā /
haimavatyā mahādevyāḥ sakāśād iti naḥ śrutam //
svayaṃvarā ca sā kanyā bandhubhiḥ sthāpitā satī /
ātmecchayā patiṃ haṃsā varayiṣyati śobhanā //
tad bhavadbhir guṇā vācyāḥ pradyumnasya mahātmanaḥ /
sadbhūtāḥ kularūpasya śīlasya vayasas tathā //
yadā sā raktabhāvā ca vajranābhasutā satī /
tasyāḥ sakāśāt saṃdeśo nayitavyaḥ samādhinā //
pradyumnasya punas tasmād ānayadhvaṃ tathaiva ca /
svabuddhyā prāptakālaṃ ca saṃvidheyaṃ hitaṃ mama /
netravaktraprasādaś ca kartavyas tatra sarvathā //
tathā tathā guṇā vācyāḥ pradyumnasya mahātmanaḥ /
yathā yathā prabhāvatyā manas tatra bhavet sthiram //
vṛttāntaś cānudivasaṃ pradeyo mama sarvathā /
dvāravatyāṃ ca kṛṣṇasya bhratur mama yavīyasaḥ //
tāvad yatnaś ca kartayaḥ pradyumno yāvad ātmavit /
paryāvarted varārohāṃ vajranābhasutāṃ vibhuḥ //
avadhyās te tu devānāṃ brahmaṇo varadarpitāḥ /
devaputrair hi hantavyāḥ pradyumnapramukhair yudhi //
naṭo dattavaras tasya veṣam āsthāya yādavāḥ /
pradyumnādyā gamiṣyanti vajranābhavināśanāḥ //
etac ca sarvaṃ kartavyam anyac ca svayam eva hi /
prāptakālaṃ vidhātavyam asmākaṃ priyakāmyayā //
praveśas tatra devānāṃ nāsti haṃsāḥ kathaṃcana /
vajranābhepsite tatra praveśaḥ khalu sarvathā //

te vāsavavacaḥ śrutvā haṃsā vajrapuraṃ yayuḥ /
pūrvocitaṃ hi gamanaṃ tatra teṣāṃ janādhipa //
te dīrghikāsu ramyāsu nipetur vīra pakṣiṇaḥ /
padmotpalair āvṛtāsu kañcanaiḥ sparśanakṣamaiḥ //
te vai nadanto madhuraṃ saṃskṛtāpūrvabhāṣiṇaḥ /
pūrvam apy āgatās te tu vismayaṃ janayanti hi //
antaḥpuropabhogyāsu cerūr vāpīṣu te nṛpa /
iṣṭās te vajranābhasya triviṣṭapanivāsinaḥ //
ālapantaḥ sumadhuraṃ dhārtarāṣṭrā janeśvara /
sa tān uvāca daiteyo dhartarāṣṭrān idaṃ vacaḥ //
triviṣṭape nityaratā bhavantaś cārubhāṣiṇaḥ /
yadaivehotsavo 'smākaṃ bhavadbhir avagamyate //
āgantavyaṃ jālapādāḥ svam idaṃ bhavatāṃ gṛham /
viśrabdhaṃ ca praveṣṭavyaṃ triviṣṭapanivāsibhiḥ //
te tathoktāḥ śakunayo vajranābhena bhārata /
tathoty uktvā hi viviśur dānavendraniveśanam //
cakruḥ paricayaṃ te ca devakāryavyapekṣayā /
mānuṣālāpinas te tu kathāś cakruḥ pṛthagvidhāḥ //
vaṃśabaddhāḥ kāśyapānāṃ sarvakalyāṇabhāginām /
striyo remur viśeṣeṇa śṛṇvantyaḥ saṃgatāḥ kathāḥ //
tato vicaratīṃ haṃsā dadṛśuś cāruhāsinīm /
prabhāvatīṃ varārohāṃ vajranābhasutāṃ tadā /
haṃsāḥ paricitāṃ cakrus tāṃ tataś cāruhāsinīm //
sakhīṃ śucimukhī cakre haṃsī rājasutāṃ tadā //
sā tāṃ kadācit papraccha vajranābhasutāṃ sakhīm /
viśrambhitāṃ pṛthagyuktair ākhyānakaśatair varām //
trailokyasundarīṃ vedmi tvām ahaṃ hi prabhāvati /
rūpaśīlaguṇair devi kiṃcit tvāṃ vaktum utsahe //
vyatikrāmati te bhīru yauvanaṃ cāruhāsini /
yad atītaṃ punar naiti gataṃ srota ivāmbhasaḥ //
kāmopabhogatulyā hi ratir devi na vidyate /
strīṇāṃ jagati kalyāṇi satyam etad bravīmi te //
svayaṃvaratve nyastā tvaṃ pitrā sarvāṅgaśobhane /
na ca kiṃcid varayase devāsurakulodbhavam //
vrīḍitā yānti suśroṇi pratyākhyātās tvayā śubhe /
rūpaśauryaguṇair yuktāḥ sadṛśās tvatkulasya hi //
āgatān necchase devi sadṛśān kularūpayoḥ /
ihaiṣyati kim arthaṃ tvāṃ pradyumno rukmiṇīsutaḥ //
trailokye yasya rūpeṇa sadṛśo 'tha kulena vā /
gunair vā cārusarvāṅgi śauryeṇāpy atha vā śubhe //

deveṣu devaḥ suśroṇi dānaveṣu ca dānavaḥ /
mānuṣeṣv api dharmātmā mānuṣaḥ sa mahābalaḥ //
yaṃ sadā devi dṛṣṭvā hi sravanti jaghanāni hi /
āpīnānīva dhenūnāṃ srotāṃsi saritām iva //
na pūrṇacandreṇa mukhaṃ nayane vā kuśeśayaiḥ /
utsahāmopamātuṃ hi mṛgendreṇātha vā gatim //
jagataḥ sāram uddhṛtya putraḥ sa vihitaḥ śubhe /
kṛtvānaṅgaṃ vaśe sāṅgaṃ viṣṇunā prabhaviṣṇunā //
hṛtena śambaro bālye yena pāpo nibarhitaḥ /
māyāś ca sarvāḥ saṃprāptā na ca śīlaṃ vināśitam //
yān yān guṇān pṛthuśroṇi manasā kalpayiṣyasi /
eṣṭavyās triṣu lokeṣu pradyumne sarva eva te //
rucyā vahnipratīkāśaḥ kṣamayā pṛthivīsamaḥ /
tejasā sūryasadṛśo gāmbhīryeṇa hradopamaḥ //
prabhāvatī śucimukhīm iti hovāca bhāvinī /
viṣṇur mānuṣalokasthaḥ śrutaḥ sa bahuśo mayā //
pituḥ kathayataḥ saumye nāradasya ca dhīmataḥ /
śatruḥ sa kila daityānāṃ varjanīyaḥ kilānaghe //
kulāni kila daityānāṃ tena dagdhāni mānini /
pradīptena rathāṅgena śārṅgeṇa gadayā tathā //
śākhānagaradeśeṣu vasanti kila ye 'surāḥ /
ity ete dānavendreṇa saṃdiśyante hi taṃ prati //
manoratho hi sarvāsāṃ strīṇām evaṃ śucismite /
bhaved dhi me patikulaṃ śreṣṭhaṃ pitṛkulād iti //
yadi nāmābhyupāyaḥ syāt tasyehāgamanaṃ prati /
mahān anugraho me syāt kulaṃ syāt pāvitaṃ ca me //
samarthanāṃ me pṛṣṭā tvaṃ prayaccha śucilāpini /
pradyumnaḥ syād yathā bhartā mama vṛṣṇikulodbhavaḥ //
atyantavairī daityānām udvejanakaro hariḥ /
asurāṇāṃ striyo vṛddhāḥ kathayantyo mayā śrutāḥ //
pradyumnasya tathā janma purastād api me śrutam /
yathā ca tena nihato balavān kālaśambaraḥ //
hṛdi me vartate nityaṃ pradyumnaḥ khalu sattame /
hetuḥ sa nāsti tasyārthe yathā mama samāgamaḥ //
dāsī tavāhaṃ sakhyārhe dūtye tvāṃ ca visarjaye //
paṇḍitāsi vadopāyaṃ mama tasya ca saṃgame //
tatas tāṃ sāntvayitvā sā prahasantīdam abravīt /
tatra dūtī gamiṣyāmi tavāhaṃ cāruhāsini /
imāṃ bhaktiṃ tavodārāṃ pravakṣyāmi śucismite //
tathā caiva kariṣyāmi yathaiṣyati tavāntikam /

sākṣāt kāmena suśroṇi bhaviṣyasi sakāminī //
iti me bhāṣitaṃ satyaṃ smarethāḥ śucilocane /
kathākuśalatāṃ pitre kathayasvāyatekṣaṇe //
kathānukūlatāṃ pitre kathayāyatalocane /
mama tvaṃ tatra me devi hitaṃ samyak prapatsyase /
ity uktvā sā tathā cakre yat tat sā tām athābravīt //
dānavendraś ca tāṃ haṃsīṃ papracchāntaḥpure tadā /
prabhāvatyā samākhyātā kathākuśalatā tava //
tattvaṃ śucimukhi brūhi kathāṃ yogyatayā vare /
kiṃ tvayā dṛṣṭam āścaryaṃ jagaty uttamapakṣiṇi //
adṛṣṭapūrvam anyair vā yogyāyogyam anindite /
sovāca vajranābhaṃ tu haṃsī naravarottama //
śrūyatām ity athāmantrya dānavendraṃ mahādyutim /
dṛṣṭā me śāṇḍilī nāma sādhvī dānavasattama /
āścaryaṃ karma kurvantī merupārśve manasvinī //
sumanā caiva kausalyā sarvabhūtahite ratā /
tathāvidūre śāṇḍilyāḥ śailaputryāḥ śubhā sakhī //
naṭaś caiva mayā dṛṣṭo munidattavaraḥ śubhaḥ /
kāmarūpī ca bhojyaś ca trailokye nityasaṃmataḥ //
kurūn yātyuttarān vīra kālāmradvīpam eva ca /
bhadrāśvān ketumālāṃś ca dvīpān anyāṃs tathānagha //
devagandharvageyāni nṛtyāni vividhāni ca /
sa vetti devān nṛtyena vismāpayati sarvadā //
śrutam etan mayā haṃsi nacirād iva vistaram /
cāraṇānāṃ kathayatāṃ siddhānāṃ ca mahātmanām //
kutūhalaṃ mamāpy asti sarvathā pakṣinandini /
naṭe dattavare tasmin saṃstavas tu na vidyate //
saptadvīpān vicarati naṭaḥ sa ditijottama /
guṇavantaṃ janaṃ śrutvā guṇahāryaḥ sa sarvathā //
tava cecchṛṇuyād vīra sadbhūtaṃ guṇavistaram /
naṭaṃ tadāgataṃ viddhi puraṃ tava mahāsura //
upāyaḥ sṛjyatāṃ haṃsi yeneha sa naṭaḥ śubhe /
āgacchen mama bhadraṃ te viṣayaṃ pakṣinandini //
te haṃsā vajranābhena kāryahetor visarjitāḥ /
devendrāyātha kṛṣṇāya śaśaṃsuḥ sarvam eva tat //
adhokṣajena pradyumno niyuktas tatra karmaṇi /
prabhāvatyāś ca saṃsarge vajranābhavadhe tathā //
daivīṃ māyāṃ samāśritya saṃvidhāya harir naṭam /
naṭaveṣeṇa bhaimānāṃ preṣayām āsa bharata //
pradyumnaṃ nāyakaṃ kṛtvā sāmbaṃ kṛtvā vidūṣakam /

pāripārśvaṃ gadaṃ vīram anyān bhaimāṃs tathaiva ca //
pārśve gadāṃ vīramatyāṃ bhaimānāṃ ca tathaiva hi /
vāramukhyā naṭīḥ kṛtvā tat tūryasadṛśaṃ tadā /
tathaiva bhadraṃbhadrasya sahāyāṃś ca tathāvidhān //
pradyumnavihitaṃ ramyaṃ vimānaṃ te mahārathāḥ /
jagmur āruhya kāryārthaṃ devānām amitaijasām //
ekaikasya samā rūpe puruṣāḥ puruṣasya te /
strīṇāṃ ca sadṛśāḥ sarve svararūpair narādhipa //
te vajranagarasyātha śākhānagaram uttamam /
jagmur dānavasaṃkīrṇaṃ supuraṃ nāma nāmataḥ //
tataḥ supuravāsīnām asurāṇāṃ narādhipa /
dadāv ājñāṃ vajranābho dīyatāṃ gṛham uttamam /
ātithyaṃ kriyatām eṣāṃ bahuratnam upāyanam //
vāsāṃsi suvicitrāṇi sukhāya janarañjanam /
bhartur ājñāṃ samālabhya tathā cakruś ca sarvaśaḥ //
pūrvaśruto naṭaḥ prāptaḥ kautūhalam ajījanat //
naṭasyātha dadur daityāḥ satkāraṃ parayā mudā /
pratyayārthaṃ daduś cāpi ratnāni subahūny atha //
tataḥ sa nanṛte tatra varadatto naṭas tadā /
supure puravāsīnāṃ paraṃ harṣaṃ samādadhat //
rāmāyaṇaṃ mahākāvyam uddeśaṃ nāṭakīkṛtam /
janma viṣṇor ameyasya rākṣasendravadhepsayā //
lomapādo daśaratha ṛśyaśṛṅgaṃ mahāmunim /
śāntāmānāyayām āsa gaṇikābhiḥ sahānagha //
rāmalakṣmaṇaśatrughnā bharataś caiva bharata /
ṛśyaśṛṅgaś ca śāntā ca tathārūpair naṭaiḥ kṛtaiḥ //
tatkālajīvito vṛddhā dānavā vismayaṃ gatāḥ /
ācacakṣuś ca teṣāṃ vai rūpatulyatvam acyuta //
saṃskārābhinayau teṣāṃ prastāvānāṃ ca dhāraṇam /
dṛṣṭvā sarve praveśaṃ ca dānavā vismayaṃ gatāḥ //
te raktā vismayaṃ nedur asurāḥ parayā mudā /
utthāyotthāya nāṭyasya viśeṣeṣu punaḥ punaḥ //
dadur vastrāṇi tuṣṭāś ca graiveyavalayāni ca /
hārān manoharāṃś caiva hemavaidūryabhūṣitān //
pṛthagartheṣu datteṣu ślokais te tuṣṭuvur naṭāḥ /
asurāṃś ca munīṃś caiva gotrair abhijanair api //
preṣitaṃ vajranābhasya śākhānagaravāsibhiḥ /
naṭasya divyarūpasya narendrāgamanaṃ tadā //
purā śrutārtho daityeśaḥ preṣayām āsa bharata /
ānīyatāṃ vajrapuraṃ naṭo 'sāv iti harṣitaḥ //

dānavendravacaḥ śrutvā śākhānagaravāsibhiḥ /
nītā vajrapuraṃ ramyaṃ naṭaveṣeṇa yādavāḥ //
āvāsaś ca tato dattaḥ sukṛto viśvakarmaṇā /
eṣṭavyaṃ yac ca tat sarvaṃ dattaṃ śataguṇottaram //
atha kālotsavaṃ cakre vajranābho mahāsuraḥ /
kārayām āsa ramyaṃ ca raṅgavāṭaṃ prahṛṣṭavat //
tatas tān pariviśrāntān prekṣārthāya pracodayat /
dattvā ratnāni bhūrīṇi vajranābho mahāsuraḥ //
upaviṣṭaś ca tān draṣṭuṃ saha jñātibhir ātmavān /
chatre cāntaḥpuraṃ sthāpya cakṣur dṛśye janādhipa //
bhaimāpi baddhanepathyā naṭaveṣadharās tathā /
kāryārthaṃ bhīmakarmāṇo nṛtyārtham upacakramuḥ //
tato ghanaṃ saśuṣiraṃ murajānakabhūṣitam /
tantrīsvaraguṇair viddham ātodyān anvavādayan //
tatas tu devagāndhāraṃ chālikyaṃ śravaṇām ṛtam /
bhaimastriyaḥ prajagire manaḥśrotrasukhāvaham //
āgāndhāragrāmarāgaṃ gaṅgāvataraṇaṃ tadā /
viddham āsāritaṃ ramyaṃ jagire svarasaṃpadā //
layatālasamaṃ śrutvā gaṅgāvataraṇaṃ śubham /
asurāṃs toṣayām āsur utthāyothāya bhārata //
nāndīṃ ca vādayām āsa pradyumno gada eva ca /
sāmbaś ca vīryasaṃpannaḥ kāryārthaṃ naṭatāṃ gataḥ //
nāndyante ca tadā ślokaṃ gaṅgāvataraṇāśritam /
raukmiṇeyas tadovāca samyak svabhinayānvitam //
rambhābhisāraṃ kauveraṃ nāṭakaṃ nanṛtus tataḥ /
śūro rāvaṇarūpeṇa rambhāveṣā manovatī //
nalakūbaras tu pradyumnaḥ sāmbas tasya vidūṣakaḥ /
kailāso rūpitaś cāpi māyayā yadunandanaiḥ //
śāpaś ca dattaḥ kruddhena rāvaṇasya durātmanaḥ /
nalakūbareṇātha yathā rambho cāpy atha sāntvitā /
evaṃ rāmasya caritaṃ ṣaṭkāṇḍam atha sottaram /
dhanyaṃ yaśasyam āyuṣyaṃ rājñāṃ ca vijayāvaham //
pūrvaṃ vālmīkinā proktaṃ śṛṅgārādirasānvitam /
niṣādādisvarair yuktaṃ gāyanto madhurasvarāḥ //
etat prakaraṇaṃ vīrā nanṛtur yadunandanāḥ /
nāradasya muneḥ kīrtiṃ sarvajñasya mahātmanaḥ //
pādoddhāreṇa nṛtyena tathaivābhinayena ca /
tuṣṭuvur dānavā vīrā bhaimān amitatejasaḥ //
te dadur vastramukhyāni ratnāny ābharaṇāni ca /
hārāṃs taralaviddhāṃś ca vaidūryamaṇibhūṣitān //

vimānāni vicitrāṇi rathāṃś cākāśagāminaḥ /
gajān ākāśagāṃś caiva divyanāgakulodbhavān //
candanāni ca divyāni śītāni rasavanti ca /
gurūṇy agurumukhyāni gandhāḍhyāni ca bhārata /
cintāmaṇīn udārāṃś ca cintite sarvakāmadān //
prekṣāsu tāsu bahvīṣu dadanto dānavās tadā /
dhanaratnair virahitāḥ kṛtāḥ puruṣasattama /
striyo dānavamukhyānāṃ tathaiva ca janeśvara //
tato haṃsī prabhāvatyāḥ sakhī prāha prabhāvatīm /
gatāsmi dvārakāṃ ramyāṃ bhaimaguptām anindite //
pradyumnaś ca mayā dṛṣṭo vivikte cārulocane /
bhaktiś ca kathitā tasya mayā tava śucismite //
tena hṛṣṭena kālaś ca kṛtaḥ kamalalocane /
adya pradoṣasamaye tvayā saha samāgamaḥ //
tad adya ruciraśroṇi tava priyasamāgamaḥ /
na hy ātmavanto bhāṣanti mithyā bhaimakulodbhavāḥ //
tataḥ prabhāvatī hṛṣṭā haṃsīṃ tām idam abravīt /
uṣitāsi mamāvāse svaptum arhasi sundari //
tvayāhaṃ sahitāvāse draṣṭum icchāmi kaiśavim /
niḥsādhvasā bhaviṣyāmi tvayā saha vihaṃgame //
haṃsī tatheti covāca sakhīṃ kamalalocanām /
āruroha ca tad dharmyaṃ prabhāvatyā vihaṃgamā //
viśvakarmakṛte tasmin harmyapṛṣṭhe prabhāvatī /
saṃvidhānaṃ cakārāśu pradyumnāgamanakṣamam //
tasmin kṛte saṃvidhāne kāmam ānayituṃ yayau /
prabhāvatīm anujñāpya haṃsī vāyusamā gatau //
naṭaveṣadharaṃ kāmaṃ gatvovāca śucismitā //
adya bhūtaḥ sa bhagavan samayo vartate niśi /
tatheti prāha tāṃ kāmaḥ sā nivṛttātha pakṣiṇī //
sā gatvābhyāgatā haṃsī prabhāvatim athābravīt /
abhyeti raukmiṇeyo 'sāv āśvasāyatalocane //
pradyumno nīyamānaṃ tu dadṛśe mālyam ātmavān /
bhramarair āvṛtaṃ vīraḥ sugandham arimardana //
nililye tatra mālye tu bhūtvā madhukaras tadā /
prabhāvatyā nīyamāne viditārthaḥ pratāpavān //
praveśitaṃ ca tan mālyaṃ strībhir madhukarāyutam /
upanītaṃ prabhāvatyai strībhis tad bhramarāvṛtam /
avidūre ca vinyastaṃ prabhāvatyā janādhipa /
bhramarās te yayuḥ saumya saṃdhyākāle hy upasthite //
sa bhaimapravaro vīras taiḥ sahāyair vihinataḥ /

karṇotpale prabhāvatyā nililye śanakair iva //
tataḥ prabhāvatī haṃsīm uvāca vadatāṃ varā /
udyacchantaṃ pūrṇacandraṃ samīkṣyātimanoharam /
sakhi dahyanti me 'ṅgāni mukhaṃ ca pariśuṣyati /
autsukyaṃ hṛdi cātīva ko 'yaṃ vyādhir anauṣadhaḥ //
dadhad dviguṇam autsukyam asau pūrṇaniśākaraḥ /
navoditaḥ śītaraśmiḥ saṃvihārocitapriyaḥ //
na dṛṣṭapūrvo hi mayā śrutimātreṇa kāṅkṣitaḥ /
aho dhūmayate 'ṅgāni strīsvabhāvasya dhik khalu //
kalpayāmi yathā buddhyā yadi nābhyeti me priyaḥ /
kumudvatīgataṃ mārgaṃ hā gamiṣyāmy akiṃcanā /
madanāśīviṣeṇāsmi daṣṭā hāhā manasvinī //
śītavīryāḥ prakṛtyaiva jagato hlādanāḥ sukhāḥ /
dahanti mama gātrāṇi kiṃ nu candragabhastayaḥ //
prakṛtyā śītalo vāyur nānāpuṣparajovahaḥ /
dāvāgnisadṛśo me 'dya daṃdahīti śubhāṃ tanum //
tataḥ saṃkalpaye eva sthairyaṃ kāryam ivātmanaḥ /
nāvatiṣṭhati nirvīryaṃ manaḥ saṃkalpadharṣitam //
vimanaskāsmi muhyāmi vepathur me mahān hṛdi /
baṃbhramīti ca me dṛṣṭir hā hā yāmi dhruvaṃ kṣayam //
āviṣṭeyaṃ mayā bālā sarvathety avagamya tu /
kārṣṇir hṛṣṭena manasā saṃsīm idam uvāca ha //
daityendratanayāṃ prāptam avagacchasva mām iha /
ṣaṭpadaiḥ saha ṣaṭpādo bhūtvā mālye nilīya tu //
vidheyo 'smi prabhāvatyā yatheṣṭaṃ mayi vartatām /
ity uktvā darśayām āsa surūpo rūpam ātmanaḥ //
tad dharmyapṛṣṭhaṃ prabhayā dyotitaṃ tasya dhīmataḥ /
abhibhūtā prabhā caiva rājaṃś candrodbhavā śubhā //
prabhāvatyās tu taṃ dṛṣṭvā vavṛve kāmasāgaraḥ /
candrasyevodaye prāpte parvaṇyāṃ saritāṃ patiḥ //
salajjādhomukhī kiṃcit kiṃcit tiryag avekṣiṇī /
prabhāvatī tadā tasthau niścalevāmalekṣaṇā //
kareṇādhaḥpradeśe tāṃ cārubhūṣaṇabhūṣitām /
spṛṣṭvovāca varārohāṃ romāñcitatanus tanum //
manorathaśatair labdhaṃ kiṃ pūrṇendusamaprabham /
adhomukhaṃ mukhaṃ kṛtvā na māṃ kiṃcit prabhāṣase //
prabhopamardaṃ mā kārṣīr vadanasya varānane /
sādhvasaṃ tyajyatāṃ bhīru dāsaḥ sādhv anugṛhyatām //
na kālam iva paśyāmi bhīru bhīrutvam utsṛja /
yācāmy eṣo 'ñjalaṃ kṛtvā prāptakālaṃ nibodha me //

gāndharveṇa vivāhena kuruṣvānugrahaṃ mama /
deśakālānurūpeṇa rūpeṇānuttamā satī //
upaspṛśya tato bhaimo maṇisthaṃ jātavedasam /
juhāva samaye vīraḥ puṣpair mantrān udīrayan //
jagrahātha karaṃ tasyā varābharaṇabhūṣitam /
cakre pradakṣiṇaṃ caiva taṃ maṇisthaṃ hutāśanam //
prajajvāla sa tejasvī mānayann acyutātmajam /
bhagavāñ jagataḥ sākṣī śubhasyāthāśubhasya ca //
uddiśya dakṣiṇāṃ vīro viprāṇāṃ yadunandanaḥ /
uvāca haṃsīṃ dvārasthāṃ tiṣṭhāvāṃ rakṣa pakṣiṇi //
tasyāṃ praṇamya yātāyāṃ kāmas tāṃ cārulocanām /
grahāya dakṣiṇe haste nināya śayanottamam //
ūrāv evopaveśyaināṃ sāntvayitvā punaḥ punaḥ /
cucumba śanakair gaṇḍe vāsayan mukhamārutaiḥ //
tato 'syā āpapau vaktraṃ padmaṃ madhukaro yathā /
āliliṅge ca suśroṇīṃ krameṇa ratikovidaḥ //
arāmayad rahasy enāṃ na codvejigavāṃs tadā /
āpi kṛtsnaṃ caraty arthaṃ ratikāryaviśāradaḥ /
uvāsa sa tayā sārdhaṃ raman kṛṣṇasutaḥ prabhuḥ //
aruṇodayakāle ca yayau yatra naṭālayaḥ /
akāmayā prabhāvatyā kathaṃcit sa visarjitaḥ /
tām eva manasā kāntāṃ kāntarupaḥ samudvahan //
ta ūṣur naṭaveṣeṇa kāryārthaṃ bhaimavaṃśajāḥ /
pratīkṣantas tadā vākyam indrakeśavayos tadā /
udyogaṃ vajranābhasya trailokyavijayaṃ prati //
pratīkṣanto mahātmāno guhyasaṃrakṣaṇe ratāḥ /
kaśyapasya muneḥ satraṃ yāvat tāvan narādhipa //
devāsurāṇāṃ sarveṣām avirodho mahātmanām /
trailokyavijayārthāya jayatāṃ dharmacāriṇām //
tāvad divāyāṃ daityendraḥ nāṭayaṃś ca naṭān nṛpa /
divāsu nanṛtus te vai rātrāv eva kadācana //
evaṃ kālapratīkṣāṇāṃ vasatāṃ tatra dhīmatām /
saṃprāptaḥ prāvṛṣo ramyaḥ sarvabhūtamanoharaḥ //
ahar niśaṃ ca vṛttāntaṃ prayacchanti manojavāḥ //
śakrakeśavayor haṃsāḥ kumārāṇāṃ mahātmanāṃ //
reme saha prabhāvatyā pradyumnaś cānurūpayā /
rātrau rātrau mahātejā dhārtarāṣṭrābhirakṣitaḥ //
tair hi vajrapuraṃ haṃsair vasadbhir vāsavājñayā /
vyāptaṃ nṛpa naṭāṃs tāṃś ca na viduḥ kālamohitāḥ //
divāpi raukmiṇeyas tu prabhāvatyā nṛpālaye /

tiṣṭhaty antarhito vīro haṃsasaṃghābhirakṣitaḥ //
māyayāsya praticchāyā dṛśyate hi naṭālaye /
dehārdhena tu kauravya siṣeva sa prabhāvatīm //
saṃnatiṃ vinayaṃ śīlaṃ līlāṃ dākṣyaṃ vilāsitām /
spṛhayanty asurā dṛṣṭvā vidvattāṃ ca mahātmanām //
rūpaṃ vilāsaṃ gandhaṃ ca mṛjāṃ bhāṣām athāryatām /
tāsāṃ yādavanārīṇāṃ spṛhayanty asurastriyaḥ //
vajranābhasya tu bhrātā sunābho nāma viśrutaḥ /
duhitṛdvayaṃ ca nṛpates tasya rūpaguṇānvitam //
ekā candravatī nāmnā guṇavaty atha cāparā /
prabhāvatyālayaṃ te tu vrajataḥ khalu nityadā //
dadṛśāte tu te tatra ratisaktāṃ prabhāvatīm /
paripapracchatuś caiva viśrambhopagatāṃ satīm //
sovāca mama vidyāsti yādhītā kāṅkṣitaṃ patim /
ratyartham ānayaty āśu saubhagyaṃ ca prayacchati /
devaṃ vā dānavaṃ vāpi vivaśaṃ sadya eva hi //
sāhaṃ ramāmi kāntena devaputreṇa dhīmatā /
dṛśyatāṃ matprabhāvena pradyumnaḥ supriyo mama /
te dṛṣṭvā vismayaṃ yāte rūpayauvanasaṃpadam //
punar evābravīt te tu bhaginyau cāruhāsinī /
prabhāvatī varārohā kālaprāptam idaṃ vacaḥ //
devā dharmaratā nityaṃ dambhaśīlā mahāsurāḥ /
devās tapasi raktā hi sukharaktā mahāsurāḥ //
devāḥ satyaratā nityam anṛte tu mahāsurāḥ /
dharmastapaś ca satyaṃ ca yatra tatra jayo dhruvam //
devaputrau varayataṃ patividyāṃ dadāmy aham /
ucitau matprabhāvena sadya evopalapsyatha //
tāṃ tathety ūcatur hṛṣṭe bhaginyau cārulocanām /
paripapraccha bhaimaṃ ca kāryaṃ tat prati māninī //
sa pitṛvyaṃ gadaṃ vīraṃ sāmbaṃ cāpy abravīt tadā /
rūpānvitau suśīlau ca śūrau ca raṇakarmaṇi //
parituṣṭena dattā me vidyā durvāsasā purā /
parituṣṭena saubhāgyaṃ sadā kanyātvam eva ca //
devadānavayakṣāṇāṃ yaṃ dhyāsyasi sa te patiḥ /
bhaviteti mayā caiva vīro 'yam abhikāṅkṣitaḥ //
pradyumnaṃ tv aham eṣyāmi yuvāṃ tāv apy avāpsyatha /
gṛhṇītaṃ tad imāṃ vidyāṃ sadyo vāṃ priyasaṃgamaḥ /
tato jagṛhatur hṛṣṭe tāṃ vidyāṃ bhaginīmukhāt //
dadhyatur gadasāmbau ca vidyām abhyasya te śubhe /
tau pradyumnena sahitau praviṣṭau bhaimanandanau //

pracchannau māyayā vīrau kārṣṇinā māyinā nṛpa //
tataḥ prabhāvatī dṛṣṭvā pradyumnapramukhān imān /
haṃsīmukhavinirdiṣṭān harṣanirbharamānasā //
utthāya saṃbhramāviṣṭā pradyumnaṃ parirabhya ca /
uvāca vākyaṃ vākyajñā siñcantī netravāriṇā //
dhanyāsmy anugṛhītāsmi yan mayāliṅgato bhavān /
adya mām anugṛhṇīṣva bhartṛbhāvena mānada //
ity uktas tu prabhāvatyā pradyumno hṛṣṭamānasaḥ /
gāndharveṇa vivāhena pratijagrāha tāṃ tadā //
gāndharveṇa vivāhena tāv apy aribalārdanau /
pāṇiṃ jagṛhatur vīrau mantrapūrvaṃ satāṃ priyau /
candravatyā gadaḥ sāmbo guṇavatyā tu kaiśaviḥ //
remire 'surakanyābhir vīrās te yadupuṃgavāḥ /
mārgamāṇās tv anujñāṃ te śakrakeśavayos tadā //
nabho nabhasye 'tha nirīkṣya māsi @
kāmas tadā toyadavṛndakīrṇam |
prabhāvatīṃ cāruviśālanetrām @
uvāca pūrṇendunikāśavaktraḥ ||
tavānanābho varagātri candro @
na dṛśyate sundari cārubimbaḥ |
tvatkeśapāśapratimair niruddho @
balāhakaiś cārunirantaroru ||
saṃdṛśyate subhru taḍid ghanasthā @
tvaṃ hemacārvābharaṇānviteva |
muñcanti dhārāś ca ghanā nadantas @
tvaddhārayaṣṭeḥ sadṛśā varāṅgi ||
ghanapradeśeṣu balākapaṅktayas @
tvadṛntapaṅktipratimā vibhānti |
nimagnapadmāni saraḥsu subhru @
na bhānti toyāni rayākulāni ||
amī ghanā vāyuvaśopayātā @
balākamālāmalacārudantāḥ |
anyonyam abhyāhanituṃ pravṛttā @
vaneṣu nāgā iva śukladantāḥ ||
dhanus trivarṇaṃ varagātri paśya @
kṛtaṃ tavāpāṅgam ivānanastham |
vibhūṣayantaṃ gaganaṃ ghanāṃś ca @
praharṣaṇaṃ kāmijanasya kānte ||
ghanānnadantaḥ pratinardamānān @
nirīkṣya suśroṇi śikhīn prahṛṣṭān |

samāhṛtān ucchritapicchabhārān @
priyābhirāmānupanṛtyamānān ||
harmyeṣu cānye śaśipāṇḍureṣu @
rājanti suśroṇi mayūrasaṃghāḥ |
muhūrtaśobhām aticārurūpāṃ @
dattvā patanto valabhīmukheṣu ||
praklinnapakṣās tarumastakeṣu @
muhūrtacūḍāmaṇitāṃ vidhāya |
prayānti bhūmiṃ navaśādvalānām @
āśaṅkamānā dhṛtacārudehāḥ ||
pravāti dhārāntaraniḥsṛtaś ca @
sukho 'nilaś candanapaṅkaśītaḥ |
kadambasarjārjunapuṣpabhūtaṃ @
samāvahan gandham naṅgabandhum ||
ratiśramasvedavināśahetur @
navodabhārānayane ca hetuḥ |
na mārutaḥ syād yadi cārugātri @
na meghakālo mama vallabhaḥ syāt ||
evaṃvidheṣu priyasaṃgameṣu @
ratāvasāne yad upaiti vāyuḥ |
ratiśramasvedaharaḥ sugandhī @
tataḥ paraṃ kiṃ sukham asti loke ||
jalāplutān īkṣya mahānadīnāṃ @
sugātri haṃsāḥ pulināny adhṛṣṭāḥ |
gatāḥ śramaṃ mānasavāsalubdhāḥ @
sasārasāḥ krauñcagaṇānuviddhāḥ ||
na bhānti nadyo 'dya sarāṃsi caiva @
hatatviṣaś cāyatacārunetre |
gateṣu haṃseṣv atha sāraseṣu @
rathāṅgatulyāhvayaneṣu caiva ||
bhogaikadeśena śubhaṃ śayānaṃ @
druvaṃ jagannātham upendram īśam |
nidrābhyupetā varakālatajjñā @
śriyaṃ praṇamyottamacārurūpām ||
nidrāyamāṇe bhagavaty upendre @
meghāmbarākrāntaniśākaro 'dya |
padmāmalābhaḥ kamalāyatākṣi @
kṛṣṇasya vaktrānukṛtiṃ karoti ||
kadambanīpārjunaketakānāṃ @
srajo dhruvaṃ kṛṣṇam upānayanti |

puṣpāṇi cānyāny ṛtavaḥ samastāḥ @
kṛṣṇāt prasādān abhikāṅkṣamāṇāḥ ||
nāgāś caranto viṣadigdhavaktrāḥ @
spṛśanti puṣpāṇy atha pādapānām |
pepīyamānān bhramarair janānāṃ @
kautūhalaṃ te janayanty atīva ||
toyātibhārāmbudavṛndanaddhaṃ @
nabhaḥ patiṣyantam ivābhīvīkṣya |
nipātagambhīram atipraviṣṭaṃ @
manoharaṃ cārumukhastanoru ||
balākamālākulamālyadāmnā @
nirīkṣya ramyaṃ ghanavṛndam etat |
sasyāni bhūmāv abhivarṣamāṇaṃ @
jagaddhitārthaṃ vimalāṅgayaṣṭi ||
jalāvalambāmbudavṛndakarṣī @
ghanair ghanān yodhayatīva vāyuḥ |
pravṛttacakro nṛpatir vanasthān @
gajān gajaiḥ svair iva vīryadṛptān ||
abhaumam ambho visṛjanti meghāḥ @
pūtaṃ pavitraṃ pavanaiḥ sugandhi |
harṣāvahaṃ cātakabarhiṇānāṃ @
varāṇḍajānāṃ jaladapriyāṇām ||
plavaṃgamaḥ ṣoḍaśapakṣaśāyī @
virauti goṣṭhaḥ saha kāminībhiḥ |
ṛco dvijātiḥ priyasatyadharmā @
yathā suśiṣyaiḥ paricaryamāṇaḥ ||
guṇo mahāṃs toyajakālajo 'yaṃ @
pravṛddhameghasvanabhīṣitā yat |
pariṣvajantyaḥ parivardhayanti @
vināpi śayyāsamayaṃ priyāṇām ||
doṣo 'yam ekaḥ salilāgamasya @
māṃ pratyudārān vayavarṇaśīle |
na dṛśyate yat tava vaktratulyo @
ghanagrahagrastatanuḥ śaśāṅkaḥ ||
pradṛśyate bhīru yadā śaśāṅko @
ghanāntarastho jagataḥ pradīpaḥ |
tadā nu paśyanti janāḥ prahṛṣṭā @
banduṃ pravāsād iva saṃnivṛttam ||
tatrotsavaḥ kāmasamāgamānāṃ @
pradṛśyate yatra sudhāśaśāṅkaḥ ||

vilāpasākṣī priyahīnitānāṃ @
saṃdṛśyate bhīru yadā śaśāṅkaḥ |
netrotsavaḥ proṣitakāmukānāṃ @
dṛṣṭvaiva kāntaṃ bhavatīty avaimi ||
netrotsavaḥ kāntasamāgatānāṃ @
dāvāgnitulyaḥ priyahīnitānām |
tenaiva dehena varāṅganānāṃ @
candro 'pi tāvat priyavipriyaś ca ||
vināpi candreṇa pure pitus te @
yataḥ prabhā candragabhastigaurī |
guṇāguṇaṃ candramaso na vetsi @
yatas tato 'haṃ praśaśaṃsayiṣye ||
avāpa yo brāhmaṇarājyam īḍyo @
durāpamanyaiḥ sukṛtais tapobhiḥ |
gāyanti viprāḥ pavamānasaṃjñaṃ @
yaṃ sāmagāḥ parvaṇi cāpy udāram ||
pitā budhasyottamavīryakarmā @
purūravā yasya suto nṛdevaḥ |
prāṇāgnir īḍhyo 'gnim ajījanad yo @
naṣṭaṃ śamīgarbhabhavaṃ bhavātmā ||
tathaiva paścāc cakame mahātmā @
puror vaśīm apsarasāṃ variṣṭhām |
pītaḥ purā yo 'mṛtasarvadeho @
munipravīrair varagātri ghoraiḥ ||
nṛpaḥ kuśāgraiḥ punar eva yaś ca @
dhīmān gato 'gnir divi pūjyate ca |
āyuś ca vaṃśe nahuṣaś ca yasya @
yo devarājatvam avāpa vīraḥ ||
devātidevo bhagavān prasūto @
vaṃśe harir yasya jagat praṇetā |
bhaimapravīraḥ surakāryahetor @
yaḥ subhru dakṣasya vṛtaḥ sutābhiḥ ||
babhūva rājā ca vasuś ca yasya @
vaṃśe mahātmā śāśivaṃśaketuḥ |
yaś cakravartitvam avāpa vīraḥ @
svaiḥ karmabhiḥ śakrasamaprabhāvaḥ ||
yaduś ca rājā śāśivaṃśamukhyo @
yo 'vāpa mahyām adhirājabhāvam |
bhojāḥ kule yasya narādhipasya @
vīrāḥ prasūtāḥ surarājatulyāḥ ||

na kutsito yasya nṛpo 'sti vaṃśe @
na nāstiko naikṛtiko 'tha vāpi |
aśraddadhāno 'py atha vā kadaryaḥ @
śauryeṇa vā vāriruhākṣi hīnaḥ ||
vaṃśe vadhūs tvaṃ kamalāyatākṣi @
ślāghyā guṇānām api pātrabhūtā |
kuru praṇāmaṃ śikharāgradanti @
tasya tvamīśasya satāṃ priyasya ||
sadāśivenāpi dhṛtasya maulau ||
nārāyaṇātmabhavāyanāya @
lokāyanāya tridaśāyanāya |
khagendraketoḥ puruṣottamāya @
kuru praṇāmaṃ śvaśurāya devi ||
satrāvasāne tu muneḥ kaśyapasyātitejasaḥ /
jagmur devāsurāḥ svāni sthānāny amitavikramāḥ //
vajranābho 'pi nirvṛtte satre kaśyapam abhyagāt /
trailokyavijayākāṅkṣi tam uvācātha kaśyapaḥ //
vajranābha nibodhasva śrotavyaṃ yadi cen mama /
vasa vajrapure putra svajanena samāvṛtaḥ //
tapasābhyadhikaḥ śakraḥ śaktaś caiva svabhāvataḥ /
brahmaṇyaś ca kṛtajñaś ca jyeṣṭhaḥ śreṣṭhatamo gunaiḥ //
rājā kṛtsnasya jagataḥ pātrabhūtaḥ satāṃ gatiḥ /
saṃprāpto lokarājyaṃ sa sarvabhūtahite rataḥ //
naiva śakyas tvayā jetuṃ vajranābha vihanyase /
ahiṃ padā vyutkraman vai na cirād vinaśiṣyasi //
vajranābhas tu tad vākyaṃ nābhinandati bharata /
kālapāśaparītāṅgo martukāma ivauṣadham /
abhivādya sa durbuddhiḥ kaśyapaṃ lokabhāvanam /
trailokyavijayārambhe matiṃ cakre durāsadaḥ //
jñātiyodhān samānīya mitrāṇi subahūni ca /
pratasthe svargam evāgre vijigīṣur viśāṃ pate //
etasminn antare devau kṛṣṇendrau ca mahābalau /
preṣayām āsatur haṃsān vajranābhavadhaṃ prati //
tayos tad vacanaṃ śrutvā haṃsā vajrapuraṃ yayuḥ /
ūcuś ca vacanaṃ teṣāṃ śakrakeśavayos tadā //
samāgatās tu tac chrutvā yadumukhyā mahābalāḥ /
mantrayitvā mahātmānaś cintām āpedire tadā /
vajranābho 'dya hantavyaḥ pradyumnenety asaṃśayam /
tayor duhitaro bhāryā bhaktyā tāḥ sarvabhāvanāḥ //
sarvāḥ sagarbhās tāś caiva kiṃ tu kāryam anantaram /

prāptaḥ prasavakālaś ca tāsāṃ nāticirād iva //
saṃmantrayitvaitad arthaṃ haṃsān ūcur mahābalāḥ /
ākhyeyam arthavat kṛtsnaṃ śakrakeśavayos tadā //
haṃsair gatvā tadākhyātaṃ devayos tad yathātatham //
tābhyāṃ haṃsās tu saṃdiṣṭā na bhetavyam iti prabho //
utpatsyanti gunaiḥ ślāghyāḥ putrā vaḥ kāmarūpiṇaḥ /
garbhasthāḥ sarvavedāṃś ca sāṅgān vetsyanty aninditāḥ //
tathā cānāgataṃ sarvam astrāṇi vividhāni ca /
sadya eṣa yuvānaś ca bhaviṣyanti supaṇḍ itāḥ //
evam uktvā gatā haṃsāḥ punar vajrapuraṃ vibho /
śaśaṃsuś caiva bhaimānāṃ śakrakeśavabhāṣitam //
prabhāvatī tadā putraṃ suṣuve sadṛśaṃ pituḥ /
sadyoyauvanasaṃprāptaṃ sarvajñaṃ caiva bhārata //
māsamātreṇa suṣuve devī candravatī nṛpa /
candraprabham iti khyātaṃ tanayaṃ sadṛśaṃ pituḥ //
sadyaś ca yauvanaprāptaṃ sarvajñatvaṃ ca bhārata /
guṇavaty- api putraṃ ca guṇavantam aninditā //
yuvānāv atha sadyas tau sarvaśāstrārthakovidau /
indropendraprasādena saṃvṛttau yadunandanau //
harmyapṛṣṭhe vardhamānā hṛṣṭās te yadunandanāḥ /
indropendrecchayā vīra nānyathety avadhāryatām //
niveditāś ca saṃbhrāntair dautair ākāśarakṣibhiḥ /
vajranābhāya vīrāya triviṣṭapajayaiṣiṇe //
vicārya sarve gṛhyantāṃ mamaite gṛhadharṣakāḥ /
ity uvācāsurapatir vajranābho durāsadaḥ //
tataḥ sainyaṃ samājñaptam asurendreṇa dhīmatā /
āvārayām āsa diśaḥ sarvāḥ kurukulodvaha //
gṛhyantām āśu vadhyantām iti vācas tatas tataḥ /
uccerur asurendrasya śāsanād ariśāsana //
tac chrutvā vyathitās teṣāṃ mātaraḥ putravatsalāḥ /
rurudus tā rudantyo 'tha pradyumnaḥ sahasābravīt //
mā bhaiṣṭa jīvamāneṣu sthiteṣv asmāsu sarvathā /
kiṃ no daityāḥ kariṣyanti sarvathā bhadram astu vaḥ //
prabhāvatīm athovāca pradyumno viklavāṃ sthitām /
pitā tava gadāpāṇiḥ pitṛvyaś ca sthitas tava //
bhrātaraś caiva te devi jñātayaś ca tathāpare /
ete pūjyāś ca mānyāś ca tavārthe khalu sarvathā //
bhaginyau pṛccha bhadraṃ te kāle 'yaṃ khalu dāruṇaḥ /
maraṇaṃ sahamānānāṃ yudhyatāṃ vijayo dhruvam //
dānavendrādayo hy ete yotsyante 'smadvadhaiṣiṇaḥ /

kim atra kāryam asmābhiḥ sarvaiś cakrāntarasthitaiḥ //
prabhāvatī rudantī tu pradyumnam idam abravīt /
śirasy añjalim ādhāya jānubhyāṃ patitā kṣitau //
gṛhāṇa śastram ātmānaṃ rakṣa śatrunibarhaṇa /
jīvanputrāṃś ca dārāṃś ca draṣṭāsi yadunandana //
āryāṃ nṛvara vaidarbhīm aniruddhaṃ ca mānada /
smṛtvaitān mokṣayātmānaṃ vyasanād arimardana //
durvāsasā varo datto muninā mama dhīmatā /
vaidhavyarahitā hṛdyā jīvaputrā bhaviṣyasi //
eṣa me hṛdayāśvāso bhavitā na tad anyathā /
sūryāgnitejaso vākyaṃ muner indrānujātmaja //
ity uktvā sāsim ādāya sūpaspṛṣṭvā manasvinī /
pradadau raukmiṇeyāya jayasveti varaṃ varā //
sa taṃ jagrāha dharmātmā prahṛṣṭenāntarātmanā /
praṇamya śirasā dattaṃ priyayā bhaktiyuktayā //
candravaty- api nistriṃśaṃ gadāya pradadau mudā /
tathā guṇavatī caiva sāmbāyāsiṃ mahātmane //
haṃsaketum athovāca pradyumnaḥ praṇataṃ prabhuḥ /
ihaiva sāmbasahitau yudhyasva saha dānavaiḥ //
ākāśe dikṣu sarvāsu yotsyāmy aham āriṃdama /
ity uktvātha rathaṃ cakre māyayā māyināṃ varaḥ //
sahasraśirasaṃ nāgaṃ kṛtvā sārathim ātmavān /
anantabhogaṃ kauravya sarvanāgottamottamam //
sa tena rathamukhyena harṣayan vai prabhāvatīm /
cacārāsurasainyeṣu tṛṇeṣv iva hutāśanaḥ //
śarair āśīviṣaprakhyair ardhacandrānukāribhiḥ /
bhedanair gādhanaiś caiva tatarda ditisaṃbhavān //
asurāś ca raṇe mattāḥ kārṣṇiṃ śatrair itas tataḥ /
jaghnuḥ kamalapatrākṣaṃ paraṃ niścayam āsthitāḥ //
ciccheda bāhūn keṣāṃcit keyūravalayojjvalān /
sukuṇḍalāni cānyeṣāṃ śirāṃsy api sa cicchide //
kṣuracchinnaiḥ śirobhis taiḥ kāyaiś ca śakalair api //
asurāṇāṃ mahī kīrṇā pradyumnenātitejasā //
deveśvaro devagaṇaiḥ sahitaḥ samitiṃjayaḥ /
dadarśa mudito yuddhaṃ bhaimānāṃ ditijaiḥ saha //
ye gadaṃ caiva sāmbaṃ ca daityāḥ samabhidudruvuḥ /
te yayur nidhanaṃ sarve yādāṃsīva mahodadhau //
viṣamaṃ tu tadā yuddhaṃ dṛṣṭvā devapatir hariḥ /
gadāya preṣayām āsa svarathaṃ harivāhanaḥ //
dideśa mātalisutaṃ yantāraṃ ca suvarcasam /