Harivaṃśa, Appendix I · Part 221240

andhakasyātighorasya baladṛptasya durmateḥ //
niroṃkāravaṣaṭkāraṃ jagad vīra tadābhavat /
andhakasyātighorasya bhayāt kurukulodvaha //
kurūn athottarān pāpo drāvayām āsa bhārata /
bhadrāśvān ketumālāṃś ca jambudvīpāṃs tathaiva ca //
mānayanti ca taṃ devā dānavāś ca durāsadāḥ /
bhūtāni ca tathānyāni samarthāny api sarvathā //
ṛṣayo vadhyamānās tu sametā brahmavādinaḥ /
acintayann andhakasya vadhaṃ dharmabhṛtāṃ vara //
teṣāṃ bṛhaspatir madhye dhīmān idam athābravīt /
nāsya rudrād ṛte mṛtyur vidyate ca kathaṃcana //
tathā vare dīyamāne kaśyapenāpi śabditaḥ /
nāhaṃ rudrāt paritrātuṃ śakta ity eva dhīmatā //
tad upāyaṃ cintayāmaḥ śarvo yena sanātanaḥ /
jānīyāt sarvabhūtāni pīḍyamānāni śaṃkaraḥ //
viditārtho hi bhagavān avaśyaṃ jagataḥ prabhuḥ /
aśrupramarjanaṃ devaḥ kariṣyati satāṃ gatiḥ //
vrataṃ hi devadevasya bhavasya jagato guroḥ /
santo 'sadbhyo rakṣitavyā brāhmaṇās tu viśeṣataḥ //
te vayaṃ nāradaṃ sarve prayāmaḥ śaraṇaṃ dvijaṃ /
upāyaṃ vetsyate tatra vayasyo hi bhavasya saḥ //
bṛhaspativacaḥ śrutvā sarve te 'tha tapodhanāḥ /
tāvad dadṛśur ākāśe prāptaṃ devarṣisattamam /
pūjayitvā yathānyāyaṃ satkṛtya vidhivan munim //
devarṣe bhagavan sādho kailāsaṃ vraja satvaram /
vijñaptum arhase devam andhakasya vadhe haram //
trāṇārthaṃ nāradaṃ procus tāṃs tatheti sa coktavān //
ṛṣiṣv atha prayāteṣu tat kāryaṃ nārado muniḥ /
vicārya manasā vidvān iti kāryaṃ sa dṛṣṭavān //
sa devadevaṃ bhagavān draṣṭuṃ munir athāyayau /
mandāravanamadhyastho yatra nityaṃ vṛṣadhvajaḥ //
sa tatra rajanīm ekām uṣitvā munisattamaḥ /
mandārāṇāṃ vane ramnye dayitaḥ śūlapāṇinaḥ //
ājagāma punaḥ svargaṃ labdhvānujñāṃ vṛṣadhvajāt /
mandārapuṣpaiḥ sukṛtāṃ mālām ābadhya bhārata //
grathitāṃ saviśeṣāṃ tāṃ sarvagandhottamottamām /
saṃtānamālyadāmaṃ ca sarvais taiḥ kusumaiḥ kṛtam //
tac ca kaṇṭhe samāsajya mahāgandhaṃ nārādhipa /
āyayāv andhako yatra durātmā baladarpitaḥ //
andhakas tv atha taṃ dṛṣṭvā gandham āghrāya cottamam /

saṃtānakānāṃ sraṅmālāṃ mahāgandhāṃ mahāmuneḥ //
kuto 'yaṃ puṣpajātir vā kamanīyā tapodhana /
gandhān varṇāñ śubhāṃs tān hi bhoḥ puṣyati muhur muhuḥ //
svarge saṃtānakusumāny ativartanti sarvathā //
kaḥ prabhus tasya deśasya yaḥ sa sukṛtavān mune /
ācakṣya yady anugrāhyā vayaṃ te devatātithe //
ācakṣva me mune sarvaṃ saṃsiśasva varaṃ hi vai /
yad yad iṣṭaṃ mamāpi syāt tad deyaṃ devatātithau /
tam uvāca muniśreṣṭhaḥ prahasann iva bhārata /
grahāya dakṣiṇe haste mahatas tapaso nidhiḥ //
mandaraḥ parvataśreṣṭho vīra kāmagamaṃ vanam /
tatra caivaṃvidhaṃ puṣpaṃ bhoḥ sṛṣṭiḥ śūlapāṇinaḥ /
na tu tatra vanaṃ kaścid acchandena mahātmanaḥ /
praveṣṭuṃ labhate tad dhi rakṣanti pramathottamāḥ //
nānāpraharaṇā ghorā nānāveṣā durāsadāḥ /
avadhyāḥ sarvabhūtānāṃ mahādevābhirakṣitāḥ //
nityaṃ prakrīḍate tatra somaḥ sapravaro haraḥ /
mandāradrumaṣaṇḍeṣu sarvātmā sarvabhāvanaḥ //
tapoviśeṣair ārādhya haraṃ tribhuvaneśvaram /
śakyaṃ mandārapuṣpāṇi prāptuṃ kaśyapavaṃśaja //
strīratnamaṇiratnāni yāni cānyāni cāpy atha /
kāṅkṣitāni phalanti sma te drumā haravallabhāḥ //
na tatra sūryaḥ somo 'tha tapaty atulavikrama /
svayaṃprabhaṃ taruvanaṃ tad bho duḥkhavivarjitam //
tatra gandhāḥ sravanty anye ratnāny anye mahādrumāḥ /
vāsāṃsi vividhāny anye sugandhāni mahābala //
bhakṣyaṃ bhojyaṃ ca peyaṃ ca coṣyaṃ lehyaṃ tathaiva ca /
tarubhyaḥ sravate tebhyo vividhaṃ manasepsitam //
pipāsā vā bubhukṣā vā glāniś cintāpi vānagha /
na mandāravane vīra bhavatīty upadhāryatām //
na te varṇayituṃ śakyā guṇā varṣaśatair api /
guṇā ye tatra vartante svargād bahuguṇottarāḥ //
atīva vijayel lokān samahendrān na saṃśayaḥ /
ekāham api yas tatra vased vai ditijottama //
svargasyāpi hi tat svargaṃ sukhānām api sat sukham /
babhūva jagataḥ sarvam iti me dhīyate manaḥ //
andhako nāradavacaḥ śrutvā tattvena bhārata /
mandaraṃ parvataṃ gantuṃ mano dadhre mahāsuraḥ //
so 'surān sumahātejāḥ samānīya mahābalaḥ /
jagāma mandaraṃ kruddho mahādevālayaṃ tadā //

taṃ mahābhrapraticchannaṃ mahauṣadhisamākulam /
nānāsiddhasamākīrṇaṃ maharṣigaṇasevitam //
candanāgaruvṛkṣāḍhyaṃ saraladrumasaṃkulam /
kiṃnarodgītaramyaṃ ca bahunāgakulākulam //
vātoddhūtair vanaiḥ phullair nṛtyantam iva ca kvacit /
prasrutair dhātubhiś citrair viliptam iva ca kvacit //
pakṣisvanaiḥ sumadhurair nadantam iva ca kvacit /
haṃsaiḥ śucipadaiḥ kīrṇaṃ saṃpatadbhir itas tataḥ //
mahābalaiś ca mahiṣaiś caradbhir daityanāśanaiḥ /
candrāṃśuvimalaiḥ siṃhair bhūṣitaṃ himasaṃcayam //
mṛgarājaśatākīrṇaṃ mṛgavṛndaniṣevitam //
camarīgaṇasaṃkīrṇaṃ śabarīgaṇasaṃkulam /
sa mandaraṃ giriṃ prāha rūpiṇaṃ baladarppitaḥ /
vetsi tvaṃ hi yathāvadhyo varadānād ahaṃ pituḥ //
mama caiva vaśe sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram /
pratiyoddhuṃ na māṃ kaścid icchaty api gire bhayāt //
pārijātavanaṃ cāsti tava sānau mahāgire /
sarvakāmapradaiḥ puṣpair bhūṣitaṃ ratnam uttamam //
tad ācakṣvopabhokṣyāmi tad vanaṃ tava sānujam //
kiṃ kariṣyasi kruddhas tvaṃ mano hi tvarate mama //
trātāraṃ nānupaśyāmi mayā khalv arditasya te /
ity ukto mandaras tena tatraivāntarhito 'bhavat /
tato 'ndhako 'tiruṣito varadānena darpitaḥ /
mumoca nādaṃ sumahad idaṃ vacanam abravīt //
mayā nāma yācyamāno yasmān na bahu manyase /
ahaṃ cūrṇīkaromi tvāṃ balaṃ parvata paśya me //
evam uktvā gireḥ śṛṅgam utpāṭya bahuyojanam /
niṣpipeṣa gires tasya śṛṅge 'thānyatra vīryavān /
saha tair asuraiḥ sarvair varadānena darpitaḥ //
taṃ pracchannanadījālaṃ bhajyamānaṃ mahāgirim /
viditvā bhagavān rudraś cakārānugrahaṃ gireḥ //
saviśeṣataraṃ vīra mattadvipamṛgāyutam /
nadījālair bahutarair ācitaṃ citrakānanam /
nabhaścyutaiḥ purā yadvat tadvad eva virājate //
atha devaprabhāvena śṛṅgāṇy utpāṭitāni tu /
kṣiptāni cāsurān eva ghnanti ghorāṇi bhārata //
kṣiptvā ye prapalāyante śṛṅgāṇi tu mahāsurāḥ /
śṛṅais tais taiḥ sma vadhyante parvatasya janādhipa //
ye svasthās tv asurās tatra tiṣṭhanti girisānuṣu /
śṛṅgais te tasya vadhyante mandarasya mahāgireḥ //

tato 'ndhakas tadā dṛṣṭvā senāṃ tāṃ sūditāṃ tathā /
ruṣitaḥ sumahānādaṃ naditvedaṃ tadābravīt //
āhvayaitaṃ vanaṃ yasya yuddhārtham upatiṣṭhatu /
kiṃ tvayācala yuddhena hatāḥ sma cchadmanā raṇe //
evam ukte tv andhakena vṛṣabheṇa maheśvaraḥ /
saṃprāptaḥ śūlam udyamya devo 'ndhakajighāṃsayā //
pramathānāṃ gaṇair dhīmān vṛto vai bahulocanaḥ /
tathā bhūtagaṇaiś caiva dhīmān bhūtagaṇeśvaraḥ //
pracakampe tataḥ kṛtsnaṃ trailokyaṃ ruṣite hare /
sindhavaś ca pratisrotam ūhuḥ prajvalitodakāḥ //
jagmur diśo 'gnidāhaṃ ca sarvato haratejasā /
yuyudhuś ca grahāḥ sarve viparītā janādhipa //
celuś ca girayas tatra kāle kurukulodvaha /
pravavarṣātha parjanyaḥ sadhūmāṅgāravṛṣṭimān //
uṣṇabhāś candramāś cāsīt sūryaḥ śītaprabhas tathā /
na brahma vividus tatra munayyo brahmavādinaḥ //
vaḍavāḥ suṣuvur gāś ca gāvo 'śvān api cānagha /
petur vṛkṣāś ca medinyām acchinna bhasmasātkṛtāḥ //
bādhante vṛṣabhā gāś ca gāvaś cāruruhur vṛṣān /
rākṣasā yātudhānāś ca piśācāś cāpi sarvaśaḥ //
andhakaṃ purataḥ kṛtvā parivavrur vṛṣabhadhvajam /
andhako 'pi mahātejā bāṇair api vavarṣa tam //
viparītaṃ jagad dṛṣṭvā mahādevas tathā gatam /
mumoca bhagavāñ śūlaṃ pradīptāgnisamaprabham //
tat papāta harotsṛṣṭam andhakorasi durdharam /
bhasmasāc cākarod raudram andhakaṃ sādhukaṇṭakam //
tato devagaṇāḥ sarve munayaś ca tapodhanāḥ /
śaṃkaraṃ tuṣṭuvuś caiva jagacchatrau nibarhite //
devaduṃdubhayo neduḥ puṣpavṛṣṭiḥ papāta ha /
trailokyaṃ virvṛtaṃ cāsīn narendra vigatajvaram //
prajagur devagandharvā nanṛtuś cāpsarogaṇāḥ /
jepuś ca brāhmaṇā vedān ījuś ca kratubhis tathā //
grahāḥ prakṛtim āpedur ūhur nadyo yathā purā /
na jajvāla jale vahnir āśāḥ sarvāḥ prasedire //
mandaraḥ parvataśreṣṭhaḥ pureva virarāja ha /
śriyā paramayā juṣṭaḥ sarvatejaḥsamucchrayāt //
reme somaś ca bhagavān pārijātavane haraḥ /
supracārān surān kṛtvā śakrādīn dharmataḥ prabhuḥ //
mune 'ndhakavadhaḥ śrāvyaḥ śruto 'yaṃ khalu bho mayā /
śāntis trayāṇāṃ lokānāṃ kṛtā devena dhīmatā //

nikumbhasya hataṃ dehaṃ dvitīyaṃ cakrapāṇinā /
yadarthaṃ ca yathā caiva tad bhavān vaktum arhati //
śraddadhānasya rājendra vaktavyaṃ bhavato 'nagha /
caritaṃ lokanāthasya harer amitatejasaḥ //
dvāravatyāṃ nivasato viṣṇor atulatejasaḥ /
samudrayātrā saṃprāptā tīrthe piṇḍārake nṛpa //
ugraseno narapatir vasudevaś ca bhārata /
nikṣiptau nagarādhyakṣau śeṣāḥ sarve vinirgatāḥ //
pṛthag balaḥ pṛthag dhīmāl lokanātho janārdanaḥ /
goṣṭhyaḥ pṛthak kumārāṇāṃ nṛdevāmaratejasām //
gaṇikānāṃ sahasrāṇi niḥsṛtāni narādhipa /
kumaraiḥ saha vārṣṇeyai rūpavadbhiḥ svalaṃkṛtaiḥ //
daityādhivāsaṃ nirjitya yadubhir dṛḍhavikramaiḥ /
veśyā niveśitā vīra dvāravatyāṃ sahasraśaḥ //
sāmānyās tāḥ kumārāṇāṃ krīḍānāryo mahātmanām /
icchābhojyā guṇair eva rājanyā veśayoṣitaḥ /
sthitir eṣā hi bhaimānāṃ kṛtā kṛṣṇena dhīmatā /
strīnimittaṃ bhaved vairaṃ mā yadunām iti prabho //
revatyā caikayā sārdhaṃ balo reme 'nukūlayā /
cakravākānurāgeṇa yaduśreṣṭhaḥ pratāpavān //
kādambarīpānakalo bhūṣito vanamālayā /
cikrīḍa sāgarajale revatyā sahito balaḥ //
ṣoḍaśa strīsahasrāṇi jale jalajalocanaḥ /
ramayām āsa govindo vaiśvarūpyeṇa sarvakṛt //
aham iṣṭā mayā sārdhaṃ jale vasati keśavaḥ /
iti tā menire sarvā nārāyaṇaparāḥ striyaḥ //
sarvāḥ suratacihnāṅgyaḥ sarvāḥ suratatarpitāḥ /
mānam ūhuś ca tāḥ sarvā govinde bahumānajam //
aham iṣṭaham iṣṭeti snigdhe parijane tadā /
nārāyaṇās triyaḥ sarvā mudā śaślāghire śubhāḥ //
karajadvijacihnāni kucādharagatāni tāḥ /
dṛṣṭvā dṛṣṭvā jahṛṣire darpaṇeṣv aṅgalakṣaṇam //
gotram uddiśya kṛṣṇasya jagire kṛṣṇayoṣitaḥ /
pibantya iva kṛṣṇasya nayanair vadanāmbujam //
kṛṣṇārpitamanodṛṣṭyaḥ kāntā nārāyaṇastriyaḥ /
manoharatarā rājann abhavann ekaniścayāḥ //
ekārpitamanodṛṣṭyo nerṣyā tāś cakrire 'ṅganāḥ //
nārāyaṇena devena tarpyamāṇamanorathāḥ //
śirāṃsi garvitāny ūhuḥ sarvā niravaśeṣataḥ /
vāllabhyaṃ keśavamayaṃ vahantyaś cārudarśanāḥ //

tābhis tu saha cikrīḍa sarvābhir harir ātmavān /
vaiśvarūpyeṇa vidhinā samudre vimale jale //
uvāha sarvagandhāḍhyaṃ svacchaṃ vāri mahodadhiḥ /
toyaṃ cālavaṇaṃ vīra vāsudevasya śāsanāt //
gulphadaghnaṃ jānudaghnam ūrudaghnam athāpi vā /
nāryas tāḥ stanadaghnaṃ vā jalaṃ samabhikāṅkṣitam //
siṣicuḥ keśavaṃ patnyo dhārā iva mahodadhim /
siṣeca taśca govindo meghaḥ phullalatā iva //
avalambyāparāḥ kaṇṭhe hariṃ hariṇalocanāḥ /
upagūhasva māṃ vīra patāmīty abruvan striyaḥ //
kāścit kāṣṭhamayais teruḥ plavaiḥ sarvāṅgaśobhanāḥ /
krauñcabarhiṇanāgānām ākārasadṛśaiḥ striyaḥ //
makarākṛtibhiś cānyā mīnābhair api cāparāḥ /
bahurūpākṛtidharaiḥ pupluvuś cāparāḥ striyaḥ //
stanakumbhais tathā terūḥ kumbhair iva tathāparāḥ /
samudrasalile ramye harṣayantyo janārdanam //
rarāma saha rūkmiṇyā jale tasmin mudā yutaḥ /
yenaiva kāryayogena ramaty amarasattamaḥ /
tat tad eva hi tāś cakrur mudā nārāyaṇastriyaḥ //
tanuvastrāvṛtās tanvyo lilāyantyas tathāparāḥ /
cikrīḍur vāsudevasya jale jalajalocanāḥ //
yasyā yasyās tu yo bhāvas tāṃ tāṃ tenaiva keśavaḥ /
anupraviśya bhāvajño nināyātmavaśaṃ vaśī //
hṛṣīkeśo 'pi bhagavān hṛṣīkeśaḥ sanātanaḥ /
babhūva vaiśvarūpyeṇa kāntāvaśagataḥ prabhuḥ //
kulaśīlasamo 'smākaṃ yogyo 'yam iti menire /
vaiśvarūpyeṇa vartantam aṅganās tā janārdanam //
dakṣā dākṣiṇyayuktaṃ taṃ smitapūrvābhibhāṣiṇam /
kṛṣṇaṃ bhāryāś cakamire bhaktyā ca bahu menire //
pṛthag goṣṭhyaḥ kumārāṇāṃ prakāśaṃ strīgaṇaiḥ saha /
alaṃcakrur jalaṃ vīrāḥ sāgarasya guṇākarāḥ //
gītanṛtyavidhijñānāṃ tāsāṃ strīṇāṃ janeśvara /
tejasāpy āhṛtānāṃ te dākṣaṇyāt tasthire vaśe /
śṛṇvantaś cārugītāni tathā svabhinayāny api /
tūryāṇy uttamanārīṇāṃ mumudur yadupuṃgavāḥ //
pañcacūḍās tataḥ kṛṣṇaḥ kauberyaś ca varāpsarāḥ /
māhendrīś cānayām āsa vaiśvarūpyeṇa hetunā //
tāḥ provācāprameyātmā sāntvayitvā jagat prabhuḥ /
upasthitāś ca praṇatāḥ kṛtāñjalipuṭās tathā //
krīḍāyuvatyo bhaimānāṃ praviśadhvam aśaṅkitāḥ /

matpriyārthaṃ varārohā ramayadhvaṃ ca yādavān //
darśayadhvaṃ guṇān sarvān nṛtyagītai rahaḥsu ca /
tathābhinayayogeṣu vādyeṣu vividheṣu ca //
evaṃ kṛte vidhāsyāmi śreyo vo manasepsitam /
maccharīrasamā hy ete sarve niravaśeṣataḥ //
śirasājñāṃ tu tāḥ sarvāḥ pratigṛhya hares tadā /
krīḍāyuvatyo viviśur bhaimānām apsarovarāḥ //
tābhiḥ praviṣṭamātrābhir dyotitaḥ sa mahārṇavaḥ /
saudāminībhir nabhasi ghanavṛnda ivānagha //
tā jale sthalavat sthitvā jaguś cāthāpy avādayan /
cakruś cābhinayaṃ samyak svargāvāsa ivāṅganāḥ //
gandhair mālyaiś ca tā divyair vastraiś cāyatalocanāḥ /
helābhir hāsabhāvaiś ca jahrur bhaimamanāṃsy atha //
kaṭākṣair iṅgitair hāsaiḥ kalaroṣaiḥ prasāditaiḥ /
manonukūlair bhaimānāṃ samājahrur manāṃsi tāḥ //
utkṣipyotkṣipya cākāśaṃ vātaskandhān bahūṃś ca tān /
madirāvaśagā bhaimā mānayanti varāpsarāḥ /
kṛṣṇo 'pi teṣāṃ prītyarthaṃ vijahre viyati prabhuḥ /
sarvaiḥ ṣoḍaśabhiḥ sārdhaṃ strīsahasrair mudānvitaḥ //
prabhāvajñās tu te vīrāḥ kṛṣṇasyāmitatejasaḥ /
na jagmur vismayaṃ bhaimā gāmbhīryaṃ paramāsthitāḥ //
kecid raivatakaṃ gatvā punar āyānti bhārata /
gṛhān anye vanāny anye kāṅkṣitāny arimardana //
apeyaḥ peyasalilaḥ sāgaraś cābhavat tadā /
ājñayā lokanāthasya viṣṇor atulatejasaḥ //
adhāvan sthalavac cāpi jale jalajalocanāḥ /
gṛhya haste tathā nāryo yuktā majjaṃs tathāpi ca //
bhakṣyabhojyāni peyāni coṣyaṃ lehyaṃ tathaica ca /
bahuprakāraṃ manasā dhyāte teṣāṃ bhavaty uta //
amlānamālyadhāriṇyas tāḥ striyas tān aninditān /
rahaḥsu ramayāṃ cakruḥ svarge devaratānugāḥ //
naubhir gṛhaprakārābhiś cikrīḍur aparājitāḥ /
snātānuliptamuditāḥ sāyāhne 'ndhakavṛṣṇayaḥ //
āyatāś caturasrāś ca vṛttāś ca svastikās tathā /
prāsādā nauṣu kauravya vihitā viśvakarmaṇā //
kailāsamandaracchandā merucchandās tathaiva ca /
tathā nānāvayaśchandās tathehāmṛgarūpiṇaḥ //
vaidūryatoraṇaiś citrāś citrābhir maṇibhaktibhiḥ /
masāragalvarkamayaiś citrabhaktiśatair api //
prakrīḍagaruḍacchandāś citrā kanakarītibhiḥ /

krauñcacchandāḥ śukacchandā gajacchandās tathāpare //
karṇadhārair gṛhītās tā nāvaḥ kārtasvarojjvalāḥ /
salilaṃ śobhayām āsuḥ sāgarasya mahormimat //
samucchritaiḥ sitaiḥ potair yānapātrais tathaiva ca /
naubhiś ca jhillikābhiś ca śuśubhe varuṇālayaḥ //
purāṇy ākāśagāmīni gandharvāṇām itas tataḥ /
babhramuḥ sāgarajale bhaimayānāni bhārata //
nandanacchandayukteṣu yānapātreṣu bhārata /
nandanapratimaṃ sarvaṃ vihitaṃ viśvakarmaṇā //
udyānāni sabhā vṛkṣā dīrghikāḥ syandanāni ca /
niveśitāni svalpāni tādṛśāny eva sarvathā //
svargacchandeṣu cānyeṣu samāsāt svargasaṃnibhāḥ /
nārāyaṇājñayā vīra vihitā viśvakarmaṇā //
vaneṣu ruruvur hṛdyaṃ madhuraṃ caiva pakṣiṇaḥ /
manoharataraṃ caiva bhaimānām atitejasām //
devalokodbhavāḥ śvetā vilepuḥ kokilās tadā /
madhurāṇi vicitrāṇi yadūnāṃ kāṅkṣitāni ca //
candrāṃśusamarūpeṣu harmyapṛṣṭheṣu barhiṇaḥ /
nanṛtur madhurārāvāḥ śikhaṇḍigaṇasaṃvṛtāḥ //
patākā yānapātrāṇāṃ sarvāḥ pakṣigaṇāyutāḥ /
bhramarair upagītāś ca sragdāmāsaktavāsibhiḥ //
nārāyaṇājñayā vṛkṣāḥ puṣpāṇi mumucur bhṛśam /
ṛtavaś cānurūpāṇi vihāyasigatās tadā //
vavau manoharo vāto ratikhedaharaḥ sukhaḥ /
rajobhiḥ sarvapuṣpāṇāṃ yuktaś candanaśaityabhṛt //
śītoṣṇam icchatāṃ tatra babhūva vasudhāpate /
vāsudevaprasādena bhaimānāṃ krīḍatāṃ tadā //
na kṣutpipāsā na glānir na cintā śoka eva ca /
āviveśa tadā bhaimān prabhāvāc cakrapāninaḥ //
apraśāntamahātūryā gītanṛtyopaśobhitāḥ /
babhūvuḥ sāgarakrīḍā bhaimānām atitejasām //
bahuyojanavistīrṇaṃ samudraṃ salilāśayam /
rūdhvā cikrīḍur indrābhā bhaimāḥ kṛṣṇābhirakṣitāḥ //
paricchadasyānurūpaṃ yānapātraṃ mahātmanaḥ /
nārāyaṇasya devasya vihitaṃ viśvakarmaṇā //
ratnāni yāni trailaukye viśiṣṭāni viśāṃ pate /
kṛṣṇasya tāni sarvāṇi yānapātre 'titejasaḥ //
pṛthak pṛthaṅ nivāsāś ca strīṇāṃ kṛṣṇasya bhārata /
maṇivaidūryacitrāntāḥ kārtasvaravibhūṣitāḥ //
sarvartukusumākīrṇāḥ sarvagandhādhivāsitāḥ /

yadusiṃhāḥ śubhair juṣṭāḥ śakunaiḥ svargavāsibhiḥ //
reme balaś candanapaṅkadigdhaḥ @
kādambarīpānakalaḥ pṛthuśrīḥ |
raktekṣaṇo revatim āśrayitvā @
pralambabāhuḥ skhalitaprayātaḥ ||
nīlāmbudābhe vasane vasānaś @
candrāṃśugauro madirāvilākṣaḥ |
rarāja rāmo 'mbudamadhyam etya @
saṃpūrṇabimbo bhagavān ivenduḥ ||
vāmaikakarṇāmalakuṇḍalaśrīḥ @
smeraṃ manojñābjakṛtāvataṃsaḥ |
tiryakkaṭākṣaṃ priyayā mumoda @
rāmo mukhaṃ cārvabhivīkṣamāṇaḥ ||
athājñayā kaṃsanikumbhaśatror @
udārarūpo 'psarasāṃ gaṇaḥ saḥ |
draṣṭuḥ mudā revatim ājagāma @
balālayaṃ svargasamānam ṛddhyā ||
tāṃ revatīṃ cāpy atha vāpi rāmaṃ @
sarvā namaskṛtya varāṅgayaṣṭyaḥ |
vādyānurūpaṃ nanṛtuḥ sugātryaḥ @
samantato 'nyā jagire ca samyak ||
cakrus tathaivābhinayena labdhaṃ @
yathāvad eṣāṃ priyam arthayuktam ||
hṛdyānukūlaṃ ca valasya tasya @
tathājñayā raivatarājaputryāḥ ||
cikrīḍur anyāś ca tathaiva tāsāṃ @
taddeśabhāṣākṛtiveṣayuktaḥ |
sahastatālaṃ lalitaṃ salīlaṃ @
varāṅganāḥ sarvaratānatāṅgyaḥ ||
saṃkarṣaṇādhokṣajanandanāni @
saṃkīrtayantyo 'tha ca maṅgalāni |
kaṃsapralambādivadhaṃ ca ramyaṃ @
cāṇūraghātaṃ ca tathaiva raṅge ||
yaśodayā ca prathitaṃ yaśo 'tha @
dāmodaratvaṃ ca janārdanasya |
vadhaṃ tathāriṣṭakadhenukābhyāṃ @
vraje ca vāsaṃ śakunīvadhaṃ ca ||
tathā ca bhagnau yamalārjunau ca @
sṛṣṭiṃ vṛkāṇām api kālamuktām |
sa kāliyo nāgapatir hrade ca @

kṛṣṇena dāntaś ca yathā durātmā ||
śaṅkhahradād uddharaṇaṃ ca vīra @
padmotpalānāṃ madhusūdanena |
govardhano 'rthe ca gavāṃ dhṛto 'bhūd @
yathā ca kṛṣṇena janārdanena ||
kubjāṃ yathā gandhakapeṣikāṃ ca @
kubjatvahīnāṃ kṛtavāṃś ca krṣṇaḥ |
avāmanaṃ vāmanakaṃ ca cakre @
kṛṣṇo yathātmānam ajo 'py anindyaḥ ||
saubhapramāthaṃ ca halāyudhatvaṃ @
vadhaṃ murasyāpy atha devaśatroḥ |
gandhārakanyāvahane nṛpāṇāṃ @
rathe tathāyojanam ūrjitānām ||
tataḥ subhadrāharaṇe jayaṃ ca @
yuddhe ca bālāhakajambumāle |
ratnapravekaṃ ca yudhā jitair yat @
samāhṛtaṃ śakrasamakṣam āsīt ||
etāni cānyāni ca cārurūpā @
jaguḥ striyaḥ prītikarāṇi rājan |
saṃkarṣaṇādhokṣajaharṣaṇāni @
citrāṇi cānekakathāśrayāṇi ||
kādambarīpānamadotkaṭas tu @
balaḥ pṛthuśrīḥ sa cukūrda rāmaḥ |
sahastatālaṃ madhuraṃ samaṃ ca @
sa bhāryayā revatarājaputryā ||
taṃ kūrdamānaṃ madhusūdanaś ca @
dṛṣṭvā mahātmā harṣānvitātmā |
cukūrda satyāsahito mahātmā @
balasya bhīmān harṣāgamārtham ||
samudrayātrārtham athāgataś ca @
cukūrda pārtho naralokavīraḥ |
kṛṣṇena sārdhaṃ muditaś cukūrda @
subhadrayā caiva varāṅgayaṣṭyā ||
gadaś ca dhīmān atha sāraṇaś ca @
pradyumnasāmbau nṛpa satyakaś ca |
sātrājitīsūnur udāravīryaḥ @
sa cārūdeṣṇaś ca sucārūrūpaḥ ||
vīrau kumārau niśaṭholmukau ca @
rāmātmajau vīratamau cukūrdatuḥ |
akrūrasenāpatiśaṃkaraś ca @

tathāpare bhaimakulapradhānāḥ ||
tad yānapātraṃ vavṛdhe tadānīṃ @
kṛṣṇaprabhāvena janendraputra |
āpūrṇam āpūrṇam udārakīrteś @
cukūrdayadbhir nṛpa bhaimamukhyaiḥ ||
tai rāsasaktair atikūrdamānair @
yadupravīrair amaraprakāśaiḥ |
harṣānvitaṃ vīra jagat tadābhūc @
chemuś ca pāpāni janendrasūno ||
devātithis tatra ca nārado 'tha @
vipraḥ priyārthaṃ madhukeśiśatroḥ |
cukūrda madhye yadusattamānāṃ @
jaṭākalāpāgalitaikadeśaḥ ||
rāsapraṇetā dhuri rājaputra @
sa eva tatrābhavad aprameyaḥ |
madhyaṃ ca gatvā sa cukūrda bhūyo @
helāvikāraiḥ saviḍ ambitāṅgaiḥ ||
sa satyabhāmām atha keśavaṃ ca @
pārthaṃ subhadrāṃ ca balaṃ ca devam |
devīṃ tathā raivatarājaputrīṃ @
saṃdṛśya saṃdṛśya jahāsa dhīmān ||
tā hāsayām āsa sudhairyayuktās @
tais tair ūpāyaiḥ parihāsaśīlaḥ |
ceṣṭānukārair hasitānukārair @
līlānukārair aparaiś ca dhīmān ||
ābhāṣitaṃ kiṃcid ivopalakṣya @
nādātinādān bhagavān mumoca |
hasan vihāsāṃś ca jahāsa harṣād @
dhāsyāgame kṛṣṇavinodanārtham ||
kṛṣṇājñayā sātiśayāni tatra @
yathānurūpāṇi dadur yuvatyaḥ |
ratnāni vastrāṇi ca rūpavanti @
jagat pradhānāni nṛdevasūno ||
mālyāni ca svargasamudbhavāni @
saṃtānadāmāny atimuktakāni |
sarvartukāny apy anayaṃs tadānīṃ @
dadur harer iṅgitakālatajjñāḥ ||
rāsāvasāne tv atha gṛhya haste @
mahāmuniṃ nāradam aprameyaḥ |
papāta kṛṣṇo bhagavān samudre @

sātrājitīṃ cārjunam eva cātha ||
uvāca cāmeyaparākramo 'tha @
śaineyam īṣatprahasan pṛthuśrīḥ |
dvidhākṛtāḥ sma patitāḥ sma bhūtvā @
krīḍā jale no 'stu sahāṅganābhiḥ ||
sarevatīko 'stu balo 'rdhanetā @
putrā madīyāś ca sahārdhabhaimāḥ |
bhaimārdham evātha balātmajāś ca @
matpakṣiṇaḥ santu samudratoye ||
ājñāpayām āsa tataḥ samudraṃ @
kṛṣṇaḥ sthitaṃ prāñjalinaṃ pratītaḥ |
sugandhatoyo bhava mṛṣṭatoyas @
tathā bhava grāhavivarjitaś ca ||
dṛśyā ca te ratnavibhūṣitā tu @
sā velikābhūr atha patsukhā ca |
manonukūlaṃ ca janasya yat tat @
prayaccha vijñāsyasi matprabhāvāt ||
bhavasva peyo 'py atha ceṣṭapeyo @
janasya sarvasya manonukūlaḥ |
vaidūryamuktāmaṇihemacitrā @
bhavantu matsyās tvayi saumyarūpāḥ ||
vidhatsva ca tvaṃ kamalotpalāni @
sugandhasusparśarasakṣamāṇi |
ṣaṭpādajuṣṭāni manoharāṇi @
cārūṇi kīlālasamanvitāni ||
maireyamādhvīkasurāsavānāṃ @
kumbhāṃś ca pūrṇānsthapayasva toye |
jāmbūnadaṃ pānanimittameṣāṃ @
pātraṃ papur yeṣu dadasva bhaimāḥ ||
puṣpoccayair vāsitaśītatoyo @
bhavāpramattaḥ khalu toyarāśe |
yathā vyalīkaṃ na bhaved yadūnāṃ @
sastrījanānāṃ kuru tat prayatnam ||
itīdam uktvā bhagavān samudraṃ @
tataḥ pracikrīḍa sahārjunena |
siṣeca pūrvaṃ nṛpa nāradaṃ tu @
sātrājitī kṛṣṇamukheṅgitajñā ||
sa cāpi satyām atha rukmiṇīṃ ca @
siṣeca cānyāḥ parihāsapūrvam ||
tato madāvarjitacārudehaḥ @

papāta rāmaḥ salile salīlam |
sākāram ālambya karaṃ kareṇa @
manoharāṃ raivatarājaputrīm ||
kṛṣṇātmajā ye tv atha bhaimamukhyā @
rāmasya patnyaḥ patitāḥ samudre |
virāgavastrābharaṇāḥ prahṛṣṭāḥ @
kṛīḍābhirāmā madirāvilākṣāḥ ||
śeṣās tu bhaimā harim abhyupetāḥ @
krīḍābhirāmā niśaṭholmukādyāḥ |
vicitravastrābharaṇāś ca mattāḥ @
saṃtānamālyāvṛtakaṇṭhadeśāḥ ||
vīryopapannāḥ kṛtacārucihnā @
viliptagātrā jalayantrahastāḥ |
jītāni taddeśamanoharāṇi @
kharopapannāny atha gāyamānāḥ ||
tataḥ pracakrur jalavāditāni @
nānāsvarāṇi priyavādyaghoṣāḥ |
sahāpsarobhis tridivālayābhiḥ @
kṛṣṇājñayā veśavadhūśatāni ||
ākāśagaṅgājalavādyatajjñaḥ @
sadāyuvatyo madanaikacittāḥ |
avādayaṃs tā jaladardurāṃś ca @
vādyānurūpaṃ jagire ca hṛṣṭāḥ ||
kuśeśayākośaviśālanetrāḥ @
kuśeśayāpīḍavibhūṣitāś ca |
kuśeśayānāṃ ravibodhitānāṃ @
jahruḥ śriyaṃ tāḥ suravāramukhyāḥ ||
strīvaktracandraiḥ sakalendukalpai @
rarāja rājañ śataśaḥ samudraḥ |
yadṛcchayā devavidhānato vā @
nabho yathā candrasahasrakīrṇam ||
samudrameghaḥ sa rarāja rajañ @
śatahradās trīprabhayābhirāmaḥ |
saudāminībhinna ivāmbunātho @
dedīpyamāno nabhasīva meghaḥ ||
nārāyaṇaś caiva sa nāradaś ca @
siṣeca pakṣe kṛtacārucihnaḥ |
balaṃ sapakṣaṃ kṛtacārucihnaṃ @
sa caiva pakṣaṃ madhusūdanasya ||
hastapramuktair jalayantrakaiś ca @

prahṛṣṭarūpāḥ siṣicus tadānīm |
rāgoddhatā vāruṇimaṇḍamattāḥ @
saṃkarṣaṇādhokṣajadevapatnyaḥ ||
āraktanetrā jalamuktisiktāḥ @
strīṇāṃ samakṣaṃ puruṣāyamāṇāḥ |
te noparemuḥ suciraṃ ca bhaimā @
mānaṃ vahanto madanaṃ madaṃ ca ||
atiprasaṅgaṃ tu vicintya kṛṣṇas @
tān vārayām āsa rathāṅgapāṇiḥ |
svayaṃ nivṛtto jalavādyaśabdaiḥ @
sanāradaḥ pārthasahāyavāṃś ca ||
kṛṣṇeṅgitajñā jalayuddhasaṅgād @
bhaimā nivṛttā dṛḍhamānino 'pi |
nityaṃ tathānandakarāḥ priyāṇāṃ @
priyāś ca teṣāṃ nanṛtuḥ pratītāḥ ||
nṛtyāvasāne bhagavān upendras @
tatyāja dhīmān atha toyasaṅgān |
uttīrya toyād anukūlalepaṃ @
jagrāha dattvā munisattamāya ||
upendram uttīrṇam athāśu dṛṣṭvā @
bhaimā hi te tatyajur eva toyam ||
viliptagātrās tv atha pānabhūmiṃ @
kṛṣṇājñayā te yayur aprameyāḥ ||
yathānupūrvyā ca yathāvayaś ca @
yatsaṃniyaugaiś ca tadopaviṣṭāḥ |
annāni vīrā bubhujuḥ pratītāḥ @
papuś ca peyāni yathānukūlam ||
māṃsāni pakvāni phalāmlakāni @
cukrottareṇātha ca dāḍimena |
niṣṭaptaśūlān sakalān paśūṃś ca @
tatropajahruḥ śucayo 'tha sūdāḥ ||
susvinnaśūlyān mahiṣāṃś ca bālān @
sthūlān suniṣṭaptaghṛtāvasiktān |
vṛkṣāmlasauvarcalacukrapūrṇān @
paurogavoktān upajahrur eṣām ||
paurogavoktyā vidhinā mṛgāṇāṃ @
māṃsāni siddhāni ca pīvarāṇi |
nānāprakārāṇy upajahrur eṣāṃ @
mṛṣṭāni pakvāni ca cukracūtaiḥ ||
pārśvāni cānye śakalāni tatra @

daduḥ paśūnāṃ ghṛtamṛkṣitāni |
sāmudracūrṇair avacūrṇitāni @
cūrṇena mṛṣṭena samāricena ||
samūlakair dāḍimamātuluṅgaiḥ @
parṇāsahiṅgvārdrakabhūstṛṇaiś ca |
pāṭhīnamatsyair mahiṣaiś ca vanyaiḥ @
paśūn haridrārdrakakarpaṭaiś ca ||
tadopadaṃśaiḥ sumukhottarais te @
pānāni hṛṣṭāḥ papur aprameyāḥ ||
kaṭvaṅgaśūlair api pakṣibhiś ca @
ghṛtāmlasauvarcalatailasiktaiḥ |
maireyamādhvīkasurāvāṃs te @
papuḥ priyābhiḥ parivāryamāṇāḥ ||
śvetena yuktān api śoṇitena @
bhakṣyān sugandhāṃl lavaṇānvitāṃś ca |
ārdrān kilāṭān ghṛtapūrṇakāṃś ca @
nānāprakārān api khaṇḍakhādyān ||
apānapāścoddhavabhojamiśrāḥ @
śākaiś ca sūpaiś ca bahuprakāraiḥ |
peyaiś ca dadhnā payasā ca vīrāḥ @
svinnāni rājan bubhujuḥ prahṛṣṭāḥ ||
tathā rasālāṃś ca bahuprakārān @
papuḥ sugandhān api pālavīṣu |
śṛtaṃ payaḥ śarkarayā ca yuktaṃ @
phalaprakārāṃś ca bahūṃś ca khādan ||
ardhāḍhakaṃ suciraparyuṣitasya dadhnaḥ @
khaṇḍasya ṣoḍaśapalāni śaśiprabhasya |
sarpiḥ palaṃ madhu palaṃ maricaṃ dvikarṣaṃ @
śuṇṭhyāḥ palārdham api cārdhapalaṃ caturṇām ||
ślakṣṇe paṭe lalanayā mṛdupāṇighṛṣṭe @
karpūradhūlisurabhīkṛtacārubhāṇḍe |
eṣā vṛkodarakṛtā sarasā rasālā @
yāsvāditā bhagavatā madhusūdanena ||
tṛptāḥ pravṛttāḥ punar eva vīrās @
te bhaimamukhyā vanitāsahāyāḥ |
gītāni ramyāṇi jaguḥ prahṛṣṭāḥ @
kāntābhinītāni manoharāṇi ||
ājñāpayām āsa tataḥ sa tasyāṃ @
niśi prahṛṣṭo bhagavān upendraḥ |
chālikyageyaṃ bahusaṃvidhānaṃ @

yad devagāndharvam udāharanti ||
jagrāha vīṇām atha nāradas tu @
ṣaḍgrāmarāgādisamādhiyuktām |
hallīsakaṃ tu svayam eva kṛṣṇaḥ @
suvaṃśaghoṣaṃ naradeva pārthaḥ ||
mṛdaṅgavādyān aparāṃś ca vādyān @
varāpsarās tā jagṛhuḥ pratītāḥ |
āsāritān te ca tataḥ pratītā @
rambhotthitā sābhinayārthatajjñā ||
tayābhinīte varagātrayaṣṭyā @
tutoṣa rāmaś ca janārdanaś ca |
athorvaśī cāruviśālanetrā @
hemā ca rājann atha miśrakeśī ||
tilottamā cāpy atha menakā ca @
etās tathānyāś ca haripriyārtham |
jagus tathaivābhinayaṃ ca cakrur @
iṣṭaiś ca kāmair manaso 'nukūlaiḥ ||
tā vāsudeve 'py anuraktacittāḥ @
svagītanṛtyābhinayair udāraiḥ |
narendrasūno paritoṣitena @
tāmbūlayogāś ca varāpsarobhiḥ ||
tadāgatābhir nṛvarāhṛtās tu @
kṛṣṇepsayā mānamayās tathaiva |
phalāni gandhottamavanti vīrāś @
chālikyagāndharvam athāhṛtaṃ ca ||
kṛṣṇecchayā ca tridivān nṛdeva @
anugrahārtha bhuvi mānuṣāṇām |
sthitaṃ ca ramyaṃ haritejasaiva @
prayojayām āsa sa raukmiṇeyaḥ ||
chālikyagāndharvam udārabuddhis @
tenaiva tāmbūlam atha prayuktam |
prayojitaṃ pañcabhiri ndratulyaiś @
chālikyam iṣṭaṃ satataṃ narāṇām ||
kṛṣṇārjunābhyāṃ gadarāmasāmbaiḥ ||
śubhāvahaṃ vṛddhikaraṃ praśastaṃ @
maṅgalyam evātha tathā yaśasyam |
puṇyaṃ ca puṣṭyabhyudayāvahaṃ ca @
nārāyaṇasyeṣṭam udārakīrteḥ ||
jayāvahaṃ dharmadhurāvahaṃ ca @
duḥsvapnanāśaṃ parikīrtyamānam |

karoti pāpaṃ ca tathā vihanti @
śṛṇvan surāvāsagato narendra ||
chālikyagāndharvam udārakīrtim @
vidheḥ sabhāyāṃ tadadhīnacetāḥ ||
mene kilaikaṃ divasaṃ sahasram |
caturyugānāṃ nṛpa raivato 'tha @
tataḥ pravṛttā ca kumārajātiḥ ||
gāndharvajātiś ca tathāparāpi @
dīpād yathā dīpaśatāni rājan |
viveda kṛṣṇaś ca sa nāradaś ca @
pradyumnamukhyair nṛpa bhaimamukhyaiḥ ||
vijñātam etad dhi parair yathāvad @
uddeśamātrāṇi janās tu loke |
jānanti chālikyaguṇodayānāṃ @
toyaṃ nadīnām atha vā samudraḥ ||
jñātuṃ hi śakyaṃ hi mahāgirir vā @
phalāgrato vā guṇato 'tha vāpi |
śakyaṃ na chālikyam ṛte tapobhis @
tālair vidhānāny atha mūrchanāsu ||
ṣaḍgrāmarāgeṣu ca tatra kāryaṃ @
tasyaikadeśāvayavena rājan |
saṃgītaśāstraṃ bhuvi saṃpravṛttam ||
leśābhidhānaṃ sukumārajātiṃ @
niṣṭāṃ suduḥkhena narāḥ prayānti ||
chālikyagāndharvaguṇodayeṣu @
ye devagandharvamaharṣisattvāḥ |
chālikyagāndharvam idaṃ manojñaṃ @
sṛṣṭaṃ kilaikaṃ divasaṃ vicārya |
caturyugānāṃ nṛpate sahasraṃ @
savādyagītābhinayaṃ vidhātrā ||
niṣṭāṃ prāyāntīty avagaccha buddhyā ||
chālikyam evaṃ madhusūdanena @
bhaimottamānāṃ naradeva dattam ||
lokasya cānugrahakāmyayeha @
gataṃ pratiṣṭām amaropageyam ||
bālā yavānaś ca tathaiva vṛddhāḥ @
krīḍanti bhaimāḥ pravarotsaveṣu |
pūrvaṃ tu bālāḥ samudāharanti @
vṛddhās tu paścāt pratimānayanti ||
(sthāneṣu nityaṃ pratimānayanti) ||

martyeṣu martyān yadavo 'tivīrāḥ @
svavaṃśadharmaṃ samanusmarantaḥ |
purātanaṃ dharmavidhānatajjñāḥ @
prītipramāṇaṃ ha vayaḥpramāṇam ||
prītipramāṇāni ha sauhṛdāni @
prītiṃ puraskṛtya hi te daśārhāḥ |
vṛṇyandhakāḥ putrasakhā babhūvur @
visarjitāḥ keśivināśanena ||
svargaṃ gatāś cāpsarasāṃ samūhāḥ @
kṛtvā praṇāmaṃ madhukaṃsaśatroḥ |
prahṛṣṭarūpasya suhṛṣṭarūpāḥ @
vinoditāḥ keśiniṣūdanena ||
bhaimādayo mumuduḥ kṛṣṇacetasaḥ ||
yadupravīrā mumudus tadānīm ||
teṣāṃ krīḍāprasaktānāṃ yadūnāṃ puṇyakarmaṇām /
chidram āsādya durbuddhir devaśatrur durāsadaḥ //
kanyāṃ bhānumatīṃ nāma bhānor duhitaraṃ nṛpa /
jahārātmavadhākāṅkṣī nikumbho nāma dānavaḥ //
antarhito mohayitvā yadūnāṃ pramadājanam /
māyāvī māyayā rājan pūrvavairam anusmaran //
bhrātur hi vajranābhasya tasya kanyā prabhāvatī /
pradyūmnena hṛtā vīra vajranābhas tathā hataḥ //
bhānor eva tathāraṇye vasaty avasareṇa hi /
asvādhīne durādharṣe chidrajño dānavādhamaḥ //
kanyāpure mahānādaḥ sahasā samupasthitaḥ /
tasyāṃ hṛtāyāṃ kanyāyāṃ rudantyāṃ samitiṃjaya //
vasudevāhukau vīrau daṃśitau nirgatāv ubhau /
ārtanādam upaśrutya bhānoḥ kanyāpure tadā //
na dṛṣṭigocare tau tu dadṛśate 'pakāriṇam /
tathaiva daṃśitau yātau yatra kṛṣṇo mahābalaḥ //
śrutārthaḥ svaṃ vimānaṃ tad āruroha janārdanaḥ /
pārthena sahitas tārkṣyaṃ nāgaśatrum ariṃdamaḥ //
rathe tvam anugaccheti saṃdiśya makaradhvajam /
tvareti garuḍaṃ vīraḥ saṃdideśa ca kāśyapam //
vajraṃ nagaram āyāntaṃ nikumbhaṃ raṇadurjayam /
pārthakṛṣṇau mahātmānāv āsedatur ariṃdamau /
pradyumnaś ca mahātejā māyināṃ pravaro nṛpa //
kṛṣṇāpradyumnapārthān sa dṛṣṭvātmānaṃ dvidhākarot /
nikumbhas tv atha taṃ dṛṣṭvā tridhātmānam athākarot //
tān sarvān yodhayām āsa nikumbhaḥ prahasann iva /

bahukaṇṭakagurvībhir gadābhir amaropamaḥ //
savyenālambya hastena kanyāṃ bhānumatīṃ nṛpa /
dakṣiṇenātha hastena gadayā praharaty uta //
kanyārthaṃ na ca kṛṇṣau vā kāmo vā nṛpasattama /
nirdayaṃ praharanti sma nikumbhe ca mahāsure //
samarthās te mahātmānaḥ śatruṃ hantuṃ durāsadāḥ /
niśaśvasur narapate dayābhārāvapīḍitāḥ //
śreṣṭho dhanuṣmatāṃ pārthaḥ sarvathā kuśalo yudhi /
nārācair vidhinā daityaṃ śaraśaktyā jaghāna ha //
te tu vaitastikair bāṇair vividhur dānavaṃ yudhi /
na kanyāṃ kalayā yuktyā śikṣayā ca mahīpate //
tataḥ sa kanyayā sārdhaṃ tatraivāntaradhīyata /
āsurīm āśrito māyāṃ na tāṃ vetti hi kaś cana //
taṃ kṛṣṇau raukmiṇeyaś ca pṛṣṭhato 'nuyayus tadā /
hārītaḥ śakuno bhūtvā tasthāv atha mahāsuraḥ //
taṃ bāṇaiḥ punar evātha vīro bhūyo dhanaṃjayaḥ /
vaitastikair marmabhidbhiḥ kanyāṃ rakṣann atāḍayat //
sa imāṃ pṛthivīṃ kṛtsnāṃ saptadvīpāṃ mahāsuraḥ /
babhrāmānugataś caiva tair vīrair arimardanaḥ //
gokarṇasyopariṣṭāt tu parvatasya mahāsuraḥ /
papāta celagaṅgāyāḥ puline saha kanyayā //
na devā nāsurā vāpi laṅghayanti tapodhanāḥ /
gokarṇaṃ tejasā guptaṃ mahādevasya bhārata //
etad antaram āsādya pradyumnaḥ śīghravikramaḥ /
kanyāṃ bhānumatīṃ bhaimo jagrāha raṇadurjayaḥ //
asuraḥ so 'rdito rājan kṛṣṇābhyāṃ niśitaiḥ śaraiḥ /
tyaktvāthottaragokarṇāṃ nikumbho dakṣiṇāṃ diśam /
jagāma pṛṣṭhato yātau kṛṣṇau tārkṣyagatau tadā //
viveśa ṣaṭpuraṃ caiva jñātīnām ālayaṃ tadā /
tatra vīrau guhādvāri kṛṣṇau rātriṃ tadoṣatuḥ //
raukmiṇeyo 'pi kṛṣṇena saṃdiṣṭo dvārakāṃ purīm /
anayad bhānutanayāṃ prahṛṣṭenāntarātmanā //
nayitvā cāyayau vīraḥ ṣaṭpuraṃ dānavākulam /
dadarśa ca guhādvāri kṛṣṇau bhīmaparākramau //
ūṣatur dvāram ākramya ṣaṭpurasya mahābalau /
kṛṣṇau pradyumnasahitau nikumbhavadhakāṅkṣiṇau //
tato 'nantaram etasmād bilād atibalas tadā /
nirjagāma balī yoddhuṃ nikumbho bhīmavikramaḥ //
tasya nirgacchatas tasmād bilāt pārtho viśāṃ pate /
rurodha sarvato mārgaṃ śarair gāṇḍīvaniḥsṛtaiḥ //

so 'bhisṛtya gadāṃ ghorām udyamya bahukaṇṭakām /
śirasy atāḍayat pārthaṃ nikumbho balināṃ varaḥ //
gadayābhihate pārthe raktaṃ vamati muhyati /
hasitvā so 'suro dṛpto raukmiṇeyam atāḍayat //
taṃ prāṅmukhamukhaṃ vīraṃ māyāvī māyināṃ varam /
adṛṣṭenāhato vīraḥ śirasy atha mumoha saḥ //
tathāgatau tu dṛṣṭvā tau muhyamānau sutāḍitau /
abhidudrāva govindo nikumbhaṃ krodhamūrchitaḥ //
kaumodakīṃ samudyamya gadapūrvodbhavo gadām /
tāv anyonyaṃ durādharṣau garjantāv abhipetatuḥ //
airāvatagataḥ śakraḥ sarvair devagaṇaiḥ saha /
dadarśa tan mahāyuddhaṃ ghoraṃ devāsuraṃ tadā //
dṛṣṭvā devān hṛṣīkeśaś citrair yuddhair ariṃdamaḥ /
iyeṣa dānavaṃ hantuṃ devānāṃ hitakāmyayā //
sa maṇḍalāni citrāṇi darśayām āsa keśavaḥ /
kaumodakīṃ mahābāhur lālayan yuddhakovidaḥ //
tathaivāsuramukhyo 'pi gadāṃ tāṃ bahukaṇṭakām /
śikṣayā bhrāmayāṇo 'tha maṇḍalāni cacāra ha //
ṛṣabhāv iva garjantau bṛṃhantāv iva kuñjarau /
vāsitāntaram āsādya kruddhau sālāvṛkāv iva //
ājaghāna nikumbhas tu gadayā gadapūrvajam /
spaṣṭāṣṭaghaṇṭayā vīra nādaṃ muktvātidāruṇam //
tatkālam eva kṛṣṇo 'pi bhrāmayitvā mahāgadām /
nikumbhamūrdhani tadā pātayām āsa bhārata //
avaṣṭabhya muhūrtaṃ tu hariḥ kaumodakīṃ gadām /
tasthau jagadgurur dhīmān mumoha patitaḥ kṣitau //
hāhābhūtaṃ jagat sarvaṃ tatkālam abhavat tadā /
tathā gate vāsudeve naradeve mahātmani //
ākāśagaṅgātoyena śītena ca sugandhinā /
siṣecāmṛtamiśreṇa kṛṣṇaṃ deveśvaraḥ svayam //
nūnam ātmecchayā kṛṣṇas tathā cakre surottamaḥ /
ko hi śakto mahātmānaṃ yuddhe mohayituṃ harim //
kṛṣṇaḥ pratyāgataprāṇaś cakram udyamya bhārata /
pratīccheti durātmānam uvāca ripunāśanaḥ //
nikumbho 'py atimāyāvī utpapāta durāsadaḥ /
śarīraṃ tat parityajya na tu taṃ vetti keśavaḥ //
mumūrṣati mṛto vāyam iti matvā janārdanaḥ /
rarakṣa smaramāṇo 'tha vīro vīravrataṃ vibho //
atha pradyumnakaunteyāv āgatau labdhacetanau /
sthitau nārāyaṇābhyāśe nikumbhavadhaniścitau //