હરિવંશ · ભાગ 241260

પ્રદ્યુમ્નો ઽપ્ય્ અથ માયાવી વિદિતઃ કૃષ્ણમ્ અબ્રવીત્ ।
નિકુમ્ભસ્ તાત નાસ્ત્ય્ અત્ર ગતઃ ક્વાપિ સુદુર્મતિઃ ॥
પ્રદ્યુમ્નેનૈવ મુક્તે તુ તન્ નનાશ કલેવરમ્ ।
પ્રજહાસાથ ભગવાન્ અર્જુનેન સહ પ્રભુઃ ॥
તથાયુતસહસ્રાણિ નિકુમ્ભાનાં જનાધિપ ।
દદૃશુસ્ તે તદા વીરાઃ ક્ષિતૌ દિવિ ચ સર્વતઃ ॥
સહસ્રાણ્ય્ એવ કૃષ્ણં તુ તથા પાર્થમ્ અરિંદમમ્ ।
રૌક્મિણેયં તથા વીરં તદ્ અદ્ભુતમ્ ઇવાભવત્ ॥
પાણ્ડવસ્ય ધનુઃ કેચિત્ કેચિદ્ અસ્ય મહાશરાન્ ।
અન્યે ઽસ્ય જગૃહુર્ હસ્તાવ્ અન્યે પાદૌ મહાસુરાઃ ॥
એવં ગ્રહાય તે વીરમ્ અગમંસ્ તે વિહાયસિ ।
પાર્થાનામ્ અપિ કોટ્યસ્ તુ ગૃહીતાનાં તદાભવન્ ॥
નાન્તં દદર્શ કૃષ્ણશ્ ચ કાર્ષ્ણિશ્ ચ રિપુનાશનૌ ।
વિચ્છિદ્ય તૌ શરૈર્ વીરૌ નિકુમ્ભં પાર્થવર્જિતૌ ॥
એકૈકસ્ તુ દ્વિધા છિન્નો દ્વૈધીભવતિ ભારત ।
દિવ્યજ્ઞાનસ્ તદા કૃષ્ણો ભગવાન્ અત્ર દૃષ્ટ્વાન્ ॥
નિકુમ્ભં તત્ત્વતશ્ ચાપિ દદર્શ મધુસૂદનઃ ।
સ્રષ્ટારં સર્વમાયાનાં હર્તારં ફલ્ગુનસ્ય ચ ॥
સ ચક્રેણ શિરસ્ તસ્ય ચકર્તાસુરસૂદનઃ ।
પશ્યતાં સર્વભૂતાનાં ભૂતભવ્યભવો હરિઃ ।
સ મુક્ત્વા ફલ્ગુનં રાજંશ્ છિન્ને શિરસિ ભારત ।
પપાતાસુરમુખ્યો ઽથ છિન્નમૂલ ઇવ દ્રુમઃ ॥
અથાકાશગતં પાર્થં પતમાનં વિહાયસઃ ।
કૃષ્ણવાક્યેન જગ્રહ કાર્ષ્ણિર્ વિયતિ માનદ ॥
નિકુમ્ભે પતિતે ભૂમૌ સમાશ્વાસ્ય ધનંજયમ્ ।
જગામ દ્વારકાં દેવઃ પાર્થકામસમન્વિતઃ ॥
સમિયાયાથ દાશર્હો દ્વારકાં મુદિતો વિભુઃ ।
નારદં ચ મહાત્માનં વવન્દે યદુનન્દનઃ ॥
નારદો ઽથ મહાતેજા ભાનું યાદવમ્ અબ્રવીત્ ।
ભાનો મા કાર્ષીર્ મન્યું ત્વં શ્રૂયતાં ભૈમનન્દન ॥
ક્રીડન્ત્યા રૈવતોદ્યાને દુર્વાસાઃ કોપિતો ઽનયા ।
સ શશાપ તતો રોષાન્ મુનિર્ દુહિતરં તવ ॥
અતિદુર્લલિતૈઃ કન્યા શત્રુહસ્તં ગમિષ્યતિ ।
સુતાર્થે તે મયા સાર્ધં મુનિભિઃ સ પ્રસાદિતઃ ॥
બાલાં વ્રતવતીં કન્યામ્ અનાગસમ્ ઇમાં મુને ।
શપ્તવાન્ અસિ ધર્મજ્ઞ કથં ધર્મભૃતાં વર ।
અનન્તરં વિધત્સ્વાત્ર વયં વિજ્ઞાપયામહે ॥
અસ્માભિર્ એવમ્ ઉક્તસ્ તુ દુર્વાસા ભૈમનન્દન ।
ઉવાચાધોમુખો ભૂત્વા મુહૂર્તં કૃપયાન્વિતઃ ॥
યદ્ અવોચમ્ અહં વાક્યં તત્ તથા ન તદ્ અન્યથા ।

રિપુહસ્તમ્ અવશ્યં હિ ગમિષ્યતિ ન સંશયઃ ॥
અદૂષિતા તુ ધર્મેણ ભર્તારમ્ ઉપલપ્સ્યતિ ॥
બહુપુત્રા બહુધના સુભગા ચ ભવિષ્યતિ ॥
સુગન્ધગન્ધા ચ સદા કુમારી ચ પુનઃ પુનઃ ।
ન ચ શોકામ્ ઇમં ઘોરં તન્ વઙ્ગી ધારયિષ્યતિ ॥
એવં ભાનુમતી વીર સહદેવાય દીયતામ્ ।
શ્રદ્દધાનઃ સ શૂરશ્ ચ ધર્મશીલશ્ ચ પાણ્ડવઃ ॥
તતો ભાનુમતીં ભાનુર્ દદૌ માદ્રીસુતાય વૈ ।
સહદેવાય ધર્માત્મા નારદસ્ય વચઃ સ્મરન્ ॥
આનીતઃ સહદેવશ્ ચ પ્રેષિતે ચક્રપાણિના ।
વિવાહે ચ તદા વૃત્તે સભાર્યઃ સ્વપુરં ગતઃ ॥
ઇમં કૃષ્ણસ્ય વિજયં યઃ પઠેચ્ છૃણુયાદ્ અથ ।
વિજયં સર્વકૃત્યેષુ શ્રદ્દધાનો લભેન્ નરઃ ॥
ભાનુમત્યાપહરણં વિજયં કેશવસ્ય ચ ।
છાલિક્યાનયનં ચૈવ દેવલોકાન્ મહામુને ॥
ક્રીડાં ચ સાગરે દિવ્યાં કૃષ્ણીનામ્ અતિતેજસામ્ ।
અશ્રૌષં પરમાશ્ચર્યં મુને ધર્મભૃતાં વર ॥
વજ્રનાભવધં હ્ય્ ઉક્તં નિકુમ્ભવધકીર્તને ।
તન્ મે કૌતૂહલં શ્રોતું પ્રસાદાદ્ ભવતો મુને ॥
હન્ત તે કીર્તયિષ્યામિ વજ્રનાભવધં નૃપ ।
વિજયં ચૈવ કામસ્ય સામ્બસ્ય ચ મહાત્મનઃ ॥
મેરોઃ સાનૌ નરપતે તપશ્ ચક્રે મહાસુરઃ ।
વજ્રનાભ ઇતિ ખ્યાતો નિશ્ચિતઃ સમિતિંજયઃ ॥
તસ્ય તુષ્ટો મહાતેજા બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ।
વરેણ ચ્છન્દયામ્ આસ તપસા પરિતોષિતઃ ॥
અવધ્યતાં સ દેવેભ્યો વવ્રે દાનવસત્તમઃ ।
પુરં વજ્રપુરં ચૈવ સર્વરત્નમયં શુભમ્ ॥
સ્વચ્છન્દેન પ્રવેશશ્ ચ ન વાયોર્ અપિ ભારત ।
અચિન્તિતેન કામાનામ્ ઉપપત્તિર્ નરાધિપ ॥
શાખાનગરમુખ્યાનાં સંવાહાનાં શતાનિ ચ ।
નગરસ્યાપ્રમેયસ્ય સમન્તાજ્ જનમેજય ॥
તથા તદ્ અભવત્ તસ્ય વરદાનેન ભારત ।
ઉવાસ વજ્રનગરે વજ્રનાભો મહાસુરઃ ॥
કોટિશો વરલબ્ધં તમ્ અસુરાઃ પરિવાર્ય તે ।
ઊષુર્ વજ્રપુરે રાજન્ સંવાહેષુ તથૈવ ચ ॥
શાખાનગરમુખ્યેષુ રમ્યેષુ ચ નરાધિપ ।
હૃષ્ટપુષ્ટપ્રમુદિતા નૃપ દેવસ્ય શત્રવઃ ॥
વજ્રનાભો ઽથ દુષ્ટાત્મા વરદાનેન દર્પિતઃ ।
પુરસ્ય ચાત્મનશ્ ચૈવ જગદ્ બાધિતુમ્ ઉદ્યતઃ ॥
મહેન્દ્રમ્ અબ્રવીદ્ ગત્વા દેવલોકં વિશાં પતે ।

અહમ્ ઈશિતુમ્ ઇચ્છામિ ત્રૈલોક્યં પાકશાસન ॥
અથ વા મે પ્રયચ્છસ્વ યુદ્ધં દેવગણેશ્વર ।
સામાન્યં હિ જગત્ કૃત્સ્નં કાશ્યપાનાં મહાત્મનામ્ ॥
સ બૃહસ્પતિના સાર્ધં મન્ત્રયિત્વા સુરેશ્વરઃ ।
વજ્રનાભં સુરશ્રેષ્ઠઃ પ્રોવાચ કુરુવંશજ ॥
સત્રેષુ દીક્ષિતઃ સૌમ્ય કશ્યપો નઃ પિતા મુનિઃ ।
તસ્મિન્ વૃત્તે યથા ન્યાય્યં તથા સ હિ કરિષ્યતિ ॥
તતઃ સ પિતરં ગત્વા કશ્યપં દાનવો ઽબ્રવીત્ ।
યથોક્તં દેવરાજેન તમ્ ઉવાચાથ કશ્યપઃ ॥
સત્રે કૃત્તે કરિષ્યામિ યથા ન્યાય્યં ભવિષ્યતિ ।
ત્વં તુ વજ્રપુરે પુત્ર વસ ગચ્છ સમાશ્રિતઃ ॥
એવમ્ ઉક્તે વજ્રનાભઃ સ્વમ્ એવ નગરં ગતઃ ।
મહેન્દ્રો ઽપિ યયૌ દેવો દ્વારકાં દ્વારમાલિનીમ્ ॥
ગત્વા ચાન્તર્હિતો દેવો વાસુદેવમ્ અથાબ્રવીત્ ।
વજ્રનાભસ્ય વૃત્તાન્તં તમ્ ઉવાચ જનાર્દનઃ ॥
શૌરેર્ ઉપસ્થિતો દેવ વાજિમેધો મહાક્રતુઃ ।
તસ્મિન્ વૃત્તે વજ્રનાભં પાતયિષ્યામિ વાસવ ॥
તત્રોપાયં પ્રવેશે તુ ચિન્તયાવઃ સતાં ગતે ।
નાનિચ્છયા પ્રવેશો ઽસ્તિ તત્ર વાયોર્ અપિ પ્રભો ॥
તતો ગતો દેવરાજો વાસુદેવેન સત્કૃતઃ ।
વાજિમેધે ચ સંપ્રાપ્તે વસુદેવસ્ય ભારત ॥
તસ્મિન્ યજ્ઞે વર્તમાને પ્રવેશાર્થં સુરોત્તમૌ ।
ચિન્તયામ્ આસતુર્ વીરૌ દેવરાજાચ્યુતાવ્ ઉભૌ ॥
તત્ર યજ્ઞે વર્તમાને સુનાટ્યેન નટસ્ તદા ।
મહર્ષીંસ્ તોષયામ્ આસ ભદ્રનામેતિ નામતઃ ॥
તં વરેણ મુનિશ્રેષ્ઠાશ્ છન્દયામ્ આસુર્ આત્મવાન્ ।
સ વવ્રે તુ નટો ભદ્રો વરં દેવેશ્વરોપમઃ ॥
દેવેન્દ્રકૃષ્ણચ્છન્દેન સરસ્વત્યા પ્રચોદિતઃ ।
પ્રાણિપત્ય મુનિશ્રેષ્ઠાન્ અશ્વમેધે સમાગતાન્ ॥
ભોજ્યો દ્વિજાનાં સર્વેષાં ભવેયં મુનિસત્તમાઃ ।
સપ્તદ્વીપાં ચ પૃથિવીં વિચરેયમ્ ઇમામ્ અહમ્ ॥
પ્રસિદ્ધાકાશગમનઃ સત્કુર્વંશ્ ચ વિશેષતઃ ।
અવધ્યઃ સર્વભૂતાનાં સ્થાવરા યે ચ જઙ્ગમાઃ ॥
યસ્ય યસ્ય વ વેષેણ પ્રવિશેયમ્ અહં ખલુ ।
મૃતસ્ય જીવતો વાપિ ભાવેનોત્પાદિતસ્ય વા ॥
સ ભૂયસ્ તાદૃશઃ સ્યાં વૈ જરારોગવિવર્જિતઃ ।
તુષ્યેયુર્ મુનયો નિત્યમ્ અન્યે ચ મમ સર્વદા ॥
એવમ્ અસ્ત્વ્ ઇતિ સ પ્રોક્તો બ્રાહ્મણૈર્ નૃપતે નટઃ ।
સપ્તદ્વીપાં વસુમતીં પર્યટત્ય્ અમરોપમઃ ॥
પુરાણિ દાનવેન્દ્રાણામ્ ઉત્તરાંશ્ ચ કુરૂંસ્ તથા ।

ભદ્રાશ્વાન્ કેતુમાલાંશ્ ચ કાલાપદ્વીપમ્ એવ ચ ॥
પર્વણીસુ તુ સર્વાસુ દ્વારકાં યદુમણ્ડિતામ્ ।
આયાતિ વરદત્તઃ સ લોકવીર મહાનટઃ ॥
તતો હંસાન્ ધાર્તરાષ્ટ્રાન્ દેવલોકનિવાસિનઃ ।
ઉવાચ ભગવાઞ્ શક્રઃ સાન્ત્વયિત્વા સુરેશ્વરઃ ॥
ભવન્તો ભ્રાતરો ઽસ્માકં કાશ્યપા દેવપક્ષિણઃ ।
વિમાનવાહા દેવાનાં સુકૃતીનાં તથૈવ ચ ॥
દેવાનામ્ અસ્તિ કર્તવ્યં કાર્યં શત્રુવધાન્વિતમ્ ।
તત્ કર્તવ્યં ન મન્ત્રશ્ ચ ભેત્તવ્યો વઃ કથંચન ॥
અકુર્વતાં દેવતાજ્ઞામ્ ઉગ્રો દણ્ડઃ પતેદ્ અપિ ।
સર્વત્રાપ્રતિષિદ્ધં વો ગમનં હંસસત્તમાઃ ॥
ગત્વાપ્રવેશ્યમ્ અન્યેષાં વજ્રનાભપુરોત્તમમ્ ।
ઇતો ઽન્તઃપુરવાપીષુ ચરધ્વમ્ ઉચિતં હિ વઃ ॥
તસ્યાસ્તિ કન્યારત્નં હિ ત્રૈલોક્યાતિશયં શુભમ્ ।
નામ્ના પ્રભાવતી નામ ચન્દ્રાભેવ પ્રભાવતી ॥
વરદાનેન સા લબ્ધા માત્રા કિલ વરાનના ।
હૈમવત્યા મહાદેવ્યાઃ સકાશાદ્ ઇતિ નઃ શ્રુતમ્ ॥
સ્વયંવરા ચ સા કન્યા બન્ધુભિઃ સ્થાપિતા સતી ।
આત્મેચ્છયા પતિં હંસા વરયિષ્યતિ શોભના ॥
તદ્ ભવદ્ભિર્ ગુણા વાચ્યાઃ પ્રદ્યુમ્નસ્ય મહાત્મનઃ ।
સદ્ભૂતાઃ કુલરૂપસ્ય શીલસ્ય વયસસ્ તથા ॥
યદા સા રક્તભાવા ચ વજ્રનાભસુતા સતી ।
તસ્યાઃ સકાશાત્ સંદેશો નયિતવ્યઃ સમાધિના ॥
પ્રદ્યુમ્નસ્ય પુનસ્ તસ્માદ્ આનયધ્વં તથૈવ ચ ।
સ્વબુદ્ધ્યા પ્રાપ્તકાલં ચ સંવિધેયં હિતં મમ ।
નેત્રવક્ત્રપ્રસાદશ્ ચ કર્તવ્યસ્ તત્ર સર્વથા ॥
તથા તથા ગુણા વાચ્યાઃ પ્રદ્યુમ્નસ્ય મહાત્મનઃ ।
યથા યથા પ્રભાવત્યા મનસ્ તત્ર ભવેત્ સ્થિરમ્ ॥
વૃત્તાન્તશ્ ચાનુદિવસં પ્રદેયો મમ સર્વથા ।
દ્વારવત્યાં ચ કૃષ્ણસ્ય ભ્રતુર્ મમ યવીયસઃ ॥
તાવદ્ યત્નશ્ ચ કર્તયઃ પ્રદ્યુમ્નો યાવદ્ આત્મવિત્ ।
પર્યાવર્તેદ્ વરારોહાં વજ્રનાભસુતાં વિભુઃ ॥
અવધ્યાસ્ તે તુ દેવાનાં બ્રહ્મણો વરદર્પિતાઃ ।
દેવપુત્રૈર્ હિ હન્તવ્યાઃ પ્રદ્યુમ્નપ્રમુખૈર્ યુધિ ॥
નટો દત્તવરસ્ તસ્ય વેષમ્ આસ્થાય યાદવાઃ ।
પ્રદ્યુમ્નાદ્યા ગમિષ્યન્તિ વજ્રનાભવિનાશનાઃ ॥
એતચ્ ચ સર્વં કર્તવ્યમ્ અન્યચ્ ચ સ્વયમ્ એવ હિ ।
પ્રાપ્તકાલં વિધાતવ્યમ્ અસ્માકં પ્રિયકામ્યયા ॥
પ્રવેશસ્ તત્ર દેવાનાં નાસ્તિ હંસાઃ કથંચન ।
વજ્રનાભેપ્સિતે તત્ર પ્રવેશઃ ખલુ સર્વથા ॥

તે વાસવવચઃ શ્રુત્વા હંસા વજ્રપુરં યયુઃ ।
પૂર્વોચિતં હિ ગમનં તત્ર તેષાં જનાધિપ ॥
તે દીર્ઘિકાસુ રમ્યાસુ નિપેતુર્ વીર પક્ષિણઃ ।
પદ્મોત્પલૈર્ આવૃતાસુ કઞ્ચનૈઃ સ્પર્શનક્ષમૈઃ ॥
તે વૈ નદન્તો મધુરં સંસ્કૃતાપૂર્વભાષિણઃ ।
પૂર્વમ્ અપ્ય્ આગતાસ્ તે તુ વિસ્મયં જનયન્તિ હિ ॥
અન્તઃપુરોપભોગ્યાસુ ચેરૂર્ વાપીષુ તે નૃપ ।
ઇષ્ટાસ્ તે વજ્રનાભસ્ય ત્રિવિષ્ટપનિવાસિનઃ ॥
આલપન્તઃ સુમધુરં ધાર્તરાષ્ટ્રા જનેશ્વર ।
સ તાન્ ઉવાચ દૈતેયો ધર્તરાષ્ટ્રાન્ ઇદં વચઃ ॥
ત્રિવિષ્ટપે નિત્યરતા ભવન્તશ્ ચારુભાષિણઃ ।
યદૈવેહોત્સવો ઽસ્માકં ભવદ્ભિર્ અવગમ્યતે ॥
આગન્તવ્યં જાલપાદાઃ સ્વમ્ ઇદં ભવતાં ગૃહમ્ ।
વિશ્રબ્ધં ચ પ્રવેષ્ટવ્યં ત્રિવિષ્ટપનિવાસિભિઃ ॥
તે તથોક્તાઃ શકુનયો વજ્રનાભેન ભારત ।
તથોત્ય્ ઉક્ત્વા હિ વિવિશુર્ દાનવેન્દ્રનિવેશનમ્ ॥
ચક્રુઃ પરિચયં તે ચ દેવકાર્યવ્યપેક્ષયા ।
માનુષાલાપિનસ્ તે તુ કથાશ્ ચક્રુઃ પૃથગ્વિધાઃ ॥
વંશબદ્ધાઃ કાશ્યપાનાં સર્વકલ્યાણભાગિનામ્ ।
સ્ત્રિયો રેમુર્ વિશેષેણ શૃણ્વન્ત્યઃ સંગતાઃ કથાઃ ॥
તતો વિચરતીં હંસા દદૃશુશ્ ચારુહાસિનીમ્ ।
પ્રભાવતીં વરારોહાં વજ્રનાભસુતાં તદા ।
હંસાઃ પરિચિતાં ચક્રુસ્ તાં તતશ્ ચારુહાસિનીમ્ ॥
સખીં શુચિમુખી ચક્રે હંસી રાજસુતાં તદા ॥
સા તાં કદાચિત્ પપ્રચ્છ વજ્રનાભસુતાં સખીમ્ ।
વિશ્રમ્ભિતાં પૃથગ્યુક્તૈર્ આખ્યાનકશતૈર્ વરામ્ ॥
ત્રૈલોક્યસુન્દરીં વેદ્મિ ત્વામ્ અહં હિ પ્રભાવતિ ।
રૂપશીલગુણૈર્ દેવિ કિંચિત્ ત્વાં વક્તુમ્ ઉત્સહે ॥
વ્યતિક્રામતિ તે ભીરુ યૌવનં ચારુહાસિનિ ।
યદ્ અતીતં પુનર્ નૈતિ ગતં સ્રોત ઇવામ્ભસઃ ॥
કામોપભોગતુલ્યા હિ રતિર્ દેવિ ન વિદ્યતે ।
સ્ત્રીણાં જગતિ કલ્યાણિ સત્યમ્ એતદ્ બ્રવીમિ તે ॥
સ્વયંવરત્વે ન્યસ્તા ત્વં પિત્રા સર્વાઙ્ગશોભને ।
ન ચ કિંચિદ્ વરયસે દેવાસુરકુલોદ્ભવમ્ ॥
વ્રીડિતા યાન્તિ સુશ્રોણિ પ્રત્યાખ્યાતાસ્ ત્વયા શુભે ।
રૂપશૌર્યગુણૈર્ યુક્તાઃ સદૃશાસ્ ત્વત્કુલસ્ય હિ ॥
આગતાન્ નેચ્છસે દેવિ સદૃશાન્ કુલરૂપયોઃ ।
ઇહૈષ્યતિ કિમ્ અર્થં ત્વાં પ્રદ્યુમ્નો રુક્મિણીસુતઃ ॥
ત્રૈલોક્યે યસ્ય રૂપેણ સદૃશો ઽથ કુલેન વા ।
ગુનૈર્ વા ચારુસર્વાઙ્ગિ શૌર્યેણાપ્ય્ અથ વા શુભે ॥

દેવેષુ દેવઃ સુશ્રોણિ દાનવેષુ ચ દાનવઃ ।
માનુષેષ્વ્ અપિ ધર્માત્મા માનુષઃ સ મહાબલઃ ॥
યં સદા દેવિ દૃષ્ટ્વા હિ સ્રવન્તિ જઘનાનિ હિ ।
આપીનાનીવ ધેનૂનાં સ્રોતાંસિ સરિતામ્ ઇવ ॥
ન પૂર્ણચન્દ્રેણ મુખં નયને વા કુશેશયૈઃ ।
ઉત્સહામોપમાતું હિ મૃગેન્દ્રેણાથ વા ગતિમ્ ॥
જગતઃ સારમ્ ઉદ્ધૃત્ય પુત્રઃ સ વિહિતઃ શુભે ।
કૃત્વાનઙ્ગં વશે સાઙ્ગં વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ॥
હૃતેન શમ્બરો બાલ્યે યેન પાપો નિબર્હિતઃ ।
માયાશ્ ચ સર્વાઃ સંપ્રાપ્તા ન ચ શીલં વિનાશિતમ્ ॥
યાન્ યાન્ ગુણાન્ પૃથુશ્રોણિ મનસા કલ્પયિષ્યસિ ।
એષ્ટવ્યાસ્ ત્રિષુ લોકેષુ પ્રદ્યુમ્ને સર્વ એવ તે ॥
રુચ્યા વહ્નિપ્રતીકાશઃ ક્ષમયા પૃથિવીસમઃ ।
તેજસા સૂર્યસદૃશો ગામ્ભીર્યેણ હ્રદોપમઃ ॥
પ્રભાવતી શુચિમુખીમ્ ઇતિ હોવાચ ભાવિની ।
વિષ્ણુર્ માનુષલોકસ્થઃ શ્રુતઃ સ બહુશો મયા ॥
પિતુઃ કથયતઃ સૌમ્યે નારદસ્ય ચ ધીમતઃ ।
શત્રુઃ સ કિલ દૈત્યાનાં વર્જનીયઃ કિલાનઘે ॥
કુલાનિ કિલ દૈત્યાનાં તેન દગ્ધાનિ માનિનિ ।
પ્રદીપ્તેન રથાઙ્ગેન શાર્ઙ્ગેણ ગદયા તથા ॥
શાખાનગરદેશેષુ વસન્તિ કિલ યે ઽસુરાઃ ।
ઇત્ય્ એતે દાનવેન્દ્રેણ સંદિશ્યન્તે હિ તં પ્રતિ ॥
મનોરથો હિ સર્વાસાં સ્ત્રીણામ્ એવં શુચિસ્મિતે ।
ભવેદ્ ધિ મે પતિકુલં શ્રેષ્ઠં પિતૃકુલાદ્ ઇતિ ॥
યદિ નામાભ્યુપાયઃ સ્યાત્ તસ્યેહાગમનં પ્રતિ ।
મહાન્ અનુગ્રહો મે સ્યાત્ કુલં સ્યાત્ પાવિતં ચ મે ॥
સમર્થનાં મે પૃષ્ટા ત્વં પ્રયચ્છ શુચિલાપિનિ ।
પ્રદ્યુમ્નઃ સ્યાદ્ યથા ભર્તા મમ વૃષ્ણિકુલોદ્ભવઃ ॥
અત્યન્તવૈરી દૈત્યાનામ્ ઉદ્વેજનકરો હરિઃ ।
અસુરાણાં સ્ત્રિયો વૃદ્ધાઃ કથયન્ત્યો મયા શ્રુતાઃ ॥
પ્રદ્યુમ્નસ્ય તથા જન્મ પુરસ્તાદ્ અપિ મે શ્રુતમ્ ।
યથા ચ તેન નિહતો બલવાન્ કાલશમ્બરઃ ॥
હૃદિ મે વર્તતે નિત્યં પ્રદ્યુમ્નઃ ખલુ સત્તમે ।
હેતુઃ સ નાસ્તિ તસ્યાર્થે યથા મમ સમાગમઃ ॥
દાસી તવાહં સખ્યાર્હે દૂત્યે ત્વાં ચ વિસર્જયે ॥
પણ્ડિતાસિ વદોપાયં મમ તસ્ય ચ સંગમે ॥
તતસ્ તાં સાન્ત્વયિત્વા સા પ્રહસન્તીદમ્ અબ્રવીત્ ।
તત્ર દૂતી ગમિષ્યામિ તવાહં ચારુહાસિનિ ।
ઇમાં ભક્તિં તવોદારાં પ્રવક્ષ્યામિ શુચિસ્મિતે ॥
તથા ચૈવ કરિષ્યામિ યથૈષ્યતિ તવાન્તિકમ્ ।

સાક્ષાત્ કામેન સુશ્રોણિ ભવિષ્યસિ સકામિની ॥
ઇતિ મે ભાષિતં સત્યં સ્મરેથાઃ શુચિલોચને ।
કથાકુશલતાં પિત્રે કથયસ્વાયતેક્ષણે ॥
કથાનુકૂલતાં પિત્રે કથયાયતલોચને ।
મમ ત્વં તત્ર મે દેવિ હિતં સમ્યક્ પ્રપત્સ્યસે ।
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સા તથા ચક્રે યત્ તત્ સા તામ્ અથાબ્રવીત્ ॥
દાનવેન્દ્રશ્ ચ તાં હંસીં પપ્રચ્છાન્તઃપુરે તદા ।
પ્રભાવત્યા સમાખ્યાતા કથાકુશલતા તવ ॥
તત્ત્વં શુચિમુખિ બ્રૂહિ કથાં યોગ્યતયા વરે ।
કિં ત્વયા દૃષ્ટમ્ આશ્ચર્યં જગત્ય્ ઉત્તમપક્ષિણિ ॥
અદૃષ્ટપૂર્વમ્ અન્યૈર્ વા યોગ્યાયોગ્યમ્ અનિન્દિતે ।
સોવાચ વજ્રનાભં તુ હંસી નરવરોત્તમ ॥
શ્રૂયતામ્ ઇત્ય્ અથામન્ત્ર્ય દાનવેન્દ્રં મહાદ્યુતિમ્ ।
દૃષ્ટા મે શાણ્ડિલી નામ સાધ્વી દાનવસત્તમ ।
આશ્ચર્યં કર્મ કુર્વન્તી મેરુપાર્શ્વે મનસ્વિની ॥
સુમના ચૈવ કૌસલ્યા સર્વભૂતહિતે રતા ।
તથાવિદૂરે શાણ્ડિલ્યાઃ શૈલપુત્ર્યાઃ શુભા સખી ॥
નટશ્ ચૈવ મયા દૃષ્ટો મુનિદત્તવરઃ શુભઃ ।
કામરૂપી ચ ભોજ્યશ્ ચ ત્રૈલોક્યે નિત્યસંમતઃ ॥
કુરૂન્ યાત્યુત્તરાન્ વીર કાલામ્રદ્વીપમ્ એવ ચ ।
ભદ્રાશ્વાન્ કેતુમાલાંશ્ ચ દ્વીપાન્ અન્યાંસ્ તથાનઘ ॥
દેવગન્ધર્વગેયાનિ નૃત્યાનિ વિવિધાનિ ચ ।
સ વેત્તિ દેવાન્ નૃત્યેન વિસ્માપયતિ સર્વદા ॥
શ્રુતમ્ એતન્ મયા હંસિ નચિરાદ્ ઇવ વિસ્તરમ્ ।
ચારણાનાં કથયતાં સિદ્ધાનાં ચ મહાત્મનામ્ ॥
કુતૂહલં મમાપ્ય્ અસ્તિ સર્વથા પક્ષિનન્દિનિ ।
નટે દત્તવરે તસ્મિન્ સંસ્તવસ્ તુ ન વિદ્યતે ॥
સપ્તદ્વીપાન્ વિચરતિ નટઃ સ દિતિજોત્તમ ।
ગુણવન્તં જનં શ્રુત્વા ગુણહાર્યઃ સ સર્વથા ॥
તવ ચેચ્છૃણુયાદ્ વીર સદ્ભૂતં ગુણવિસ્તરમ્ ।
નટં તદાગતં વિદ્ધિ પુરં તવ મહાસુર ॥
ઉપાયઃ સૃજ્યતાં હંસિ યેનેહ સ નટઃ શુભે ।
આગચ્છેન્ મમ ભદ્રં તે વિષયં પક્ષિનન્દિનિ ॥
તે હંસા વજ્રનાભેન કાર્યહેતોર્ વિસર્જિતાઃ ।
દેવેન્દ્રાયાથ કૃષ્ણાય શશંસુઃ સર્વમ્ એવ તત્ ॥
અધોક્ષજેન પ્રદ્યુમ્નો નિયુક્તસ્ તત્ર કર્મણિ ।
પ્રભાવત્યાશ્ ચ સંસર્ગે વજ્રનાભવધે તથા ॥
દૈવીં માયાં સમાશ્રિત્ય સંવિધાય હરિર્ નટમ્ ।
નટવેષેણ ભૈમાનાં પ્રેષયામ્ આસ ભરત ॥
પ્રદ્યુમ્નં નાયકં કૃત્વા સામ્બં કૃત્વા વિદૂષકમ્ ।

પારિપાર્શ્વં ગદં વીરમ્ અન્યાન્ ભૈમાંસ્ તથૈવ ચ ॥
પાર્શ્વે ગદાં વીરમત્યાં ભૈમાનાં ચ તથૈવ હિ ।
વારમુખ્યા નટીઃ કૃત્વા તત્ તૂર્યસદૃશં તદા ।
તથૈવ ભદ્રંભદ્રસ્ય સહાયાંશ્ ચ તથાવિધાન્ ॥
પ્રદ્યુમ્નવિહિતં રમ્યં વિમાનં તે મહારથાઃ ।
જગ્મુર્ આરુહ્ય કાર્યાર્થં દેવાનામ્ અમિતૈજસામ્ ॥
એકૈકસ્ય સમા રૂપે પુરુષાઃ પુરુષસ્ય તે ।
સ્ત્રીણાં ચ સદૃશાઃ સર્વે સ્વરરૂપૈર્ નરાધિપ ॥
તે વજ્રનગરસ્યાથ શાખાનગરમ્ ઉત્તમમ્ ।
જગ્મુર્ દાનવસંકીર્ણં સુપુરં નામ નામતઃ ॥
તતઃ સુપુરવાસીનામ્ અસુરાણાં નરાધિપ ।
દદાવ્ આજ્ઞાં વજ્રનાભો દીયતાં ગૃહમ્ ઉત્તમમ્ ।
આતિથ્યં ક્રિયતામ્ એષાં બહુરત્નમ્ ઉપાયનમ્ ॥
વાસાંસિ સુવિચિત્રાણિ સુખાય જનરઞ્જનમ્ ।
ભર્તુર્ આજ્ઞાં સમાલભ્ય તથા ચક્રુશ્ ચ સર્વશઃ ॥
પૂર્વશ્રુતો નટઃ પ્રાપ્તઃ કૌતૂહલમ્ અજીજનત્ ॥
નટસ્યાથ દદુર્ દૈત્યાઃ સત્કારં પરયા મુદા ।
પ્રત્યયાર્થં દદુશ્ ચાપિ રત્નાનિ સુબહૂન્ય્ અથ ॥
તતઃ સ નનૃતે તત્ર વરદત્તો નટસ્ તદા ।
સુપુરે પુરવાસીનાં પરં હર્ષં સમાદધત્ ॥
રામાયણં મહાકાવ્યમ્ ઉદ્દેશં નાટકીકૃતમ્ ।
જન્મ વિષ્ણોર્ અમેયસ્ય રાક્ષસેન્દ્રવધેપ્સયા ॥
લોમપાદો દશરથ ઋશ્યશૃઙ્ગં મહામુનિમ્ ।
શાન્તામાનાયયામ્ આસ ગણિકાભિઃ સહાનઘ ॥
રામલક્ષ્મણશત્રુઘ્ના ભરતશ્ ચૈવ ભરત ।
ઋશ્યશૃઙ્ગશ્ ચ શાન્તા ચ તથારૂપૈર્ નટૈઃ કૃતૈઃ ॥
તત્કાલજીવિતો વૃદ્ધા દાનવા વિસ્મયં ગતાઃ ।
આચચક્ષુશ્ ચ તેષાં વૈ રૂપતુલ્યત્વમ્ અચ્યુત ॥
સંસ્કારાભિનયૌ તેષાં પ્રસ્તાવાનાં ચ ધારણમ્ ।
દૃષ્ટ્વા સર્વે પ્રવેશં ચ દાનવા વિસ્મયં ગતાઃ ॥
તે રક્તા વિસ્મયં નેદુર્ અસુરાઃ પરયા મુદા ।
ઉત્થાયોત્થાય નાટ્યસ્ય વિશેષેષુ પુનઃ પુનઃ ॥
દદુર્ વસ્ત્રાણિ તુષ્ટાશ્ ચ ગ્રૈવેયવલયાનિ ચ ।
હારાન્ મનોહરાંશ્ ચૈવ હેમવૈદૂર્યભૂષિતાન્ ॥
પૃથગર્થેષુ દત્તેષુ શ્લોકૈસ્ તે તુષ્ટુવુર્ નટાઃ ।
અસુરાંશ્ ચ મુનીંશ્ ચૈવ ગોત્રૈર્ અભિજનૈર્ અપિ ॥
પ્રેષિતં વજ્રનાભસ્ય શાખાનગરવાસિભિઃ ।
નટસ્ય દિવ્યરૂપસ્ય નરેન્દ્રાગમનં તદા ॥
પુરા શ્રુતાર્થો દૈત્યેશઃ પ્રેષયામ્ આસ ભરત ।
આનીયતાં વજ્રપુરં નટો ઽસાવ્ ઇતિ હર્ષિતઃ ॥

દાનવેન્દ્રવચઃ શ્રુત્વા શાખાનગરવાસિભિઃ ।
નીતા વજ્રપુરં રમ્યં નટવેષેણ યાદવાઃ ॥
આવાસશ્ ચ તતો દત્તઃ સુકૃતો વિશ્વકર્મણા ।
એષ્ટવ્યં યચ્ ચ તત્ સર્વં દત્તં શતગુણોત્તરમ્ ॥
અથ કાલોત્સવં ચક્રે વજ્રનાભો મહાસુરઃ ।
કારયામ્ આસ રમ્યં ચ રઙ્ગવાટં પ્રહૃષ્ટવત્ ॥
તતસ્ તાન્ પરિવિશ્રાન્તાન્ પ્રેક્ષાર્થાય પ્રચોદયત્ ।
દત્ત્વા રત્નાનિ ભૂરીણિ વજ્રનાભો મહાસુરઃ ॥
ઉપવિષ્ટશ્ ચ તાન્ દ્રષ્ટું સહ જ્ઞાતિભિર્ આત્મવાન્ ।
છત્રે ચાન્તઃપુરં સ્થાપ્ય ચક્ષુર્ દૃશ્યે જનાધિપ ॥
ભૈમાપિ બદ્ધનેપથ્યા નટવેષધરાસ્ તથા ।
કાર્યાર્થં ભીમકર્માણો નૃત્યાર્થમ્ ઉપચક્રમુઃ ॥
તતો ઘનં સશુષિરં મુરજાનકભૂષિતમ્ ।
તન્ત્રીસ્વરગુણૈર્ વિદ્ધમ્ આતોદ્યાન્ અન્વવાદયન્ ॥
તતસ્ તુ દેવગાન્ધારં છાલિક્યં શ્રવણામ્ ઋતમ્ ।
ભૈમસ્ત્રિયઃ પ્રજગિરે મનઃશ્રોત્રસુખાવહમ્ ॥
આગાન્ધારગ્રામરાગં ગઙ્ગાવતરણં તદા ।
વિદ્ધમ્ આસારિતં રમ્યં જગિરે સ્વરસંપદા ॥
લયતાલસમં શ્રુત્વા ગઙ્ગાવતરણં શુભમ્ ।
અસુરાંસ્ તોષયામ્ આસુર્ ઉત્થાયોથાય ભારત ॥
નાન્દીં ચ વાદયામ્ આસ પ્રદ્યુમ્નો ગદ એવ ચ ।
સામ્બશ્ ચ વીર્યસંપન્નઃ કાર્યાર્થં નટતાં ગતઃ ॥
નાન્દ્યન્તે ચ તદા શ્લોકં ગઙ્ગાવતરણાશ્રિતમ્ ।
રૌક્મિણેયસ્ તદોવાચ સમ્યક્ સ્વભિનયાન્વિતમ્ ॥
રમ્ભાભિસારં કૌવેરં નાટકં નનૃતુસ્ તતઃ ।
શૂરો રાવણરૂપેણ રમ્ભાવેષા મનોવતી ॥
નલકૂબરસ્ તુ પ્રદ્યુમ્નઃ સામ્બસ્ તસ્ય વિદૂષકઃ ।
કૈલાસો રૂપિતશ્ ચાપિ માયયા યદુનન્દનૈઃ ॥
શાપશ્ ચ દત્તઃ ક્રુદ્ધેન રાવણસ્ય દુરાત્મનઃ ।
નલકૂબરેણાથ યથા રમ્ભો ચાપ્ય્ અથ સાન્ત્વિતા ।
એવં રામસ્ય ચરિતં ષટ્કાણ્ડમ્ અથ સોત્તરમ્ ।
ધન્યં યશસ્યમ્ આયુષ્યં રાજ્ઞાં ચ વિજયાવહમ્ ॥
પૂર્વં વાલ્મીકિના પ્રોક્તં શૃઙ્ગારાદિરસાન્વિતમ્ ।
નિષાદાદિસ્વરૈર્ યુક્તં ગાયન્તો મધુરસ્વરાઃ ॥
એતત્ પ્રકરણં વીરા નનૃતુર્ યદુનન્દનાઃ ।
નારદસ્ય મુનેઃ કીર્તિં સર્વજ્ઞસ્ય મહાત્મનઃ ॥
પાદોદ્ધારેણ નૃત્યેન તથૈવાભિનયેન ચ ।
તુષ્ટુવુર્ દાનવા વીરા ભૈમાન્ અમિતતેજસઃ ॥
તે દદુર્ વસ્ત્રમુખ્યાનિ રત્નાન્ય્ આભરણાનિ ચ ।
હારાંસ્ તરલવિદ્ધાંશ્ ચ વૈદૂર્યમણિભૂષિતાન્ ॥

વિમાનાનિ વિચિત્રાણિ રથાંશ્ ચાકાશગામિનઃ ।
ગજાન્ આકાશગાંશ્ ચૈવ દિવ્યનાગકુલોદ્ભવાન્ ॥
ચન્દનાનિ ચ દિવ્યાનિ શીતાનિ રસવન્તિ ચ ।
ગુરૂણ્ય્ અગુરુમુખ્યાનિ ગન્ધાઢ્યાનિ ચ ભારત ।
ચિન્તામણીન્ ઉદારાંશ્ ચ ચિન્તિતે સર્વકામદાન્ ॥
પ્રેક્ષાસુ તાસુ બહ્વીષુ દદન્તો દાનવાસ્ તદા ।
ધનરત્નૈર્ વિરહિતાઃ કૃતાઃ પુરુષસત્તમ ।
સ્ત્રિયો દાનવમુખ્યાનાં તથૈવ ચ જનેશ્વર ॥
તતો હંસી પ્રભાવત્યાઃ સખી પ્રાહ પ્રભાવતીમ્ ।
ગતાસ્મિ દ્વારકાં રમ્યાં ભૈમગુપ્તામ્ અનિન્દિતે ॥
પ્રદ્યુમ્નશ્ ચ મયા દૃષ્ટો વિવિક્તે ચારુલોચને ।
ભક્તિશ્ ચ કથિતા તસ્ય મયા તવ શુચિસ્મિતે ॥
તેન હૃષ્ટેન કાલશ્ ચ કૃતઃ કમલલોચને ।
અદ્ય પ્રદોષસમયે ત્વયા સહ સમાગમઃ ॥
તદ્ અદ્ય રુચિરશ્રોણિ તવ પ્રિયસમાગમઃ ।
ન હ્ય્ આત્મવન્તો ભાષન્તિ મિથ્યા ભૈમકુલોદ્ભવાઃ ॥
તતઃ પ્રભાવતી હૃષ્ટા હંસીં તામ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્ ।
ઉષિતાસિ મમાવાસે સ્વપ્તુમ્ અર્હસિ સુન્દરિ ॥
ત્વયાહં સહિતાવાસે દ્રષ્ટુમ્ ઇચ્છામિ કૈશવિમ્ ।
નિઃસાધ્વસા ભવિષ્યામિ ત્વયા સહ વિહંગમે ॥
હંસી તથેતિ ચોવાચ સખીં કમલલોચનામ્ ।
આરુરોહ ચ તદ્ ધર્મ્યં પ્રભાવત્યા વિહંગમા ॥
વિશ્વકર્મકૃતે તસ્મિન્ હર્મ્યપૃષ્ઠે પ્રભાવતી ।
સંવિધાનં ચકારાશુ પ્રદ્યુમ્નાગમનક્ષમમ્ ॥
તસ્મિન્ કૃતે સંવિધાને કામમ્ આનયિતું યયૌ ।
પ્રભાવતીમ્ અનુજ્ઞાપ્ય હંસી વાયુસમા ગતૌ ॥
નટવેષધરં કામં ગત્વોવાચ શુચિસ્મિતા ॥
અદ્ય ભૂતઃ સ ભગવન્ સમયો વર્તતે નિશિ ।
તથેતિ પ્રાહ તાં કામઃ સા નિવૃત્તાથ પક્ષિણી ॥
સા ગત્વાભ્યાગતા હંસી પ્રભાવતિમ્ અથાબ્રવીત્ ।
અભ્યેતિ રૌક્મિણેયો ઽસાવ્ આશ્વસાયતલોચને ॥
પ્રદ્યુમ્નો નીયમાનં તુ દદૃશે માલ્યમ્ આત્મવાન્ ।
ભ્રમરૈર્ આવૃતં વીરઃ સુગન્ધમ્ અરિમર્દન ॥
નિલિલ્યે તત્ર માલ્યે તુ ભૂત્વા મધુકરસ્ તદા ।
પ્રભાવત્યા નીયમાને વિદિતાર્થઃ પ્રતાપવાન્ ॥
પ્રવેશિતં ચ તન્ માલ્યં સ્ત્રીભિર્ મધુકરાયુતમ્ ।
ઉપનીતં પ્રભાવત્યૈ સ્ત્રીભિસ્ તદ્ ભ્રમરાવૃતમ્ ।
અવિદૂરે ચ વિન્યસ્તં પ્રભાવત્યા જનાધિપ ।
ભ્રમરાસ્ તે યયુઃ સૌમ્ય સંધ્યાકાલે હ્ય્ ઉપસ્થિતે ॥
સ ભૈમપ્રવરો વીરસ્ તૈઃ સહાયૈર્ વિહિનતઃ ।

કર્ણોત્પલે પ્રભાવત્યા નિલિલ્યે શનકૈર્ ઇવ ॥
તતઃ પ્રભાવતી હંસીમ્ ઉવાચ વદતાં વરા ।
ઉદ્યચ્છન્તં પૂર્ણચન્દ્રં સમીક્ષ્યાતિમનોહરમ્ ।
સખિ દહ્યન્તિ મે ઽઙ્ગાનિ મુખં ચ પરિશુષ્યતિ ।
ઔત્સુક્યં હૃદિ ચાતીવ કો ઽયં વ્યાધિર્ અનૌષધઃ ॥
દધદ્ દ્વિગુણમ્ ઔત્સુક્યમ્ અસૌ પૂર્ણનિશાકરઃ ।
નવોદિતઃ શીતરશ્મિઃ સંવિહારોચિતપ્રિયઃ ॥
ન દૃષ્ટપૂર્વો હિ મયા શ્રુતિમાત્રેણ કાઙ્ક્ષિતઃ ।
અહો ધૂમયતે ઽઙ્ગાનિ સ્ત્રીસ્વભાવસ્ય ધિક્ ખલુ ॥
કલ્પયામિ યથા બુદ્ધ્યા યદિ નાભ્યેતિ મે પ્રિયઃ ।
કુમુદ્વતીગતં માર્ગં હા ગમિષ્યામ્ય્ અકિંચના ।
મદનાશીવિષેણાસ્મિ દષ્ટા હાહા મનસ્વિની ॥
શીતવીર્યાઃ પ્રકૃત્યૈવ જગતો હ્લાદનાઃ સુખાઃ ।
દહન્તિ મમ ગાત્રાણિ કિં નુ ચન્દ્રગભસ્તયઃ ॥
પ્રકૃત્યા શીતલો વાયુર્ નાનાપુષ્પરજોવહઃ ।
દાવાગ્નિસદૃશો મે ઽદ્ય દંદહીતિ શુભાં તનુમ્ ॥
તતઃ સંકલ્પયે એવ સ્થૈર્યં કાર્યમ્ ઇવાત્મનઃ ।
નાવતિષ્ઠતિ નિર્વીર્યં મનઃ સંકલ્પધર્ષિતમ્ ॥
વિમનસ્કાસ્મિ મુહ્યામિ વેપથુર્ મે મહાન્ હૃદિ ।
બંભ્રમીતિ ચ મે દૃષ્ટિર્ હા હા યામિ ધ્રુવં ક્ષયમ્ ॥
આવિષ્ટેયં મયા બાલા સર્વથેત્ય્ અવગમ્ય તુ ।
કાર્ષ્ણિર્ હૃષ્ટેન મનસા સંસીમ્ ઇદમ્ ઉવાચ હ ॥
દૈત્યેન્દ્રતનયાં પ્રાપ્તમ્ અવગચ્છસ્વ મામ્ ઇહ ।
ષટ્પદૈઃ સહ ષટ્પાદો ભૂત્વા માલ્યે નિલીય તુ ॥
વિધેયો ઽસ્મિ પ્રભાવત્યા યથેષ્ટં મયિ વર્તતામ્ ।
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા દર્શયામ્ આસ સુરૂપો રૂપમ્ આત્મનઃ ॥
તદ્ ધર્મ્યપૃષ્ઠં પ્રભયા દ્યોતિતં તસ્ય ધીમતઃ ।
અભિભૂતા પ્રભા ચૈવ રાજંશ્ ચન્દ્રોદ્ભવા શુભા ॥
પ્રભાવત્યાસ્ તુ તં દૃષ્ટ્વા વવૃવે કામસાગરઃ ।
ચન્દ્રસ્યેવોદયે પ્રાપ્તે પર્વણ્યાં સરિતાં પતિઃ ॥
સલજ્જાધોમુખી કિંચિત્ કિંચિત્ તિર્યગ્ અવેક્ષિણી ।
પ્રભાવતી તદા તસ્થૌ નિશ્ચલેવામલેક્ષણા ॥
કરેણાધઃપ્રદેશે તાં ચારુભૂષણભૂષિતામ્ ।
સ્પૃષ્ટ્વોવાચ વરારોહાં રોમાઞ્ચિતતનુસ્ તનુમ્ ॥
મનોરથશતૈર્ લબ્ધં કિં પૂર્ણેન્દુસમપ્રભમ્ ।
અધોમુખં મુખં કૃત્વા ન માં કિંચિત્ પ્રભાષસે ॥
પ્રભોપમર્દં મા કાર્ષીર્ વદનસ્ય વરાનને ।
સાધ્વસં ત્યજ્યતાં ભીરુ દાસઃ સાધ્વ્ અનુગૃહ્યતામ્ ॥
ન કાલમ્ ઇવ પશ્યામિ ભીરુ ભીરુત્વમ્ ઉત્સૃજ ।
યાચામ્ય્ એષો ઽઞ્જલં કૃત્વા પ્રાપ્તકાલં નિબોધ મે ॥

ગાન્ધર્વેણ વિવાહેન કુરુષ્વાનુગ્રહં મમ ।
દેશકાલાનુરૂપેણ રૂપેણાનુત્તમા સતી ॥
ઉપસ્પૃશ્ય તતો ભૈમો મણિસ્થં જાતવેદસમ્ ।
જુહાવ સમયે વીરઃ પુષ્પૈર્ મન્ત્રાન્ ઉદીરયન્ ॥
જગ્રહાથ કરં તસ્યા વરાભરણભૂષિતમ્ ।
ચક્રે પ્રદક્ષિણં ચૈવ તં મણિસ્થં હુતાશનમ્ ॥
પ્રજજ્વાલ સ તેજસ્વી માનયન્ન્ અચ્યુતાત્મજમ્ ।
ભગવાઞ્ જગતઃ સાક્ષી શુભસ્યાથાશુભસ્ય ચ ॥
ઉદ્દિશ્ય દક્ષિણાં વીરો વિપ્રાણાં યદુનન્દનઃ ।
ઉવાચ હંસીં દ્વારસ્થાં તિષ્ઠાવાં રક્ષ પક્ષિણિ ॥
તસ્યાં પ્રણમ્ય યાતાયાં કામસ્ તાં ચારુલોચનામ્ ।
ગ્રહાય દક્ષિણે હસ્તે નિનાય શયનોત્તમમ્ ॥
ઊરાવ્ એવોપવેશ્યૈનાં સાન્ત્વયિત્વા પુનઃ પુનઃ ।
ચુચુમ્બ શનકૈર્ ગણ્ડે વાસયન્ મુખમારુતૈઃ ॥
તતો ઽસ્યા આપપૌ વક્ત્રં પદ્મં મધુકરો યથા ।
આલિલિઙ્ગે ચ સુશ્રોણીં ક્રમેણ રતિકોવિદઃ ॥
અરામયદ્ રહસ્ય્ એનાં ન ચોદ્વેજિગવાંસ્ તદા ।
આપિ કૃત્સ્નં ચરત્ય્ અર્થં રતિકાર્યવિશારદઃ ।
ઉવાસ સ તયા સાર્ધં રમન્ કૃષ્ણસુતઃ પ્રભુઃ ॥
અરુણોદયકાલે ચ યયૌ યત્ર નટાલયઃ ।
અકામયા પ્રભાવત્યા કથંચિત્ સ વિસર્જિતઃ ।
તામ્ એવ મનસા કાન્તાં કાન્તરુપઃ સમુદ્વહન્ ॥
ત ઊષુર્ નટવેષેણ કાર્યાર્થં ભૈમવંશજાઃ ।
પ્રતીક્ષન્તસ્ તદા વાક્યમ્ ઇન્દ્રકેશવયોસ્ તદા ।
ઉદ્યોગં વજ્રનાભસ્ય ત્રૈલોક્યવિજયં પ્રતિ ॥
પ્રતીક્ષન્તો મહાત્માનો ગુહ્યસંરક્ષણે રતાઃ ।
કશ્યપસ્ય મુનેઃ સત્રં યાવત્ તાવન્ નરાધિપ ॥
દેવાસુરાણાં સર્વેષામ્ અવિરોધો મહાત્મનામ્ ।
ત્રૈલોક્યવિજયાર્થાય જયતાં ધર્મચારિણામ્ ॥
તાવદ્ દિવાયાં દૈત્યેન્દ્રઃ નાટયંશ્ ચ નટાન્ નૃપ ।
દિવાસુ નનૃતુસ્ તે વૈ રાત્રાવ્ એવ કદાચન ॥
એવં કાલપ્રતીક્ષાણાં વસતાં તત્ર ધીમતામ્ ।
સંપ્રાપ્તઃ પ્રાવૃષો રમ્યઃ સર્વભૂતમનોહરઃ ॥
અહર્ નિશં ચ વૃત્તાન્તં પ્રયચ્છન્તિ મનોજવાઃ ॥
શક્રકેશવયોર્ હંસાઃ કુમારાણાં મહાત્મનાં ॥
રેમે સહ પ્રભાવત્યા પ્રદ્યુમ્નશ્ ચાનુરૂપયા ।
રાત્રૌ રાત્રૌ મહાતેજા ધાર્તરાષ્ટ્રાભિરક્ષિતઃ ॥
તૈર્ હિ વજ્રપુરં હંસૈર્ વસદ્ભિર્ વાસવાજ્ઞયા ।
વ્યાપ્તં નૃપ નટાંસ્ તાંશ્ ચ ન વિદુઃ કાલમોહિતાઃ ॥
દિવાપિ રૌક્મિણેયસ્ તુ પ્રભાવત્યા નૃપાલયે ।

તિષ્ઠત્ય્ અન્તર્હિતો વીરો હંસસંઘાભિરક્ષિતઃ ॥
માયયાસ્ય પ્રતિચ્છાયા દૃશ્યતે હિ નટાલયે ।
દેહાર્ધેન તુ કૌરવ્ય સિષેવ સ પ્રભાવતીમ્ ॥
સંનતિં વિનયં શીલં લીલાં દાક્ષ્યં વિલાસિતામ્ ।
સ્પૃહયન્ત્ય્ અસુરા દૃષ્ટ્વા વિદ્વત્તાં ચ મહાત્મનામ્ ॥
રૂપં વિલાસં ગન્ધં ચ મૃજાં ભાષામ્ અથાર્યતામ્ ।
તાસાં યાદવનારીણાં સ્પૃહયન્ત્ય્ અસુરસ્ત્રિયઃ ॥
વજ્રનાભસ્ય તુ ભ્રાતા સુનાભો નામ વિશ્રુતઃ ।
દુહિતૃદ્વયં ચ નૃપતેસ્ તસ્ય રૂપગુણાન્વિતમ્ ॥
એકા ચન્દ્રવતી નામ્ના ગુણવત્ય્ અથ ચાપરા ।
પ્રભાવત્યાલયં તે તુ વ્રજતઃ ખલુ નિત્યદા ॥
દદૃશાતે તુ તે તત્ર રતિસક્તાં પ્રભાવતીમ્ ।
પરિપપ્રચ્છતુશ્ ચૈવ વિશ્રમ્ભોપગતાં સતીમ્ ॥
સોવાચ મમ વિદ્યાસ્તિ યાધીતા કાઙ્ક્ષિતં પતિમ્ ।
રત્યર્થમ્ આનયત્ય્ આશુ સૌભગ્યં ચ પ્રયચ્છતિ ।
દેવં વા દાનવં વાપિ વિવશં સદ્ય એવ હિ ॥
સાહં રમામિ કાન્તેન દેવપુત્રેણ ધીમતા ।
દૃશ્યતાં મત્પ્રભાવેન પ્રદ્યુમ્નઃ સુપ્રિયો મમ ।
તે દૃષ્ટ્વા વિસ્મયં યાતે રૂપયૌવનસંપદમ્ ॥
પુનર્ એવાબ્રવીત્ તે તુ ભગિન્યૌ ચારુહાસિની ।
પ્રભાવતી વરારોહા કાલપ્રાપ્તમ્ ઇદં વચઃ ॥
દેવા ધર્મરતા નિત્યં દમ્ભશીલા મહાસુરાઃ ।
દેવાસ્ તપસિ રક્તા હિ સુખરક્તા મહાસુરાઃ ॥
દેવાઃ સત્યરતા નિત્યમ્ અનૃતે તુ મહાસુરાઃ ।
ધર્મસ્તપશ્ ચ સત્યં ચ યત્ર તત્ર જયો ધ્રુવમ્ ॥
દેવપુત્રૌ વરયતં પતિવિદ્યાં દદામ્ય્ અહમ્ ।
ઉચિતૌ મત્પ્રભાવેન સદ્ય એવોપલપ્સ્યથ ॥
તાં તથેત્ય્ ઊચતુર્ હૃષ્ટે ભગિન્યૌ ચારુલોચનામ્ ।
પરિપપ્રચ્છ ભૈમં ચ કાર્યં તત્ પ્રતિ માનિની ॥
સ પિતૃવ્યં ગદં વીરં સામ્બં ચાપ્ય્ અબ્રવીત્ તદા ।
રૂપાન્વિતૌ સુશીલૌ ચ શૂરૌ ચ રણકર્મણિ ॥
પરિતુષ્ટેન દત્તા મે વિદ્યા દુર્વાસસા પુરા ।
પરિતુષ્ટેન સૌભાગ્યં સદા કન્યાત્વમ્ એવ ચ ॥
દેવદાનવયક્ષાણાં યં ધ્યાસ્યસિ સ તે પતિઃ ।
ભવિતેતિ મયા ચૈવ વીરો ઽયમ્ અભિકાઙ્ક્ષિતઃ ॥
પ્રદ્યુમ્નં ત્વ્ અહમ્ એષ્યામિ યુવાં તાવ્ અપ્ય્ અવાપ્સ્યથ ।
ગૃહ્ણીતં તદ્ ઇમાં વિદ્યાં સદ્યો વાં પ્રિયસંગમઃ ।
તતો જગૃહતુર્ હૃષ્ટે તાં વિદ્યાં ભગિનીમુખાત્ ॥
દધ્યતુર્ ગદસામ્બૌ ચ વિદ્યામ્ અભ્યસ્ય તે શુભે ।
તૌ પ્રદ્યુમ્નેન સહિતૌ પ્રવિષ્ટૌ ભૈમનન્દનૌ ॥

પ્રચ્છન્નૌ માયયા વીરૌ કાર્ષ્ણિના માયિના નૃપ ॥
તતઃ પ્રભાવતી દૃષ્ટ્વા પ્રદ્યુમ્નપ્રમુખાન્ ઇમાન્ ।
હંસીમુખવિનિર્દિષ્ટાન્ હર્ષનિર્ભરમાનસા ॥
ઉત્થાય સંભ્રમાવિષ્ટા પ્રદ્યુમ્નં પરિરભ્ય ચ ।
ઉવાચ વાક્યં વાક્યજ્ઞા સિઞ્ચન્તી નેત્રવારિણા ॥
ધન્યાસ્મ્ય્ અનુગૃહીતાસ્મિ યન્ મયાલિઙ્ગતો ભવાન્ ।
અદ્ય મામ્ અનુગૃહ્ણીષ્વ ભર્તૃભાવેન માનદ ॥
ઇત્ય્ ઉક્તસ્ તુ પ્રભાવત્યા પ્રદ્યુમ્નો હૃષ્ટમાનસઃ ।
ગાન્ધર્વેણ વિવાહેન પ્રતિજગ્રાહ તાં તદા ॥
ગાન્ધર્વેણ વિવાહેન તાવ્ અપ્ય્ અરિબલાર્દનૌ ।
પાણિં જગૃહતુર્ વીરૌ મન્ત્રપૂર્વં સતાં પ્રિયૌ ।
ચન્દ્રવત્યા ગદઃ સામ્બો ગુણવત્યા તુ કૈશવિઃ ॥
રેમિરે ઽસુરકન્યાભિર્ વીરાસ્ તે યદુપુંગવાઃ ।
માર્ગમાણાસ્ ત્વ્ અનુજ્ઞાં તે શક્રકેશવયોસ્ તદા ॥
નભો નભસ્યે ઽથ નિરીક્ષ્ય માસિ @
કામસ્ તદા તોયદવૃન્દકીર્ણમ્ ।
પ્રભાવતીં ચારુવિશાલનેત્રામ્ @
ઉવાચ પૂર્ણેન્દુનિકાશવક્ત્રઃ ॥
તવાનનાભો વરગાત્રિ ચન્દ્રો @
ન દૃશ્યતે સુન્દરિ ચારુબિમ્બઃ ।
ત્વત્કેશપાશપ્રતિમૈર્ નિરુદ્ધો @
બલાહકૈશ્ ચારુનિરન્તરોરુ ॥
સંદૃશ્યતે સુભ્રુ તડિદ્ ઘનસ્થા @
ત્વં હેમચાર્વાભરણાન્વિતેવ ।
મુઞ્ચન્તિ ધારાશ્ ચ ઘના નદન્તસ્ @
ત્વદ્ધારયષ્ટેઃ સદૃશા વરાઙ્ગિ ॥
ઘનપ્રદેશેષુ બલાકપઙ્ક્તયસ્ @
ત્વદૃન્તપઙ્ક્તિપ્રતિમા વિભાન્તિ ।
નિમગ્નપદ્માનિ સરઃસુ સુભ્રુ @
ન ભાન્તિ તોયાનિ રયાકુલાનિ ॥
અમી ઘના વાયુવશોપયાતા @
બલાકમાલામલચારુદન્તાઃ ।
અન્યોન્યમ્ અભ્યાહનિતું પ્રવૃત્તા @
વનેષુ નાગા ઇવ શુક્લદન્તાઃ ॥
ધનુસ્ ત્રિવર્ણં વરગાત્રિ પશ્ય @
કૃતં તવાપાઙ્ગમ્ ઇવાનનસ્થમ્ ।
વિભૂષયન્તં ગગનં ઘનાંશ્ ચ @
પ્રહર્ષણં કામિજનસ્ય કાન્તે ॥
ઘનાન્નદન્તઃ પ્રતિનર્દમાનાન્ @
નિરીક્ષ્ય સુશ્રોણિ શિખીન્ પ્રહૃષ્ટાન્ ।

સમાહૃતાન્ ઉચ્છ્રિતપિચ્છભારાન્ @
પ્રિયાભિરામાનુપનૃત્યમાનાન્ ॥
હર્મ્યેષુ ચાન્યે શશિપાણ્ડુરેષુ @
રાજન્તિ સુશ્રોણિ મયૂરસંઘાઃ ।
મુહૂર્તશોભામ્ અતિચારુરૂપાં @
દત્ત્વા પતન્તો વલભીમુખેષુ ॥
પ્રક્લિન્નપક્ષાસ્ તરુમસ્તકેષુ @
મુહૂર્તચૂડામણિતાં વિધાય ।
પ્રયાન્તિ ભૂમિં નવશાદ્વલાનામ્ @
આશઙ્કમાના ધૃતચારુદેહાઃ ॥
પ્રવાતિ ધારાન્તરનિઃસૃતશ્ ચ @
સુખો ઽનિલશ્ ચન્દનપઙ્કશીતઃ ।
કદમ્બસર્જાર્જુનપુષ્પભૂતં @
સમાવહન્ ગન્ધમ્ નઙ્ગબન્ધુમ્ ॥
રતિશ્રમસ્વેદવિનાશહેતુર્ @
નવોદભારાનયને ચ હેતુઃ ।
ન મારુતઃ સ્યાદ્ યદિ ચારુગાત્રિ @
ન મેઘકાલો મમ વલ્લભઃ સ્યાત્ ॥
એવંવિધેષુ પ્રિયસંગમેષુ @
રતાવસાને યદ્ ઉપૈતિ વાયુઃ ।
રતિશ્રમસ્વેદહરઃ સુગન્ધી @
તતઃ પરં કિં સુખમ્ અસ્તિ લોકે ॥
જલાપ્લુતાન્ ઈક્ષ્ય મહાનદીનાં @
સુગાત્રિ હંસાઃ પુલિનાન્ય્ અધૃષ્ટાઃ ।
ગતાઃ શ્રમં માનસવાસલુબ્ધાઃ @
સસારસાઃ ક્રૌઞ્ચગણાનુવિદ્ધાઃ ॥
ન ભાન્તિ નદ્યો ઽદ્ય સરાંસિ ચૈવ @
હતત્વિષશ્ ચાયતચારુનેત્રે ।
ગતેષુ હંસેષ્વ્ અથ સારસેષુ @
રથાઙ્ગતુલ્યાહ્વયનેષુ ચૈવ ॥
ભોગૈકદેશેન શુભં શયાનં @
દ્રુવં જગન્નાથમ્ ઉપેન્દ્રમ્ ઈશમ્ ।
નિદ્રાભ્યુપેતા વરકાલતજ્જ્ઞા @
શ્રિયં પ્રણમ્યોત્તમચારુરૂપામ્ ॥
નિદ્રાયમાણે ભગવત્ય્ ઉપેન્દ્રે @
મેઘામ્બરાક્રાન્તનિશાકરો ઽદ્ય ।
પદ્મામલાભઃ કમલાયતાક્ષિ @
કૃષ્ણસ્ય વક્ત્રાનુકૃતિં કરોતિ ॥
કદમ્બનીપાર્જુનકેતકાનાં @
સ્રજો ધ્રુવં કૃષ્ણમ્ ઉપાનયન્તિ ।

પુષ્પાણિ ચાન્યાન્ય્ ઋતવઃ સમસ્તાઃ @
કૃષ્ણાત્ પ્રસાદાન્ અભિકાઙ્ક્ષમાણાઃ ॥
નાગાશ્ ચરન્તો વિષદિગ્ધવક્ત્રાઃ @
સ્પૃશન્તિ પુષ્પાણ્ય્ અથ પાદપાનામ્ ।
પેપીયમાનાન્ ભ્રમરૈર્ જનાનાં @
કૌતૂહલં તે જનયન્ત્ય્ અતીવ ॥
તોયાતિભારામ્બુદવૃન્દનદ્ધં @
નભઃ પતિષ્યન્તમ્ ઇવાભીવીક્ષ્ય ।
નિપાતગમ્ભીરમ્ અતિપ્રવિષ્ટં @
મનોહરં ચારુમુખસ્તનોરુ ॥
બલાકમાલાકુલમાલ્યદામ્ના @
નિરીક્ષ્ય રમ્યં ઘનવૃન્દમ્ એતત્ ।
સસ્યાનિ ભૂમાવ્ અભિવર્ષમાણં @
જગદ્ધિતાર્થં વિમલાઙ્ગયષ્ટિ ॥
જલાવલમ્બામ્બુદવૃન્દકર્ષી @
ઘનૈર્ ઘનાન્ યોધયતીવ વાયુઃ ।
પ્રવૃત્તચક્રો નૃપતિર્ વનસ્થાન્ @
ગજાન્ ગજૈઃ સ્વૈર્ ઇવ વીર્યદૃપ્તાન્ ॥
અભૌમમ્ અમ્ભો વિસૃજન્તિ મેઘાઃ @
પૂતં પવિત્રં પવનૈઃ સુગન્ધિ ।
હર્ષાવહં ચાતકબર્હિણાનાં @
વરાણ્ડજાનાં જલદપ્રિયાણામ્ ॥
પ્લવંગમઃ ષોડશપક્ષશાયી @
વિરૌતિ ગોષ્ઠઃ સહ કામિનીભિઃ ।
ઋચો દ્વિજાતિઃ પ્રિયસત્યધર્મા @
યથા સુશિષ્યૈઃ પરિચર્યમાણઃ ॥
ગુણો મહાંસ્ તોયજકાલજો ઽયં @
પ્રવૃદ્ધમેઘસ્વનભીષિતા યત્ ।
પરિષ્વજન્ત્યઃ પરિવર્ધયન્તિ @
વિનાપિ શય્યાસમયં પ્રિયાણામ્ ॥
દોષો ઽયમ્ એકઃ સલિલાગમસ્ય @
માં પ્રત્યુદારાન્ વયવર્ણશીલે ।
ન દૃશ્યતે યત્ તવ વક્ત્રતુલ્યો @
ઘનગ્રહગ્રસ્તતનુઃ શશાઙ્કઃ ॥
પ્રદૃશ્યતે ભીરુ યદા શશાઙ્કો @
ઘનાન્તરસ્થો જગતઃ પ્રદીપઃ ।
તદા નુ પશ્યન્તિ જનાઃ પ્રહૃષ્ટા @
બન્દું પ્રવાસાદ્ ઇવ સંનિવૃત્તમ્ ॥
તત્રોત્સવઃ કામસમાગમાનાં @
પ્રદૃશ્યતે યત્ર સુધાશશાઙ્કઃ ॥

વિલાપસાક્ષી પ્રિયહીનિતાનાં @
સંદૃશ્યતે ભીરુ યદા શશાઙ્કઃ ।
નેત્રોત્સવઃ પ્રોષિતકામુકાનાં @
દૃષ્ટ્વૈવ કાન્તં ભવતીત્ય્ અવૈમિ ॥
નેત્રોત્સવઃ કાન્તસમાગતાનાં @
દાવાગ્નિતુલ્યઃ પ્રિયહીનિતાનામ્ ।
તેનૈવ દેહેન વરાઙ્ગનાનાં @
ચન્દ્રો ઽપિ તાવત્ પ્રિયવિપ્રિયશ્ ચ ॥
વિનાપિ ચન્દ્રેણ પુરે પિતુસ્ તે @
યતઃ પ્રભા ચન્દ્રગભસ્તિગૌરી ।
ગુણાગુણં ચન્દ્રમસો ન વેત્સિ @
યતસ્ તતો ઽહં પ્રશશંસયિષ્યે ॥
અવાપ યો બ્રાહ્મણરાજ્યમ્ ઈડ્યો @
દુરાપમન્યૈઃ સુકૃતૈસ્ તપોભિઃ ।
ગાયન્તિ વિપ્રાઃ પવમાનસંજ્ઞં @
યં સામગાઃ પર્વણિ ચાપ્ય્ ઉદારમ્ ॥
પિતા બુધસ્યોત્તમવીર્યકર્મા @
પુરૂરવા યસ્ય સુતો નૃદેવઃ ।
પ્રાણાગ્નિર્ ઈઢ્યો ઽગ્નિમ્ અજીજનદ્ યો @
નષ્ટં શમીગર્ભભવં ભવાત્મા ॥
તથૈવ પશ્ચાચ્ ચકમે મહાત્મા @
પુરોર્ વશીમ્ અપ્સરસાં વરિષ્ઠામ્ ।
પીતઃ પુરા યો ઽમૃતસર્વદેહો @
મુનિપ્રવીરૈર્ વરગાત્રિ ઘોરૈઃ ॥
નૃપઃ કુશાગ્રૈઃ પુનર્ એવ યશ્ ચ @
ધીમાન્ ગતો ઽગ્નિર્ દિવિ પૂજ્યતે ચ ।
આયુશ્ ચ વંશે નહુષશ્ ચ યસ્ય @
યો દેવરાજત્વમ્ અવાપ વીરઃ ॥
દેવાતિદેવો ભગવાન્ પ્રસૂતો @
વંશે હરિર્ યસ્ય જગત્ પ્રણેતા ।
ભૈમપ્રવીરઃ સુરકાર્યહેતોર્ @
યઃ સુભ્રુ દક્ષસ્ય વૃતઃ સુતાભિઃ ॥
બભૂવ રાજા ચ વસુશ્ ચ યસ્ય @
વંશે મહાત્મા શાશિવંશકેતુઃ ।
યશ્ ચક્રવર્તિત્વમ્ અવાપ વીરઃ @
સ્વૈઃ કર્મભિઃ શક્રસમપ્રભાવઃ ॥
યદુશ્ ચ રાજા શાશિવંશમુખ્યો @
યો ઽવાપ મહ્યામ્ અધિરાજભાવમ્ ।
ભોજાઃ કુલે યસ્ય નરાધિપસ્ય @
વીરાઃ પ્રસૂતાઃ સુરરાજતુલ્યાઃ ॥

ન કુત્સિતો યસ્ય નૃપો ઽસ્તિ વંશે @
ન નાસ્તિકો નૈકૃતિકો ઽથ વાપિ ।
અશ્રદ્દધાનો ઽપ્ય્ અથ વા કદર્યઃ @
શૌર્યેણ વા વારિરુહાક્ષિ હીનઃ ॥
વંશે વધૂસ્ ત્વં કમલાયતાક્ષિ @
શ્લાઘ્યા ગુણાનામ્ અપિ પાત્રભૂતા ।
કુરુ પ્રણામં શિખરાગ્રદન્તિ @
તસ્ય ત્વમીશસ્ય સતાં પ્રિયસ્ય ॥
સદાશિવેનાપિ ધૃતસ્ય મૌલૌ ॥
નારાયણાત્મભવાયનાય @
લોકાયનાય ત્રિદશાયનાય ।
ખગેન્દ્રકેતોઃ પુરુષોત્તમાય @
કુરુ પ્રણામં શ્વશુરાય દેવિ ॥
સત્રાવસાને તુ મુનેઃ કશ્યપસ્યાતિતેજસઃ ।
જગ્મુર્ દેવાસુરાઃ સ્વાનિ સ્થાનાન્ય્ અમિતવિક્રમાઃ ॥
વજ્રનાભો ઽપિ નિર્વૃત્તે સત્રે કશ્યપમ્ અભ્યગાત્ ।
ત્રૈલોક્યવિજયાકાઙ્ક્ષિ તમ્ ઉવાચાથ કશ્યપઃ ॥
વજ્રનાભ નિબોધસ્વ શ્રોતવ્યં યદિ ચેન્ મમ ।
વસ વજ્રપુરે પુત્ર સ્વજનેન સમાવૃતઃ ॥
તપસાભ્યધિકઃ શક્રઃ શક્તશ્ ચૈવ સ્વભાવતઃ ।
બ્રહ્મણ્યશ્ ચ કૃતજ્ઞશ્ ચ જ્યેષ્ઠઃ શ્રેષ્ઠતમો ગુનૈઃ ॥
રાજા કૃત્સ્નસ્ય જગતઃ પાત્રભૂતઃ સતાં ગતિઃ ।
સંપ્રાપ્તો લોકરાજ્યં સ સર્વભૂતહિતે રતઃ ॥
નૈવ શક્યસ્ ત્વયા જેતું વજ્રનાભ વિહન્યસે ।
અહિં પદા વ્યુત્ક્રમન્ વૈ ન ચિરાદ્ વિનશિષ્યસિ ॥
વજ્રનાભસ્ તુ તદ્ વાક્યં નાભિનન્દતિ ભરત ।
કાલપાશપરીતાઙ્ગો મર્તુકામ ઇવૌષધમ્ ।
અભિવાદ્ય સ દુર્બુદ્ધિઃ કશ્યપં લોકભાવનમ્ ।
ત્રૈલોક્યવિજયારમ્ભે મતિં ચક્રે દુરાસદઃ ॥
જ્ઞાતિયોધાન્ સમાનીય મિત્રાણિ સુબહૂનિ ચ ।
પ્રતસ્થે સ્વર્ગમ્ એવાગ્રે વિજિગીષુર્ વિશાં પતે ॥
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે દેવૌ કૃષ્ણેન્દ્રૌ ચ મહાબલૌ ।
પ્રેષયામ્ આસતુર્ હંસાન્ વજ્રનાભવધં પ્રતિ ॥
તયોસ્ તદ્ વચનં શ્રુત્વા હંસા વજ્રપુરં યયુઃ ।
ઊચુશ્ ચ વચનં તેષાં શક્રકેશવયોસ્ તદા ॥
સમાગતાસ્ તુ તચ્ છ્રુત્વા યદુમુખ્યા મહાબલાઃ ।
મન્ત્રયિત્વા મહાત્માનશ્ ચિન્તામ્ આપેદિરે તદા ।
વજ્રનાભો ઽદ્ય હન્તવ્યઃ પ્રદ્યુમ્નેનેત્ય્ અસંશયમ્ ।
તયોર્ દુહિતરો ભાર્યા ભક્ત્યા તાઃ સર્વભાવનાઃ ॥
સર્વાઃ સગર્ભાસ્ તાશ્ ચૈવ કિં તુ કાર્યમ્ અનન્તરમ્ ।

પ્રાપ્તઃ પ્રસવકાલશ્ ચ તાસાં નાતિચિરાદ્ ઇવ ॥
સંમન્ત્રયિત્વૈતદ્ અર્થં હંસાન્ ઊચુર્ મહાબલાઃ ।
આખ્યેયમ્ અર્થવત્ કૃત્સ્નં શક્રકેશવયોસ્ તદા ॥
હંસૈર્ ગત્વા તદાખ્યાતં દેવયોસ્ તદ્ યથાતથમ્ ॥
તાભ્યાં હંસાસ્ તુ સંદિષ્ટા ન ભેતવ્યમ્ ઇતિ પ્રભો ॥
ઉત્પત્સ્યન્તિ ગુનૈઃ શ્લાઘ્યાઃ પુત્રા વઃ કામરૂપિણઃ ।
ગર્ભસ્થાઃ સર્વવેદાંશ્ ચ સાઙ્ગાન્ વેત્સ્યન્ત્ય્ અનિન્દિતાઃ ॥
તથા ચાનાગતં સર્વમ્ અસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ ।
સદ્ય એષ યુવાનશ્ ચ ભવિષ્યન્તિ સુપણ્ડ્ ઇતાઃ ॥
એવમ્ ઉક્ત્વા ગતા હંસાઃ પુનર્ વજ્રપુરં વિભો ।
શશંસુશ્ ચૈવ ભૈમાનાં શક્રકેશવભાષિતમ્ ॥
પ્રભાવતી તદા પુત્રં સુષુવે સદૃશં પિતુઃ ।
સદ્યોયૌવનસંપ્રાપ્તં સર્વજ્ઞં ચૈવ ભારત ॥
માસમાત્રેણ સુષુવે દેવી ચન્દ્રવતી નૃપ ।
ચન્દ્રપ્રભમ્ ઇતિ ખ્યાતં તનયં સદૃશં પિતુઃ ॥
સદ્યશ્ ચ યૌવનપ્રાપ્તં સર્વજ્ઞત્વં ચ ભારત ।
ગુણવત્ય્- અપિ પુત્રં ચ ગુણવન્તમ્ અનિન્દિતા ॥
યુવાનાવ્ અથ સદ્યસ્ તૌ સર્વશાસ્ત્રાર્થકોવિદૌ ।
ઇન્દ્રોપેન્દ્રપ્રસાદેન સંવૃત્તૌ યદુનન્દનૌ ॥
હર્મ્યપૃષ્ઠે વર્ધમાના હૃષ્ટાસ્ તે યદુનન્દનાઃ ।
ઇન્દ્રોપેન્દ્રેચ્છયા વીર નાન્યથેત્ય્ અવધાર્યતામ્ ॥
નિવેદિતાશ્ ચ સંભ્રાન્તૈર્ દૌતૈર્ આકાશરક્ષિભિઃ ।
વજ્રનાભાય વીરાય ત્રિવિષ્ટપજયૈષિણે ॥
વિચાર્ય સર્વે ગૃહ્યન્તાં મમૈતે ગૃહધર્ષકાઃ ।
ઇત્ય્ ઉવાચાસુરપતિર્ વજ્રનાભો દુરાસદઃ ॥
તતઃ સૈન્યં સમાજ્ઞપ્તમ્ અસુરેન્દ્રેણ ધીમતા ।
આવારયામ્ આસ દિશઃ સર્વાઃ કુરુકુલોદ્વહ ॥
ગૃહ્યન્તામ્ આશુ વધ્યન્તામ્ ઇતિ વાચસ્ તતસ્ તતઃ ।
ઉચ્ચેરુર્ અસુરેન્દ્રસ્ય શાસનાદ્ અરિશાસન ॥
તચ્ છ્રુત્વા વ્યથિતાસ્ તેષાં માતરઃ પુત્રવત્સલાઃ ।
રુરુદુસ્ તા રુદન્ત્યો ઽથ પ્રદ્યુમ્નઃ સહસાબ્રવીત્ ॥
મા ભૈષ્ટ જીવમાનેષુ સ્થિતેષ્વ્ અસ્માસુ સર્વથા ।
કિં નો દૈત્યાઃ કરિષ્યન્તિ સર્વથા ભદ્રમ્ અસ્તુ વઃ ॥
પ્રભાવતીમ્ અથોવાચ પ્રદ્યુમ્નો વિક્લવાં સ્થિતામ્ ।
પિતા તવ ગદાપાણિઃ પિતૃવ્યશ્ ચ સ્થિતસ્ તવ ॥
ભ્રાતરશ્ ચૈવ તે દેવિ જ્ઞાતયશ્ ચ તથાપરે ।
એતે પૂજ્યાશ્ ચ માન્યાશ્ ચ તવાર્થે ખલુ સર્વથા ॥
ભગિન્યૌ પૃચ્છ ભદ્રં તે કાલે ઽયં ખલુ દારુણઃ ।
મરણં સહમાનાનાં યુધ્યતાં વિજયો ધ્રુવમ્ ॥
દાનવેન્દ્રાદયો હ્ય્ એતે યોત્સ્યન્તે ઽસ્મદ્વધૈષિણઃ ।

કિમ્ અત્ર કાર્યમ્ અસ્માભિઃ સર્વૈશ્ ચક્રાન્તરસ્થિતૈઃ ॥
પ્રભાવતી રુદન્તી તુ પ્રદ્યુમ્નમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્ ।
શિરસ્ય્ અઞ્જલિમ્ આધાય જાનુભ્યાં પતિતા ક્ષિતૌ ॥
ગૃહાણ શસ્ત્રમ્ આત્માનં રક્ષ શત્રુનિબર્હણ ।
જીવન્પુત્રાંશ્ ચ દારાંશ્ ચ દ્રષ્ટાસિ યદુનન્દન ॥
આર્યાં નૃવર વૈદર્ભીમ્ અનિરુદ્ધં ચ માનદ ।
સ્મૃત્વૈતાન્ મોક્ષયાત્માનં વ્યસનાદ્ અરિમર્દન ॥
દુર્વાસસા વરો દત્તો મુનિના મમ ધીમતા ।
વૈધવ્યરહિતા હૃદ્યા જીવપુત્રા ભવિષ્યસિ ॥
એષ મે હૃદયાશ્વાસો ભવિતા ન તદ્ અન્યથા ।
સૂર્યાગ્નિતેજસો વાક્યં મુનેર્ ઇન્દ્રાનુજાત્મજ ॥
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સાસિમ્ આદાય સૂપસ્પૃષ્ટ્વા મનસ્વિની ।
પ્રદદૌ રૌક્મિણેયાય જયસ્વેતિ વરં વરા ॥
સ તં જગ્રાહ ધર્માત્મા પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના ।
પ્રણમ્ય શિરસા દત્તં પ્રિયયા ભક્તિયુક્તયા ॥
ચન્દ્રવત્ય્- અપિ નિસ્ત્રિંશં ગદાય પ્રદદૌ મુદા ।
તથા ગુણવતી ચૈવ સામ્બાયાસિં મહાત્મને ॥
હંસકેતુમ્ અથોવાચ પ્રદ્યુમ્નઃ પ્રણતં પ્રભુઃ ।
ઇહૈવ સામ્બસહિતૌ યુધ્યસ્વ સહ દાનવૈઃ ॥
આકાશે દિક્ષુ સર્વાસુ યોત્સ્યામ્ય્ અહમ્ આરિંદમ ।
ઇત્ય્ ઉક્ત્વાથ રથં ચક્રે માયયા માયિનાં વરઃ ॥
સહસ્રશિરસં નાગં કૃત્વા સારથિમ્ આત્મવાન્ ।
અનન્તભોગં કૌરવ્ય સર્વનાગોત્તમોત્તમમ્ ॥
સ તેન રથમુખ્યેન હર્ષયન્ વૈ પ્રભાવતીમ્ ।
ચચારાસુરસૈન્યેષુ તૃણેષ્વ્ ઇવ હુતાશનઃ ॥
શરૈર્ આશીવિષપ્રખ્યૈર્ અર્ધચન્દ્રાનુકારિભિઃ ।
ભેદનૈર્ ગાધનૈશ્ ચૈવ તતર્દ દિતિસંભવાન્ ॥
અસુરાશ્ ચ રણે મત્તાઃ કાર્ષ્ણિં શત્રૈર્ ઇતસ્ તતઃ ।
જઘ્નુઃ કમલપત્રાક્ષં પરં નિશ્ચયમ્ આસ્થિતાઃ ॥
ચિચ્છેદ બાહૂન્ કેષાંચિત્ કેયૂરવલયોજ્જ્વલાન્ ।
સુકુણ્ડલાનિ ચાન્યેષાં શિરાંસ્ય્ અપિ સ ચિચ્છિદે ॥
ક્ષુરચ્છિન્નૈઃ શિરોભિસ્ તૈઃ કાયૈશ્ ચ શકલૈર્ અપિ ॥
અસુરાણાં મહી કીર્ણા પ્રદ્યુમ્નેનાતિતેજસા ॥
દેવેશ્વરો દેવગણૈઃ સહિતઃ સમિતિંજયઃ ।
દદર્શ મુદિતો યુદ્ધં ભૈમાનાં દિતિજૈઃ સહ ॥
યે ગદં ચૈવ સામ્બં ચ દૈત્યાઃ સમભિદુદ્રુવુઃ ।
તે યયુર્ નિધનં સર્વે યાદાંસીવ મહોદધૌ ॥
વિષમં તુ તદા યુદ્ધં દૃષ્ટ્વા દેવપતિર્ હરિઃ ।
ગદાય પ્રેષયામ્ આસ સ્વરથં હરિવાહનઃ ॥
દિદેશ માતલિસુતં યન્તારં ચ સુવર્ચસમ્ ।