હરિવંશ · ભાગ 221240

અન્ધકસ્યાતિઘોરસ્ય બલદૃપ્તસ્ય દુર્મતેઃ ॥
નિરોંકારવષટ્કારં જગદ્ વીર તદાભવત્ ।
અન્ધકસ્યાતિઘોરસ્ય ભયાત્ કુરુકુલોદ્વહ ॥
કુરૂન્ અથોત્તરાન્ પાપો દ્રાવયામ્ આસ ભારત ।
ભદ્રાશ્વાન્ કેતુમાલાંશ્ ચ જમ્બુદ્વીપાંસ્ તથૈવ ચ ॥
માનયન્તિ ચ તં દેવા દાનવાશ્ ચ દુરાસદાઃ ।
ભૂતાનિ ચ તથાન્યાનિ સમર્થાન્ય્ અપિ સર્વથા ॥
ઋષયો વધ્યમાનાસ્ તુ સમેતા બ્રહ્મવાદિનઃ ।
અચિન્તયન્ન્ અન્ધકસ્ય વધં ધર્મભૃતાં વર ॥
તેષાં બૃહસ્પતિર્ મધ્યે ધીમાન્ ઇદમ્ અથાબ્રવીત્ ।
નાસ્ય રુદ્રાદ્ ઋતે મૃત્યુર્ વિદ્યતે ચ કથંચન ॥
તથા વરે દીયમાને કશ્યપેનાપિ શબ્દિતઃ ।
નાહં રુદ્રાત્ પરિત્રાતું શક્ત ઇત્ય્ એવ ધીમતા ॥
તદ્ ઉપાયં ચિન્તયામઃ શર્વો યેન સનાતનઃ ।
જાનીયાત્ સર્વભૂતાનિ પીડ્યમાનાનિ શંકરઃ ॥
વિદિતાર્થો હિ ભગવાન્ અવશ્યં જગતઃ પ્રભુઃ ।
અશ્રુપ્રમર્જનં દેવઃ કરિષ્યતિ સતાં ગતિઃ ॥
વ્રતં હિ દેવદેવસ્ય ભવસ્ય જગતો ગુરોઃ ।
સન્તો ઽસદ્ભ્યો રક્ષિતવ્યા બ્રાહ્મણાસ્ તુ વિશેષતઃ ॥
તે વયં નારદં સર્વે પ્રયામઃ શરણં દ્વિજં ।
ઉપાયં વેત્સ્યતે તત્ર વયસ્યો હિ ભવસ્ય સઃ ॥
બૃહસ્પતિવચઃ શ્રુત્વા સર્વે તે ઽથ તપોધનાઃ ।
તાવદ્ દદૃશુર્ આકાશે પ્રાપ્તં દેવર્ષિસત્તમમ્ ।
પૂજયિત્વા યથાન્યાયં સત્કૃત્ય વિધિવન્ મુનિમ્ ॥
દેવર્ષે ભગવન્ સાધો કૈલાસં વ્રજ સત્વરમ્ ।
વિજ્ઞપ્તુમ્ અર્હસે દેવમ્ અન્ધકસ્ય વધે હરમ્ ॥
ત્રાણાર્થં નારદં પ્રોચુસ્ તાંસ્ તથેતિ સ ચોક્તવાન્ ॥
ઋષિષ્વ્ અથ પ્રયાતેષુ તત્ કાર્યં નારદો મુનિઃ ।
વિચાર્ય મનસા વિદ્વાન્ ઇતિ કાર્યં સ દૃષ્ટવાન્ ॥
સ દેવદેવં ભગવાન્ દ્રષ્ટું મુનિર્ અથાયયૌ ।
મન્દારવનમધ્યસ્થો યત્ર નિત્યં વૃષધ્વજઃ ॥
સ તત્ર રજનીમ્ એકામ્ ઉષિત્વા મુનિસત્તમઃ ।
મન્દારાણાં વને રમ્ન્યે દયિતઃ શૂલપાણિનઃ ॥
આજગામ પુનઃ સ્વર્ગં લબ્ધ્વાનુજ્ઞાં વૃષધ્વજાત્ ।
મન્દારપુષ્પૈઃ સુકૃતાં માલામ્ આબધ્ય ભારત ॥
ગ્રથિતાં સવિશેષાં તાં સર્વગન્ધોત્તમોત્તમામ્ ।
સંતાનમાલ્યદામં ચ સર્વૈસ્ તૈઃ કુસુમૈઃ કૃતમ્ ॥
તચ્ ચ કણ્ઠે સમાસજ્ય મહાગન્ધં નારાધિપ ।
આયયાવ્ અન્ધકો યત્ર દુરાત્મા બલદર્પિતઃ ॥
અન્ધકસ્ ત્વ્ અથ તં દૃષ્ટ્વા ગન્ધમ્ આઘ્રાય ચોત્તમમ્ ।

સંતાનકાનાં સ્રઙ્માલાં મહાગન્ધાં મહામુનેઃ ॥
કુતો ઽયં પુષ્પજાતિર્ વા કમનીયા તપોધન ।
ગન્ધાન્ વર્ણાઞ્ શુભાંસ્ તાન્ હિ ભોઃ પુષ્યતિ મુહુર્ મુહુઃ ॥
સ્વર્ગે સંતાનકુસુમાન્ય્ અતિવર્તન્તિ સર્વથા ॥
કઃ પ્રભુસ્ તસ્ય દેશસ્ય યઃ સ સુકૃતવાન્ મુને ।
આચક્ષ્ય યદ્ય્ અનુગ્રાહ્યા વયં તે દેવતાતિથે ॥
આચક્ષ્વ મે મુને સર્વં સંસિશસ્વ વરં હિ વૈ ।
યદ્ યદ્ ઇષ્ટં મમાપિ સ્યાત્ તદ્ દેયં દેવતાતિથૌ ।
તમ્ ઉવાચ મુનિશ્રેષ્ઠઃ પ્રહસન્ન્ ઇવ ભારત ।
ગ્રહાય દક્ષિણે હસ્તે મહતસ્ તપસો નિધિઃ ॥
મન્દરઃ પર્વતશ્રેષ્ઠો વીર કામગમં વનમ્ ।
તત્ર ચૈવંવિધં પુષ્પં ભોઃ સૃષ્ટિઃ શૂલપાણિનઃ ।
ન તુ તત્ર વનં કશ્ચિદ્ અચ્છન્દેન મહાત્મનઃ ।
પ્રવેષ્ટું લભતે તદ્ ધિ રક્ષન્તિ પ્રમથોત્તમાઃ ॥
નાનાપ્રહરણા ઘોરા નાનાવેષા દુરાસદાઃ ।
અવધ્યાઃ સર્વભૂતાનાં મહાદેવાભિરક્ષિતાઃ ॥
નિત્યં પ્રક્રીડતે તત્ર સોમઃ સપ્રવરો હરઃ ।
મન્દારદ્રુમષણ્ડેષુ સર્વાત્મા સર્વભાવનઃ ॥
તપોવિશેષૈર્ આરાધ્ય હરં ત્રિભુવનેશ્વરમ્ ।
શક્યં મન્દારપુષ્પાણિ પ્રાપ્તું કશ્યપવંશજ ॥
સ્ત્રીરત્નમણિરત્નાનિ યાનિ ચાન્યાનિ ચાપ્ય્ અથ ।
કાઙ્ક્ષિતાનિ ફલન્તિ સ્મ તે દ્રુમા હરવલ્લભાઃ ॥
ન તત્ર સૂર્યઃ સોમો ઽથ તપત્ય્ અતુલવિક્રમ ।
સ્વયંપ્રભં તરુવનં તદ્ ભો દુઃખવિવર્જિતમ્ ॥
તત્ર ગન્ધાઃ સ્રવન્ત્ય્ અન્યે રત્નાન્ય્ અન્યે મહાદ્રુમાઃ ।
વાસાંસિ વિવિધાન્ય્ અન્યે સુગન્ધાનિ મહાબલ ॥
ભક્ષ્યં ભોજ્યં ચ પેયં ચ ચોષ્યં લેહ્યં તથૈવ ચ ।
તરુભ્યઃ સ્રવતે તેભ્યો વિવિધં મનસેપ્સિતમ્ ॥
પિપાસા વા બુભુક્ષા વા ગ્લાનિશ્ ચિન્તાપિ વાનઘ ।
ન મન્દારવને વીર ભવતીત્ય્ ઉપધાર્યતામ્ ॥
ન તે વર્ણયિતું શક્યા ગુણા વર્ષશતૈર્ અપિ ।
ગુણા યે તત્ર વર્તન્તે સ્વર્ગાદ્ બહુગુણોત્તરાઃ ॥
અતીવ વિજયેલ્ લોકાન્ સમહેન્દ્રાન્ ન સંશયઃ ।
એકાહમ્ અપિ યસ્ તત્ર વસેદ્ વૈ દિતિજોત્તમ ॥
સ્વર્ગસ્યાપિ હિ તત્ સ્વર્ગં સુખાનામ્ અપિ સત્ સુખમ્ ।
બભૂવ જગતઃ સર્વમ્ ઇતિ મે ધીયતે મનઃ ॥
અન્ધકો નારદવચઃ શ્રુત્વા તત્ત્વેન ભારત ।
મન્દરં પર્વતં ગન્તું મનો દધ્રે મહાસુરઃ ॥
સો ઽસુરાન્ સુમહાતેજાઃ સમાનીય મહાબલઃ ।
જગામ મન્દરં ક્રુદ્ધો મહાદેવાલયં તદા ॥

તં મહાભ્રપ્રતિચ્છન્નં મહૌષધિસમાકુલમ્ ।
નાનાસિદ્ધસમાકીર્ણં મહર્ષિગણસેવિતમ્ ॥
ચન્દનાગરુવૃક્ષાઢ્યં સરલદ્રુમસંકુલમ્ ।
કિંનરોદ્ગીતરમ્યં ચ બહુનાગકુલાકુલમ્ ॥
વાતોદ્ધૂતૈર્ વનૈઃ ફુલ્લૈર્ નૃત્યન્તમ્ ઇવ ચ ક્વચિત્ ।
પ્રસ્રુતૈર્ ધાતુભિશ્ ચિત્રૈર્ વિલિપ્તમ્ ઇવ ચ ક્વચિત્ ॥
પક્ષિસ્વનૈઃ સુમધુરૈર્ નદન્તમ્ ઇવ ચ ક્વચિત્ ।
હંસૈઃ શુચિપદૈઃ કીર્ણં સંપતદ્ભિર્ ઇતસ્ તતઃ ॥
મહાબલૈશ્ ચ મહિષૈશ્ ચરદ્ભિર્ દૈત્યનાશનૈઃ ।
ચન્દ્રાંશુવિમલૈઃ સિંહૈર્ ભૂષિતં હિમસંચયમ્ ॥
મૃગરાજશતાકીર્ણં મૃગવૃન્દનિષેવિતમ્ ॥
ચમરીગણસંકીર્ણં શબરીગણસંકુલમ્ ।
સ મન્દરં ગિરિં પ્રાહ રૂપિણં બલદર્પ્પિતઃ ।
વેત્સિ ત્વં હિ યથાવધ્યો વરદાનાદ્ અહં પિતુઃ ॥
મમ ચૈવ વશે સર્વં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ ।
પ્રતિયોદ્ધું ન માં કશ્ચિદ્ ઇચ્છત્ય્ અપિ ગિરે ભયાત્ ॥
પારિજાતવનં ચાસ્તિ તવ સાનૌ મહાગિરે ।
સર્વકામપ્રદૈઃ પુષ્પૈર્ ભૂષિતં રત્નમ્ ઉત્તમમ્ ॥
તદ્ આચક્ષ્વોપભોક્ષ્યામિ તદ્ વનં તવ સાનુજમ્ ॥
કિં કરિષ્યસિ ક્રુદ્ધસ્ ત્વં મનો હિ ત્વરતે મમ ॥
ત્રાતારં નાનુપશ્યામિ મયા ખલ્વ્ અર્દિતસ્ય તે ।
ઇત્ય્ ઉક્તો મન્દરસ્ તેન તત્રૈવાન્તર્હિતો ઽભવત્ ।
તતો ઽન્ધકો ઽતિરુષિતો વરદાનેન દર્પિતઃ ।
મુમોચ નાદં સુમહદ્ ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્ ॥
મયા નામ યાચ્યમાનો યસ્માન્ ન બહુ મન્યસે ।
અહં ચૂર્ણીકરોમિ ત્વાં બલં પર્વત પશ્ય મે ॥
એવમ્ ઉક્ત્વા ગિરેઃ શૃઙ્ગમ્ ઉત્પાટ્ય બહુયોજનમ્ ।
નિષ્પિપેષ ગિરેસ્ તસ્ય શૃઙ્ગે ઽથાન્યત્ર વીર્યવાન્ ।
સહ તૈર્ અસુરૈઃ સર્વૈર્ વરદાનેન દર્પિતઃ ॥
તં પ્રચ્છન્નનદીજાલં ભજ્યમાનં મહાગિરિમ્ ।
વિદિત્વા ભગવાન્ રુદ્રશ્ ચકારાનુગ્રહં ગિરેઃ ॥
સવિશેષતરં વીર મત્તદ્વિપમૃગાયુતમ્ ।
નદીજાલૈર્ બહુતરૈર્ આચિતં ચિત્રકાનનમ્ ।
નભશ્ચ્યુતૈઃ પુરા યદ્વત્ તદ્વદ્ એવ વિરાજતે ॥
અથ દેવપ્રભાવેન શૃઙ્ગાણ્ય્ ઉત્પાટિતાનિ તુ ।
ક્ષિપ્તાનિ ચાસુરાન્ એવ ઘ્નન્તિ ઘોરાણિ ભારત ॥
ક્ષિપ્ત્વા યે પ્રપલાયન્તે શૃઙ્ગાણિ તુ મહાસુરાઃ ।
શૃઙૈસ્ તૈસ્ તૈઃ સ્મ વધ્યન્તે પર્વતસ્ય જનાધિપ ॥
યે સ્વસ્થાસ્ ત્વ્ અસુરાસ્ તત્ર તિષ્ઠન્તિ ગિરિસાનુષુ ।
શૃઙ્ગૈસ્ તે તસ્ય વધ્યન્તે મન્દરસ્ય મહાગિરેઃ ॥

તતો ઽન્ધકસ્ તદા દૃષ્ટ્વા સેનાં તાં સૂદિતાં તથા ।
રુષિતઃ સુમહાનાદં નદિત્વેદં તદાબ્રવીત્ ॥
આહ્વયૈતં વનં યસ્ય યુદ્ધાર્થમ્ ઉપતિષ્ઠતુ ।
કિં ત્વયાચલ યુદ્ધેન હતાઃ સ્મ ચ્છદ્મના રણે ॥
એવમ્ ઉક્તે ત્વ્ અન્ધકેન વૃષભેણ મહેશ્વરઃ ।
સંપ્રાપ્તઃ શૂલમ્ ઉદ્યમ્ય દેવો ઽન્ધકજિઘાંસયા ॥
પ્રમથાનાં ગણૈર્ ધીમાન્ વૃતો વૈ બહુલોચનઃ ।
તથા ભૂતગણૈશ્ ચૈવ ધીમાન્ ભૂતગણેશ્વરઃ ॥
પ્રચકમ્પે તતઃ કૃત્સ્નં ત્રૈલોક્યં રુષિતે હરે ।
સિન્ધવશ્ ચ પ્રતિસ્રોતમ્ ઊહુઃ પ્રજ્વલિતોદકાઃ ॥
જગ્મુર્ દિશો ઽગ્નિદાહં ચ સર્વતો હરતેજસા ।
યુયુધુશ્ ચ ગ્રહાઃ સર્વે વિપરીતા જનાધિપ ॥
ચેલુશ્ ચ ગિરયસ્ તત્ર કાલે કુરુકુલોદ્વહ ।
પ્રવવર્ષાથ પર્જન્યઃ સધૂમાઙ્ગારવૃષ્ટિમાન્ ॥
ઉષ્ણભાશ્ ચન્દ્રમાશ્ ચાસીત્ સૂર્યઃ શીતપ્રભસ્ તથા ।
ન બ્રહ્મ વિવિદુસ્ તત્ર મુનય્યો બ્રહ્મવાદિનઃ ॥
વડવાઃ સુષુવુર્ ગાશ્ ચ ગાવો ઽશ્વાન્ અપિ ચાનઘ ।
પેતુર્ વૃક્ષાશ્ ચ મેદિન્યામ્ અચ્છિન્ન ભસ્મસાત્કૃતાઃ ॥
બાધન્તે વૃષભા ગાશ્ ચ ગાવશ્ ચારુરુહુર્ વૃષાન્ ।
રાક્ષસા યાતુધાનાશ્ ચ પિશાચાશ્ ચાપિ સર્વશઃ ॥
અન્ધકં પુરતઃ કૃત્વા પરિવવ્રુર્ વૃષભધ્વજમ્ ।
અન્ધકો ઽપિ મહાતેજા બાણૈર્ અપિ વવર્ષ તમ્ ॥
વિપરીતં જગદ્ દૃષ્ટ્વા મહાદેવસ્ તથા ગતમ્ ।
મુમોચ ભગવાઞ્ શૂલં પ્રદીપ્તાગ્નિસમપ્રભમ્ ॥
તત્ પપાત હરોત્સૃષ્ટમ્ અન્ધકોરસિ દુર્ધરમ્ ।
ભસ્મસાચ્ ચાકરોદ્ રૌદ્રમ્ અન્ધકં સાધુકણ્ટકમ્ ॥
તતો દેવગણાઃ સર્વે મુનયશ્ ચ તપોધનાઃ ।
શંકરં તુષ્ટુવુશ્ ચૈવ જગચ્છત્રૌ નિબર્હિતે ॥
દેવદુંદુભયો નેદુઃ પુષ્પવૃષ્ટિઃ પપાત હ ।
ત્રૈલોક્યં વિર્વૃતં ચાસીન્ નરેન્દ્ર વિગતજ્વરમ્ ॥
પ્રજગુર્ દેવગન્ધર્વા નનૃતુશ્ ચાપ્સરોગણાઃ ।
જેપુશ્ ચ બ્રાહ્મણા વેદાન્ ઈજુશ્ ચ ક્રતુભિસ્ તથા ॥
ગ્રહાઃ પ્રકૃતિમ્ આપેદુર્ ઊહુર્ નદ્યો યથા પુરા ।
ન જજ્વાલ જલે વહ્નિર્ આશાઃ સર્વાઃ પ્રસેદિરે ॥
મન્દરઃ પર્વતશ્રેષ્ઠઃ પુરેવ વિરરાજ હ ।
શ્રિયા પરમયા જુષ્ટઃ સર્વતેજઃસમુચ્છ્રયાત્ ॥
રેમે સોમશ્ ચ ભગવાન્ પારિજાતવને હરઃ ।
સુપ્રચારાન્ સુરાન્ કૃત્વા શક્રાદીન્ ધર્મતઃ પ્રભુઃ ॥
મુને ઽન્ધકવધઃ શ્રાવ્યઃ શ્રુતો ઽયં ખલુ ભો મયા ।
શાન્તિસ્ ત્રયાણાં લોકાનાં કૃતા દેવેન ધીમતા ॥

નિકુમ્ભસ્ય હતં દેહં દ્વિતીયં ચક્રપાણિના ।
યદર્થં ચ યથા ચૈવ તદ્ ભવાન્ વક્તુમ્ અર્હતિ ॥
શ્રદ્દધાનસ્ય રાજેન્દ્ર વક્તવ્યં ભવતો ઽનઘ ।
ચરિતં લોકનાથસ્ય હરેર્ અમિતતેજસઃ ॥
દ્વારવત્યાં નિવસતો વિષ્ણોર્ અતુલતેજસઃ ।
સમુદ્રયાત્રા સંપ્રાપ્તા તીર્થે પિણ્ડારકે નૃપ ॥
ઉગ્રસેનો નરપતિર્ વસુદેવશ્ ચ ભારત ।
નિક્ષિપ્તૌ નગરાધ્યક્ષૌ શેષાઃ સર્વે વિનિર્ગતાઃ ॥
પૃથગ્ બલઃ પૃથગ્ ધીમાલ્ લોકનાથો જનાર્દનઃ ।
ગોષ્ઠ્યઃ પૃથક્ કુમારાણાં નૃદેવામરતેજસામ્ ॥
ગણિકાનાં સહસ્રાણિ નિઃસૃતાનિ નરાધિપ ।
કુમરૈઃ સહ વાર્ષ્ણેયૈ રૂપવદ્ભિઃ સ્વલંકૃતૈઃ ॥
દૈત્યાધિવાસં નિર્જિત્ય યદુભિર્ દૃઢવિક્રમૈઃ ।
વેશ્યા નિવેશિતા વીર દ્વારવત્યાં સહસ્રશઃ ॥
સામાન્યાસ્ તાઃ કુમારાણાં ક્રીડાનાર્યો મહાત્મનામ્ ।
ઇચ્છાભોજ્યા ગુણૈર્ એવ રાજન્યા વેશયોષિતઃ ।
સ્થિતિર્ એષા હિ ભૈમાનાં કૃતા કૃષ્ણેન ધીમતા ।
સ્ત્રીનિમિત્તં ભવેદ્ વૈરં મા યદુનામ્ ઇતિ પ્રભો ॥
રેવત્યા ચૈકયા સાર્ધં બલો રેમે ઽનુકૂલયા ।
ચક્રવાકાનુરાગેણ યદુશ્રેષ્ઠઃ પ્રતાપવાન્ ॥
કાદમ્બરીપાનકલો ભૂષિતો વનમાલયા ।
ચિક્રીડ સાગરજલે રેવત્યા સહિતો બલઃ ॥
ષોડશ સ્ત્રીસહસ્રાણિ જલે જલજલોચનઃ ।
રમયામ્ આસ ગોવિન્દો વૈશ્વરૂપ્યેણ સર્વકૃત્ ॥
અહમ્ ઇષ્ટા મયા સાર્ધં જલે વસતિ કેશવઃ ।
ઇતિ તા મેનિરે સર્વા નારાયણપરાઃ સ્ત્રિયઃ ॥
સર્વાઃ સુરતચિહ્નાઙ્ગ્યઃ સર્વાઃ સુરતતર્પિતાઃ ।
માનમ્ ઊહુશ્ ચ તાઃ સર્વા ગોવિન્દે બહુમાનજમ્ ॥
અહમ્ ઇષ્ટહમ્ ઇષ્ટેતિ સ્નિગ્ધે પરિજને તદા ।
નારાયણાસ્ ત્રિયઃ સર્વા મુદા શશ્લાઘિરે શુભાઃ ॥
કરજદ્વિજચિહ્નાનિ કુચાધરગતાનિ તાઃ ।
દૃષ્ટ્વા દૃષ્ટ્વા જહૃષિરે દર્પણેષ્વ્ અઙ્ગલક્ષણમ્ ॥
ગોત્રમ્ ઉદ્દિશ્ય કૃષ્ણસ્ય જગિરે કૃષ્ણયોષિતઃ ।
પિબન્ત્ય ઇવ કૃષ્ણસ્ય નયનૈર્ વદનામ્બુજમ્ ॥
કૃષ્ણાર્પિતમનોદૃષ્ટ્યઃ કાન્તા નારાયણસ્ત્રિયઃ ।
મનોહરતરા રાજન્ન્ અભવન્ન્ એકનિશ્ચયાઃ ॥
એકાર્પિતમનોદૃષ્ટ્યો નેર્ષ્યા તાશ્ ચક્રિરે ઽઙ્ગનાઃ ॥
નારાયણેન દેવેન તર્પ્યમાણમનોરથાઃ ॥
શિરાંસિ ગર્વિતાન્ય્ ઊહુઃ સર્વા નિરવશેષતઃ ।
વાલ્લભ્યં કેશવમયં વહન્ત્યશ્ ચારુદર્શનાઃ ॥

તાભિસ્ તુ સહ ચિક્રીડ સર્વાભિર્ હરિર્ આત્મવાન્ ।
વૈશ્વરૂપ્યેણ વિધિના સમુદ્રે વિમલે જલે ॥
ઉવાહ સર્વગન્ધાઢ્યં સ્વચ્છં વારિ મહોદધિઃ ।
તોયં ચાલવણં વીર વાસુદેવસ્ય શાસનાત્ ॥
ગુલ્ફદઘ્નં જાનુદઘ્નમ્ ઊરુદઘ્નમ્ અથાપિ વા ।
નાર્યસ્ તાઃ સ્તનદઘ્નં વા જલં સમભિકાઙ્ક્ષિતમ્ ॥
સિષિચુઃ કેશવં પત્ન્યો ધારા ઇવ મહોદધિમ્ ।
સિષેચ તશ્ચ ગોવિન્દો મેઘઃ ફુલ્લલતા ઇવ ॥
અવલમ્બ્યાપરાઃ કણ્ઠે હરિં હરિણલોચનાઃ ।
ઉપગૂહસ્વ માં વીર પતામીત્ય્ અબ્રુવન્ સ્ત્રિયઃ ॥
કાશ્ચિત્ કાષ્ઠમયૈસ્ તેરુઃ પ્લવૈઃ સર્વાઙ્ગશોભનાઃ ।
ક્રૌઞ્ચબર્હિણનાગાનામ્ આકારસદૃશૈઃ સ્ત્રિયઃ ॥
મકરાકૃતિભિશ્ ચાન્યા મીનાભૈર્ અપિ ચાપરાઃ ।
બહુરૂપાકૃતિધરૈઃ પુપ્લુવુશ્ ચાપરાઃ સ્ત્રિયઃ ॥
સ્તનકુમ્ભૈસ્ તથા તેરૂઃ કુમ્ભૈર્ ઇવ તથાપરાઃ ।
સમુદ્રસલિલે રમ્યે હર્ષયન્ત્યો જનાર્દનમ્ ॥
રરામ સહ રૂક્મિણ્યા જલે તસ્મિન્ મુદા યુતઃ ।
યેનૈવ કાર્યયોગેન રમત્ય્ અમરસત્તમઃ ।
તત્ તદ્ એવ હિ તાશ્ ચક્રુર્ મુદા નારાયણસ્ત્રિયઃ ॥
તનુવસ્ત્રાવૃતાસ્ તન્વ્યો લિલાયન્ત્યસ્ તથાપરાઃ ।
ચિક્રીડુર્ વાસુદેવસ્ય જલે જલજલોચનાઃ ॥
યસ્યા યસ્યાસ્ તુ યો ભાવસ્ તાં તાં તેનૈવ કેશવઃ ।
અનુપ્રવિશ્ય ભાવજ્ઞો નિનાયાત્મવશં વશી ॥
હૃષીકેશો ઽપિ ભગવાન્ હૃષીકેશઃ સનાતનઃ ।
બભૂવ વૈશ્વરૂપ્યેણ કાન્તાવશગતઃ પ્રભુઃ ॥
કુલશીલસમો ઽસ્માકં યોગ્યો ઽયમ્ ઇતિ મેનિરે ।
વૈશ્વરૂપ્યેણ વર્તન્તમ્ અઙ્ગનાસ્ તા જનાર્દનમ્ ॥
દક્ષા દાક્ષિણ્યયુક્તં તં સ્મિતપૂર્વાભિભાષિણમ્ ।
કૃષ્ણં ભાર્યાશ્ ચકમિરે ભક્ત્યા ચ બહુ મેનિરે ॥
પૃથગ્ ગોષ્ઠ્યઃ કુમારાણાં પ્રકાશં સ્ત્રીગણૈઃ સહ ।
અલંચક્રુર્ જલં વીરાઃ સાગરસ્ય ગુણાકરાઃ ॥
ગીતનૃત્યવિધિજ્ઞાનાં તાસાં સ્ત્રીણાં જનેશ્વર ।
તેજસાપ્ય્ આહૃતાનાં તે દાક્ષણ્યાત્ તસ્થિરે વશે ।
શૃણ્વન્તશ્ ચારુગીતાનિ તથા સ્વભિનયાન્ય્ અપિ ।
તૂર્યાણ્ય્ ઉત્તમનારીણાં મુમુદુર્ યદુપુંગવાઃ ॥
પઞ્ચચૂડાસ્ તતઃ કૃષ્ણઃ કૌબેર્યશ્ ચ વરાપ્સરાઃ ।
માહેન્દ્રીશ્ ચાનયામ્ આસ વૈશ્વરૂપ્યેણ હેતુના ॥
તાઃ પ્રોવાચાપ્રમેયાત્મા સાન્ત્વયિત્વા જગત્ પ્રભુઃ ।
ઉપસ્થિતાશ્ ચ પ્રણતાઃ કૃતાઞ્જલિપુટાસ્ તથા ॥
ક્રીડાયુવત્યો ભૈમાનાં પ્રવિશધ્વમ્ અશઙ્કિતાઃ ।

મત્પ્રિયાર્થં વરારોહા રમયધ્વં ચ યાદવાન્ ॥
દર્શયધ્વં ગુણાન્ સર્વાન્ નૃત્યગીતૈ રહઃસુ ચ ।
તથાભિનયયોગેષુ વાદ્યેષુ વિવિધેષુ ચ ॥
એવં કૃતે વિધાસ્યામિ શ્રેયો વો મનસેપ્સિતમ્ ।
મચ્છરીરસમા હ્ય્ એતે સર્વે નિરવશેષતઃ ॥
શિરસાજ્ઞાં તુ તાઃ સર્વાઃ પ્રતિગૃહ્ય હરેસ્ તદા ।
ક્રીડાયુવત્યો વિવિશુર્ ભૈમાનામ્ અપ્સરોવરાઃ ॥
તાભિઃ પ્રવિષ્ટમાત્રાભિર્ દ્યોતિતઃ સ મહાર્ણવઃ ।
સૌદામિનીભિર્ નભસિ ઘનવૃન્દ ઇવાનઘ ॥
તા જલે સ્થલવત્ સ્થિત્વા જગુશ્ ચાથાપ્ય્ અવાદયન્ ।
ચક્રુશ્ ચાભિનયં સમ્યક્ સ્વર્ગાવાસ ઇવાઙ્ગનાઃ ॥
ગન્ધૈર્ માલ્યૈશ્ ચ તા દિવ્યૈર્ વસ્ત્રૈશ્ ચાયતલોચનાઃ ।
હેલાભિર્ હાસભાવૈશ્ ચ જહ્રુર્ ભૈમમનાંસ્ય્ અથ ॥
કટાક્ષૈર્ ઇઙ્ગિતૈર્ હાસૈઃ કલરોષૈઃ પ્રસાદિતૈઃ ।
મનોનુકૂલૈર્ ભૈમાનાં સમાજહ્રુર્ મનાંસિ તાઃ ॥
ઉત્ક્ષિપ્યોત્ક્ષિપ્ય ચાકાશં વાતસ્કન્ધાન્ બહૂંશ્ ચ તાન્ ।
મદિરાવશગા ભૈમા માનયન્તિ વરાપ્સરાઃ ।
કૃષ્ણો ઽપિ તેષાં પ્રીત્યર્થં વિજહ્રે વિયતિ પ્રભુઃ ।
સર્વૈઃ ષોડશભિઃ સાર્ધં સ્ત્રીસહસ્રૈર્ મુદાન્વિતઃ ॥
પ્રભાવજ્ઞાસ્ તુ તે વીરાઃ કૃષ્ણસ્યામિતતેજસઃ ।
ન જગ્મુર્ વિસ્મયં ભૈમા ગામ્ભીર્યં પરમાસ્થિતાઃ ॥
કેચિદ્ રૈવતકં ગત્વા પુનર્ આયાન્તિ ભારત ।
ગૃહાન્ અન્યે વનાન્ય્ અન્યે કાઙ્ક્ષિતાન્ય્ અરિમર્દન ॥
અપેયઃ પેયસલિલઃ સાગરશ્ ચાભવત્ તદા ।
આજ્ઞયા લોકનાથસ્ય વિષ્ણોર્ અતુલતેજસઃ ॥
અધાવન્ સ્થલવચ્ ચાપિ જલે જલજલોચનાઃ ।
ગૃહ્ય હસ્તે તથા નાર્યો યુક્તા મજ્જંસ્ તથાપિ ચ ॥
ભક્ષ્યભોજ્યાનિ પેયાનિ ચોષ્યં લેહ્યં તથૈચ ચ ।
બહુપ્રકારં મનસા ધ્યાતે તેષાં ભવત્ય્ ઉત ॥
અમ્લાનમાલ્યધારિણ્યસ્ તાઃ સ્ત્રિયસ્ તાન્ અનિન્દિતાન્ ।
રહઃસુ રમયાં ચક્રુઃ સ્વર્ગે દેવરતાનુગાઃ ॥
નૌભિર્ ગૃહપ્રકારાભિશ્ ચિક્રીડુર્ અપરાજિતાઃ ।
સ્નાતાનુલિપ્તમુદિતાઃ સાયાહ્ને ઽન્ધકવૃષ્ણયઃ ॥
આયતાશ્ ચતુરસ્રાશ્ ચ વૃત્તાશ્ ચ સ્વસ્તિકાસ્ તથા ।
પ્રાસાદા નૌષુ કૌરવ્ય વિહિતા વિશ્વકર્મણા ॥
કૈલાસમન્દરચ્છન્દા મેરુચ્છન્દાસ્ તથૈવ ચ ।
તથા નાનાવયશ્છન્દાસ્ તથેહામૃગરૂપિણઃ ॥
વૈદૂર્યતોરણૈશ્ ચિત્રાશ્ ચિત્રાભિર્ મણિભક્તિભિઃ ।
મસારગલ્વર્કમયૈશ્ ચિત્રભક્તિશતૈર્ અપિ ॥
પ્રક્રીડગરુડચ્છન્દાશ્ ચિત્રા કનકરીતિભિઃ ।

ક્રૌઞ્ચચ્છન્દાઃ શુકચ્છન્દા ગજચ્છન્દાસ્ તથાપરે ॥
કર્ણધારૈર્ ગૃહીતાસ્ તા નાવઃ કાર્તસ્વરોજ્જ્વલાઃ ।
સલિલં શોભયામ્ આસુઃ સાગરસ્ય મહોર્મિમત્ ॥
સમુચ્છ્રિતૈઃ સિતૈઃ પોતૈર્ યાનપાત્રૈસ્ તથૈવ ચ ।
નૌભિશ્ ચ ઝિલ્લિકાભિશ્ ચ શુશુભે વરુણાલયઃ ॥
પુરાણ્ય્ આકાશગામીનિ ગન્ધર્વાણામ્ ઇતસ્ તતઃ ।
બભ્રમુઃ સાગરજલે ભૈમયાનાનિ ભારત ॥
નન્દનચ્છન્દયુક્તેષુ યાનપાત્રેષુ ભારત ।
નન્દનપ્રતિમં સર્વં વિહિતં વિશ્વકર્મણા ॥
ઉદ્યાનાનિ સભા વૃક્ષા દીર્ઘિકાઃ સ્યન્દનાનિ ચ ।
નિવેશિતાનિ સ્વલ્પાનિ તાદૃશાન્ય્ એવ સર્વથા ॥
સ્વર્ગચ્છન્દેષુ ચાન્યેષુ સમાસાત્ સ્વર્ગસંનિભાઃ ।
નારાયણાજ્ઞયા વીર વિહિતા વિશ્વકર્મણા ॥
વનેષુ રુરુવુર્ હૃદ્યં મધુરં ચૈવ પક્ષિણઃ ।
મનોહરતરં ચૈવ ભૈમાનામ્ અતિતેજસામ્ ॥
દેવલોકોદ્ભવાઃ શ્વેતા વિલેપુઃ કોકિલાસ્ તદા ।
મધુરાણિ વિચિત્રાણિ યદૂનાં કાઙ્ક્ષિતાનિ ચ ॥
ચન્દ્રાંશુસમરૂપેષુ હર્મ્યપૃષ્ઠેષુ બર્હિણઃ ।
નનૃતુર્ મધુરારાવાઃ શિખણ્ડિગણસંવૃતાઃ ॥
પતાકા યાનપાત્રાણાં સર્વાઃ પક્ષિગણાયુતાઃ ।
ભ્રમરૈર્ ઉપગીતાશ્ ચ સ્રગ્દામાસક્તવાસિભિઃ ॥
નારાયણાજ્ઞયા વૃક્ષાઃ પુષ્પાણિ મુમુચુર્ ભૃશમ્ ।
ઋતવશ્ ચાનુરૂપાણિ વિહાયસિગતાસ્ તદા ॥
વવૌ મનોહરો વાતો રતિખેદહરઃ સુખઃ ।
રજોભિઃ સર્વપુષ્પાણાં યુક્તશ્ ચન્દનશૈત્યભૃત્ ॥
શીતોષ્ણમ્ ઇચ્છતાં તત્ર બભૂવ વસુધાપતે ।
વાસુદેવપ્રસાદેન ભૈમાનાં ક્રીડતાં તદા ॥
ન ક્ષુત્પિપાસા ન ગ્લાનિર્ ન ચિન્તા શોક એવ ચ ।
આવિવેશ તદા ભૈમાન્ પ્રભાવાચ્ ચક્રપાનિનઃ ॥
અપ્રશાન્તમહાતૂર્યા ગીતનૃત્યોપશોભિતાઃ ।
બભૂવુઃ સાગરક્રીડા ભૈમાનામ્ અતિતેજસામ્ ॥
બહુયોજનવિસ્તીર્ણં સમુદ્રં સલિલાશયમ્ ।
રૂધ્વા ચિક્રીડુર્ ઇન્દ્રાભા ભૈમાઃ કૃષ્ણાભિરક્ષિતાઃ ॥
પરિચ્છદસ્યાનુરૂપં યાનપાત્રં મહાત્મનઃ ।
નારાયણસ્ય દેવસ્ય વિહિતં વિશ્વકર્મણા ॥
રત્નાનિ યાનિ ત્રૈલૌક્યે વિશિષ્ટાનિ વિશાં પતે ।
કૃષ્ણસ્ય તાનિ સર્વાણિ યાનપાત્રે ઽતિતેજસઃ ॥
પૃથક્ પૃથઙ્ નિવાસાશ્ ચ સ્ત્રીણાં કૃષ્ણસ્ય ભારત ।
મણિવૈદૂર્યચિત્રાન્તાઃ કાર્તસ્વરવિભૂષિતાઃ ॥
સર્વર્તુકુસુમાકીર્ણાઃ સર્વગન્ધાધિવાસિતાઃ ।

યદુસિંહાઃ શુભૈર્ જુષ્ટાઃ શકુનૈઃ સ્વર્ગવાસિભિઃ ॥
રેમે બલશ્ ચન્દનપઙ્કદિગ્ધઃ @
કાદમ્બરીપાનકલઃ પૃથુશ્રીઃ ।
રક્તેક્ષણો રેવતિમ્ આશ્રયિત્વા @
પ્રલમ્બબાહુઃ સ્ખલિતપ્રયાતઃ ॥
નીલામ્બુદાભે વસને વસાનશ્ @
ચન્દ્રાંશુગૌરો મદિરાવિલાક્ષઃ ।
રરાજ રામો ઽમ્બુદમધ્યમ્ એત્ય @
સંપૂર્ણબિમ્બો ભગવાન્ ઇવેન્દુઃ ॥
વામૈકકર્ણામલકુણ્ડલશ્રીઃ @
સ્મેરં મનોજ્ઞાબ્જકૃતાવતંસઃ ।
તિર્યક્કટાક્ષં પ્રિયયા મુમોદ @
રામો મુખં ચાર્વભિવીક્ષમાણઃ ॥
અથાજ્ઞયા કંસનિકુમ્ભશત્રોર્ @
ઉદારરૂપો ઽપ્સરસાં ગણઃ સઃ ।
દ્રષ્ટુઃ મુદા રેવતિમ્ આજગામ @
બલાલયં સ્વર્ગસમાનમ્ ઋદ્ધ્યા ॥
તાં રેવતીં ચાપ્ય્ અથ વાપિ રામં @
સર્વા નમસ્કૃત્ય વરાઙ્ગયષ્ટ્યઃ ।
વાદ્યાનુરૂપં નનૃતુઃ સુગાત્ર્યઃ @
સમન્તતો ઽન્યા જગિરે ચ સમ્યક્ ॥
ચક્રુસ્ તથૈવાભિનયેન લબ્ધં @
યથાવદ્ એષાં પ્રિયમ્ અર્થયુક્તમ્ ॥
હૃદ્યાનુકૂલં ચ વલસ્ય તસ્ય @
તથાજ્ઞયા રૈવતરાજપુત્ર્યાઃ ॥
ચિક્રીડુર્ અન્યાશ્ ચ તથૈવ તાસાં @
તદ્દેશભાષાકૃતિવેષયુક્તઃ ।
સહસ્તતાલં લલિતં સલીલં @
વરાઙ્ગનાઃ સર્વરતાનતાઙ્ગ્યઃ ॥
સંકર્ષણાધોક્ષજનન્દનાનિ @
સંકીર્તયન્ત્યો ઽથ ચ મઙ્ગલાનિ ।
કંસપ્રલમ્બાદિવધં ચ રમ્યં @
ચાણૂરઘાતં ચ તથૈવ રઙ્ગે ॥
યશોદયા ચ પ્રથિતં યશો ઽથ @
દામોદરત્વં ચ જનાર્દનસ્ય ।
વધં તથારિષ્ટકધેનુકાભ્યાં @
વ્રજે ચ વાસં શકુનીવધં ચ ॥
તથા ચ ભગ્નૌ યમલાર્જુનૌ ચ @
સૃષ્ટિં વૃકાણામ્ અપિ કાલમુક્તામ્ ।
સ કાલિયો નાગપતિર્ હ્રદે ચ @

કૃષ્ણેન દાન્તશ્ ચ યથા દુરાત્મા ॥
શઙ્ખહ્રદાદ્ ઉદ્ધરણં ચ વીર @
પદ્મોત્પલાનાં મધુસૂદનેન ।
ગોવર્ધનો ઽર્થે ચ ગવાં ધૃતો ઽભૂદ્ @
યથા ચ કૃષ્ણેન જનાર્દનેન ॥
કુબ્જાં યથા ગન્ધકપેષિકાં ચ @
કુબ્જત્વહીનાં કૃતવાંશ્ ચ ક્ર્ષ્ણઃ ।
અવામનં વામનકં ચ ચક્રે @
કૃષ્ણો યથાત્માનમ્ અજો ઽપ્ય્ અનિન્દ્યઃ ॥
સૌભપ્રમાથં ચ હલાયુધત્વં @
વધં મુરસ્યાપ્ય્ અથ દેવશત્રોઃ ।
ગન્ધારકન્યાવહને નૃપાણાં @
રથે તથાયોજનમ્ ઊર્જિતાનામ્ ॥
તતઃ સુભદ્રાહરણે જયં ચ @
યુદ્ધે ચ બાલાહકજમ્બુમાલે ।
રત્નપ્રવેકં ચ યુધા જિતૈર્ યત્ @
સમાહૃતં શક્રસમક્ષમ્ આસીત્ ॥
એતાનિ ચાન્યાનિ ચ ચારુરૂપા @
જગુઃ સ્ત્રિયઃ પ્રીતિકરાણિ રાજન્ ।
સંકર્ષણાધોક્ષજહર્ષણાનિ @
ચિત્રાણિ ચાનેકકથાશ્રયાણિ ॥
કાદમ્બરીપાનમદોત્કટસ્ તુ @
બલઃ પૃથુશ્રીઃ સ ચુકૂર્દ રામઃ ।
સહસ્તતાલં મધુરં સમં ચ @
સ ભાર્યયા રેવતરાજપુત્ર્યા ॥
તં કૂર્દમાનં મધુસૂદનશ્ ચ @
દૃષ્ટ્વા મહાત્મા હર્ષાન્વિતાત્મા ।
ચુકૂર્દ સત્યાસહિતો મહાત્મા @
બલસ્ય ભીમાન્ હર્ષાગમાર્થમ્ ॥
સમુદ્રયાત્રાર્થમ્ અથાગતશ્ ચ @
ચુકૂર્દ પાર્થો નરલોકવીરઃ ।
કૃષ્ણેન સાર્ધં મુદિતશ્ ચુકૂર્દ @
સુભદ્રયા ચૈવ વરાઙ્ગયષ્ટ્યા ॥
ગદશ્ ચ ધીમાન્ અથ સારણશ્ ચ @
પ્રદ્યુમ્નસામ્બૌ નૃપ સત્યકશ્ ચ ।
સાત્રાજિતીસૂનુર્ ઉદારવીર્યઃ @
સ ચારૂદેષ્ણશ્ ચ સુચારૂરૂપઃ ॥
વીરૌ કુમારૌ નિશઠોલ્મુકૌ ચ @
રામાત્મજૌ વીરતમૌ ચુકૂર્દતુઃ ।
અક્રૂરસેનાપતિશંકરશ્ ચ @

તથાપરે ભૈમકુલપ્રધાનાઃ ॥
તદ્ યાનપાત્રં વવૃધે તદાનીં @
કૃષ્ણપ્રભાવેન જનેન્દ્રપુત્ર ।
આપૂર્ણમ્ આપૂર્ણમ્ ઉદારકીર્તેશ્ @
ચુકૂર્દયદ્ભિર્ નૃપ ભૈમમુખ્યૈઃ ॥
તૈ રાસસક્તૈર્ અતિકૂર્દમાનૈર્ @
યદુપ્રવીરૈર્ અમરપ્રકાશૈઃ ।
હર્ષાન્વિતં વીર જગત્ તદાભૂચ્ @
છેમુશ્ ચ પાપાનિ જનેન્દ્રસૂનો ॥
દેવાતિથિસ્ તત્ર ચ નારદો ઽથ @
વિપ્રઃ પ્રિયાર્થં મધુકેશિશત્રોઃ ।
ચુકૂર્દ મધ્યે યદુસત્તમાનાં @
જટાકલાપાગલિતૈકદેશઃ ॥
રાસપ્રણેતા ધુરિ રાજપુત્ર @
સ એવ તત્રાભવદ્ અપ્રમેયઃ ।
મધ્યં ચ ગત્વા સ ચુકૂર્દ ભૂયો @
હેલાવિકારૈઃ સવિડ્ અમ્બિતાઙ્ગૈઃ ॥
સ સત્યભામામ્ અથ કેશવં ચ @
પાર્થં સુભદ્રાં ચ બલં ચ દેવમ્ ।
દેવીં તથા રૈવતરાજપુત્રીં @
સંદૃશ્ય સંદૃશ્ય જહાસ ધીમાન્ ॥
તા હાસયામ્ આસ સુધૈર્યયુક્તાસ્ @
તૈસ્ તૈર્ ઊપાયૈઃ પરિહાસશીલઃ ।
ચેષ્ટાનુકારૈર્ હસિતાનુકારૈર્ @
લીલાનુકારૈર્ અપરૈશ્ ચ ધીમાન્ ॥
આભાષિતં કિંચિદ્ ઇવોપલક્ષ્ય @
નાદાતિનાદાન્ ભગવાન્ મુમોચ ।
હસન્ વિહાસાંશ્ ચ જહાસ હર્ષાદ્ @
ધાસ્યાગમે કૃષ્ણવિનોદનાર્થમ્ ॥
કૃષ્ણાજ્ઞયા સાતિશયાનિ તત્ર @
યથાનુરૂપાણિ દદુર્ યુવત્યઃ ।
રત્નાનિ વસ્ત્રાણિ ચ રૂપવન્તિ @
જગત્ પ્રધાનાનિ નૃદેવસૂનો ॥
માલ્યાનિ ચ સ્વર્ગસમુદ્ભવાનિ @
સંતાનદામાન્ય્ અતિમુક્તકાનિ ।
સર્વર્તુકાન્ય્ અપ્ય્ અનયંસ્ તદાનીં @
દદુર્ હરેર્ ઇઙ્ગિતકાલતજ્જ્ઞાઃ ॥
રાસાવસાને ત્વ્ અથ ગૃહ્ય હસ્તે @
મહામુનિં નારદમ્ અપ્રમેયઃ ।
પપાત કૃષ્ણો ભગવાન્ સમુદ્રે @

સાત્રાજિતીં ચાર્જુનમ્ એવ ચાથ ॥
ઉવાચ ચામેયપરાક્રમો ઽથ @
શૈનેયમ્ ઈષત્પ્રહસન્ પૃથુશ્રીઃ ।
દ્વિધાકૃતાઃ સ્મ પતિતાઃ સ્મ ભૂત્વા @
ક્રીડા જલે નો ઽસ્તુ સહાઙ્ગનાભિઃ ॥
સરેવતીકો ઽસ્તુ બલો ઽર્ધનેતા @
પુત્રા મદીયાશ્ ચ સહાર્ધભૈમાઃ ।
ભૈમાર્ધમ્ એવાથ બલાત્મજાશ્ ચ @
મત્પક્ષિણઃ સન્તુ સમુદ્રતોયે ॥
આજ્ઞાપયામ્ આસ તતઃ સમુદ્રં @
કૃષ્ણઃ સ્થિતં પ્રાઞ્જલિનં પ્રતીતઃ ।
સુગન્ધતોયો ભવ મૃષ્ટતોયસ્ @
તથા ભવ ગ્રાહવિવર્જિતશ્ ચ ॥
દૃશ્યા ચ તે રત્નવિભૂષિતા તુ @
સા વેલિકાભૂર્ અથ પત્સુખા ચ ।
મનોનુકૂલં ચ જનસ્ય યત્ તત્ @
પ્રયચ્છ વિજ્ઞાસ્યસિ મત્પ્રભાવાત્ ॥
ભવસ્વ પેયો ઽપ્ય્ અથ ચેષ્ટપેયો @
જનસ્ય સર્વસ્ય મનોનુકૂલઃ ।
વૈદૂર્યમુક્તામણિહેમચિત્રા @
ભવન્તુ મત્સ્યાસ્ ત્વયિ સૌમ્યરૂપાઃ ॥
વિધત્સ્વ ચ ત્વં કમલોત્પલાનિ @
સુગન્ધસુસ્પર્શરસક્ષમાણિ ।
ષટ્પાદજુષ્ટાનિ મનોહરાણિ @
ચારૂણિ કીલાલસમન્વિતાનિ ॥
મૈરેયમાધ્વીકસુરાસવાનાં @
કુમ્ભાંશ્ ચ પૂર્ણાન્સ્થપયસ્વ તોયે ।
જામ્બૂનદં પાનનિમિત્તમેષાં @
પાત્રં પપુર્ યેષુ દદસ્વ ભૈમાઃ ॥
પુષ્પોચ્ચયૈર્ વાસિતશીતતોયો @
ભવાપ્રમત્તઃ ખલુ તોયરાશે ।
યથા વ્યલીકં ન ભવેદ્ યદૂનાં @
સસ્ત્રીજનાનાં કુરુ તત્ પ્રયત્નમ્ ॥
ઇતીદમ્ ઉક્ત્વા ભગવાન્ સમુદ્રં @
તતઃ પ્રચિક્રીડ સહાર્જુનેન ।
સિષેચ પૂર્વં નૃપ નારદં તુ @
સાત્રાજિતી કૃષ્ણમુખેઙ્ગિતજ્ઞા ॥
સ ચાપિ સત્યામ્ અથ રુક્મિણીં ચ @
સિષેચ ચાન્યાઃ પરિહાસપૂર્વમ્ ॥
તતો મદાવર્જિતચારુદેહઃ @

પપાત રામઃ સલિલે સલીલમ્ ।
સાકારમ્ આલમ્બ્ય કરં કરેણ @
મનોહરાં રૈવતરાજપુત્રીમ્ ॥
કૃષ્ણાત્મજા યે ત્વ્ અથ ભૈમમુખ્યા @
રામસ્ય પત્ન્યઃ પતિતાઃ સમુદ્રે ।
વિરાગવસ્ત્રાભરણાઃ પ્રહૃષ્ટાઃ @
કૃઈડાભિરામા મદિરાવિલાક્ષાઃ ॥
શેષાસ્ તુ ભૈમા હરિમ્ અભ્યુપેતાઃ @
ક્રીડાભિરામા નિશઠોલ્મુકાદ્યાઃ ।
વિચિત્રવસ્ત્રાભરણાશ્ ચ મત્તાઃ @
સંતાનમાલ્યાવૃતકણ્ઠદેશાઃ ॥
વીર્યોપપન્નાઃ કૃતચારુચિહ્ના @
વિલિપ્તગાત્રા જલયન્ત્રહસ્તાઃ ।
જીતાનિ તદ્દેશમનોહરાણિ @
ખરોપપન્નાન્ય્ અથ ગાયમાનાઃ ॥
તતઃ પ્રચક્રુર્ જલવાદિતાનિ @
નાનાસ્વરાણિ પ્રિયવાદ્યઘોષાઃ ।
સહાપ્સરોભિસ્ ત્રિદિવાલયાભિઃ @
કૃષ્ણાજ્ઞયા વેશવધૂશતાનિ ॥
આકાશગઙ્ગાજલવાદ્યતજ્જ્ઞઃ @
સદાયુવત્યો મદનૈકચિત્તાઃ ।
અવાદયંસ્ તા જલદર્દુરાંશ્ ચ @
વાદ્યાનુરૂપં જગિરે ચ હૃષ્ટાઃ ॥
કુશેશયાકોશવિશાલનેત્રાઃ @
કુશેશયાપીડવિભૂષિતાશ્ ચ ।
કુશેશયાનાં રવિબોધિતાનાં @
જહ્રુઃ શ્રિયં તાઃ સુરવારમુખ્યાઃ ॥
સ્ત્રીવક્ત્રચન્દ્રૈઃ સકલેન્દુકલ્પૈ @
રરાજ રાજઞ્ શતશઃ સમુદ્રઃ ।
યદૃચ્છયા દેવવિધાનતો વા @
નભો યથા ચન્દ્રસહસ્રકીર્ણમ્ ॥
સમુદ્રમેઘઃ સ રરાજ રજઞ્ @
શતહ્રદાસ્ ત્રીપ્રભયાભિરામઃ ।
સૌદામિનીભિન્ન ઇવામ્બુનાથો @
દેદીપ્યમાનો નભસીવ મેઘઃ ॥
નારાયણશ્ ચૈવ સ નારદશ્ ચ @
સિષેચ પક્ષે કૃતચારુચિહ્નઃ ।
બલં સપક્ષં કૃતચારુચિહ્નં @
સ ચૈવ પક્ષં મધુસૂદનસ્ય ॥
હસ્તપ્રમુક્તૈર્ જલયન્ત્રકૈશ્ ચ @

પ્રહૃષ્ટરૂપાઃ સિષિચુસ્ તદાનીમ્ ।
રાગોદ્ધતા વારુણિમણ્ડમત્તાઃ @
સંકર્ષણાધોક્ષજદેવપત્ન્યઃ ॥
આરક્તનેત્રા જલમુક્તિસિક્તાઃ @
સ્ત્રીણાં સમક્ષં પુરુષાયમાણાઃ ।
તે નોપરેમુઃ સુચિરં ચ ભૈમા @
માનં વહન્તો મદનં મદં ચ ॥
અતિપ્રસઙ્ગં તુ વિચિન્ત્ય કૃષ્ણસ્ @
તાન્ વારયામ્ આસ રથાઙ્ગપાણિઃ ।
સ્વયં નિવૃત્તો જલવાદ્યશબ્દૈઃ @
સનારદઃ પાર્થસહાયવાંશ્ ચ ॥
કૃષ્ણેઙ્ગિતજ્ઞા જલયુદ્ધસઙ્ગાદ્ @
ભૈમા નિવૃત્તા દૃઢમાનિનો ઽપિ ।
નિત્યં તથાનન્દકરાઃ પ્રિયાણાં @
પ્રિયાશ્ ચ તેષાં નનૃતુઃ પ્રતીતાઃ ॥
નૃત્યાવસાને ભગવાન્ ઉપેન્દ્રસ્ @
તત્યાજ ધીમાન્ અથ તોયસઙ્ગાન્ ।
ઉત્તીર્ય તોયાદ્ અનુકૂલલેપં @
જગ્રાહ દત્ત્વા મુનિસત્તમાય ॥
ઉપેન્દ્રમ્ ઉત્તીર્ણમ્ અથાશુ દૃષ્ટ્વા @
ભૈમા હિ તે તત્યજુર્ એવ તોયમ્ ॥
વિલિપ્તગાત્રાસ્ ત્વ્ અથ પાનભૂમિં @
કૃષ્ણાજ્ઞયા તે યયુર્ અપ્રમેયાઃ ॥
યથાનુપૂર્વ્યા ચ યથાવયશ્ ચ @
યત્સંનિયૌગૈશ્ ચ તદોપવિષ્ટાઃ ।
અન્નાનિ વીરા બુભુજુઃ પ્રતીતાઃ @
પપુશ્ ચ પેયાનિ યથાનુકૂલમ્ ॥
માંસાનિ પક્વાનિ ફલામ્લકાનિ @
ચુક્રોત્તરેણાથ ચ દાડિમેન ।
નિષ્ટપ્તશૂલાન્ સકલાન્ પશૂંશ્ ચ @
તત્રોપજહ્રુઃ શુચયો ઽથ સૂદાઃ ॥
સુસ્વિન્નશૂલ્યાન્ મહિષાંશ્ ચ બાલાન્ @
સ્થૂલાન્ સુનિષ્ટપ્તઘૃતાવસિક્તાન્ ।
વૃક્ષામ્લસૌવર્ચલચુક્રપૂર્ણાન્ @
પૌરોગવોક્તાન્ ઉપજહ્રુર્ એષામ્ ॥
પૌરોગવોક્ત્યા વિધિના મૃગાણાં @
માંસાનિ સિદ્ધાનિ ચ પીવરાણિ ।
નાનાપ્રકારાણ્ય્ ઉપજહ્રુર્ એષાં @
મૃષ્ટાનિ પક્વાનિ ચ ચુક્રચૂતૈઃ ॥
પાર્શ્વાનિ ચાન્યે શકલાનિ તત્ર @

દદુઃ પશૂનાં ઘૃતમૃક્ષિતાનિ ।
સામુદ્રચૂર્ણૈર્ અવચૂર્ણિતાનિ @
ચૂર્ણેન મૃષ્ટેન સમારિચેન ॥
સમૂલકૈર્ દાડિમમાતુલુઙ્ગૈઃ @
પર્ણાસહિઙ્ગ્વાર્દ્રકભૂસ્તૃણૈશ્ ચ ।
પાઠીનમત્સ્યૈર્ મહિષૈશ્ ચ વન્યૈઃ @
પશૂન્ હરિદ્રાર્દ્રકકર્પટૈશ્ ચ ॥
તદોપદંશૈઃ સુમુખોત્તરૈસ્ તે @
પાનાનિ હૃષ્ટાઃ પપુર્ અપ્રમેયાઃ ॥
કટ્વઙ્ગશૂલૈર્ અપિ પક્ષિભિશ્ ચ @
ઘૃતામ્લસૌવર્ચલતૈલસિક્તૈઃ ।
મૈરેયમાધ્વીકસુરાવાંસ્ તે @
પપુઃ પ્રિયાભિઃ પરિવાર્યમાણાઃ ॥
શ્વેતેન યુક્તાન્ અપિ શોણિતેન @
ભક્ષ્યાન્ સુગન્ધાંલ્ લવણાન્વિતાંશ્ ચ ।
આર્દ્રાન્ કિલાટાન્ ઘૃતપૂર્ણકાંશ્ ચ @
નાનાપ્રકારાન્ અપિ ખણ્ડખાદ્યાન્ ॥
અપાનપાશ્ચોદ્ધવભોજમિશ્રાઃ @
શાકૈશ્ ચ સૂપૈશ્ ચ બહુપ્રકારૈઃ ।
પેયૈશ્ ચ દધ્ના પયસા ચ વીરાઃ @
સ્વિન્નાનિ રાજન્ બુભુજુઃ પ્રહૃષ્ટાઃ ॥
તથા રસાલાંશ્ ચ બહુપ્રકારાન્ @
પપુઃ સુગન્ધાન્ અપિ પાલવીષુ ।
શૃતં પયઃ શર્કરયા ચ યુક્તં @
ફલપ્રકારાંશ્ ચ બહૂંશ્ ચ ખાદન્ ॥
અર્ધાઢકં સુચિરપર્યુષિતસ્ય દધ્નઃ @
ખણ્ડસ્ય ષોડશપલાનિ શશિપ્રભસ્ય ।
સર્પિઃ પલં મધુ પલં મરિચં દ્વિકર્ષં @
શુણ્ઠ્યાઃ પલાર્ધમ્ અપિ ચાર્ધપલં ચતુર્ણામ્ ॥
શ્લક્ષ્ણે પટે લલનયા મૃદુપાણિઘૃષ્ટે @
કર્પૂરધૂલિસુરભીકૃતચારુભાણ્ડે ।
એષા વૃકોદરકૃતા સરસા રસાલા @
યાસ્વાદિતા ભગવતા મધુસૂદનેન ॥
તૃપ્તાઃ પ્રવૃત્તાઃ પુનર્ એવ વીરાસ્ @
તે ભૈમમુખ્યા વનિતાસહાયાઃ ।
ગીતાનિ રમ્યાણિ જગુઃ પ્રહૃષ્ટાઃ @
કાન્તાભિનીતાનિ મનોહરાણિ ॥
આજ્ઞાપયામ્ આસ તતઃ સ તસ્યાં @
નિશિ પ્રહૃષ્ટો ભગવાન્ ઉપેન્દ્રઃ ।
છાલિક્યગેયં બહુસંવિધાનં @

યદ્ દેવગાન્ધર્વમ્ ઉદાહરન્તિ ॥
જગ્રાહ વીણામ્ અથ નારદસ્ તુ @
ષડ્ગ્રામરાગાદિસમાધિયુક્તામ્ ।
હલ્લીસકં તુ સ્વયમ્ એવ કૃષ્ણઃ @
સુવંશઘોષં નરદેવ પાર્થઃ ॥
મૃદઙ્ગવાદ્યાન્ અપરાંશ્ ચ વાદ્યાન્ @
વરાપ્સરાસ્ તા જગૃહુઃ પ્રતીતાઃ ।
આસારિતાન્ તે ચ તતઃ પ્રતીતા @
રમ્ભોત્થિતા સાભિનયાર્થતજ્જ્ઞા ॥
તયાભિનીતે વરગાત્રયષ્ટ્યા @
તુતોષ રામશ્ ચ જનાર્દનશ્ ચ ।
અથોર્વશી ચારુવિશાલનેત્રા @
હેમા ચ રાજન્ન્ અથ મિશ્રકેશી ॥
તિલોત્તમા ચાપ્ય્ અથ મેનકા ચ @
એતાસ્ તથાન્યાશ્ ચ હરિપ્રિયાર્થમ્ ।
જગુસ્ તથૈવાભિનયં ચ ચક્રુર્ @
ઇષ્ટૈશ્ ચ કામૈર્ મનસો ઽનુકૂલૈઃ ॥
તા વાસુદેવે ઽપ્ય્ અનુરક્તચિત્તાઃ @
સ્વગીતનૃત્યાભિનયૈર્ ઉદારૈઃ ।
નરેન્દ્રસૂનો પરિતોષિતેન @
તામ્બૂલયોગાશ્ ચ વરાપ્સરોભિઃ ॥
તદાગતાભિર્ નૃવરાહૃતાસ્ તુ @
કૃષ્ણેપ્સયા માનમયાસ્ તથૈવ ।
ફલાનિ ગન્ધોત્તમવન્તિ વીરાશ્ @
છાલિક્યગાન્ધર્વમ્ અથાહૃતં ચ ॥
કૃષ્ણેચ્છયા ચ ત્રિદિવાન્ નૃદેવ @
અનુગ્રહાર્થ ભુવિ માનુષાણામ્ ।
સ્થિતં ચ રમ્યં હરિતેજસૈવ @
પ્રયોજયામ્ આસ સ રૌક્મિણેયઃ ॥
છાલિક્યગાન્ધર્વમ્ ઉદારબુદ્ધિસ્ @
તેનૈવ તામ્બૂલમ્ અથ પ્રયુક્તમ્ ।
પ્રયોજિતં પઞ્ચભિરિ ન્દ્રતુલ્યૈશ્ @
છાલિક્યમ્ ઇષ્ટં સતતં નરાણામ્ ॥
કૃષ્ણાર્જુનાભ્યાં ગદરામસામ્બૈઃ ॥
શુભાવહં વૃદ્ધિકરં પ્રશસ્તં @
મઙ્ગલ્યમ્ એવાથ તથા યશસ્યમ્ ।
પુણ્યં ચ પુષ્ટ્યભ્યુદયાવહં ચ @
નારાયણસ્યેષ્ટમ્ ઉદારકીર્તેઃ ॥
જયાવહં ધર્મધુરાવહં ચ @
દુઃસ્વપ્નનાશં પરિકીર્ત્યમાનમ્ ।

કરોતિ પાપં ચ તથા વિહન્તિ @
શૃણ્વન્ સુરાવાસગતો નરેન્દ્ર ॥
છાલિક્યગાન્ધર્વમ્ ઉદારકીર્તિમ્ @
વિધેઃ સભાયાં તદધીનચેતાઃ ॥
મેને કિલૈકં દિવસં સહસ્રમ્ ।
ચતુર્યુગાનાં નૃપ રૈવતો ઽથ @
તતઃ પ્રવૃત્તા ચ કુમારજાતિઃ ॥
ગાન્ધર્વજાતિશ્ ચ તથાપરાપિ @
દીપાદ્ યથા દીપશતાનિ રાજન્ ।
વિવેદ કૃષ્ણશ્ ચ સ નારદશ્ ચ @
પ્રદ્યુમ્નમુખ્યૈર્ નૃપ ભૈમમુખ્યૈઃ ॥
વિજ્ઞાતમ્ એતદ્ ધિ પરૈર્ યથાવદ્ @
ઉદ્દેશમાત્રાણિ જનાસ્ તુ લોકે ।
જાનન્તિ છાલિક્યગુણોદયાનાં @
તોયં નદીનામ્ અથ વા સમુદ્રઃ ॥
જ્ઞાતું હિ શક્યં હિ મહાગિરિર્ વા @
ફલાગ્રતો વા ગુણતો ઽથ વાપિ ।
શક્યં ન છાલિક્યમ્ ઋતે તપોભિસ્ @
તાલૈર્ વિધાનાન્ય્ અથ મૂર્છનાસુ ॥
ષડ્ગ્રામરાગેષુ ચ તત્ર કાર્યં @
તસ્યૈકદેશાવયવેન રાજન્ ।
સંગીતશાસ્ત્રં ભુવિ સંપ્રવૃત્તમ્ ॥
લેશાભિધાનં સુકુમારજાતિં @
નિષ્ટાં સુદુઃખેન નરાઃ પ્રયાન્તિ ॥
છાલિક્યગાન્ધર્વગુણોદયેષુ @
યે દેવગન્ધર્વમહર્ષિસત્ત્વાઃ ।
છાલિક્યગાન્ધર્વમ્ ઇદં મનોજ્ઞં @
સૃષ્ટં કિલૈકં દિવસં વિચાર્ય ।
ચતુર્યુગાનાં નૃપતે સહસ્રં @
સવાદ્યગીતાભિનયં વિધાત્રા ॥
નિષ્ટાં પ્રાયાન્તીત્ય્ અવગચ્છ બુદ્ધ્યા ॥
છાલિક્યમ્ એવં મધુસૂદનેન @
ભૈમોત્તમાનાં નરદેવ દત્તમ્ ॥
લોકસ્ય ચાનુગ્રહકામ્યયેહ @
ગતં પ્રતિષ્ટામ્ અમરોપગેયમ્ ॥
બાલા યવાનશ્ ચ તથૈવ વૃદ્ધાઃ @
ક્રીડન્તિ ભૈમાઃ પ્રવરોત્સવેષુ ।
પૂર્વં તુ બાલાઃ સમુદાહરન્તિ @
વૃદ્ધાસ્ તુ પશ્ચાત્ પ્રતિમાનયન્તિ ॥
(સ્થાનેષુ નિત્યં પ્રતિમાનયન્તિ) ॥

મર્ત્યેષુ મર્ત્યાન્ યદવો ઽતિવીરાઃ @
સ્વવંશધર્મં સમનુસ્મરન્તઃ ।
પુરાતનં ધર્મવિધાનતજ્જ્ઞાઃ @
પ્રીતિપ્રમાણં હ વયઃપ્રમાણમ્ ॥
પ્રીતિપ્રમાણાનિ હ સૌહૃદાનિ @
પ્રીતિં પુરસ્કૃત્ય હિ તે દશાર્હાઃ ।
વૃણ્યન્ધકાઃ પુત્રસખા બભૂવુર્ @
વિસર્જિતાઃ કેશિવિનાશનેન ॥
સ્વર્ગં ગતાશ્ ચાપ્સરસાં સમૂહાઃ @
કૃત્વા પ્રણામં મધુકંસશત્રોઃ ।
પ્રહૃષ્ટરૂપસ્ય સુહૃષ્ટરૂપાઃ @
વિનોદિતાઃ કેશિનિષૂદનેન ॥
ભૈમાદયો મુમુદુઃ કૃષ્ણચેતસઃ ॥
યદુપ્રવીરા મુમુદુસ્ તદાનીમ્ ॥
તેષાં ક્રીડાપ્રસક્તાનાં યદૂનાં પુણ્યકર્મણામ્ ।
છિદ્રમ્ આસાદ્ય દુર્બુદ્ધિર્ દેવશત્રુર્ દુરાસદઃ ॥
કન્યાં ભાનુમતીં નામ ભાનોર્ દુહિતરં નૃપ ।
જહારાત્મવધાકાઙ્ક્ષી નિકુમ્ભો નામ દાનવઃ ॥
અન્તર્હિતો મોહયિત્વા યદૂનાં પ્રમદાજનમ્ ।
માયાવી માયયા રાજન્ પૂર્વવૈરમ્ અનુસ્મરન્ ॥
ભ્રાતુર્ હિ વજ્રનાભસ્ય તસ્ય કન્યા પ્રભાવતી ।
પ્રદ્યૂમ્નેન હૃતા વીર વજ્રનાભસ્ તથા હતઃ ॥
ભાનોર્ એવ તથારણ્યે વસત્ય્ અવસરેણ હિ ।
અસ્વાધીને દુરાધર્ષે છિદ્રજ્ઞો દાનવાધમઃ ॥
કન્યાપુરે મહાનાદઃ સહસા સમુપસ્થિતઃ ।
તસ્યાં હૃતાયાં કન્યાયાં રુદન્ત્યાં સમિતિંજય ॥
વસુદેવાહુકૌ વીરૌ દંશિતૌ નિર્ગતાવ્ ઉભૌ ।
આર્તનાદમ્ ઉપશ્રુત્ય ભાનોઃ કન્યાપુરે તદા ॥
ન દૃષ્ટિગોચરે તૌ તુ દદૃશતે ઽપકારિણમ્ ।
તથૈવ દંશિતૌ યાતૌ યત્ર કૃષ્ણો મહાબલઃ ॥
શ્રુતાર્થઃ સ્વં વિમાનં તદ્ આરુરોહ જનાર્દનઃ ।
પાર્થેન સહિતસ્ તાર્ક્ષ્યં નાગશત્રુમ્ અરિંદમઃ ॥
રથે ત્વમ્ અનુગચ્છેતિ સંદિશ્ય મકરધ્વજમ્ ।
ત્વરેતિ ગરુડં વીરઃ સંદિદેશ ચ કાશ્યપમ્ ॥
વજ્રં નગરમ્ આયાન્તં નિકુમ્ભં રણદુર્જયમ્ ।
પાર્થકૃષ્ણૌ મહાત્માનાવ્ આસેદતુર્ અરિંદમૌ ।
પ્રદ્યુમ્નશ્ ચ મહાતેજા માયિનાં પ્રવરો નૃપ ॥
કૃષ્ણાપ્રદ્યુમ્નપાર્થાન્ સ દૃષ્ટ્વાત્માનં દ્વિધાકરોત્ ।
નિકુમ્ભસ્ ત્વ્ અથ તં દૃષ્ટ્વા ત્રિધાત્માનમ્ અથાકરોત્ ॥
તાન્ સર્વાન્ યોધયામ્ આસ નિકુમ્ભઃ પ્રહસન્ન્ ઇવ ।

બહુકણ્ટકગુર્વીભિર્ ગદાભિર્ અમરોપમઃ ॥
સવ્યેનાલમ્બ્ય હસ્તેન કન્યાં ભાનુમતીં નૃપ ।
દક્ષિણેનાથ હસ્તેન ગદયા પ્રહરત્ય્ ઉત ॥
કન્યાર્થં ન ચ કૃણ્ષૌ વા કામો વા નૃપસત્તમ ।
નિર્દયં પ્રહરન્તિ સ્મ નિકુમ્ભે ચ મહાસુરે ॥
સમર્થાસ્ તે મહાત્માનઃ શત્રું હન્તું દુરાસદાઃ ।
નિશશ્વસુર્ નરપતે દયાભારાવપીડિતાઃ ॥
શ્રેષ્ઠો ધનુષ્મતાં પાર્થઃ સર્વથા કુશલો યુધિ ।
નારાચૈર્ વિધિના દૈત્યં શરશક્ત્યા જઘાન હ ॥
તે તુ વૈતસ્તિકૈર્ બાણૈર્ વિવિધુર્ દાનવં યુધિ ।
ન કન્યાં કલયા યુક્ત્યા શિક્ષયા ચ મહીપતે ॥
તતઃ સ કન્યયા સાર્ધં તત્રૈવાન્તરધીયત ।
આસુરીમ્ આશ્રિતો માયાં ન તાં વેત્તિ હિ કશ્ ચન ॥
તં કૃષ્ણૌ રૌક્મિણેયશ્ ચ પૃષ્ઠતો ઽનુયયુસ્ તદા ।
હારીતઃ શકુનો ભૂત્વા તસ્થાવ્ અથ મહાસુરઃ ॥
તં બાણૈઃ પુનર્ એવાથ વીરો ભૂયો ધનંજયઃ ।
વૈતસ્તિકૈર્ મર્મભિદ્ભિઃ કન્યાં રક્ષન્ન્ અતાડયત્ ॥
સ ઇમાં પૃથિવીં કૃત્સ્નાં સપ્તદ્વીપાં મહાસુરઃ ।
બભ્રામાનુગતશ્ ચૈવ તૈર્ વીરૈર્ અરિમર્દનઃ ॥
ગોકર્ણસ્યોપરિષ્ટાત્ તુ પર્વતસ્ય મહાસુરઃ ।
પપાત ચેલગઙ્ગાયાઃ પુલિને સહ કન્યયા ॥
ન દેવા નાસુરા વાપિ લઙ્ઘયન્તિ તપોધનાઃ ।
ગોકર્ણં તેજસા ગુપ્તં મહાદેવસ્ય ભારત ॥
એતદ્ અન્તરમ્ આસાદ્ય પ્રદ્યુમ્નઃ શીઘ્રવિક્રમઃ ।
કન્યાં ભાનુમતીં ભૈમો જગ્રાહ રણદુર્જયઃ ॥
અસુરઃ સો ઽર્દિતો રાજન્ કૃષ્ણાભ્યાં નિશિતૈઃ શરૈઃ ।
ત્યક્ત્વાથોત્તરગોકર્ણાં નિકુમ્ભો દક્ષિણાં દિશમ્ ।
જગામ પૃષ્ઠતો યાતૌ કૃષ્ણૌ તાર્ક્ષ્યગતૌ તદા ॥
વિવેશ ષટ્પુરં ચૈવ જ્ઞાતીનામ્ આલયં તદા ।
તત્ર વીરૌ ગુહાદ્વારિ કૃષ્ણૌ રાત્રિં તદોષતુઃ ॥
રૌક્મિણેયો ઽપિ કૃષ્ણેન સંદિષ્ટો દ્વારકાં પુરીમ્ ।
અનયદ્ ભાનુતનયાં પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના ॥
નયિત્વા ચાયયૌ વીરઃ ષટ્પુરં દાનવાકુલમ્ ।
દદર્શ ચ ગુહાદ્વારિ કૃષ્ણૌ ભીમપરાક્રમૌ ॥
ઊષતુર્ દ્વારમ્ આક્રમ્ય ષટ્પુરસ્ય મહાબલૌ ।
કૃષ્ણૌ પ્રદ્યુમ્નસહિતૌ નિકુમ્ભવધકાઙ્ક્ષિણૌ ॥
તતો ઽનન્તરમ્ એતસ્માદ્ બિલાદ્ અતિબલસ્ તદા ।
નિર્જગામ બલી યોદ્ધું નિકુમ્ભો ભીમવિક્રમઃ ॥
તસ્ય નિર્ગચ્છતસ્ તસ્માદ્ બિલાત્ પાર્થો વિશાં પતે ।
રુરોધ સર્વતો માર્ગં શરૈર્ ગાણ્ડીવનિઃસૃતૈઃ ॥

સો ઽભિસૃત્ય ગદાં ઘોરામ્ ઉદ્યમ્ય બહુકણ્ટકામ્ ।
શિરસ્ય્ અતાડયત્ પાર્થં નિકુમ્ભો બલિનાં વરઃ ॥
ગદયાભિહતે પાર્થે રક્તં વમતિ મુહ્યતિ ।
હસિત્વા સો ઽસુરો દૃપ્તો રૌક્મિણેયમ્ અતાડયત્ ॥
તં પ્રાઙ્મુખમુખં વીરં માયાવી માયિનાં વરમ્ ।
અદૃષ્ટેનાહતો વીરઃ શિરસ્ય્ અથ મુમોહ સઃ ॥
તથાગતૌ તુ દૃષ્ટ્વા તૌ મુહ્યમાનૌ સુતાડિતૌ ।
અભિદુદ્રાવ ગોવિન્દો નિકુમ્ભં ક્રોધમૂર્છિતઃ ॥
કૌમોદકીં સમુદ્યમ્ય ગદપૂર્વોદ્ભવો ગદામ્ ।
તાવ્ અન્યોન્યં દુરાધર્ષૌ ગર્જન્તાવ્ અભિપેતતુઃ ॥
ઐરાવતગતઃ શક્રઃ સર્વૈર્ દેવગણૈઃ સહ ।
દદર્શ તન્ મહાયુદ્ધં ઘોરં દેવાસુરં તદા ॥
દૃષ્ટ્વા દેવાન્ હૃષીકેશશ્ ચિત્રૈર્ યુદ્ધૈર્ અરિંદમઃ ।
ઇયેષ દાનવં હન્તું દેવાનાં હિતકામ્યયા ॥
સ મણ્ડલાનિ ચિત્રાણિ દર્શયામ્ આસ કેશવઃ ।
કૌમોદકીં મહાબાહુર્ લાલયન્ યુદ્ધકોવિદઃ ॥
તથૈવાસુરમુખ્યો ઽપિ ગદાં તાં બહુકણ્ટકામ્ ।
શિક્ષયા ભ્રામયાણો ઽથ મણ્ડલાનિ ચચાર હ ॥
ઋષભાવ્ ઇવ ગર્જન્તૌ બૃંહન્તાવ્ ઇવ કુઞ્જરૌ ।
વાસિતાન્તરમ્ આસાદ્ય ક્રુદ્ધૌ સાલાવૃકાવ્ ઇવ ॥
આજઘાન નિકુમ્ભસ્ તુ ગદયા ગદપૂર્વજમ્ ।
સ્પષ્ટાષ્ટઘણ્ટયા વીર નાદં મુક્ત્વાતિદારુણમ્ ॥
તત્કાલમ્ એવ કૃષ્ણો ઽપિ ભ્રામયિત્વા મહાગદામ્ ।
નિકુમ્ભમૂર્ધનિ તદા પાતયામ્ આસ ભારત ॥
અવષ્ટભ્ય મુહૂર્તં તુ હરિઃ કૌમોદકીં ગદામ્ ।
તસ્થૌ જગદ્ગુરુર્ ધીમાન્ મુમોહ પતિતઃ ક્ષિતૌ ॥
હાહાભૂતં જગત્ સર્વં તત્કાલમ્ અભવત્ તદા ।
તથા ગતે વાસુદેવે નરદેવે મહાત્મનિ ॥
આકાશગઙ્ગાતોયેન શીતેન ચ સુગન્ધિના ।
સિષેચામૃતમિશ્રેણ કૃષ્ણં દેવેશ્વરઃ સ્વયમ્ ॥
નૂનમ્ આત્મેચ્છયા કૃષ્ણસ્ તથા ચક્રે સુરોત્તમઃ ।
કો હિ શક્તો મહાત્માનં યુદ્ધે મોહયિતું હરિમ્ ॥
કૃષ્ણઃ પ્રત્યાગતપ્રાણશ્ ચક્રમ્ ઉદ્યમ્ય ભારત ।
પ્રતીચ્છેતિ દુરાત્માનમ્ ઉવાચ રિપુનાશનઃ ॥
નિકુમ્ભો ઽપ્ય્ અતિમાયાવી ઉત્પપાત દુરાસદઃ ।
શરીરં તત્ પરિત્યજ્ય ન તુ તં વેત્તિ કેશવઃ ॥
મુમૂર્ષતિ મૃતો વાયમ્ ઇતિ મત્વા જનાર્દનઃ ।
રરક્ષ સ્મરમાણો ઽથ વીરો વીરવ્રતં વિભો ॥
અથ પ્રદ્યુમ્નકૌન્તેયાવ્ આગતૌ લબ્ધચેતનૌ ।
સ્થિતૌ નારાયણાભ્યાશે નિકુમ્ભવધનિશ્ચિતૌ ॥