Harivaṃśa, Appendix I · Part 181200

dadarśa yatra bhagavān devayodhān durāsadān /
nānāyudhadharān vīrān nandanasthān adhokṣajaḥ //
teṣāṃ saṃpaśyatām eva pārijātaṃ mahābalaḥ //
utpāṭyārpayām āsa pārijātaṃ sātāṃ gatiḥ //
garuḍaṃ pakṣirājānam ayatnenaiva bhārata /
upasthito vigrahavān pārijātaś ca keśavam //
sāntvito vāsudevena pārijātaś ca bhārata /
uktaś ca vṛkṣa mā bhais tvaṃ keśavena mahātmanā //
taṃ prasthitaṃ taruṃ dṛṣṭvā pārijātam adhokṣajaḥ /
amarāvatīṃ purīṃ śreṣṭhāṃ tataś cakre pradakṣiṇam //
te tu nandanagoptāraḥ pārijātaṃ drumottamam /
hriyateti mahendrāya gatvā nṛpa śaśaṃsire //
athairāvatam āruhya niryayau pākaśāsanaḥ /
jayantena rathasthena pṛṣṭhato 'nugataḥ prabhuḥ //
pūrvam abhyāgataṃ dvāraṃ keśavaṃ śatrusūdanam /
tato viṣṇugaṇāḥ sarva yodhāḥ saṃpātanodyatāḥ /
hāhākāro mahān āsīd dhruvaṃ yat tridivaukasām //
dṛṣṭvovāca pravṛttaṃ bhoḥ kim idaṃ madhusūdana //
praṇamya garuḍastho 'tha keśavaḥ śakram abravīt /
vadhvās te puṇyakārthāya nīyate 'yaṃ varadrumaḥ //
tam uvāca tataḥ śakro mā maivaṃ puṣkarekṣaṇa /
ayodhayitvā na tarur nayitavyas tvayācyuta //
praharasva mahābāho prathamaṃ mayi keśava /
pratijñā saphalā te 'stu muktvā kaumodakīm api //
tataḥ kṛṣṇaḥ śarais tīkṣṇair devarājagajottamam /
bibhedāśanisaṃkāśaiḥ prahasann iva bhārata //
vivyādha garuḍaṃ vajrī divyaiḥ śaravarais tathā /
bāṇāṃś ca cchedayām āsa keśavasya tarasvinaḥ //
yān yān mumoca devendras tāṃs tāṃś ciccheda mādhavaḥ /
mādhavena prayuktāṃś ca ciccheda balavṛtrahā //
mahendrasya ca śabdena dhanuṣaḥ kurunandana /
śārṅgasya ca ninādena mumuhuḥ svargavāsinaḥ //
tayor vartati saṃgrāme garuḍasthaṃ mahābalaḥ /
pārijātaṃ jayanto 'tha hartum abhyudito balī //
pradyumnam atha kaṃsaghno vārayeti tam abravīt /
tatas taṃ vārayām āsa raukmiṇeyaḥ pratāpavān //
jayanto jayatāṃ śreṣṭho raukmiṇeyam atheṣubhiḥ /
sarvagātreṣu vihasann ājaghāna rathe sthitaḥ //
rathastha eva rathinaṃ kāmas tu kamalekṣaṇaḥ /
aindrim abhyardayām āsa bāṇair āśīviṣopamaiḥ //

sa saṃnipātas tumulo babhūva kurunandana /
tatas taṃ vārayām āsa jayantaḥ sarvavīrahā /
jayantasya ca vīrasya raukmiṇeyasya cobhayoḥ //
kṛtapratikṛtaṃ yuddhe cakratus tau mahābalau /
mahendropendratanayau jagaty astrabhṛtāṃ varau //
devāś ca munayaś caiva dadṛśur vismayānvitāḥ /
taṃ saṃgrāmaṃ mahāghoraṃ siddhāś caiva sacāraṇāḥ //
tatas tu pravaro nāma devadūto mahābalaḥ /
pārijātaṃ punar hartum iyeṣa kurunandana //
sakhā sa devarājasya mahāstravid ariṃdamaḥ /
avadhyo varadānena brahmaṇaḥ kurunandana //
brāhmaṇas tapasā siddho jambudvīpād divaṃ gataḥ /
svaśaktyā nṛpa saṃyātaḥ sakhitvaṃ balaghātinaḥ //
tam āpatantaṃ saṃprekṣya kṛṣṇaḥ sātyakim abravīt /
rathastha eva pravaraṃ śarair vāraya sātyake //
na tv eva nirdayaṃ bāṇā moktavyāḥ sātyake tvayā /
asya brāhmaṇacāpalyaṃ soḍhavyaṃ khalu sarvathā //
tataḥ ṣaṣṭyā tatheṣūṇāṃ garuḍasthaṃ dvijas tadā /
ājaghāna mahābāho sātyakiṃ pravaro bhṛśam //
śiner naptā tatas tasya kṣipataḥ sāyakān nṛpa /
ciccheda puruṣavyāghro vacanaṃ cedam abravīt //
brāhmaṇo nābhihantavyas tiṣṭha vipra svavartmani /
avadhyā yādavānāṃ hi svaparādhe 'pi hi dvijāḥ //
pravaras tu prahasyainam uvāca kurunandana /
alaṃ kṣāntyā nṛṇāṃ śūra yudhya sarvātmanā raṇe //
jāmadagnyasya rāmasya śiṣyo 'ham api yādava /
nāmataḥ pravaro nāma sakhā śakrasya dhīmataḥ //
na devā yoddhum icchanti manyanto madhusūdana /
ānṛṇyaṃ sauhrdasyāham adya gantāsmi mādhava //
tatas tayos tadā raudraḥ saṃgrāmo vavṛdhe nṛpa /
astrair divyair naravyāghra śaineyadvijamukhyayoḥ //
dyauś cacāla tadā rājan dyucarāś ca sahasraśaḥ /
tasmin vartati saṃgrāme teṣām atimahātmanām //
nātiśiṣye raṇe kārṣṇir aindram astrabhṛtāṃ varaṃ /
aindriḥ kārṣṇiṃ mahātmānaṃ māyinaṃ śūrasaṃmatam //
hanta gṛhṇa pratīccheti tāv ubhau yodhasattamau /
tau tu bāṇān pratīcchantāv ubhau bharatasattama /
yuyudhāte naraśreṣṭha parasparajayaiṣiṇau //
atha śārṅgāyudhasutaṃ śacīputraḥ pratāpavān /
vibhāṣyābhyahanad rājan divyenāstreṇa satvaraḥ //

so 'straṃ tad atidīpyantam āpatantaṃ śitaiḥ śaraiḥ /
tastambhe bāṇajālena tad adbhutam ivābhavat //
tatas tad dīpyamānaṃ tu papāta raṇamūrdhani /
raukmiṇeyasya kauravya ghoraṃ dānavamardanam //
tenāstreṇa ratho dagdhaḥ pradyumnasya mahātmanaḥ /
nādahat tat tu ghoraṃ taṃ raukmiṇeyaṃ janādhipa //
dahaty agniṃ na khalv agnir uddhato 'pi viśāṃ pate /
dagdhād rathān mahābāhū raukmiṇeyo 'pacakrame //
atha nārāyaṇasuto viratho rathināṃ varaḥ /
sthito dhanuṣmān ākāśe jayantam idam abravīt //
mahendraputra divyaṃ tvaṃ yad astraṃ muktavān asi /
nāham idṛśarūpāṇāṃ śakyo hantuṃ śatair api //
prayatnaṃ kuru śikṣāyāṃ yatnaṃ me 'dya pradarśaya /
nāsti me 'tiśayaṃ kartā saṃgrāme 'maranandana //
āsīn me sādhvasaṃ dṛṣṭvā rathasthaṃ tvāṃ dhṛtāyudham /
bibhemi tava nedānīṃ yuddhe dṛṣṭabalābalaḥ //
manasā smaryatām eṣa pārijātas tvayā taruḥ /
śakyaṃ na khalu hastābhyāṃ spraṣṭavyo yas tvayā hy asau //
ratho māyāmayo dagdhas tvayā yo hy astratejasā /
īdṛśāṇāṃ sahasrāṇi sraṣṭuṃ śakto 'smi māyayā /
evam ukto jayantaś ca mumocāstraṃ mahābalaḥ /
tapasopacitaṃ tena svayam evātitejasā //
tat pradyumno mahāvegaṃ śarajālair avārayat /
catvāry astrāṇi divyāni mumocaivāparāṇi saḥ //
dikṣu sarvāsu rurudhus tany astrāṇy atha bhārata /
raukmiṇeyaṃ mahātmānam antarikṣe ca pañcamam //
maholkāsadṛśān bāṇān astrāṇy amarasattamaḥ /
mumoca tāni ghorāṇi pradyumnaṃ prati sarvataḥ //
tāni sarvāṇi bāṇaughaiḥ kārṣṇir astrāṇy avārayat /
jayantaṃ cāparair bāṇair vivyādha niśitais tadā //
tato nādaḥ samutsṛṣṭo dyucaraiḥ puṇyakarmabhiḥ /
dṛṣṭvā sthairyaṃ ca śaighryaṃ ca pradyumnasya mahātmanaḥ //
pravarasyāpi bāṇena śitena śinipuṃgavaḥ /
cicchedeṣvasanaṃ vīro hastāvāpaṃ ca bhārata //
tato 'nyat sa tu jagrāha mahat tad dhanur uttamam /
mahendradattaṃ pravaro mahāśanisamasvanam //
sa tena vīro mahatā dhanuṣā viprasattamaḥ /
śarān mumoca viśikhān arkaraśminibhāṃs tadā //
cakarta ca dhanuś citraṃ śaineyasyāmitaujasaḥ /
vivyādha sarvagātreṣu bāṇair api ca sātyakim //

dhanur ādāya śaineyas tato 'nyat kurunandana /
dṛḍhaṃ bhārasahaṃ dhīmān vivyādha pravaraṃ raṇe //
uccakartatur anyonyaṃ varmaṇī tau śitaiḥ śaraiḥ /
gātrebhyaś caiva māṃsāni marmabhidbhiḥ śarottamaiḥ //
athāṣṭadhārabāṇena punar iṣvasanaṃ dvidhā /
ciccheda pravaro vīras tribhiś cainam atāḍayat //
anyad iṣvasanaṃ taṃ tu grahītumanasaṃ dvijaḥ /
gadayā tāḍayām āsa kṣiptayā laghuhastavat //
so 'siṃ carma ca jagrāha sātyakiḥ prahasann iva /
na jagrāha dhanur dhīmān gadayābhihato bhṛśam /
tataḥ śaraśatāny eva mumoca pravaras tadā //
vihastam iva vijñāya sātyakiṃ yadunandanam /
pradyumno 'sya dadau khaḍgaṃ nirmalākāśasaṃnibham //
tasya ciccheda bhallena nistriṃśaṃ pravaras tadā /
tsarudeśe 'pātayac ca pravaraḥ prahasann iva //
vyadhamac ca tathā carma śitair bāṇair ajihmagaiḥ /
ājaghāna ca śaktyainaṃ hṛdi vipro nanāda ca //
taṃ viklavam iva jñātvā pārijātajihīrṣayā /
tārkṣyābhyāśe rathenaiva sa tasthau pravaras tadā //
taṃ pakṣapuṭavegena cikṣepa garuḍas tadā /
gavyūtim ekaṃ sarathaḥ sa papāta mumoha ca //
taṃ jayanto nipatyātha patitaṃ brāhmaṇaṃ nṛpa /
samāśvāsya rathaṃ śīghraṃ samāropitavāṃs tadā //
śaineyam api muhyantaṃ patantaṃ ca muhur muhuḥ /
āśvāsayānaḥ pradyumnaḥ pitṛvyaṃ pariṣasvaje //
taṃ hi pasparśa hastena savyena madhusūdanaḥ /
nīrujaḥ spṛṣṭamātreṇa sātyakiḥ samapadyata //
pradyumno dakṣiṇe pārśve vāme tu śinipuṃgavaḥ /
tasthatuḥ pārijātasya yuddhaśauṇḍatarāv ubhau //
jayantaḥ pravaraś caiva rathenaikena bhārata /
saṃpatantau mahendreṇa prahasyoktau mahātmanā //
nāsannam abhigantavyaṃ garuḍasya kathaṃcana /
balavān eṣa patatāṃ rājā ca vinatāsutaḥ //
dakṣiṇe caiva savye ca pārśve mama dhṛtāyudhau /
ubhau sthitau yudhyamānaṃ mām eveha prapaśyatam //
evam uktau sthitau vīrau tataḥ śakrasya pārśvayoḥ /
dadṛśāte yudhyamānau devarājajanārdanau //
athendro garuḍaṃ bāṇair mahāśanisamasvanaiḥ /
varuṇo dharmarājas tu dharmado bahubhir vṛtaḥ /
kṛṣṇaṃ ca yodhayām āsa divyāstraiś ca narādhipa //

sarve devā mahendreṇa kṛṣṇaṃ matvā tu mānuṣam /
yāvanta eva te devā dadṛśus taṃ tam antike //
vivyādha sarvagātreṣu mahāstraprabhavais tadā //
sa tān bāṇān agaṇayan vainateyaḥ pratāpavān /
sasārābhimukho vīraḥ śakranāgam ariṃdamaḥ //
ubhau tau sahasā rājan balinau gajapakṣiṇau /
prayuddhau vīryasaṃpannau mahāprāṇau durāsadau //
radanaiḥ pannagaripuṃ kareṇa śirasā tadā /
airāvato gajapatir ājaghāna nadaṃs tadā //
tathā nakhāṅkuśais tīkṣṇair vainateyo balotkaṭaḥ /
tathā pakṣanipātaiś ca śakranāgaṃ jaghāna ha //
muhūrtaṃ sumahān āsīt saṃpāto gajapakṣiṇoḥ /
vismāpanīyo jagataḥ prekṣakāṇāṃ bhayāvahaḥ //
mūrdhny athairāvataṃ tārkṣyas tāḍayām āsa bhārata /
nakhāṅkuśakarālena caraṇena mahābalaḥ //
sa prahārābhisaṃtapto nipapāta triviṣṭapāt /
pāriyātre giriśreṣṭhe dvīpe 'smiñ janamejaya //
patantam api taṃ śakro na mumoca mahābalaḥ /
kāruṇyād atha sauhārdāt pūrvābhyupagamād api //
kṛṣṇo 'py anvagamac cainaṃ pṛṣṭhataḥ prabhavāvyayaḥ /
pārijātavatā dhīmān garuḍena mahābalaḥ //
sa tasthau parvataśreṣṭhe pāriyātre tu vṛtrahā //
airāvate samāśvaste saṃgrāmo vavṛdhe punaḥ /
śarair āśīviṣaprakhyair astrayuktaiḥ sutejitaiḥ /
anyonyaṃ kuruśārdūla śakrakeśavayor mahān //
tato vajrāyudho vajram āśaniṃ ca punaḥ punaḥ /
mumoca garuḍe rājann airāvaṇaripau nṛpa //
vajrāśaninipātāṃs tān sehe śakrasya nāgahā /
avadhyo balināṃ śreṣṭho nisargeṇa tapobalāt //
mumoca pakṣam ekaikaṃ mānayann aśaniṃ tadā /
vajraṃ ca devarājño 'tha bhrātuḥ kaśyapasaṃbhavaḥ //
ākramyamāṇas tārkṣyeṇa nyamajjan nṛpate giriḥ /
viveśa dharaṇīṃ rājañ śīryamāṇaḥ samantataḥ //
cukūja bahumānena kṛṣṇasya sa tu parvataḥ /
tam adrākṣīt tataḥ kṛṣṇaḥ kiṃcic cheṣam adhokṣajaḥ //
taṃ muktvā garuḍenātha tasthau devo vihāyasi /
pradyumnaṃ ca tadovāca sarvakṛl lokabhāvanaḥ //
ito dvāravatīṃ gatvā ratham ānaya māciram /
sadārukaṃ mahābāho mattejobalam āśritaḥ //
vaktavyo balabhadraś ca rājā ca kukurādhipaḥ /

śvo jitvendram āgamiṣye dvārakām iti mānada //
tathety uktvā tu dharmātmā pradyumnaḥ pitaraṃ vibhuḥ /
gatvā yathoktam uktvā ca yādaveśabalāv ubhau //
nāḍikāntaramātreṇa punas taṃ deśam āyayau /
dārukeṇa samāyuktaṃ ratham asthāya bhārata //
tam āruhya rathaṃ kṛṣṇaḥ pāriyātraṃ giriṃ yayau /
yatrairāvatam āsthāya sthitaḥ surapatiḥ prabhuḥ //
pāriyātro giriśreṣṭho dṛṣṭvāyāntaṃ janārdanam /
śāṇapādasamo bhūtva praviveśa vasuṃdharām //
priyārthaṃ vāsudevasya prabhāvajño mahātmanaḥ /
tasya prīto hṛṣīkeśaḥ parvatasya janādhipa //
tataḥ prayāntaṃ yuddhārtham acyutaṃ kurunandana /
sapārijāto garuḍaḥ pṛṣṭhato 'nuyayau balī //
pradyumnaḥ sātyakiś cāpi garuḍasthau mahābalau /
gatāv ubhau rakṣaṇārthaṃ pārijātam ariṃdamau //
tatas tv astaṃ gataḥ sūryaḥ pravṛttā rajanī nṛpa /
upasthitaṃ punar yuddhaṃ śakrakeśavayos tadā //
suprahārāhataṃ dṛṣṭvā viṣṇur airāvataṃ gajam /
nātikalyaṃ mahātejā devarājānam abravīt //
garuḍābhihataḥ pūrvaṃ nātikalyo gajottamaḥ /
airāvato mahābāho rātriś ca samupohyate //
śvaḥ prabhāte punaḥ kāmaṃ pravartasva yathecchasi /
evam astv iti kṛṣṇaṃ tu devarājo 'bravīt prabhuḥ //
uvāsa puṣkarābhyāśe devarājaḥ puraṃdaraḥ /
vrajaṃ girimayaṃ kṛtvā dharmātmā nṛpasattama //
brahmā tato jagāmātha kaśyapaś ca mahān ṛṣiḥ /
aditiś caiva sarve ca devā munaya eva ca //
sādhyā viśve ca kauravya nāsatyāv aśvinau tathā /
ādityāś caiva rudrāś ca vasavaś ca janeśvara //
nārāyaṇaś ca putreṇa sātyakena ca bhārata /
sahovāsa girau ramye pāriyātre prahṛṣṭavat //
yaḥ sa śāṇapramāṇo 'sya bhaktyā samabhavan nṛpa /
varaṃ prādāt tatas tasya parvatasya mahādyutiḥ //
śāṇapāda iti khyāto bhaviṣyasi mahāgire /
puṇyenārdhena tulyo hi puṇyo himavataḥ śubhaḥ //
evam eva ca bhūyiṣṭho bhava parvatasattama /
meruṇā spardhamāno hi bahucitramṛgāyutaḥ //
rame tvaṃ paśyamāno 'haṃ bahucitramṛgāyutam /
tathā dattvā varaṃ tasya parvatasya tu keśavaḥ /
dadhyau gaṅgāṃ saricchreṣṭhāṃ namaskṛtya vṛṣadhvajam //

athāyayau viṣṇupadī smṛtā kṛṣṇena bhārata /
saṃpūjya tāṃ tataḥ kṛṣṇaḥ snātvā snānam adhokṣajaḥ //
udakaṃ ca grahāyātha bilvaṃ ca harir avyayaḥ /
devam āvāhayām āsa rudraṃ sarvasureśvaram //
tataḥ prāpto mahādevaḥ somaḥ sapravaro vibhuḥ /
tasthāv upari bilvasya tathā gaṅgodakasya ca //
taṃ pārijātakusumair arcayām āsa keśavaḥ /
tuṣṭāva vāgbhir īśeśaṃ sarvakartāram īśvaram //
rudro devas tvaṃ rudanād rāvaṇāc ca @
rorūyamāṇo drāvaṇāc cādidevaḥ |
bhaktaṃ bhaktānāṃ vatsalaṃ vatsalānāṃ @
kīrtyā yuṅkṣveśādya prabhavāmy antareṇa ||
grāmyāraṇyānāṃ tvaṃ patis tvaṃ paśūnāṃ @
khyāto devaḥ paśupatiḥ sarvakarmā |
nānyas tvattaḥ paramo devadeva @
jagatpatiḥ suravīrārihantā ||
yasmād īśo mahatām īśvarāṇāṃ @
bhavān ādyaḥ prītidaḥ prāṇadaś ca |
tasmād dhi tvām īśvaraṃ prāhur īśaṃ @
santo vidvāṃsaḥ sarvaśāstrārthatajjñāḥ ||
bhūtaṃ yasmāj jagad atyantadhīra @
tvatto 'vyaktād akṣarād akṣareśa |
tasmāt tvām āhur bhava ity eva bhūtaṃ @
sarveśvarāṇāṃ mahatām atyudāram ||
yāsmāj jitair abhiṣikto 'si sarvair @
devāsuraiḥ sarvabhūtaiś ca deva |
maheśvaraṃ viśvakarmāṇam āhus @
tvāṃ vai sarve tena devādhideva ||
pūjyo devaiḥ pūjyase nityadā vai @
śaśvac chreyaḥkāṅkṣibhir varadāmeyavīrya |
tasmād vikhyāto bhagavān devadevaḥ @
satām iṣṭaḥ sarvabhūtātmabhāvī ||
bhūmis trayāṇāṃ deva yasmāt pratiṣṭhā @
mune lokānāṃ bhāvano 'meyakīrtiḥ |
tryambaketi prathamaṃ tena nāma @
tavāprameyeti tridaśeśanātha ||
śarvaḥ śatrūṇāṃ śāsanād aprameyas @
tathā bhūyaḥ śāsanāc ceśvareśa |
sarvavyāpitvāc chaṃkaratvāc ca sadbhiḥ @
śabdasyeśānaḥ śrīkarārkāgryatejāḥ ||

saṃsaktānāṃ nityadā yat karoṣi @
śamaṃ bhrātṛvyān yad vyanaiṣīḥ samastān |
tasmād devaḥ śaṃkaro 'sy aprameyaḥ @
sadbhir dharmajñaiḥ kathyase sarvanātha ||
dattaḥ prahāraḥ kuliśena pūrvaṃ @
taveśāna surarājñātivīrya |
kaṇṭhe nailyaṃ tena te yat pravṛttaṃ @
tasmāt khyātas tvaṃ nīlakaṇṭheti kalyaḥ ||
yal liṅgāṅkaṃ yac ca loke bhagāṅkaṃ @
sarvaṃ soma tvaṃ sthāvaraṃ jaṅgamaṃ ca |
prāhur viprās tvāṃ guṇinaṃ tattvavijñās @
tathā dhyeyām ambikāṃ bhūtadhātrīm ||
vedair gītā sā hi tattvaṃ prasūtā @
yajño dīkṣāṇāṃ yogināṃ cātirūpaḥ |
nātyadbhutaṃ tvatsamaṃ deva bhūtaṃ @
bhūtaṃ bhavyaṃ bhava devātha nāsti ||
ahaṃ brahmā kapilo 'thāpy anantaḥ @
putrāḥ sarve brahmaṇaś cātivīrāḥ |
tvattaḥ sarve devadeva prasūtā @
evaṃ sarveśaḥ kāraṇātmā tvam īḍyaḥ ||
iti saṃstūyamānas tu bhagavān govṛṣadhvajaḥ /
prasārya dakṣiṇaṃ hastaṃ nārāyaṇam athābravīt //
manīṣitānām arhānāṃ prāptis te 'stu surottama /
pārijātaṃ ca hartāsi mā bhūt te manasā vyathā //
yathā mainākam āśritya tapas tvam akaroḥ prabho /
tathā mama varaṃ kṛṣṇa saṃsmṛtya sthairyam āpnuhi //
nītvodakena divyena snāpayiṣyasi keśava /
avadhyas tvam ajeyaś ca mattaḥ śūrataras tathā /
bhavitāsīty avocaṃ yat tat tathā na tad anyathā //
yaś ca stavena māṃ bhaktyā stoṣyate 'marasattama /
tvayā kṛtena dharmajña dharmabhāk sa bhaviṣyati //
samare ca jayaṃ viṣṇo prāpya pūjāṃ tathottamām /
bilvodakeśvaro nāma bhavitāham ihānagha /
deśe tvayā sthāpito vai devasiddhopayācanaḥ //
ihasthopoṣito vidvān bhaktimān mama keśava /
trirātram īpsitāṃl lokān gamiṣyati janārdana //
avandhyā nāma deśe 'smin gaṅgā caiva bhaviṣyati /
gaṅgāsnānasamaṃ snānaṃ mantrato bhavitā tathā //
ṣaṭpuraṃ nāma nagaraṃ dānavānāṃ janārdana /
atrāntardharaṇīdeśe tac cākramya mahābalāḥ //

ete daityā durātmāno jagato devakaṇṭakāḥ /
channā vasanti govinda sānāv asya mahāgireḥ //
avadhyā devadevānāṃ vareṇa brahmaṇo 'nagha /
mānuṣāntaritas tasmāt tvam etāñ jahi keśava //
evam uktvā mahādevas tatraivāntaradhīyata /
pariṣvajya mahātmānaṃ vāsudevaṃ janādhipa //
tato yāte mahādeve prabhātāyāṃ narādhipa /
tasyāṃ niśāyāṃ govindo bhūyaḥ parvatam abravīt //
tavādhaḥ parvataśreṣṭha nivasanti mahāsurāḥ /
avadhyā devadevānāṃ vareṇa brahmaṇaḥ purā /
tvayā ruddho hi tanmārgo jagato hitakāmyayā //
nirgamiṣyanti te naiva mayā ruddhā mahābalāḥ /
dvāre niruddhe tatraiva vinaṅkṣyanti mamājñayā //
tvayi saṃnihitaś cāhaṃ bhaviṣyāmi mahāgire /
adhiṣṭhāya mahāghorān nivatsyāmi ca parvata //
āruhya mūrdhni madrūpaṃ dṛṣṭvā parvatasattama /
gosahasrapradānasya phalaṃ prāpsyanti śāśvatam //
tvatto 'śmabhiś ca pratimāṃ kārayitveha bhaktitaḥ /
śuśrūṣiṣyanti ye nityaṃ mama yāsyanti te gatim //
iti taṃ parvataṃ kṛṣṇo varado 'nugṛhītavān /
tadāprabhṛti deveśas tatra saṃnihito 'cyutaḥ //
pāṣāṇaiḥ pratimāṃ tatra kārayitvā ca kaurava /
śuśrūṣanti kṛtātmāno viṣṇulokābhikāṅkṣiṇaḥ //
tatho rathavaraṃ kṛṣṇaḥ āruhya mahātmanāḥ /
bilvodakeśvaraṃ devaṃ namaskṛtya yayau nṛpa //
mahendram āhvayām āsa rathastho madhusūdanaḥ /
satkṛtaṃ puṣkarābhyāśe sarvair devagaṇaiḥ saha //
tataḥ śakro jayanto 'tha haribhir yuktam uttamam /
āruroha rathaṃ devaḥ sarvakāmapradaḥ satām //
tayo rathasthayor yuddham abhavat kurunandana /
devayor daivayogena pārijātakṛte tadā //
tato 'hanad raṇe viṣṇur bāṇaiḥ śatrubalārdanaḥ /
sainyāni devarājasya bāṇajālair ajihmagaiḥ //
upendraṃ na mahendro 'tha naiva viṣṇuḥ sureśvaram /
tāḍayām āsatur vīrau śastraiḥ śaktāv ubhau prabho //
ekaikam aśvaṃ daśabhir mahendrasya janārdanaḥ /
vivyādha bāṇair niśitair astrayuktair janeśvara //
sainyāny api ca devendraḥ śarair amarasattamaḥ /
sainyaṃ ca hy ardayām āsa śarair yādavasattamaḥ /
chādayām āsa rājendra ghorair astrābhimantritaiḥ //

sa ca bāṇasahasraiś ca kṛṣṇo gajam avākirat /
garuḍaṃ ca mahātejā balabhid dharivāhanaḥ //
bhūmiṣṭhābhyāṃ rathābhyāṃ tau tad ahaḥ śatrudāraṇau /
yuyudhāte mahātmānau nārāyaṇasurādhipau //
cakampa vasudhā kṛtsnā naur jalastheva bhārata /
diśāṃ dāhena digdeśāḥ saṃvṛtāś ca samantataḥ //
celur girivarāś caiva petuś ca śataśo drumāḥ /
petuś ca dharaṇīpṛṣṭhe martyā dharmaguṇānvitāḥ //
nirghātāḥ śataśaś cānye petus tatra narādhipa /
ūhuś ca saritaḥ sarvāḥ pratisroto viśāṃ pate //
viṣvag vātā vavuś caiva petur ulkāś ca niṣprabhāḥ /
muhur muhur bhūtasaṃghā rathanādena mohitāḥ //
prajajvāla jale caiva vahnir janapadeśvara /
yuyudhuś ca grahaiḥ sārdhaṃ grahā nabhasi sarvataḥ //
jyotīṃṣi śataśaḥ petuḥ svargāc ca dharaṇītale /
diśāṃ gajāḥ prakupitā nāgāś ca dharaṇītale //
gardabhāruṇasaṃsthānaiś channābhraiś cāvṛtaṃ nabhaḥ /
vinadadbhir mahārāvair ulkāśoṇitavarṣibhiḥ //
na bhūr na dyaur na gaganaṃ narendravṛṣabhābhavan /
svasthāni suravīrau tau dṛṣṭvā yuddhagatau tadā //
jepur munigaṇā mantrāñ jagato hitakāmyayā /
brāhmaṇāś ca mahātmāno vyatiṣṭhaṃs teṣu satvarāḥ //
tato brahmā mahātejāḥ kaśyapaṃ vākyam abravīt /
gaccha vadhvā sahādityā putrau vāraya suvrata //
sa tatheti tadā devam uktvā padmanabhaṃ muniḥ /
jagāma ratham āsthāya tasthau naravarāntike //
sthitaṃ tu kaśyapaṃ drṣṭvā sahādityā tadāntarā /
ubhau rathābhyāṃ dharaṇīm avatīrṇau mahābalau //
nyastaśastrau ca tau vīrau vavandatur ariṃdamau /
pitarau dharmatattvajñau sarvabhūtahite ratau //
ubhau grahāya hastābhyām aditis tv abravīd vacaḥ /
asodarāv ivaivaṃ kim anyonyaṃ hantum icchatha //
svalpam arthaṃ puraskṛtya pravṛttam atidāruṇam /
sadṛśaṃ neti paśyāmi sarvathā mama putrayoḥ //
śrotavyaṃ yadi mātuś ca pituś caiva prajāpateḥ /
nyastaśastrau sthitau bhūtvā kurutaṃ vacanaṃ mama //
tathety uktvā ca tau devau snātukāmau mahābalau /
gaṅgāṃ jagmatur evātha prajalpantau parasparam //
tvaṃ prabhur lokakṛt kṛṣṇa rājye 'haṃ sthāpitas tvayā /
sthāpayitvā kathaṃ nāma punar mām avamanyase //

bhrātṛtvam upagamyaivaṃ jyeṣṭhatvaṃ pratipūjya ca /
kathaṃ kamalapatrākṣa nirvāṇaṃ kartum arhasi //
snātau tu jāhnavītoye punar abhāgatau nṛpa /
yatrāditiḥ kaśyapaś ca mahātmānau dṛḍhavratau //
priyasaṃgamanaṃ nāma taṃ deśaṃ munayo 'vadan /
yatra tau saṃgatau cobhau pitṛbhyāṃ kamalekṣaṇau //
tataḥ śakrasya kauravya prāptā vāsājiraṃ tadā /
yatra devagaṇāḥ sarve sametā dharmacāriṇaḥ //
tato yayur vimānair tu devāḥ sarve triviṣṭapam /
ṛddhyā paramayā yuktās teṣām evānurūpayā //
kaśyapaś cāditiś caiva tathā śakrajanārdanau /
vimānam ekam āruhya gatā rājaṃs triviṣṭapam //
te śakrasadanaṃ prāptā ramyaṃ sarvaguṇānvitam /
ūṣur ekatra kauravya muditā dharmacāriṇaḥ //
śacī tu kaśyapaṃ patnyā sahitaṃ dharmavatsalā /
upācaran mahātmānaṃ sarvabhūtahite ratā //
tatas tasyāṃ prabhātāyāṃ rajanyām abravīd dharim /
aditir dharmatattvajñā sarvabhūtahitaṃkaram //
upendra dvārakaṃ gaccha pārijātaṃ nayasva ca /
vadhvā saṃprāpayasvemaṃ puṇyakaṃ hṛdayepsitam //
puṇyake satyayā prāpte punar eṣa tvayā taruḥ /
nandane puruṣaśreṣṭha sthāpyaḥ sthāne yathocite //
evam astv iti kṛṣṇena devamātā yaśasvinī /
uktā dharmaguṇair yuktā yādavena mahātmanā //
tato 'bhivādya pitaraṃ mātaraṃ ca janārdanaḥ /
mahendraṃ saha śacyā ca pratasthe dvārakāṃ prati //
dadau kṛṣṇāya paulomī niyogāt kurunandana /
sarvāsām eva kṛṣṇasya bhāryāṇāṃ dharmacāriṇī //
divyānāṃ sarvaratnānāṃ vāsasāṃ ca manasvinī /
nānārāgaviraktānāṃ sadaivārajasām api //
bhāryāṇāṃ ca sahasrāṇi yāni ṣodaśa mādhave /
tāni saṃbhāvayethās tvaṃ vastrair ābharaṇais tathā /
pratigṛhya mahātejāḥ prayayau dvārakāṃ prati //
saṃpūjayamāno dyutimān khecaraiḥ puṇyakarmabhiḥ /
sasātyakiḥ saputraś ca prāpto raivatakaṃ girim //
sa tatra sthāpayitvā ca pārijātaṃ varadrumam /
sātyakiṃ preṣayām āsa dvārakāṃ dvāramālimīm //
pārijātam ihānītaṃ mahendrasadanān mayā /
nivedaya mahābāho bhaimānāṃ bhaimavardhana //
adya dvāravatīṃ caiva pārijātaṃ mahādrumam /

praveśayiṣye nagare śobhā prakriyatāṃ śubhā //
ity uktaḥ satyako gatvā tathoktvā punar āgataḥ /
kumārair nāgaraiḥ sārdhaṃ sāmbaprabhṛtibhiḥ prabho //
tato 'grataḥ pārijātam āropya garuḍe tadā /
pradyumno dvārakāṃ ramyāṃ viveśa rathināṃ varaḥ //
śaibyādihayayuktena rathenānuyayau hariḥ /
tasyānu rathamukhyena satyakaḥ sāmba eva ca //
ye tv anye nṛpa vārṣṇeyā yānair bahuvidhais tathā /
yayuḥ prahṛṣṭās tat karma pūjayanto mahātmanaḥ //
satyakād vistaraṃ śrutvā yādavā nāgarās tathā /
vismayaṃ paramaṃ jagmur aprameyasya karmaṇaḥ //
taṃ divyakusumaṃ vṛkṣaṃ dṛṣṭvānartanivāsinaḥ /
rājan na tatṛpur hṛṣṭāḥ paśyamānā mahodayam //
tam adbhutam acintyaṃ ca madakelikilāṇḍajam /
vṛkṣottamaṃ paśyatāṃ vai vṛddhānām agamaj jarā //
ye tv andhacakṣuṣaḥ sarve te 'bhavan divyacakṣuṣaḥ /
virogā rogiṇaś cāsan ghrātvā gandhaṃ vanaspateḥ //
lapantaḥ kokilāḥ śvetāḥ śrutvānartanivāsinaḥ /
babhūvur hṛṣṭamanaso vavanduś ca janārdanam //
nānāvidhāni tūryāṇi geyāni madhurāṇi ca /
śuśruvus tasya vṛkṣasya nātidūragatā narāḥ //
yo yaṃ saṃkalpayām āsa gandhaṃ hṛdyaṃ naras tadā /
sa tadaiva tam ājaghre pārijātasamudbhavam //
tataḥ praviśya ramyāṃ tu dvārakāṃ yadunandanaḥ /
vasudevaṃ mahātmānaṃ dadṛśe devakīṃ tathā //
kukurādhipatiṃ caiva balaṃ bhrātaram eva ca /
vṛddhāṃś ca yādavānāṃ ye mānārhān amaropamān //
visarjya tān vai bhagavān anādinidhano 'cyutaḥ /
saṃpūjya ca yathānyāyaṃ svam eva bhavanaṃ gataḥ //
sa satyabhāmayā vāsaṃ viveśa madhusūdanaḥ /
pārijātaṃ taruśreṣṭḥaṃ grahāya gadapūrvajaḥ //
sā devī pūjayām āsa prahṛṣṭā vāsavānujam /
pratijagrāha taṃ cāpi pārijātaṃ mahādrumam /
manīṣitena sa tarur alpo bhavati bhārata /
mahāṃś ca vāsudevasya tad adbhutam ivābhavat //
kadācid dvārakāṃ sarvāṃ pracchādayati bhārata /
kadācid dhastadhāryas tu bhavaty aṅguṣṭhasaṃnibhaḥ //
nananda satyā kauravya devī prāpya manoratham /
puṇyakārthaṃ tu saṃbhārān saṃbhartum upacakrame //
yāni dravyāṇi kauravya jambudvīpe tu kānicit /

yogyāni tāni kṛṣṇena saṃhṛtāni mahātmanā //
muniṃ tadā saṃsmṛtavān sa nāradaṃ @
janārdanaḥ sarvaguṇānvitaṃ vaśī |
pratigrahārthaṃ vratakasya satyayā @
yathopadiṣṭasya puraṃdarānujaḥ ||
atha kṛṣṇasya kauravya dhyātamātras tapodhanaḥ /
ājagāma muniśreṣṭho nārado vadatāṃ varaḥ //
taṃ pūjayitvā vidhivad vāsudevo viśāṃ pate /
pratigrahārthaṃ vidhivac chrīmān abhinyamantrayat //
tataḥ kāle ca saṃprāpte snātaṃ devo mahāmunim /
saṃpūjya mālyair gandhaiś ca bhojayām āsa bhārata //
sārvakāmikam annādyaṃ sarvabhūtakṛd avyayaḥ /
satyayā priyayā sārdhaṃ prahṛṣṭenāntarātmanā //
puṣpadāmāvasajyātha kaṇṭhe kṛṣṇasya bhāvanī /
babandha kṛṣṇaṃ subhagā pārijāte vanaspatau //
adbhir dadau nāradāya tato 'nujñāpya keśavam /
devī dhenusahasraṃ ca kāñcanasya ca parvatam //
hiraṇyarūpyamiśrasya maṇiratnaprabhasya ca /
tilamiśrasya ca tathā dhānyair anyair yutasya ca //
pratigṛhya tu tat sarvaṃ nārado munisattamaḥ /
prahṛṣṭo vadatāṃ śreṣṭho bhuktvā keśavam abravīt //
bhoḥ keśava madīyas tvam adbhir datto 'si satyayā /
sa tvaṃ mām anugacchasva kuru yad yad bravīmy aham //
prathamaḥ kalpaḥ ity evam abravīn madhusūdanaḥ /
vrajantam anuvavrāja nāradaṃ ca janārdanaḥ //
parihāsaṃ bahuvidhaṃ kṛtvā munivaras tadā /
tiṣṭhasva gacchāmīty uktvā parihāsavicakṣaṇaḥ //
apanīya tataḥ kaṇṭhāt puṣpadāmainam abravīt /
kapilāṃ gāṃ savatsāṃ bho niṣkrayārthaṃ prayaccha me //
kṛṣṇājinaṃ tilaiḥ pūrṇaṃ prayaccha ca sakāñcanam /
eṣo 'tra niṣkrayaḥ kṛṣṇa vihito vṛṣaketunā //
tathety uktvā hṛṣīkeśas tathā cakre janādhipa /
sa uvāca muniśreṣṭhaṃ rahite madhusūdanaḥ /
varaṃ varaya dharmajña yas te nārada kāṅkṣitaḥ /
taṃ te dātāsmi dharmajña parā prītir hi me tvayi //
nityam evāstu me prīto bhavān viṣṇo sanātana /
tvatprabhāvāc ca sālokyaṃ vrajeyaṃ te mahāmate //
ayonijo bhaveyaṃ ca nārāyaṇa satāṃ gate /
bhaveyaṃ brāhmaṇaś caiva punarjātyantareṣv aham //
evam astv iti taṃ devo viṣṇuḥ provāca bhārata /

tutoṣa ca tato dhīmān nārado munisattamaḥ //
ṣoḍaśa strīsahasrāṇi viṣṇor atulatejasaḥ /
nimantritāni kauravya satyayā harikanyayā //
tāsāṃ dadau saṃniyogam ekaikaṃ harivallabhā /
śacyā yo vāsudevasya purā datto narādhipa //
pārijāto vasaṃs tatra tataḥ pravavṛdhe tadā /
ājñayā vāsudevasya nāradena mahātmanaḥ //
nimantritā gaṇāḥ sarve keśavena mahātmanā /
vibhūtiṃ pārijātasya dadṛśuḥ kurunandana //
pāṇḍavāṃś cānayām āsa sahaiva pṛthayā hariḥ /
draupadyā ca mahātejās tathaiva ca subhadrayā //
śrutaśravāṃ ca sasutāṃ bhīṣmakaṃ sasutaṃ tathā /
anyān api ca kauravya mitrasaṃbandhibāndhavān //
reme ca saha pārthena phālgunena janārdanaḥ /
sāntaḥpuro mahātejāḥ paramarddhyāvasan nṛpa //
saṃvatsare tato yāte keśihāmarasaṃnibhaḥ /
pārijātaṃ punaḥ svargam anayat sarvabhāvanaḥ //
tatrāditiṃ kaśyapaṃ ca dṛṣṭvā svapitarau prabhuḥ /
śakreṇa sahito dhīmān aprameyaparākramaḥ //
tam uvācāditir mātā praṇataṃ madhusūdanam /
saubhrātram astu vām evaṃ nityaṃ cāmarasattama //
manorathaṃ mamaitaṃ tvaṃ pūrayasva janārdana /
tathety evābravīt kṛṣṇas tato mātaram ātmavān //
āmantrayitvā pitarau devarājānam abravīt /
vāsudevo mahātejāḥ kālaprāptam idaṃ vacaḥ //
mahādevena deveśa saṃdiṣṭo 'smi mahātmanā /
antarbhūmitale vadhyān asurān prati mānada //
tad ito daśarātreṇa hantāham asurottamān /
tatropariṣṭāt sthātavyaṃ pravaṇena mahātmanā //
jayantena ca vīreṇa dānavānāṃ jighāsayā /
eko 'tra mānuṣo devo devaputras tathāparaḥ //
avadhyāḥ kila te devair brahmaṇo varadarpitāḥ /
asmābhiḥ kila hantavyā mānuṣatvam upāgataiḥ //
tatheti kṛṣṇaṃ sa hariḥ prītarūpas tadābravīt /
sasvajāte 'tha tau devāv anyonyaṃ janamejaya //
dadau kirīṭaṃ kṛṣṇāya śakro 'mṛtasamudbhavam /
prītātmā kuruśārdūla kuṇḍaladvayam eva ca //
puṇyakānāṃ mamotpattiṃ kathayasva dvijottama /
dvaipāyanaprasādena sarvaṃ hi viditaṃ tava //
umayā puṇyakavidhir narendrotpāditaḥ purā /

śṛṇu yena vidhānena loke djarmabhṛtāṃ vara //
svargān nīte pārijāte kṛṣṇenākliṣṭakarmaṇā /
yayau dvāravatīṃ dhīmān nārado munisattamaḥ //
devāsure nṛpaśreṣṭha saṃgrāme samupasthite /
ṣaṭpurasya vadhe ghore mahādevājñayānagha /
kṛṣṇena sahitaṃ vipraṃ nāradaṃ dharmavittamam /
āsīnaṃ paripapraccha rukmiṇī bhaiṣmakī nṛpa //
tatra jāmbavatī devī satyamhāmā ca bhāminī /
gāndhārarājaputrī ca yogayuktā narādhipa //
devyaś ca nṛpa kṛṣṇasya bahvyo 'nyā vai samāgatāḥ /
kulaśīlaguṇopetā dharmaśīlāḥ pativratāḥ //
mune dharmabhṛtāṃ śreṣṭha sarvajñānabhṛtāṃ vara /
utpattiṃ puṇyakānāṃ tvaṃn vaktum arhasy aśeṣataḥ //
vidhiṃ ca phalayojaṃ ye dānakālaṃ tathaiva ca /
kautūhalaṃ naḥ paramaṃ tac chindhi dvipadāṃ vara //
śṛṇu vaidarbhi dharmajñe sapatnībhiḥ sahānaghe /
puṇyakānāṃ vidhiḥ prokto yathā devyomayā purā //
cacāromā vrataṃ devi puṇyakānāṃ śucivratā /
vratāvasāne 'tha tayā sakhyo devi nimantritāḥ //
adityādyāḥ sutāḥ sarvā dakṣasyākliṣṭakarmaṇaḥ /
paulomī ca śacī devī khyātā like pativratā //
rohiṇī ca mahābhāgā somasyadayitā satī /
phalgunī ca tahtā pūrvā revatī ca visāṃ pate //
tathā śatabhiṣā caiva maghā ca kurunandana /
etābhir hi mahādevī pūrvam ārādhitā satī //
gaṅgā sarasvatī caiva celagaṅgā ca nimnagā /
tathā vaitaraṇī caiva gaṇḍakī yā ca bhārata //
anyāś ca sarito ramyā lopāmudrā ca bhārata /
satyaś cānyā jagaddevi dhārayanti hi tāḥ śubhāḥ //
śubhāś ca girinandinyo vahnikanyāś ca suvratāḥ /
svāhā vahnipriyā devī sāvitrī ca yaśasvinī //
ṛddhiḥ kuberakāntā ca jaleśamahiṣī tathā /
bhāryā pitṛpateś caiva vasupatnyas tathaiva ca //
hrīḥ śrīr dhṛtis tathā kīrtir āśā meghā ca suvratā /
prītir matiś ca khyātiś ca saṃyatiś ca tapodhanāḥ /
devyaḥ satyas tathaivānyāḥ sarvabhūtahite ratāḥ //
tāsāṃ vratāvasāne ca pūjāṃ cakre 'mbikā tadā /
tilaratnamayaṃ dattvā parvataṃ sarvadhānyavat /
vāsobhir bahubhir mukhyair nānārāgaiḥ sumadhyame //
pratigṛhya tu tāṃ pūjāṃ dattāṃ devyā tapodhanāḥ /

upaviṣṭāḥ kathāś citrāḥ kurvantyo bhartṛdevatāḥ //
puṇyakārthaṃ kathās tāsām āsan devī śaśaṃsa yāḥ /
vidhiṃ ca puṇyakasyātha satīnāṃ bhartṛdevate //
tāsāṃ matena sādhvīnāṃ sarvāsāṃ somanandinī /
paryapṛcchad umāṃ devīṃ puṇyakānāṃ vidhiṃ varam //
umā tāsāṃ priyārthaṃ tu puṇyakāny abravīt tadā /
samakṣaṃ mama vaidarbhi sarvabhūtahite ratā //
mamaiva comayā dattaḥ sa tadā ratnaparvataḥ /
pratigṛhya mayā caiva kṛto brāhmaṇāc chubhe //
umā tv arundhatīṃ sādhvīm āmantrya yad abhāṣata /
śṛṇu kalyāṇi vakṣyāmi sarvābhiḥ sahitā śubhe //
puṇyakānāṃ vidhiṃ kṛtsnaṃ yathāvad anupūrvaśaḥ /
yathā caiva mayā dṛṣṭas tata eṣa vidhiḥ śubhe //
sarvajñāhaṃ yadā bhartuḥ prasādena śaucismite /
tadā purā mayādiṣṭo dṛṣṭaḥ puṇyavidhiḥ śubhaḥ //
sanātanaḥ puṇyavidhir iti buddhyāvagamyatām /
mahādevaprasādena mayā dṛṣṭas tv arundhati //
puṇyakāni ca sarvāṇi cīrṇavaty asmy anindite /
anujñayā bhagavato bhartuḥ śarvasya dhīmataḥ //
satītvaṃ dharmacaraṇaṃ yasyā nityamakhaṇḍitam /
satī yā dharmacāriṇī bhartur nityasukhānvitā /
puṇyakānāṃ vidhis tasyāḥ purāṇe parikīrtitaḥ //
dānopavāsapuṇyāni sukṛtāny apy arundhati /
niṣphalāny asatīnāṃ hi puṇyakāni tathā śubhe //
yā vañcayanti bhartāraṃ yoniduṣṭāś ca yāḥ striyaḥ /
yoniduṣṭāt puṇyaphalaṃ nāśnanti nirayaṃgamāḥ //
sādhvyo jagad dhārayanti suśīlāḥ patidevatāḥ /
ananyā dharmanityāś ca satāṃ panthānam āśritāḥ //
avāgduṣṭāḥ śauciyuktā dhṛtimatyāḥ śubhavratāḥ /
satataṃ sādhuvādinyo dhārayanti jagat khalu //
vyādhitaḥ patito vāpi dīno vāpi katkhaṃcana /
na tyaktavyaḥ striyā bhartā dharma eṣa sanātanaḥ //
akāryakāriṇaṃ vāpi patitaṃ vāpi nirguṇam /
strī patiṃ tārayaty eva tathātmānaṃ śubhānane //
yoniduṣṭastriyo nāsti prāyaścittaṃ hataiva sā /
vāgduṣṭe vihitaṃ sadbhiḥ prāyaścittaṃ purātane //
bhartuś chandena kartavyaṃ vratakaṃ sarvadā striyā /
upavāso 'pi vā satye kāṇkṣantyā sukṛtāṃ gatim //
kalpāntarasahasreṣu na strī sā labhate gatim /
tiryagyonisahasreṣu pacyate yoniviplavāt //

yadi syān nāma mānuṣyaṃ strī labhed asatī satī /
caṇḍālayonau durmedhā jāyate kukkurāśanā //
bhartā devaḥ sadā strīṇāṃ sadbhir dṛṣṭas tapodhane /
yasyā hi tuṣyate bhartā sā satī dharmacāriṇī //
kautūhalahatānāṃ tu striṇāṃ loko na śobhanaḥ //
bhartary eva mano yāsāṃ sadbhāvena vyavasthitam /
karmaṇā manasā vācā patiṃ nāticaranti yāḥ /
tāsāṃ puṇyaphalaṃ saumye puṇyakaiḥ samudāhṛtam //
puṇyakānāṃ vidhiṃ kṛtsnaṃ svarlokaṃ prati śobhane /
nibodha saha sarvābhir dṛṣṭo yas tapasā mayā //
snātvā strī pratar utthāya patiṃ vijñāpayet satī /
upavāsārtham atha vā vratakāryaṃ dhṛtavrate //
śvaśurābhyāṃ ca caraṇau satataṃ saṃnamasya ca /
grahāyaudambaraṃ pātraṃ sakuśaṃ sākṣataṃ tathā //
gośṛṅgaṃ dakṣiṇaṃ sicya pratigṛhṇīta taj jalam /
tato bhartuḥ satī dadyāt snātasya prayatasya ca //
ātmano 'tha niṣektavyaṃ tataḥ śirasi taj jalam /
trailokye sarvatīrtheṣu snānam etad udāhṛtam //
upavāseṣu kartavyam etad dhi vratakeṣu ca /
snānam etad dhi sāmānyaṃ strīṇāṃ puṃsāṃ ca bhāvini //
arundhati mayā dṛṣṭaṃ tapasā haratejasā /
aśalyaviddhaṃ śayanam āsanaṃ ca tathāvidham /
svayaṃ prakṣālanaṃ cāpi pādayor anuśabditam //
aśruprapāto roṣaś ca kalahaś ca kṛtaḥ sati /
upavāsād vratād vāpi sadyo bhraṃśayati striyaḥ //
śuklam eva sadā vāsaḥ praśastaṃ candrasaṃbhave /
antarvāsaṃ coparaṃ caiva upavāse vrate tathā //
pādukāryaṃ trṇaiḥ kāryaṃ sarvadā vratake sati /
upavāse 'pi ca vidhir eṣa eva prakīrtitaḥ //
añjanaṃ rocanaṃ cāpi gandhān sumanasas tathā /
vratake copavāse ca nityam eva vivarjayet //
dantakāṣṭaṃ śiraḥsnānam udvartanam athāpi vā /
vivarjitaṃ mṛdā sarvaḥ śaucarthas tu vidhīyate //
bilvāmṛtaphalair nityaṃ śrīphalaiś ca samācaret /
prakṣālanaṃ vai śirasaḥ sadā mṛnmiśritair jalaiḥ //
śiraso 'bhyañjanaṃ saumye naivam etat praśasyate /
na pādayor na gātrasya sneheneti sthitiḥ smṛtā //
goyānam uṣṭrayānaṃ ca kharayānaṃ ca varjitam /
nagnasnānaṃ ca satataṃ vrate cāpy upavāsake //
nadījalaṃ prasravajaṃ praśastaṃ somanandini /

śubhe taḍāgavāpy ādau vistīrṇe jalajāyute //
gatvā snānaṃ praśastaṃ tu sadaive khalu sarvathā /
alābhe tv avaruddhā strī ghaṭasnānaṃ samācaret //
navaiś ca kumbhaiḥ snātavyaṃ vidhir eṣa purātanaḥ /
snānaṃ ca kāryaṃ śirasā tapaḥphalam avāpnuyāt //
vidhinaitena kṛtsnena strī sadā bhatṛdevatā /
caret saṃvatsaraṃ dāntā ṣaṇmāsān māsam eva vā //
striyo hy āvāhayet sādhvīr ekādaśa samādhinā /
svayaṃ caiva vidhir dṛṣṭo vratakānāṃ vidhiḥ śubhaḥ //
adbhir dadyāt satī sarvā yā mūlavratinī bhavet /
tāsāṃ tu niṣkrayo deyo deśakālānurūpataḥ //
tato māsāntaśuklasya tithau ca navamī tathā /
ārādhayitvā kartavyaṃ vratakasyāpavarjanam //
upavāsam ahorātraṃ vratakasyāpi niścitā /
ādau cānte ca kurvīta vratakasyāpi siddhaye //
kṣurakarma tato bhartur ātmanaś caiva kārayet /
utsādanaṃ na snānaṃ ca tasminn ahani saṃsmṛtam //
tato vivāhavat snānaṃ vihitaṃ puṇyake śubhe /
maṇḍanaṃ caiva vihitaṃ mālyadhāraṇam eva ca //
kumbhais tu snāpyamānemaṃ sādhvī mantram udīrayet /
bhartuḥ pādau namaskṛtya manasā vātha vā girā //
āpo devyo ṛṣīṇāṃ hi viśvadhātryo @
divyā mādantyā yāḥ śaṃkarā dharmadhātryaḥ |
hiraṇyavarṇāḥ pāvakāḥ śivatamena @
rasena śreyase māṃ juṣantu ||
apām eṣa smṛto mantraḥ sarvatrānyatra me śṛṇu /
mantraṃ purāṇavihitaṃ strīṇāṃ sarvāṅgaśobhane //
śubhāvyayā guṇinī yuktadharmā @
bhartrā sākaṃ mama dāsyā vateṇyā |
mā karmaṇā manasā vāpi vācā @
bhartur bhaveyaṃ ruśatī syāṃ vaśaṃgā ||
sapatnīnām adhi nityaṃ bhaveyaṃ @
suputrā syāṃ subhagā cārurūpā |
saṃpannahastā guṇavādinī ca @
sarvāmanā syāṃ na daridrā bhaveyam ||
patiś ca me syāt sumukho matpratīkṣo @
nityaṃ madbhaktaḥ syāmn manmatir madgatiś ca |
prītiś ca nau syāc cakravākānurūpā @
manovirāgo na bhavet sādhu ca syāt ||
lokān sādhvānām uttamānāṃ vrajeyaṃ @

yābhiḥ sarvaṃ dhāryate viśvarūpam |
ubhe ule yāḥ śubhāḥ pāvayanti @
pitur bhartuś ca patibhaktyorjitāś ca ||
bhūmir vāyur jalam ākāśam agnir @
antaḥkṣetrajñaḥ prakṛtir yo mahāṃś ca |
ahaṃkāra7s ca mama sākṣye niyuktāḥ @
smareyur me niścayaṃ ca vrataṃ ca ||
yair ārabdho dehināṃ bhautiko 'yaṃ @
vidhiḥ sattvādyair bhūtayuktaiḥ sabījaiḥ |
santv ete me sākṣiṇaḥ sarvasaṃsthā @
vrate cāsmin niścaye cāpi vṛtte ||
candrādityau puṇyasākṣī yamaś ca @
diśaḥ sarvā daśa cātmā ca me 'yam |
santv ete vai sākṣiṇaḥ sarva eva @
vrate cāsmin niścaye cāpi nityam ||
mantrair etaiḥ purāṇoktaiḥ sarvadravyabhimantraṇam /
vratacaryāprabhṛti vai purāṇe samudāhṛtam //
snātvātha vāsasī dadyād bhartuḥ kartya svayaṃ śubhe /
athātmakartitaṃ na syāc chubhe vighnena kenacit //
vāso 'nyad eva dadyāc ca śvetaṃ mukhyaṃ navaṃ śuci /
svakartitaṃ sūtratantuṃ vāsasā tena miśrayet //
tato dvijaṃ śuciṃ dāntaṃ jñānavijñānakovidam /
bhojayec ca yathāśakti saha bhartrā sumadhyame //
brāhmaṇasyāpi dātavyaṃ vāsoyugmaṃ mahāmate /
śayyā yānaṃ gṛhaṃ dhānyaṃ dāsīdāsaṃ tathaiva ca //
alaṃkāraḥ śaktitaś ca ratnaparvata eva ca /
sarvadhānyasamunmiśras tilaiś ca saviśeṣataḥ /
vāsobhiś ca praticchanno nānāvarṇair arundhati //
hastyaśvājarathāś caiva deyā gaur eva ca dhruvam //
lavaṇapratimāṃ dadyān navanītasya cāparām /
guḍasya madhunaś caiva suvarṇasya ca śobhanām //
tathaiva sarvagandhānāṃ rasānāṃ pṛthag eva ca /
tathā sumanasāṃ dadyād rūpasyaudumbarasya ca //
phalānāṃ caiva sarveṣāṃ vāsasām api nandini /
citrapratikṛtiṃ caiva yāṃś cānyān apy abhīpsyati //
śilāpratikṛtiṃ caiva dadhno 'tha payasas tathā /
sarpiṣā dūrvayā caiva yāṃś cānyān apy abhīpsati //
kāladeśānurūpaṃ ca deyaṃ vibhavataḥ sati /
alpaṃ vā bahulaṃ vāpi bhartuś chandena sarvadā //
tilapātraṃ pradātavyaṃ na deyaṃ na tu śobhane /

gaus tv avaśyaṃ pradātavyā kapilā kāṃsyam eva ca //
kṛṣṇājinaṃ ca subhage satilaṃ vāsasānvitam /
ādarśaś caiva kūrcaś ca tathājinam anindite //
etad dattvā sarvakāmān āpnoti varavarṇinī /
purodhikā putravatī subhagā rūpabhāvinī //
mṛṣṭahastā dhanāḍhyā ca strī bhavaty amalekṣāṇā /
icchayā labhate caiva kanyāṃ rūpaguṇānvitām /
bhavanti subhagāś cāḍhyās tathaiva ca purodhikāḥ /
putravatyo dhanāḍhyāś ca śīlavatyaś ca nityadā //
arundhati kṛtaṃ hy etan mayaiva prathamaṃ yataḥ /
umāvratakam ity evaṃ khyātam atra mahītale //
etad evottamaṃ strīṇāṃ vrataṃ tasmāt samācaret /
sarvakāmān avāpnoti strī dattvaivam anindite //
etad vratakarāje ca devadevo vṛṣadhvajaḥ /
purābhiṣiktavān saumye priyārthaṃ mama sarvakṛt //
vratakasyāvasāne tu deyaṃ bhojyaṃ ca nityadā /
strīṇāṃ pradeyāḥ kāmāś ca sadṛśāḥ kāladeśayoḥ //
ekaikasya pradātavyaṃ vratakaṃ varavarṇini /
chandato brāhmaṇānāṃ tu deyam annaṃ sadakṣiṇam //
pāyasaṃ tatra dātavyaṃ vratake nānyad iṣyate /
nātra prāṇivadhaḥ kāryaḥ purāṇe niyatā śrutiḥ //
atha dvitīyaṃ vakṣyāmi vratakaṃ somasaṃbhave /
mahādevaprasādeva dṛṣṭavaty asmi yac chubhe //
sarvāḥ putraphalāḥ nāryaḥ sadbhir etad udāhṛtam /
tasmād anviṣyatī dadyāt saputrakarakāñ śubhe //
jyeṣṭhāṣāḍhau śubhau māsau puroktaṃ vidhim ācaret /
atha vā jyeṣṭham evaikam āṣāḍhaṃ vā samācaret //
tato māsadvaye pūrṇe māse vā varavarṇini /
saputrakarakān dadyāt phāṇitapratipūritān //
sarpiṣaḥ payasaś caiva dadhno 'tha madhuno 'naghe /
jalasya ca tathā dadyāt pūrayitvā śaśiprabhe //
ekasmai jñānavṛddhāya suvratāya jitātmane /
saputrakarakān dadyād yāvanto manasaḥ priyāḥ //
icched duhitaraṃ ced dhi strīnāmnā kārayet tataḥ /
kiṃcid dravyaṃ sutākāmāt sutāṃ prāpnoty asaṃśayam //
gaur vātha kāñcanaṃ vāpi dakṣiṇārthaṃ praśasyate /
viprasyācchādanaṃ deyam avaśyaṃ tu śucismite //
yajñopavītaṃ vratake dadyān nārī śucivratā /
saputrakarakāṇāṃ tu vidhinaivaṃ vipaścitā //
apatyākhyānayogena brāhmaṇebhyaḥ śucismite /