Harivaṃśa, Appendix I · Part 161180

priyā bhūtvāpriyā bhūtā yad ahaṃ tava mānada //
vasantakusumaiś citraṃ sadā raivatakaṃ girim /
priyā bhūtvāpriyā bhūtā kathaṃ drakṣyāmy ahaṃ punaḥ //
parapuṣṭasvanonmiśraṃ puṣpagandhavahaṃ śucim /
kathaṃ nāmānilaṃ dveṣyā seveyaṃ durbhagā satī //
jalakrīḍāṃ tavāṅkasthā deva kṛtvā mahodadhau /
kathaṃ daurbhāgyam āpannā paśyeyam api sāgaram //
sātrājiti priyā nānyā tvatto me 'stīti viddhi mām /
tvam avocaḥ kva tad yātam atha vā kaḥ smariṣyati //
mām uvāca bhavāṃs tathyaṃ na nūnam iti cintaye //
yad adrākṣīd dhi māṃ śvaśrūr bahumānena nandinīm /
avajñātā tvayā rājñī nūnaṃ daurbhāgyakīrtitā //
kiṃ nu gūḍhena me premṇā susnigdhenāpi mānada /
yat samānāṃ janair devo māṃ na paśyati nityadā //
nāhaṃ tvāṃ kitavaṃ dhūrtam ajñāsiṣam ariṃdama /
adya jñāto 'si tatpakṣaś cañcalo janavañcakaḥ //
svaravarṇeṅgitākārair nigūḍho deva yatnataḥ /
cora jñāto 'si tatpakṣo vāṅmātramadhuraḥ śaṭhaḥ //
evam īrśyāvaśaṃ prāptāṃ devīṃ sātrājitīṃ hariḥ /
abhimānavatīṃ devaḥ sāntvapūrvam athābravīt //
maivaṃ padmapalāśākṣi mameśvari vada priye /
kim atra bahunoktena tvadīyam avagaccha mām //
tat pārijātakusumaṃ tasyā devi mamāgrataḥ /
nārado matpriyaṃ kurvan munir akliṣṭakarmakṛt //
dākṣiṇyād anurodhāc ca dattavān nātra saṃśayaḥ /
prasīdaikāparādhaṃ me marṣayasva śucismite //
pārijātasya puṣpāṇi yadīcchasy atikopane /
tadā dātāsmi suśroṇi satyam etad bravīmi te //
svargāspadād ānayitvā pārijātaṃ drumeśvaram /
gṛhe te sthāpayiṣyāmi yāvatkālaṃ tvam icchasi //
evam uktvā tu hariṇā provāca harivallabhā /
yady evaṃ sa drumaḥ śakya ihānayitum acyuta //
manyur eṣa pramṛṣṭo hi bhaved bahuguṇo mama /
sīmantinīnāṃ sarvāsām adhikā syām adhokṣaja //
tathāstu prathamaḥ kalpa iti tāṃ madhusūdanaḥ /
provācāpratimo devo jagataḥ prabhavo 'vyayaḥ //
tathetyukte 'tha kṛṣṇena tutoṣa samitiṃjaya /
satyabhāmā satām iṣṭā kaṃsanāśanavallabhā //
tataḥ snāto jagannāthaḥ sarveśaḥ sarvabhāvanaḥ /
cakārāvaśyakaṃ sarvaṃ sarvakāmapradaḥ satām //

dadhyau ca nāradaṃ devaḥ snāto devamuniṃ nṛpa /
abhyājagāma snānānte muniśreṣṭho mahodadhau //
tam āgataṃ narapate satāṃ gatir adhokṣajaḥ /
satyayā saha dharmātmā yathāvidhim apūjayat //
pādau prakṣālayāṃ cakre muneḥ sātrājitī svayam /
jalaṃ devaḥ svayaṃ kṛṣṇo bhṛṅgāreṇa dadau tadā //
athopakalpayām āsa sukhāsīnāya keśavaḥ /
paramānnaṃ sa munaye prayatātmā jagadguruḥ //
tal lokakartrā satkṛtya dattaṃ munir udāradhīḥ /
bubhuje vadatāṃ śreṣṭhaḥ śraddhayā parayānvitaḥ //
upaspṛśya tatas tṛptaḥ pradadau cāśiṣaḥ prabhoḥ /
tāś ca prītena manasā pratijagrāha keśavaḥ //
tataḥ sātrājitīṃ devīṃ praṇatāṃ nārado 'bravīt /
prasārya dakṣiṇaṃ hastaṃ sajalaṃ jalajekṣaṇām //
yathedānīṃ tathaiva tvaṃ bhava devi pativratā /
saviśeṣaṃ ca subhagā bhava tvaṃ tapaso balāt //
ity uktā munimukhyena satyabhāmā haripriyā /
uttasthau mahatā yuktā harṣeṇa tu narādhipa //
sa kṛṣṇo 'py abhyanujñāṃ tu labdhvā munivarāt tadā /
bubhuje vighasaṃ dhīmān aprameyaparākramaḥ //
tatas tv āvaśyakaṃ kṛtvā satyabhāmāpi bhārata /
anujñayā tadā bhartur viveśāntargṛhaṃ mudā //
tato vinirgatā devī kṛṣṇasyaivābhyanujñayā /
sthitā pārśve ca kṛṣṇasya namaskṛtvā mahātmane //
tato muhūrtam āsitvā nāradaḥ kṛṣṇam abravīt /
āpṛcche tvāṃ gamiṣyāmi śakralokam adhokṣaja //
tatrādyaṃ devam īśānaṃ namaskṛtya maheśvaram /
gāsyanti devagandharvās tathaivāpsarasāṃ varāḥ //
māsi māsy ucitaṃ hy etan mahendrasadane vibho /
pūjārthaṃ devadevasya gāndharvaṃ nṛtyam eva ca //
antarhito devadevaḥ somaḥ sapravaro vibhuḥ /
paśyaty amaramukhyena kṛtaṃ bhaktyādrighātinā //
nimantrito 'haṃ pūrvedyuḥ puṣpaṃ dātuṃ mahādyute /
pārijātasya bhadraṃ te tarurājño mahātmanaḥ //
yad etad āhṛtaṃ svargāt tat tvadarthaṃ mayā vibho /
devopabhogyam etad dhi tarurājasamudbhavam //
iṣṭaḥ sa vṛkṣaḥ satataṃ śacyāḥ puṣkaralocana /
saubhāgyam āvahaty eva pūjyamāno 'pi nityaśaḥ //
saubhāgyārthaṃ tavaivāhaṃ puṣpam āhṛtavāṃs tataḥ //
puṇyaṃ kartuṃ tadā sṛṣṭaḥ pārijāto mahādrumaḥ /

adityā dharmanityena kaśyapena mahātmanā //
purādityā mahātejās toṣitaḥ kila kaśyapaḥ /
vareṇa cchandayām āsa mārīcas tapaso nidhiḥ //
sovāca subhagā yena bhaveyaṃ munisattama /
svalaṃkṛtā kāmataś ca sarvair eva vibhūṣaṇaiḥ //
īpsitaṃ gītanṛtyaṃ ca bhaven mama tapodhana /
kumārī nityadā caiva bhaveyaṃ tapasāṃ nidhe //
virajāḥ śokarahitā bhaveyam api nityadā /
patibhaktimatī caiva dharmaśīlā tathaiva ca //
pārijātaṃ tato 'srākṣīd adityāḥ priyakāmyayā /
sarvakāmapradaiḥ puṣpair āvṛtaṃ divyagandhadaiḥ //
triśākhaṃ sarvadā dṛśyaṃ sarvabhūtamanoharam /
sarvapuṣpāṇi dṛśyante tasminn eva mahādrume //
īdṛśāny asya puṣpāṇi bibharty ekātirūpiṇī /
bahurūpāṇi cāpy anyā padmāni ca tathāparā //
mandārād api vṛkṣāc ca sāras uddhṛtya kaśyapaḥ /
tasmād eṣa taruśreṣṭhaḥ sarveṣāṃ śreṣṭhatāṃ gataḥ //
adityai pradadau śrīmān pārijātaṃ mahādrumam /
tatas tatra nibadhyātha kaśyapaṃ pradadau śubhā /
aditir mama puṇyārthaṃ saubhāgyārthaṃ tathaiva ca //
adityā kaśyapo dattaḥ puṇyārthaṃ ca tato mama /
puṣpadāmnā veṣṭayitvā kaṇṭhe puṇyārtham ātmavān //
niṣkrayeṇa mayā muktaḥ kaśyapas tu tapodhanaḥ /
indro dattas tathendrāṇyā saubhāgyārthaṃ tato mama //
somaś cāpy atha rohiṇyā ṛddhyā ca dhanadas tathā /
evaṃ saubhāgyado vṛkṣaḥ pārijāto na saṃśayaḥ //
pārijāto viṣṇupadyāḥ pārijāteti śabditaḥ /
mandārapuṣpair yad yukto mandāras tena kathyate //
ko 'py ayaṃ dārur ity āhur ajānanto yato janāḥ /
kovidāra iti khyātaḥ saṃtataḥ sa mahātaruḥ //
mandāraḥ kovidāraś ca pārijātaś ca nāmabhiḥ /
sa vṛkṣo jñāyate divyo yasyaitat kusumottamam //
tato jigamiṣuṃ tatra nāradaṃ munisattamam /
provāca bhagavān viṣṇur aprameyaparākramaḥ /
maharṣe dharmatattvajña svargaṃ gatvā tvayānagha /
dṛṣṭvā sadasyān devasya tripuraghnasya dhīmataḥ //
anujñayā madvacanād vijñāpyaḥ pākaśāsanaḥ /
saṃvarṇayitvā bhrātṛtvaṃ paurāṇaṃ vetsi yan mune //
yad asrākṣīn muniśreṣṭho bhagavān kaśyapas tarum /
pārijātaṃ purādityāḥ priyārthaṃ dharmavittama //

sa puṇyam atisaubhāgyaṃ dadāti tarusattamaḥ /
tava dattaṃ purā dānaṃ vrate ca tarusattamam //
devībhir dharmanityābhir dharmārtham amarottama /
dattaṃ śrutvābhikāṅkṣanti dātuṃ patnyo mama prabho //
puṇyārthaṃ dānadharmārthaṃ mama prītyartham eva ca /
ānāyya ca dvāravatīṃ pārijātaṃ mahātarum //
datte dāne punaḥ svargaṃ tatra taṃ nāyayiṣyasi /
sa vācya evaṃ bhagavān balabhid bhagavaṃs tvayā //
tathā tathā prayatnaś ca kāryo munivara tvayā /
yathā taruvaraṃ dadyāt pārijātaṃ sureśvaraḥ //
tatra dūtaguṇaṃ tāvat paśyāmas te tapodhana /
saṃbhāvyā sarvakṛtyānāṃ saṃpad dhi tvayi me matā //
evaṃ nārāyaṇenokto nārado bhagavān ṛṣiḥ /
prahasyovāca keśighnam idaṃ vākyaṃ tapodhanaḥ //
bāḍham evaṃ pravakṣyāmi yadumukhya sureśvaram /
na tu dāsyati devendraḥ pārijātaṃ kathaṃcana //
mandaraṃ parvataśreṣṭhaṃ dānavais tridaśais tathā /
nikṣipya toyadhau pūrvaṃ pārijātaḥ samāhṛtaḥ //
mandaraṃ parvataśreṣṭhaṃ nayituṃ preṣitaḥ purā /
pārijātaṃ hareṇāpi lokakartrā janārdana //
svayaṃ vijñāpito gatvā tataḥ śakreṇa śaṃkaraḥ /
ākrīḍadruma udyāne śacyāḥ syād iti yācitaḥ //
tathāstv iti varo datto mahādevena cānagha /
na ca nītaḥ pārijāto mandaraṃ citrakandaram //
krīḍāvṛkṣaḥ sa śacyeti vyapadeśena mokṣitaḥ /
mahendreṇa mahābāho pārijātas taruḥ purā //
priyārtham umayāsrākṣīt pārijātavanaṃ haraḥ /
gavyūtimātravistīrṇaṃ mandarasyaikakandare //
na tatra sūryabhāḥ kṛṣṇa praviśanti nagottame /
na ca candraprabhāḥ śītā naiva kṛṣṇa sadāgatiḥ //
śītoṣṇe chandatas tatra śailaputryā bhavanti hi /
svayaṃprabhaṃ vanaṃ tad dhi mahādevasya tejasā //
varjayitvā mahādevaṃ sagaṇaṃ yaduvardhana /
māṃ cānyas tad vanaṃ divyaṃ na prayāti kathaṃcana //
sravanti tatra vārṣṇeya pārijātāḥ samantataḥ /
sarvaratnāni mukhyāni manasā kāṅkṣitāni vai //
gaṇās tāny upabhuñjanti pravarāṇāṃ mahātmanām /
ājñayā devadevasya lokanāthasya keśava //
pārijātād bahuguṇaṃ phalaṃ teṣāṃ tathā dhanam /
abhimānaṃ prabhā caiva guṇā bhūriguṇās tathā //

mūrtimantaś ca te vṛkṣāḥ somaṃ devaṃ vṛṣadhvajam /
upatiṣṭhanti satataṃ pravaraiḥ saha keśava //
raudreṇa tejasā juṣṭā hīnā duḥkhaiḥ sukhānvitāḥ /
taravo mandare te hi dayitāḥ śailakanyayā //
praviveśāndhako nāma ghoras tatra mahābalaḥ /
daiteyo varadānena darpitaḥ pāpaniścayaḥ //
sa hato devadevena hareṇāmitraghātinā /
avadhyaḥ sarvabhūtānāṃ vṛtrād daśaguṇaṃ balī //
evaṃ duḥkhena te deva pārijātaṃ pradāsyati /
puṣkarākṣa sahasrākṣaḥ satyam etad bravīmi te //
satataṃ sahito devyā śacyā sa hi varadrumaḥ /
sarvakāmapradaḥ kṛṣṇa tathendrasyāmitaujasaḥ //
mune tad yujyate sādhu mahādevena dhīmatā /
yac chacīṃ kāraṇaṃ kṛtvā na nītaḥ sa taruḥ purā //
sa jyeṣṭhaḥ sarvabhūtānāṃ lokakṛt prabhavo 'vyayaḥ /
pārāvaryasya sadṛśaṃ kṛtavān iti me matiḥ //
ahaṃ yavīyān devasya sarvathā balaghātinaḥ /
lālanīyaś ca bhagavañ jayanta iva sattama //
sarvathā bhagavāṃs tāvad upāyair bahuvistaraiḥ /
karotu yatnaṃ prītyarthaṃ śakto hy asi tapodhana //
mayā mune pratijñātaṃ puṇyārthaṃ satyabhāmayā /
svargād ihānayiṣyāmi pārijātam iti prabho //
mayā tad anṛtaṃ śakyaṃ kathaṃ kartuṃ tapodhana /
nānṛtaṃ hi vaco vipra proktapūrvaṃ mayānagha /
mayi bhagnapratijñe hi lokānāṃ saṃplavo bhavet //
yan mayā hi muniśreṣṭha lokā dharmaguṇānvitāḥ /
paripālyāḥ sthitau sarve sa kathaṃ hy anṛtaṃ vadet //
na devagandharvagaṇā na rākṣasā @
na cāsurā naiva ca yakṣapannagāḥ |
na devagandharvagaṇā rākṣasā naiva cāsurāḥ /
naiva yakṣapiśācāś ca na ca sarve 'pi pannagāḥ //
mama pratijñām apahantum udyatāḥ @
sukhāya jīvanti ciraṃ mahāmune ||
sa pārijātaṃ yadi na pradāsyati @
prayācyamāno bhavatāmareśvaraḥ |
tataḥ śacīvyāmṛditānulepane @
gadāṃ vibhokṣyāmi puraṃdarorasi ||
iti pravācyo yadi sāmapūrvakaṃ @
prayācyamāno na taruṃ prayacchati |
suniścitaṃ mām avagamya sarvathā @

tvayāpi kāryaḥ khalu tatra niścayaḥ ||
nārado 'tha munir gatvā mahendrasadanaṃ prabhuḥ /
tāṃ rātrim avasat tatra dadṛśe ca mahotsavam //
tatrādityā mahātmāno vasavaś ca surottamāḥ /
rājarṣayaś ca vidvāṃsaḥ svargatāḥ karmabhiḥ śubhaiḥ //
nāgā yakṣāś ca siddhāś ca cāraṇāś ca tapodhanāḥ /
brahmarṣayaś ca śataśo devarṣimanavas tathā //
suparṇāś ca mahātmāno marutaś ca mahābalāḥ /
divaukasāṃ nikāyāś ca śataśo 'nye samāgatāḥ //
upary upari sarveṣāṃ somo devo maheśvaraḥ /
tasthāv amitavikrāntaḥ svair gaṇaiḥ parivāritaḥ //
devarṣibhir muniśreṣṭhaiḥ saṃvṛtaḥ sarvabhāvanaḥ /
kalpāntarasahasreṣu kṣayo yeṣāṃ na vidyate //
yān arcayanti satataṃ devā deveśvaropamāḥ /
ātmajñā nāvalepāndhā ye ca dharmapathe sthitāḥ //
rudrāś ca kāśyapā devam adhyupāsanta bhārata /
skandaś ca bhagavān raudrir gaṅgā ca saritāṃ varā //
arciṣmāṃs tumburuś caiva bhāriś ca vadatāṃ varaḥ /
netāro devadevānām ete hi tapasānvitāḥ //
etān anuvidhīyante sarvadevagaṇā nṛpa /
dharmanityās taponityāḥ satāṃ mārgam upāśritāḥ //
ye tv ime mānuṣā devān arcayanti śubhārthinaḥ /
tān arcayanti hy amarās tathā rājañ śubhārthinaḥ //
pitṛkṛtyeṣu devānāṃ saṃnyāsaṃ ye tv anuṣṭhitāḥ /
svādhyāyavantaḥ kauravya sadā niyamacāriṇaḥ //
gandharvādhipatiḥ śrīmāṃs tatra citraratho nṛpa /
saputro vādayām āsa devavādyāni hṛṣṭavat /
ūrṇāyuś citrasenaś ca hāhā hūhūs tathaiva ca /
ḍambaras tumburuś caiva jagur anye ca tadgaṇāḥ //
urvaśī pūrvacittiś ca hemā rambhā ca bhārata /
hemadantā ghṛtācī ca sahajanyā tathaiva ca //
jujoṣa bhagavān devas tadupasthānam ātmavān /
vṛttena tuṣṭaḥ śakrasya jagāma jagataḥ patiḥ /
gate bhūtapatau sarve nṛpā jagmur yathāgatam /
mahendreṇārcitā devāḥ svān eva nilayān gatāḥ //
tataḥ sarveṣu yāteṣu sukhāsīnaṃ puraṃdaram /
sadasyaiḥ svaiḥ sahāsīnaṃ nārado 'bhyāyayau muniḥ //
tam indraḥ pūjayām āsa samutthāya tapodhanam /
dideśa kuśagarbhaṃ ca pīṭham ātmāsanopamam //
nārado 'tha mahātejā mahendram idam abravīt /

dūto 'ham amaraśreṣṭha viṣṇor atulatejasaḥ //
kiṃcit kāryaṃ puraskṛtya preṣito 'smi mahātmanā /
ānartād ārtiharaṇaṃ tasyaivānaghatejasaḥ //
prītivākyāni hṛdyāni prayujya munaye tadā /
tataḥ prahṛṣṭo bhagavān abravīt pākaśāsanaḥ //
kim āha puruṣaśreṣṭhaḥ śīghram ācakṣva me mune /
cirasya khalu kṛṣṇena saṃsmṛtāḥ sma mahātmanā /
priyavākyāni hṛdyāni brūhi dharmabhṛtāṃ vara //
mahendrendrānujaṃ draṣṭuṃ gato 'haṃ bhrātaraṃ tava /
dvārakāṃ puruṣaśreṣṭha kāśyapānāṃ yaśaskaram //
taṃ tu raivatake 'drākṣaṃ tadāsīnam ariṃdamam /
rukmiṇyā sahitaṃ vīram umayeva vṛṣadhvajam //
pārijātataroḥ puṣpaṃ tasya dattaṃ mayānagha /
vismāpanārthaṃ deveśa patnīnām urutejasaḥ //
tad dṛṣṭvā tasya patnyas tu vismayaṃ paramaṃ yayuḥ /
bahukāmapradaṃ puṣpaṃ vṛkṣarājasamudbhavam //
guṇās tāsāṃ mayākhyātās tasya puṣpasya mānada /
sṛṣṭiś ca pārijātasya kaśyapenātitejasā //
adityā kaśyapo dattaḥ puṇyārthaṃ ca yathā mama /
puṣpadāmnā veṣṭayitvā kaṇṭhe puṇyārtham ātmavān //
tvaṃ ca datto yathā śacyā devāś cānye sureśvara /
niṣkrayaś ca yathā dattaḥ kaśyapādyair mahātmabhiḥ //
tac chrutvā tasya patny ekā satyabhāmeti viśrutā /
puṇyakārthaṃ manaś cakre dayitā te yavīyasaḥ //
tayā cābhyarthito bhartā devyā devagaṇeśvaraḥ /
pratijajñe sa dharmātmā yavīyāṃs tava mānada //
tato mām uktavān vīro viṣṇur balavatāṃ varaḥ /
yathāvat suramukhyeśa bruvataḥ śṛṇu bhāvana //
lālanīyo yavīyāṃs tu praṇipatyācyuto 'bravīt /
ānāyaya suraśreṣṭha pārijātaṃ varadrumam //
manoratho 'stu saphalo vadhvās te 'surasūdana /
dharmakṛtye viśeṣeṇa vadhvās te 'marasattama //
ayaṃ durlabhakalyāṇo loke lokagaṇeśvara /
paśyantv amarakalyāṇaṃ matprabhāvāc ca mānuṣāḥ //
vāsudevavacaḥ śrutvā mahendraḥ kurunandana /
nāradaṃ vadatāṃ śreṣṭham idaṃ vākyam athābravīt //
bhajāsanaṃ dvijaśreṣṭha śrutam uktaṃ tvayā dvija /
saṃdeśaṃ pratidāsyāmi viṣṇor atulatejasaḥ //
āsīne nārade śakro labdhānujño 'tha nāradāt /
svam āsanaṃ tato bheje tasyaiva sadṛśaṃ vibho //

upaviṣṭaḥ surapatir athovāca tapodhanam /
nirīkṣya svabalaṃ vīryaṃ pārṣadaṃ vṛtranāśanaḥ //
maharṣe kuśalaṃ pṛṣṭvā vaktavyas te janārdanaḥ /
vacanān mama dharmajña sarvabhūtasukhāvaham //
madanantaram īśas tvaṃ jagato nātra saṃśayaḥ /
tvadīyaḥ pārijātaś ca ratnāny anyāni cācyuta //
tvaṃ tu bhārāvataraṇaṃ kartuṃ deva mahīṃ gataḥ /
tvaṃ tu bhārāvatārāya mahyā deva bhuvaṃ gataḥ /
mānuṣyaṃ sarvabhūtānām āsthitaḥ kāryasiddhaye //
tvayi tīrṇapratijñe hi punaḥ prāpte triviṣṭapam /
pūrayiṣyāmi vadhvās te iṣṭān kāmān adhokṣaja //
svargīyāṇi na ratnāni nayitavyāni keśava /
svalpārthe mānuṣaṃ lokam iti pūrvakṛtā sthitiḥ //
utkramya hi sthitiṃ daivīṃ pravartāmi mahābala /
yady ahaṃ kiṃ pravakṣyanti prajāpatigaṇāḥ prabho //
brahmaṇā sahaputreṇa sapautreṇa mahātmanā /
niyamāḥ sarvakṛtyānāṃ sthāpitā jagato dhruvāḥ //
prajāpatikṛtaṃ mārgam apāsya vrajato mama /
śrutvā prajāpatir dhīmāñ śāpam apy utsṛjet prabhuḥ //
asmābhir bhidyamānaṃ hi māryādasetubandhanam /
bhetsyanty aśaṅkitā daityā daityapakṣās tathāpare //
strīnimittam ito nīte pārijāte drumeśvare /
svargaukaso bhaviṣyanti vimanaskāś ca mānada //
upabhogā manuṣyāṇāṃ vihitā ye svayaṃbhuvā /
tais tu tuṣyatu me bhrātā saṃpaśyan kālaparyayam //
ihāpi tāvat tridive mama yaḥ syāt parigrahaḥ /
tridivastho 'pi taṃ kṛṣṇaḥ sarvaṃ bhoktum ihārhati //
jyeṣṭhyakāniṣṭhyabhāvānāṃ nābhijñaḥ kiṃ janārdanaḥ /
tṛpto hy āmiṣabhojyānām abhimānāj janardanaḥ /
tato dharmaṃ samutsṛjya pāpam evānuvartate //
strīvaśyatā khyāpyamānā kṛṣṇasya hi mahātmanaḥ /
jagaty ayaśaso yogaṃ janayed iti me matiḥ //
mānuṣyaṃ mānuṣe prāpto yad etan madhusūdanaḥ /
kuryān nirbandhanīyaṃ yad bhrātrā jyeṣṭhena nārada //
svargaratnavilopena dharṣaṇā syān mamānagha /
jñātito dharṣaṇā caiva viśeṣeṇa hi garhitā //
dharmam arthaṃ ca kāmaṃ ca krameṇa madhusūdanaḥ /
sevatv eṣa satāṃ dharmān sthāpitān padmayoninaḥ //
mahītalaṃ pārijātam arpayiṣyāmi te yadi /
paulomīm āditaḥ kṛtvā ko nu māṃ bahu maṃsyate //

pārijātaṃ mahīpṛṣṭhe dṛṣṭvā spṛṣṭvā ca mānuṣāḥ /
svargārthaṃ nodyamiṣyanti dṛṣṭvā svargaphalaṃ kṣitau //
pārijātaguṇān martyā juṣanti yadi nārada /
devānāṃ manuṣāṇāṃ ca na viśeṣo bhaviṣyati //
tatra yat kriyate karma iha tad bhujyate naraiḥ /
svargārthaṃ na yatiṣyanti pārijātaguṇānvitāḥ //
sarvaratnavaraḥ svarge pārijātas tapodhana /
tulyaṃ devasamair martyaiḥ sarvadaiva jagad bhavet //
yajñair martyā na yakṣyanti labdhasvargaphalā bhuvi /
na pūrtāni pradāsyanti tulyatvam amarair gatāḥ /
yajñair japyāhnikaiś caiva nityam āpyāyayanti naḥ /
mānuṣāḥ svargam icchantaḥ śraddadhānās tapodhana //
tat sarvaṃ na kariṣyanti pārijātaguṇānvitāḥ /
nistejaso bhaviṣyāmas te gatās tadvihīnatām /
itaḥ suvṛṣṭyā sasyais te jīvanti puruṣā bhuvi /
āpyāyayantas te 'py asmān dānair yajñais tathaiva ca //
na bubhukṣā pipāsā vā bādhate yadi mānuṣān /
rogo jarā vā dharmajña mṛtyur vā ratir eva vā //
daurgandhyaṃ vā sughorā va ītayaḥ karmasaṃbhavāḥ /
kim udyogaṃ kariṣyanti pārijātaguṇānvitāḥ //
sarvathā nayanaṃ tatra pārijātasya na kṣamam /
iti vācyas tvayā vipra viṣṇur akliṣṭakarmakṛt //
yathā yathā ca me bhrātā tuṣyaty etad vicārayan /
tathā tathā tvayā kāryaṃ kāryaṃ matprītim icchatā //
hārāṃś ca maṇayaś caiva candanāny agurūṇi ca /
vastrāṇi ca vicitrāṇi vadhvās tvaṃ dvārakāṃ naya //
yogyāni yāni martyānāṃ yavad icchati keśavaḥ /
na svargaparimoṣaṃ tu kartum arhati keśavaḥ //
dadāmi ratnāni yathepsitāny ahaṃ @
bahūni citrāṇi vibhūṣaṇāni ca |
na pārijātaṃ ca kathaṃcana drumaṃ @
mune pradāsyāmi divaukasāṃ priyam ||
devarājavacaḥ śrutvā nāradaḥ kurunandana /
provāca vākyaṃ vākyajño mahātmā dharmavittamaḥ //
avaśyam eva vaktavyaṃ hitaṃ balaniṣūdana /
mayā tava mahābāho bahumāno 'sti me tvayi //
ukto mayā vāsudevo jānatā bhavato matam /
na dattaḥ pārijāto hi harasyāpi tvayā purā //
hetavaś ca mayā tasya darśitā bhoḥ samāsataḥ /
na cāvagatavān devaḥ satyam etad bravīmi te //

upendro 'haṃ mahendreṇa lālanīyaḥ sadeti mām /
uvāca bhagavān devaḥ satyam etad bravīmi te /
athāha puṇḍarīkākṣas tat tad uttaram eva ca //
punaḥ punar mayā cāsya hetavo deva darśitāḥ /
tato na buddhir vyāvṛttā vṛtranāśana tasya vai //
api cāpy uktavān devo vākyaṃ te madhusūdanaḥ /
prahasya puruṣaśreṣṭhaḥ saroṣam iva vāsavaḥ //
na devagandharvagaṇā na rākṣasā @
na cāsurā naiva ca pannagottamāḥ |
mama pratijñām apahantum udyatā @
mune samarthāḥ khalu bhadram astu te ||
sa pārijātaṃ yadi na pradāsyati @
prayācyamāno bhavatāmareśvaraḥ |
tataḥ śacīvyāmṛditānulepane @
gadāṃ vimokṣyāmi puraṃdarorasi ||
upendrasya mahendrāyaṃ bhrātus te niścayaḥ paraḥ /
yad atra manyase nyāyyaṃ saṃpradhārya kuruṣva tat //
tattvaṃ hitaṃ ca deveśa śrūyatāṃ vadato mama /
nayanaṃ pārijātasya dvārakāṃ mama rocate //
nāradenaivam uktas tu pravyaktaṃ baladehabhit /
roṣāviṣṭaḥ sahasrākṣo 'bravīd etan narādhipa //
anāgasi mayi jyeṣṭhe sodare yadi keśavaḥ /
evaṃ pravṛttaḥ kiṃ śakyaṃ kartum adya tapodhana //
bahūni pratilomāni purā sa kṛtavān mayi /
kṛṣṇo nārada soḍhāni bhrāteti sma mayānagha //
khāṇḍave cārjunarathaṃ purā vāhayatā satā /
madīyā vāritā meghāḥ śamayanto 'gnim uddhatam //
govardhanaṃ dhārayatās vipriyaṃ ca kṛtaṃ mama //
tathā vṛtravadhe prāpte sāhāyyārthaṃ vṛto mayā /
samo 'ham iti sarveṣāṃ bhūtānām iti coktavān /
svabāhubalam āśritya vṛtraś ca nihato mayā //
devāsureṣu prāpteṣu saṃgrāmeṣu ca nārada /
yudhyaty ātmecchayā kṛṣṇo mune suviditaṃ tava //
bahunātra kim uktena tasmād iṣṭyā pravartatām /
jñātibhedo na me kāryaḥ sākṣī tvaṃ mama nārada //
mamorasi gadāṃ moktum udyato yadi keśavaḥ /
anuśocyātha paulomī guṇaḥ ka iha dṛśyate //
udavāsagato dhīmān pitā naḥ kaśyapaḥ prabhuḥ /
adityā saha me mātrā tayor vācyam idaṃ bhavet //
ajitātmā mama bhrātā rajasā mahatā vṛtaḥ /

kāmena ca striyā vākyād evaṃ mām uktavān gurum //
sarvathā dhik striyo vipra dhig rajastamasī tathā /
sarvaṃ ca strīṣu saṃgrāhyaṃ dhik striyaḥ sa yathā tathā /
yatrādhikṣiptavān viṣṇur evaṃ māṃ strījito dvija //
na dṛṣṭaṃ kaśyapakulaṃ vyapadeśyaṃ mahāmune /
naiva dakṣakulaṃ dṛṣṭaṃ mātur me yatra saṃbhavaḥ //
na jyeṣṭhatā na rājatvaṃ devānāṃ pratimānitam /
kāmarāgābhibhūtena kṛṣṇena khalu nārada //
putradārasahasrair hi bhrātānagha viśiṣyate /
sadvṛtto jñānasaṃpanna iti brahmā purābravīt //
nāsti bhrātṛsamo bandhur āhārya itaro janaḥ /
iti mām abravīn mātā pitā caiva prajāpatiḥ //
sodareṣu viśeṣaṃ tu pitā me kaśyapo 'bravīt /
dṛptā mayā virudhyante dānavāḥ pāpaniścayāḥ //
kāmam etan na vaktavyaṃ svayam ātmastavānvitam /
prāptas tv avasaro vipra yad ihādyocyate mayā //
dhanur jyāyāṃ muniśreṣṭha cchinnāyāṃ hi purānagha /
dhanvibhir amarāṇāṃ ca varadānān mahāmate //
dhanurbhir asurāṇāṃ hi dānavānāṃ mahāmune /
utkṛttaśiraso viṣṇoḥ purā deho dhṛto mayā /
saṃdhitaṃ ca śiro yatnāc chinnaṃ raudreṇa tejasā //
ahaṃ viśiṣṭo devānām ity uktvā punar acyutaḥ /
dhanur āropya darpeṇa sthito nārada keśavaḥ //
kiṃ māṃ pitā vā mātā va vakṣyatīti mayā mune /
snehena vidhṛtaṃ viṣṇoḥ śarīraṃ munisattama //
aindraṃ vaiṣṇavam asyaiva mune bhāgam ahaṃ dadau /
yavīyāṃsam ahaṃ premṇā kṛṣṇaṃ paśyāmi nārada //
saṃgrāmeṣu prahartavyaṃ tena pūrvaṃ tapodhana /
rājā kilāhaṃ samare praharāmy agrato dhruvam //
prādurbhāveṣu sarveṣu svaśarīram ivānagha /
yatto rakṣāmi dharmajña keśavaṃ bhaktim āśritam //
idaṃ bhaṅktvā madīyaṃ ca bhagavan viṣṇunā kṛtam /
uparyupari lokānāṃ adhikaṃ bhavanaṃ mune //
avamānaḥ sa ca mayā pṛṣṭhataḥ kriyate mune /
lālanīyo mayā bāla ity evaṃ bhrātṛgauravāt //
bālo 'yaṃ mama putreti yavīyān iti nārada /
pitrā mātrā ca govindo nātīva paribhāṣitaḥ //
iṣṭas tatra jananyāḥ sa keśavaḥ saviśeṣataḥ /
vayaṃ dveṣyā na saṃdehas tatra sneho 'tiricyate //
sarvajño balavāñ śūraḥ pātraṃ mānayitā tathā /

keśavety eva ca dhyānaṃ yat tad vitathatāṃ gatam //
gaccha nārada vaktavyaḥ keśavo vacanān mama /
āhūto na nivarteyaṃ samaraṃ prati śatrubhiḥ //
yadīcchasi tad āgaccha sahyaṃ te yat tvam icchasi /
praharasva ca pūrvaṃ tvaṃ bhāryājita yathecchasi //
rathāṅgenātha śārṅgeṇa gadayā nandakena vā /
praharāruhya garuḍaṃ dṛḍho bhūtvā janārdana //
prahṛte prahariṣyāmi yathāśaktyā ca keśava /
aho dhig yadi māṃ sneho viklavaṃ na kariṣyati //
yāvan na saṃgrāmagato jito 'haṃ cakrapāṇinā /
pārijātaṃ na dāsyāmi tāvad bho munisattama //
māṃ samāhvayate jyeṣṭhaṃ yavīyāṃsas tapodhana /
ahaṃ taṃ marṣayiṣyāmi kimarthaṃ strījitaṃ harim //
adyaiva gaccha bhagavan dvārakāṃ kṛṣṇapālitām /
vivādaḥ saṃsthitaḥ so 'dya iti vācyas tvayācyutaḥ //
ahaṃ sajjaḥ sthitaḥ sāṅga iti vācyas tvayācyuta /
palāśapatrārdham api tvayājito @
na pārijātasya tava pradāsyati |
iti pravācyo madhusūdanas tvayā @
vaco madīyaṃ smaratā tapodhana ||
punaḥ pravācyo bhagavaṃs tvayācyuto @
mama priyārthaṃ khalu nirviśaṅkitam |
na māyayā hartum ihārhasi drumaṃ @
suyuddham evāstu dhig astu jihmatām ||
mahendravacanaṃ śrutvā nārado vadatāṃ varaḥ /
vivikte devarājānam idaṃ vacanam abravīt //
kāmaṃ priyāṇi rājāno vaktavyā nātra saṃśayaḥ /
prāptakālaṃ tu vaktavyaṃ hitam apriyam acyuta //
aniyuktaḥ purobhāgo na syād iti vadanti hi /
sa lokagatitattvajño nayavijñānakovidaḥ //
kāryākārye samutpanne paripṛcchati māṃ bhavān /
yatas tataḥ pravakṣyāmi gṛhyatāṃ yadi rocate //
anuktenāpi suhṛdā vaktavyaṃ jānatā hitam /
nyāyyaṃ ca prāptakālaṃ ca parābhavam anicchatā //
vaktavyaṃ sarvathā sadbhir apriyaṃ cāpi yad dhitam /
ānṛṇyam etat snehasya sadbhir evādṛtaṃ purā //
anṛte dharmabhagne ca na śuśrūṣati cāpriye /
na priyaṃ na hitaṃ vācyaṃ sadbhir ete vininditāḥ //
sarvathā deva vaktavyaṃ śrūyatāṃ śṛṇvatāṃ vara /
śrutvā ca kuru sarvajña mama śreyaskaraṃ vacaḥ //

anyonyabhedo bhrātṝṇāṃ suhṛdāṃ vā balāntaka /
bhavaty anandakṛd deva dviṣatāṃ nātra saṃśayaḥ //
hitānubandhasahitaṃ kāryaṃ jñeyaṃ sureśvara /
viparītaṃ ca tad buddhvā nityaṃ buddhimatāṃ vara //
yat syāt tāpakaraṃ paścād ārabdhaṃ kāryam īdṛśam /
ārabhen naiva tad vidvān eṣa buddhimatāṃ nayaḥ //
vipākam asya kāryasya nānupaśyāmi śobhanam /
yat tu tatkāraṇaṃ deva nibodha vibudhādhipa //
ya eko viśvam adhyāste pradhānaṃ jagato hariḥ /
prakṛtyā yaṃ paraṃ sarve kṣetrajñaṃ vai vidur budhāḥ //
tasyāvyaktasya yo vyakto bhāgaḥ sarvabhavodbhavaḥ /
tasyātmā prathamo devo viṣṇuḥ sarvasya dhīmataḥ //
prakṛtyāḥ prathamo bhāga umā devī yaśasvinī /
vyaktaḥ sarvamayo viṣṇuḥ strīsaṃjño lokabhāvanaḥ //
rukmiṇyādyāḥ striyas tasya vyaktatve prathamo guṇaḥ /
avyayā prakṛtir devī guṇadevo maheśvaraḥ //
na viśeṣo 'sti rudrasya viṣṇoś cāmarasattama /
guṇinaś cāvyayaḥ śaśvat sadā ca prathamo guṇaḥ //
nārāyaṇo mahātejāḥ sarvakṛl lokabhāvanaḥ /
bhoktā maheśvaro devaḥ kartā viṣṇur adhokṣajaḥ //
brahmā devagaṇāś cānye paścāt sṛṣṭā mahātmanā /
mahādevena deveśa prajāpatigaṇās tathā //
evaṃ purāṇapuruṣo viṣṇur deveṣu paṭhyate /
acintyaś cāprameyaś ca guṇebhyaś ca paras tathā //
adityā tapasā viṣṇur mahātmārādhitaḥ purā /
vareṇa cchanditā tena parituṣṭena cāditiḥ //
tayoktas tvām ahaṃ putram icchāmīti surottama /
praṇataṃ deva vijñāya nārāyaṇam adhokṣajam //
tenoktā bhuvane nāsti matsamaḥ puruṣo 'paraḥ /
aṃśena tu bhaviṣyāmi putraḥ khalv aham eva te //
sa evāyaṃ devadevo lokasya hitakāmyayā /
pradhānaṃ jagato nāthaḥ kartā bhartā ca keśavaḥ //
sa jātaḥ sarvakṛd devo bhrātā tava sureśvara /
nārāyaṇo mahātejā yam upendraṃ pracakṣate //
icchann eva harir devaḥ kāśyapatvam upāgataḥ /
tais tair bhāvair vikurute bhūtabhavyabhavo 'vyayaḥ //
prādurbhāvaṃ gato devo jagato hitakāmyayā /
māthuraṃ jagato nāthaḥ kartā hartā ca keśavaḥ //
yathā ca tilapiṇḍaḥ syād vyāptaḥ snehena mānada /
tathā jagad idaṃ vyāptaṃ viṣṇunā prabhaviṣṇunā //

brahmaṇyadevaḥ sarvātmā tais tair bhāvair vikurvate /
jagaty atiguṇo devo vaikuṇṭhaḥ sarvabhāvanaḥ //
ataḥ samastadevānāṃ pūjya eva ca keśavaḥ /
padmanābhaś ca bhagavān prajāsargakaro vibhuḥ //
ananto dhāraṇārthaṃ ca bibharti ca mahad yaśaḥ /
yajña ity api sadbhiś ca kathyate vedavādibhiḥ //
śvetaḥ kṛtayuge devo raktas tretāyuge tathā /
dvāpare ca yathā pītaḥ kṛṣṇaḥ kaliyuge vibhuḥ //
prātaḥ kṛtayugo yo me trātā vai madhyame tathā /
tṛtīye dvāparo yāme saṃdhyāyāṃ kalir eva ca //
caturyugasya paryāye vāsarasya prayojane /
caturyugasamavāptir vāsare vāsare tathā //
avadhīt sa hiraṇyākṣaṃ divyarūpadharo hariḥ /
jaghne hiraṇyakaśipuṃ nārasiṃhavapur hariḥ //
dadhārāpsu nimajjantīm eṣa devo vasuṃdharām /
vārāhaṃ vapur āśritya jagato hitakāmyayā //
jigāya jagatīṃ caiva viṣṇur vāmanarūpadhṛk /
babandha ca baliṃ devaḥ śrīmān pannagabandhanaiḥ //
devadānavasaṃbhūtām akāmayad api śriyam /
anyāni ratnajātāni gajādīni mahāyaśāḥ /
tvayy āyattaḥ purā viṣṇur udāram ativikramaḥ //
sāvaśeṣaṃ tapo yasya taṃ nihanti janārdanaḥ /
alīkeṣv api vartantaṃ vrataṃ etan mahātmanaḥ //
jaghne ca dānavān mukhyān devānāṃ ye ca śatravaḥ /
tava priyārthaṃ govindo dharmanityaḥ satāṃ gatiḥ //
rāmatvam api cāvāpya jaghne rāvaṇam ātmavān /
bhūtvā kāmaguṇaś caiva jaghāna dviradaṃ hariḥ //
hitāya jagato 'dyāpi loke vasati mānuṣe /
upendro jagato nāthaḥ sarvabhūtottamottamaḥ //
jaṭī kṛṣṇājinī daṇḍī dṛṣṭapūrvo mayā hariḥ /
daiteyeṣu caran devas tṛṇeṣv agnir ivoddhataḥ //
adrākṣam api govindaṃ dānavaikārṇavaṃ jagat /
kurvāṇaṃ dānavair hīnaṃ jagato hitakāmyayā //
avaśyaṃ pārijātaṃ te nayiṣyati janārdanaḥ /
dvārakām amaraśreṣṭha nānṛtaṃ ca bravīmy aham //
bhrātṛsnehābhibhūtas tvaṃ kṛṣṇe na prahariṣyasi /
nāpi kṛṣṇas tvayi jyeṣṭha prahariṣyati vāsava //
naiva cec chroṣyasi proktaṃ mayā deva kathaṃcana /
pṛccha tvaṃ nayadharmajñān ye hitās tava mantriṇaḥ //
nāradenaivam uktas tu mahendro janamejaya /

idam uttaram īśo 'tha pratyuvāca jagadgurum //
evaṃvidhaprabhāvaṃ tvaṃ kṛṣṇaṃ vadasi yad dvija /
evam etat subahuśaḥ śrutaṃ khalu mayā mune //
yataś caivaṃvidhaḥ kṛṣṇas tato 'haṃ tasya taṃ tarum /
na pradāsyāmi dātavyaṃ satāṃ dharmam anusmaran //
mahāprabhāvo nālpārthe ruṣyed iti vicintayan /
vyavasthito 'haṃ bhadraṃ te mune sarvaguṇoditaḥ //
mahāprabhāvāḥ satataṃ bhavanti hi sahiṣṇavaḥ /
śrotāraś caiva satataṃ vṛddhānāṃ jñānacakṣuṣām //
mahātmā kāraṇe nālpe kṛṣṇo dharmabhṛtāṃ varaḥ /
bhrātrā jyeṣṭhena dharmajño virodhaṃ gantum arhati //
yathaiva mama mātuḥ sa varaṃ prādād adhokṣajaḥ /
tathaiva tasyāḥ putrāṇāṃ jyeṣṭhānāṃ soḍhum arhati //
yathaivopendratāṃ yātaḥ svayam icchañ janārdanaḥ /
tathaiva bhrātur indrasya saṃmānaṃ kartum arhati //
jyaiṣṭhyam etena devena nārabdhaṃ kiṃ purātane /
athedānīm apīcchet sa jyeṣṭho 'stu madhusūdanaḥ //
suniścitaṃ balaripum īkṣya nārado @
visarjitas tridaśavareṇa dharmavit |
yayau purīṃ yaduvṛṣabhābhirakṣitāṃ @
kuśasthalīṃ dhṛtimatimāṃs tapodhanaḥ ||
athaitya dvārakāṃ ramyāṃ nārado munisattamaḥ /
dadarśa puruṣaśreṣṭhaṃ nārāyaṇam ariṃdamam //
svaveśmani sukhāsīnaṃ sahitaṃ satyabhāmayā /
virājamānaṃ vapuṣā sarvatejotigāminā //
tam evārthaṃ mahātmānaṃ cintayantaṃ dṛḍhavratam /
kevalaṃ yojayantaṃ ca vākyamātreṇa bhāminīm //
dṛṣṭvaiva nāradaṃ devaḥ pratyutthāya adhokṣajaḥ /
pūjayām āsa ca tadā vidhidṛṣṭena karmaṇā //
sukhopaviṣṭaṃ viśrāntaṃ prahasya madhusūdanaḥ /
vṛttāntaṃ paripapraccha pārijātataruṃ prati //
athovāca muniḥ sarvaṃ vistareṇa tapodhanaḥ /
indrānujāyendravākyaṃ nikhilaṃ janamejaya //
śrutvā kṛṣṇas tu tat sarvaṃ nāradaṃ vākyam abravīt /
amarāvatīṃ purīṃ yāsye so 'haṃ dharmabhṛtāṃ vara //
ity uktvā nāradenaiva sahitaḥ sāgaraṃ yayau /
saṃdideśa tatas tatra vivikte nāradaṃ hariḥ //
mahendrabhavanaṃ gatvā vadasvādya tapodhana /
abhivādya mahātmānaṃ madvākyam amarottamam //
na yuddhe pramukhe śakra sthātum arhasi me prabho /

pārijātasya nayane niścitaṃ tvam avehi mām //
evam uktas tu kṛṣṇena nāradas tridivaṃ gataḥ /
ācacakṣe ca kṛṣṇoktaṃ devendrasyāmitaujasaḥ //
tato bṛhaspateḥ śakraḥ śaśaṃsa balanāśanaḥ /
śrutvā bṛhaspatir devam uvāca kurunandana //
aho dhig brahmasadanaṃ mayi yāte śatakrato /
durnītam idam ārabdham atra bhedo hi dāruṇaḥ //
anākhyāya kathaṃ nāma bhavatā bhuvaneśvara /
mamaitat kṛtyam ārabdhaṃ deva kenāpi hetunā //
atha vā bhavitavyena karmajena pramuhyate /
jagadvṛtraghna na vidhiḥ śakyaḥ samativartitum //
sahasaiva tu kāryāṇām prārambho na praśasyate /
tad etat sahasārabdhaṃ kāryaṃ dāsyati lāghavam //
bṛhaspatiṃ mahātmānaṃ mahendras tv abravīd vacaḥ /
evaṃ gate 'dya yat kāryaṃ tad bhavān vaktum arhati //
tam uvācātha dharmātmā gatānāgatatattvavit /
adhomukhaś cintayitvā bṛhaspatir udāradhīḥ //
yatasva sahaputreṇa yodhayasva janārdanam /
tathā śakra kariṣyāmi yathā nyāyyaṃ bhaviṣyati //
bṛhaspatis tv evam uktvā kṣīrodaṃ sāgaraṃ gataḥ /
ācaṣṭa munaye sarvaṃ kaśyapāya mahātmane //
tac chrutvā kaśyapaḥ kruddho bṛhaspatim abhāṣata /
avaśyaṃ bhāvyam etad bhoḥ sarvathā nātra saṃśayaḥ //
icchataḥ sadṛśīṃ bhāryāṃ maharṣer devaśarmaṇaḥ /
apadhyānakṛto doṣaḥ pataty eṣa śatakratoḥ //
asya doṣasya śāntyartham ārabdhaś ca mune mayā /
udavāsaḥ sa doṣaś ca prāpta eva sudāruṇaḥ //
tad gamiṣyāmi mātrāsya sahādityā tapodhana /
ubhau tau vārayiṣyāmi daivaṃ saṃvadate yadi //
bṛhaspatis tu dharmātmā mārīcam idam abravīt /
prāptakālaṃ tvayā tatra bhavitavyaṃ tapodhana //
tatheti kaśyapaś coktvā saṃprasthāpya bṛhaspatim /
jagāmārcayituṃ devaṃ rudraṃ bhūtagaṇeśvaram //
tatra somaṃ mahātmānam ānarca vṛṣabhadhvajam /
varārtho kaśyapo dhīmān adityā sahitaḥ prabhuḥ //
tuṣṭāva ca tam īśanaṃ mārīcaḥ kaśyapas tadā /
vedoktaiḥ svakṛtaiś caiva stavaiḥ stavyaṃ jagadgurum //
urukramaṃ viśvakarmāṇam īśaṃ @
jagatsraṣṭāraṃ dharmadṛśyaṃ pareśam ||
sarveśaṃ tvāṃ dhṛtimaddhāma divyaṃ @

viśveśvaraṃ bhagavantaṃ namasye |
yo devānām adhipaḥ pāpahartā @
tataṃ viśvaṃ yena jaganmayatvāt |
āpo garbho yasya śubhā dharitryo @
viśveśvaraṃ taṃ śaraṇam ahaṃ prapadye ||
śālāvṛkān yo yatirūpo nijaghne @
dattān indreṇa praṇudo 'hitānām |
virūpākṣaṃ sudarśanaṃ puṇyayoniṃ @
viśveśvaraṃ yāmi mūrdhnā prapadye ||
bhuṅkte ya eko vibhur jagato viśvam agryaṃ @
dhāmnāṃ dhāma sukṛtitvān na dhṛṣyaḥ |
puṣyāt sa māṃ mahasā śāśvatena @
somapānāṃ marīcipānāṃ variṣṭhaḥ ||
atharvāṇaṃ suśirasaṃ bhūtayoniṃ @
kṛtinaṃ vīraṃ dānavānāṃ ca bādham |
viyajjuṣṭaṃ saṃskṛtaṃ vaikṛtaṃ ca @
viśveśvaraṃ śaraṇaṃ yāmi devam ||
jagajjālaṃ vitataṃ yatra viśvaṃ @
viśvātmānaṃ prītidevaṃ natānām |
yad ūrdhvagaṃ ratham āsthāya yāti @
viśveśvaraḥ sa sumanā me 'stu nityam ||
antaścaraṃ rocanaṃ cāruśākhaṃ @
mahābalaṃ dharmanetāram ādyam |
sahasranetraṃ śatavartmānam ugraṃ @
mahādevaṃ viśvasṛjaṃ namasye ||
śociṣkeśaṃ śamanaṃ śāntapāpaṃ @
śarvaṃ śaṃbhuṃ śaṃkaraṃ bhūtanātham |
dhuraṃdharaṃ gopatiṃ candracihnaṃ @
hṛṣīkāṇām ayanaṃ yāmi mūrdhnā ||
āśuḥśaśinaṃ vṛṣabhaṃ roruvāṇaṃ @
kṛtaṃ dharmaṃ vitathaṃ nāśuśeṣam |
vasuṃdharaṃ samṛḍīkaṃ samarthaṃ @
dhṛtavrataṃ śūladharaṃ prapadye ||
anantavīryaṃ dhṛtakarmāṇam ādyaṃ @
yajñasyejaṃ (??) yajatāṃ cātiyājyam |
havirbhujaṃ bhuvanānāṃ sadaiva @
jyeṣṭhaṃ dvijaṃ dharmabhṛtāṃ prapadye ||
paraṃ guṇebhyaḥ pṛśnigarbhasvarūpaṃ @
yaśaḥśṛṅgaṃ vyūhanaṃ kāntarūpam |
nabho vṛṇvānaṃ puruṣaṃ satyadhāma @

saṃmohanaṃ duṣkṛtināṃ namasye ||
yuktoṃkāraṃ suśirasaṃ cārukarma @
dṛḍhavrataṃ dṛḍhadhanvānam ājau |
śūraṃ vettāraṃ dhanuṣo 'strātirekaṃ @
patiṃ paśūnāṃ śamanaṃ namasye ||
eko 'rātiś caiva bhūtaṃ bhaviṣyaṃ @
sarvātithir yo hi juṣaty arighnaḥ |
aruṃtudo 'nuttamaḥ saṃvibhāgī @
vibhājako māṃ bhagavān pātu devaḥ ||
ya eko yāti jagatāṃ viśvam īśo @
ya eko 'dān marutāṃ prāṇam agryam |
yenānṛśaṃsyāc chāśvataṃ sāma juṣṭaṃ @
sa māṃ juṣyāt sukṛtī śreyase saḥ ||
brahmāsṛjad yo bhuvanottamottamaṃ @
hartā rudro rakṣitā viṣṇur ekaḥ ||
tṛpto vidvān brāhmaṇaḥ ṣaḍguṇasya |
sraṣṭāraṃ taṃ vyāhṛtisthaṃ samagraṃ @
nirākartā duṣkṛtināṃca viśvam ||
sa māṃ pāyād bahurūpair ihāṅgaiḥ ||
vyañjano 'jano 'tha vidvān samagraḥ @
spṛśiḥ śaṃbhuḥ prāṇadaḥ kṛttivāsāḥ |
raso dhruvaḥ pavamānasya bhartā @
pavitraḥ prathitaḥ śūlī vadato devavṛndaiḥ @
śivaḥ somaḥ pāyāt tv ajaḥ ... ... ... ... ... (sic) |
sapatnīśaḥ śaṃkaraḥ sāradhātā ||
tryambakaṃ puṣṭidaṃ vo bruvāṇaṃ @
dharmaṃ viprāṇāṃ varadaṃ yajvanāṃ ca |
varād varaṃ raṇajetāram īśaṃ @
devaṃ devānāṃ śaraṇaṃ yāmi rudram ||
āsyaṃ devānām antakaṃ duṣkṛtīnāṃ @
trivṛtsomaṃ vṛkṣahaṃ karmasākṣim |
bhūtāyanaṃ bhūtapatiṃ guṇajñaṃ @
guṇākāraṃ śaraṇaṃ yāmi rudram ||
anuddhataṃ yajñakartāram antaṃ @
madhyaṃ cādyaṃ jagato 'sāmyarūpam |
devavrateṣu bahudhā gītam īśam @
abhi triviṣṭapaṃ śaraṇaṃ yāmi rudram ||
mahājinaṃ vratinaṃ mekhalālaṃ @
sutoṣaṇaṃ krodhadhanaṃ vipāpam |
bhūtaṃ kṣetrajñaṃ guṇinaṃ vā kapardinaṃ @

nato 'smīśaṃ vandanaṃ vandanānām ||
devaṃ devānāṃ pāvanaṃ pāvanānāṃ @
kṛtiṃ kṛtīnāṃ mahato mahāntam |
śatātmānaṃ saṃstutaṃ gopatīnāṃ @
patiṃ devaṃ śaraṇaṃ yāmi rudram ||
antaścaraṃ puruṣaṃ guhyasaṃjñaṃ @
prabhāsvantaṃ praṇavaṃ dhīpradīpam |
hetuṃ paraṃ paramasyākṣarasya @
śubhaṃ devaṃ guṇinaṃ saṃnato 'smi ||
prasūtir ubhayor na prasūtiś ca sūkṣmaḥ @
pṛthag bhūtebhyo na pṛthak caikabhūtaḥ |
svayaṃbhūtaḥ pātu māṃ sarvasāraḥ @
pradaḥ svādaḥ saṃmadaḥ pātu ratnam ||
āsannaḥ sannataraḥ sādhakānāṃ @
śraddhāvatāṃ śrāddhavṛttipraṇetā |
patir gaṇānāṃ mahatāṃ satkṛtīnāṃ @
pāyān meśaḥ pūraṇaḥ ṣaḍguṇānām ||
antar bahir vṛjinānāṃ nihantā @
svayaṃ kartā bhūtabhāvī vikurvan |
dhṛtāyudhaḥ sukṛtinām uttamaujāḥ @
praṇudyān me vṛjinaṃ devadevaḥ ||
yenoddhṛtās traipurā māyino vai @
dagdhā ghoreṇa vitathāntāḥ śareṇa |
mahat kurvanto vṛjinaṃ devatānāṃ @
sa mām īśaḥ pātu viśvasya dhātā ||
bhāgīyasāṃ bhāgamato 'ntam icchan @
makho dākṣo yena kṛtto 'nvadhāvat |
vidvān yajñasyādir athāntaḥ sa devaḥ @
pāyād īśo māṃ dakṣayajñāntahetuḥ ||
anyo dhanyaḥ saṃkṛtaś cottamaś ca @
jagat sṛṣṭvā yo 'tti sarvātiguhyam |
sa māṃ mukhapramukhe pātu nityaṃ @
vicinvānaḥ prathamaḥ ṣaḍguṇānām ||
guṇatraikālyaṃ yasya devasya nityaṃ @
sattvodreko yasya bhāvāt prasūtaḥ |
gopto goptṝṇāṃ sādano duṣkṛtīnām @
ādyo viśvasya dhāvamānasya kruddhaḥ ||
dhāmno yasya harir agro 'tha viśvo @
brahmā putraiḥ sahitaś ca dvijāś ca |
parābhūtā bhuvane yasya somo @

juṣatv eṣa śreyase sādhugoptā ||
yasmād bhūtānāṃ bhūtir anto 'tha madhyaṃ @
dhṛtir bhūtir yaś ca guhā śrutiś ca |
guhābhūteṣu puruṣeśvarasya @
mahātmanaḥ sa mṛḍavedyasya tasya ||
sa māṃ pāyād devadevo mahātmā @
yal liṅgāṅkaṃ tryambakaḥ sarvam īśo @
bhagāṅkaṃ yat tad dhy umā sarvadhātrī |
yal liṅgāṅkaṃ yac ca loke bhagāṅkaṃ @
sarvaṃ somas tvaṃ tryambakaḥ sarvam īśa |
nānyat tṛtīyaṃ jagatīhāsti kiṃcin @
mahādevāt sarvasarveśvaro 'sau ||
iti saṃstūyamānas tu bhagavān vṛṣabhadhvajaḥ /
darśayām āsa dharmātmā kaśyapaṃ dharmabhṛdvaram //
uvāca cainaṃ deveśaḥ prasannenāntarātmanā /
yena saṃstauṣi kāryeṇa tvaṃ taj jāne prajāpate //
indropendrau mahātmānau devau prakṛtim eṣyataḥ /
pārijātaṃ tu dharmātmā nayiṣyati janārdanaḥ //
apadhyāto mahendro hi muninā devaśarmaṇā /
asyākāṅkṣat purā bhāryāṃ tapodīptasya kaśyapa //
gamyatāṃ tatra dharmajña dākṣāyaṇyā saha tvayā /
adityā śakrasadanaṃ śreyas te putrayor dhruvam //
iti haravacanaṃ niśamya vidvān @
kamalabhavātmajasūnur aprameyaḥ |
tridaśagaṇaguruṃ praṇamya rudraṃ @
muditamanāḥ svam atho gṛhaṃ jagāma ||
atha viṣṇur mahātejā muhūrtābhyudite ravau /
mṛgayāvyapadeśena yayau raivatakaṃ girim //
āropyaikarathe devaḥ sātyakiṃ narapuṃgavam /
pradyumnam anugaccheti proktvā kurukulodvaha //
raivataṃ ca giriṃ devo gatvā dārukam abravīt /
madīyaṃ ratham etaṃ taṃ tvaṃ gṛhītvehaiva dāruka //
pratipālaya māṃ saumya dinārdhaṃ cārayan harīn /
rathenaiva praveṣṭāhaṃ dvārakāṃ sūtasattama //
iti saṃdiśya bhagavān āruroha jayodyataḥ /
tārkṣyaṃ sasātyakir dhīmān aprameyaparākramaḥ //
pṛthag rathena kauravya pradyumnaḥ śatrusūdanaḥ /
ākāśagāminā rājan pṛṣṭhataḥ kṛṣṇam anviyāt //
nimeṣāntaramātreṇa nandanaṃ kānanaṃ hariḥ /
devodyānaṃ yayau dhīmān pārijātajihīrṣayā //