હરિવંશ · ભાગ 181200

દદર્શ યત્ર ભગવાન્ દેવયોધાન્ દુરાસદાન્ ।
નાનાયુધધરાન્ વીરાન્ નન્દનસ્થાન્ અધોક્ષજઃ ॥
તેષાં સંપશ્યતામ્ એવ પારિજાતં મહાબલઃ ॥
ઉત્પાટ્યાર્પયામ્ આસ પારિજાતં સાતાં ગતિઃ ॥
ગરુડં પક્ષિરાજાનમ્ અયત્નેનૈવ ભારત ।
ઉપસ્થિતો વિગ્રહવાન્ પારિજાતશ્ ચ કેશવમ્ ॥
સાન્ત્વિતો વાસુદેવેન પારિજાતશ્ ચ ભારત ।
ઉક્તશ્ ચ વૃક્ષ મા ભૈસ્ ત્વં કેશવેન મહાત્મના ॥
તં પ્રસ્થિતં તરું દૃષ્ટ્વા પારિજાતમ્ અધોક્ષજઃ ।
અમરાવતીં પુરીં શ્રેષ્ઠાં તતશ્ ચક્રે પ્રદક્ષિણમ્ ॥
તે તુ નન્દનગોપ્તારઃ પારિજાતં દ્રુમોત્તમમ્ ।
હ્રિયતેતિ મહેન્દ્રાય ગત્વા નૃપ શશંસિરે ॥
અથૈરાવતમ્ આરુહ્ય નિર્યયૌ પાકશાસનઃ ।
જયન્તેન રથસ્થેન પૃષ્ઠતો ઽનુગતઃ પ્રભુઃ ॥
પૂર્વમ્ અભ્યાગતં દ્વારં કેશવં શત્રુસૂદનમ્ ।
તતો વિષ્ણુગણાઃ સર્વ યોધાઃ સંપાતનોદ્યતાઃ ।
હાહાકારો મહાન્ આસીદ્ ધ્રુવં યત્ ત્રિદિવૌકસામ્ ॥
દૃષ્ટ્વોવાચ પ્રવૃત્તં ભોઃ કિમ્ ઇદં મધુસૂદન ॥
પ્રણમ્ય ગરુડસ્થો ઽથ કેશવઃ શક્રમ્ અબ્રવીત્ ।
વધ્વાસ્ તે પુણ્યકાર્થાય નીયતે ઽયં વરદ્રુમઃ ॥
તમ્ ઉવાચ તતઃ શક્રો મા મૈવં પુષ્કરેક્ષણ ।
અયોધયિત્વા ન તરુર્ નયિતવ્યસ્ ત્વયાચ્યુત ॥
પ્રહરસ્વ મહાબાહો પ્રથમં મયિ કેશવ ।
પ્રતિજ્ઞા સફલા તે ઽસ્તુ મુક્ત્વા કૌમોદકીમ્ અપિ ॥
તતઃ કૃષ્ણઃ શરૈસ્ તીક્ષ્ણૈર્ દેવરાજગજોત્તમમ્ ।
બિભેદાશનિસંકાશૈઃ પ્રહસન્ન્ ઇવ ભારત ॥
વિવ્યાધ ગરુડં વજ્રી દિવ્યૈઃ શરવરૈસ્ તથા ।
બાણાંશ્ ચ ચ્છેદયામ્ આસ કેશવસ્ય તરસ્વિનઃ ॥
યાન્ યાન્ મુમોચ દેવેન્દ્રસ્ તાંસ્ તાંશ્ ચિચ્છેદ માધવઃ ।
માધવેન પ્રયુક્તાંશ્ ચ ચિચ્છેદ બલવૃત્રહા ॥
મહેન્દ્રસ્ય ચ શબ્દેન ધનુષઃ કુરુનન્દન ।
શાર્ઙ્ગસ્ય ચ નિનાદેન મુમુહુઃ સ્વર્ગવાસિનઃ ॥
તયોર્ વર્તતિ સંગ્રામે ગરુડસ્થં મહાબલઃ ।
પારિજાતં જયન્તો ઽથ હર્તુમ્ અભ્યુદિતો બલી ॥
પ્રદ્યુમ્નમ્ અથ કંસઘ્નો વારયેતિ તમ્ અબ્રવીત્ ।
તતસ્ તં વારયામ્ આસ રૌક્મિણેયઃ પ્રતાપવાન્ ॥
જયન્તો જયતાં શ્રેષ્ઠો રૌક્મિણેયમ્ અથેષુભિઃ ।
સર્વગાત્રેષુ વિહસન્ન્ આજઘાન રથે સ્થિતઃ ॥
રથસ્થ એવ રથિનં કામસ્ તુ કમલેક્ષણઃ ।
ઐન્દ્રિમ્ અભ્યર્દયામ્ આસ બાણૈર્ આશીવિષોપમૈઃ ॥

સ સંનિપાતસ્ તુમુલો બભૂવ કુરુનન્દન ।
તતસ્ તં વારયામ્ આસ જયન્તઃ સર્વવીરહા ।
જયન્તસ્ય ચ વીરસ્ય રૌક્મિણેયસ્ય ચોભયોઃ ॥
કૃતપ્રતિકૃતં યુદ્ધે ચક્રતુસ્ તૌ મહાબલૌ ।
મહેન્દ્રોપેન્દ્રતનયૌ જગત્ય્ અસ્ત્રભૃતાં વરૌ ॥
દેવાશ્ ચ મુનયશ્ ચૈવ દદૃશુર્ વિસ્મયાન્વિતાઃ ।
તં સંગ્રામં મહાઘોરં સિદ્ધાશ્ ચૈવ સચારણાઃ ॥
તતસ્ તુ પ્રવરો નામ દેવદૂતો મહાબલઃ ।
પારિજાતં પુનર્ હર્તુમ્ ઇયેષ કુરુનન્દન ॥
સખા સ દેવરાજસ્ય મહાસ્ત્રવિદ્ અરિંદમઃ ।
અવધ્યો વરદાનેન બ્રહ્મણઃ કુરુનન્દન ॥
બ્રાહ્મણસ્ તપસા સિદ્ધો જમ્બુદ્વીપાદ્ દિવં ગતઃ ।
સ્વશક્ત્યા નૃપ સંયાતઃ સખિત્વં બલઘાતિનઃ ॥
તમ્ આપતન્તં સંપ્રેક્ષ્ય કૃષ્ણઃ સાત્યકિમ્ અબ્રવીત્ ।
રથસ્થ એવ પ્રવરં શરૈર્ વારય સાત્યકે ॥
ન ત્વ્ એવ નિર્દયં બાણા મોક્તવ્યાઃ સાત્યકે ત્વયા ।
અસ્ય બ્રાહ્મણચાપલ્યં સોઢવ્યં ખલુ સર્વથા ॥
તતઃ ષષ્ટ્યા તથેષૂણાં ગરુડસ્થં દ્વિજસ્ તદા ।
આજઘાન મહાબાહો સાત્યકિં પ્રવરો ભૃશમ્ ॥
શિનેર્ નપ્તા તતસ્ તસ્ય ક્ષિપતઃ સાયકાન્ નૃપ ।
ચિચ્છેદ પુરુષવ્યાઘ્રો વચનં ચેદમ્ અબ્રવીત્ ॥
બ્રાહ્મણો નાભિહન્તવ્યસ્ તિષ્ઠ વિપ્ર સ્વવર્ત્મનિ ।
અવધ્યા યાદવાનાં હિ સ્વપરાધે ઽપિ હિ દ્વિજાઃ ॥
પ્રવરસ્ તુ પ્રહસ્યૈનમ્ ઉવાચ કુરુનન્દન ।
અલં ક્ષાન્ત્યા નૃણાં શૂર યુધ્ય સર્વાત્મના રણે ॥
જામદગ્ન્યસ્ય રામસ્ય શિષ્યો ઽહમ્ અપિ યાદવ ।
નામતઃ પ્રવરો નામ સખા શક્રસ્ય ધીમતઃ ॥
ન દેવા યોદ્ધુમ્ ઇચ્છન્તિ મન્યન્તો મધુસૂદન ।
આનૃણ્યં સૌહ્ર્દસ્યાહમ્ અદ્ય ગન્તાસ્મિ માધવ ॥
તતસ્ તયોસ્ તદા રૌદ્રઃ સંગ્રામો વવૃધે નૃપ ।
અસ્ત્રૈર્ દિવ્યૈર્ નરવ્યાઘ્ર શૈનેયદ્વિજમુખ્યયોઃ ॥
દ્યૌશ્ ચચાલ તદા રાજન્ દ્યુચરાશ્ ચ સહસ્રશઃ ।
તસ્મિન્ વર્તતિ સંગ્રામે તેષામ્ અતિમહાત્મનામ્ ॥
નાતિશિષ્યે રણે કાર્ષ્ણિર્ ઐન્દ્રમ્ અસ્ત્રભૃતાં વરં ।
ઐન્દ્રિઃ કાર્ષ્ણિં મહાત્માનં માયિનં શૂરસંમતમ્ ॥
હન્ત ગૃહ્ણ પ્રતીચ્છેતિ તાવ્ ઉભૌ યોધસત્તમૌ ।
તૌ તુ બાણાન્ પ્રતીચ્છન્તાવ્ ઉભૌ ભરતસત્તમ ।
યુયુધાતે નરશ્રેષ્ઠ પરસ્પરજયૈષિણૌ ॥
અથ શાર્ઙ્ગાયુધસુતં શચીપુત્રઃ પ્રતાપવાન્ ।
વિભાષ્યાભ્યહનદ્ રાજન્ દિવ્યેનાસ્ત્રેણ સત્વરઃ ॥

સો ઽસ્ત્રં તદ્ અતિદીપ્યન્તમ્ આપતન્તં શિતૈઃ શરૈઃ ।
તસ્તમ્ભે બાણજાલેન તદ્ અદ્ભુતમ્ ઇવાભવત્ ॥
તતસ્ તદ્ દીપ્યમાનં તુ પપાત રણમૂર્ધનિ ।
રૌક્મિણેયસ્ય કૌરવ્ય ઘોરં દાનવમર્દનમ્ ॥
તેનાસ્ત્રેણ રથો દગ્ધઃ પ્રદ્યુમ્નસ્ય મહાત્મનઃ ।
નાદહત્ તત્ તુ ઘોરં તં રૌક્મિણેયં જનાધિપ ॥
દહત્ય્ અગ્નિં ન ખલ્વ્ અગ્નિર્ ઉદ્ધતો ઽપિ વિશાં પતે ।
દગ્ધાદ્ રથાન્ મહાબાહૂ રૌક્મિણેયો ઽપચક્રમે ॥
અથ નારાયણસુતો વિરથો રથિનાં વરઃ ।
સ્થિતો ધનુષ્માન્ આકાશે જયન્તમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્ ॥
મહેન્દ્રપુત્ર દિવ્યં ત્વં યદ્ અસ્ત્રં મુક્તવાન્ અસિ ।
નાહમ્ ઇદૃશરૂપાણાં શક્યો હન્તું શતૈર્ અપિ ॥
પ્રયત્નં કુરુ શિક્ષાયાં યત્નં મે ઽદ્ય પ્રદર્શય ।
નાસ્તિ મે ઽતિશયં કર્તા સંગ્રામે ઽમરનન્દન ॥
આસીન્ મે સાધ્વસં દૃષ્ટ્વા રથસ્થં ત્વાં ધૃતાયુધમ્ ।
બિભેમિ તવ નેદાનીં યુદ્ધે દૃષ્ટબલાબલઃ ॥
મનસા સ્મર્યતામ્ એષ પારિજાતસ્ ત્વયા તરુઃ ।
શક્યં ન ખલુ હસ્તાભ્યાં સ્પ્રષ્ટવ્યો યસ્ ત્વયા હ્ય્ અસૌ ॥
રથો માયામયો દગ્ધસ્ ત્વયા યો હ્ય્ અસ્ત્રતેજસા ।
ઈદૃશાણાં સહસ્રાણિ સ્રષ્ટું શક્તો ઽસ્મિ માયયા ।
એવમ્ ઉક્તો જયન્તશ્ ચ મુમોચાસ્ત્રં મહાબલઃ ।
તપસોપચિતં તેન સ્વયમ્ એવાતિતેજસા ॥
તત્ પ્રદ્યુમ્નો મહાવેગં શરજાલૈર્ અવારયત્ ।
ચત્વાર્ય્ અસ્ત્રાણિ દિવ્યાનિ મુમોચૈવાપરાણિ સઃ ॥
દિક્ષુ સર્વાસુ રુરુધુસ્ તન્ય્ અસ્ત્રાણ્ય્ અથ ભારત ।
રૌક્મિણેયં મહાત્માનમ્ અન્તરિક્ષે ચ પઞ્ચમમ્ ॥
મહોલ્કાસદૃશાન્ બાણાન્ અસ્ત્રાણ્ય્ અમરસત્તમઃ ।
મુમોચ તાનિ ઘોરાણિ પ્રદ્યુમ્નં પ્રતિ સર્વતઃ ॥
તાનિ સર્વાણિ બાણૌઘૈઃ કાર્ષ્ણિર્ અસ્ત્રાણ્ય્ અવારયત્ ।
જયન્તં ચાપરૈર્ બાણૈર્ વિવ્યાધ નિશિતૈસ્ તદા ॥
તતો નાદઃ સમુત્સૃષ્ટો દ્યુચરૈઃ પુણ્યકર્મભિઃ ।
દૃષ્ટ્વા સ્થૈર્યં ચ શૈઘ્ર્યં ચ પ્રદ્યુમ્નસ્ય મહાત્મનઃ ॥
પ્રવરસ્યાપિ બાણેન શિતેન શિનિપુંગવઃ ।
ચિચ્છેદેષ્વસનં વીરો હસ્તાવાપં ચ ભારત ॥
તતો ઽન્યત્ સ તુ જગ્રાહ મહત્ તદ્ ધનુર્ ઉત્તમમ્ ।
મહેન્દ્રદત્તં પ્રવરો મહાશનિસમસ્વનમ્ ॥
સ તેન વીરો મહતા ધનુષા વિપ્રસત્તમઃ ।
શરાન્ મુમોચ વિશિખાન્ અર્કરશ્મિનિભાંસ્ તદા ॥
ચકર્ત ચ ધનુશ્ ચિત્રં શૈનેયસ્યામિતૌજસઃ ।
વિવ્યાધ સર્વગાત્રેષુ બાણૈર્ અપિ ચ સાત્યકિમ્ ॥

ધનુર્ આદાય શૈનેયસ્ તતો ઽન્યત્ કુરુનન્દન ।
દૃઢં ભારસહં ધીમાન્ વિવ્યાધ પ્રવરં રણે ॥
ઉચ્ચકર્તતુર્ અન્યોન્યં વર્મણી તૌ શિતૈઃ શરૈઃ ।
ગાત્રેભ્યશ્ ચૈવ માંસાનિ મર્મભિદ્ભિઃ શરોત્તમૈઃ ॥
અથાષ્ટધારબાણેન પુનર્ ઇષ્વસનં દ્વિધા ।
ચિચ્છેદ પ્રવરો વીરસ્ ત્રિભિશ્ ચૈનમ્ અતાડયત્ ॥
અન્યદ્ ઇષ્વસનં તં તુ ગ્રહીતુમનસં દ્વિજઃ ।
ગદયા તાડયામ્ આસ ક્ષિપ્તયા લઘુહસ્તવત્ ॥
સો ઽસિં ચર્મ ચ જગ્રાહ સાત્યકિઃ પ્રહસન્ન્ ઇવ ।
ન જગ્રાહ ધનુર્ ધીમાન્ ગદયાભિહતો ભૃશમ્ ।
તતઃ શરશતાન્ય્ એવ મુમોચ પ્રવરસ્ તદા ॥
વિહસ્તમ્ ઇવ વિજ્ઞાય સાત્યકિં યદુનન્દનમ્ ।
પ્રદ્યુમ્નો ઽસ્ય દદૌ ખડ્ગં નિર્મલાકાશસંનિભમ્ ॥
તસ્ય ચિચ્છેદ ભલ્લેન નિસ્ત્રિંશં પ્રવરસ્ તદા ।
ત્સરુદેશે ઽપાતયચ્ ચ પ્રવરઃ પ્રહસન્ન્ ઇવ ॥
વ્યધમચ્ ચ તથા ચર્મ શિતૈર્ બાણૈર્ અજિહ્મગૈઃ ।
આજઘાન ચ શક્ત્યૈનં હૃદિ વિપ્રો નનાદ ચ ॥
તં વિક્લવમ્ ઇવ જ્ઞાત્વા પારિજાતજિહીર્ષયા ।
તાર્ક્ષ્યાભ્યાશે રથેનૈવ સ તસ્થૌ પ્રવરસ્ તદા ॥
તં પક્ષપુટવેગેન ચિક્ષેપ ગરુડસ્ તદા ।
ગવ્યૂતિમ્ એકં સરથઃ સ પપાત મુમોહ ચ ॥
તં જયન્તો નિપત્યાથ પતિતં બ્રાહ્મણં નૃપ ।
સમાશ્વાસ્ય રથં શીઘ્રં સમારોપિતવાંસ્ તદા ॥
શૈનેયમ્ અપિ મુહ્યન્તં પતન્તં ચ મુહુર્ મુહુઃ ।
આશ્વાસયાનઃ પ્રદ્યુમ્નઃ પિતૃવ્યં પરિષસ્વજે ॥
તં હિ પસ્પર્શ હસ્તેન સવ્યેન મધુસૂદનઃ ।
નીરુજઃ સ્પૃષ્ટમાત્રેણ સાત્યકિઃ સમપદ્યત ॥
પ્રદ્યુમ્નો દક્ષિણે પાર્શ્વે વામે તુ શિનિપુંગવઃ ।
તસ્થતુઃ પારિજાતસ્ય યુદ્ધશૌણ્ડતરાવ્ ઉભૌ ॥
જયન્તઃ પ્રવરશ્ ચૈવ રથેનૈકેન ભારત ।
સંપતન્તૌ મહેન્દ્રેણ પ્રહસ્યોક્તૌ મહાત્મના ॥
નાસન્નમ્ અભિગન્તવ્યં ગરુડસ્ય કથંચન ।
બલવાન્ એષ પતતાં રાજા ચ વિનતાસુતઃ ॥
દક્ષિણે ચૈવ સવ્યે ચ પાર્શ્વે મમ ધૃતાયુધૌ ।
ઉભૌ સ્થિતૌ યુધ્યમાનં મામ્ એવેહ પ્રપશ્યતમ્ ॥
એવમ્ ઉક્તૌ સ્થિતૌ વીરૌ તતઃ શક્રસ્ય પાર્શ્વયોઃ ।
દદૃશાતે યુધ્યમાનૌ દેવરાજજનાર્દનૌ ॥
અથેન્દ્રો ગરુડં બાણૈર્ મહાશનિસમસ્વનૈઃ ।
વરુણો ધર્મરાજસ્ તુ ધર્મદો બહુભિર્ વૃતઃ ।
કૃષ્ણં ચ યોધયામ્ આસ દિવ્યાસ્ત્રૈશ્ ચ નરાધિપ ॥

સર્વે દેવા મહેન્દ્રેણ કૃષ્ણં મત્વા તુ માનુષમ્ ।
યાવન્ત એવ તે દેવા દદૃશુસ્ તં તમ્ અન્તિકે ॥
વિવ્યાધ સર્વગાત્રેષુ મહાસ્ત્રપ્રભવૈસ્ તદા ॥
સ તાન્ બાણાન્ અગણયન્ વૈનતેયઃ પ્રતાપવાન્ ।
સસારાભિમુખો વીરઃ શક્રનાગમ્ અરિંદમઃ ॥
ઉભૌ તૌ સહસા રાજન્ બલિનૌ ગજપક્ષિણૌ ।
પ્રયુદ્ધૌ વીર્યસંપન્નૌ મહાપ્રાણૌ દુરાસદૌ ॥
રદનૈઃ પન્નગરિપું કરેણ શિરસા તદા ।
ઐરાવતો ગજપતિર્ આજઘાન નદંસ્ તદા ॥
તથા નખાઙ્કુશૈસ્ તીક્ષ્ણૈર્ વૈનતેયો બલોત્કટઃ ।
તથા પક્ષનિપાતૈશ્ ચ શક્રનાગં જઘાન હ ॥
મુહૂર્તં સુમહાન્ આસીત્ સંપાતો ગજપક્ષિણોઃ ।
વિસ્માપનીયો જગતઃ પ્રેક્ષકાણાં ભયાવહઃ ॥
મૂર્ધ્ન્ય્ અથૈરાવતં તાર્ક્ષ્યસ્ તાડયામ્ આસ ભારત ।
નખાઙ્કુશકરાલેન ચરણેન મહાબલઃ ॥
સ પ્રહારાભિસંતપ્તો નિપપાત ત્રિવિષ્ટપાત્ ।
પારિયાત્રે ગિરિશ્રેષ્ઠે દ્વીપે ઽસ્મિઞ્ જનમેજય ॥
પતન્તમ્ અપિ તં શક્રો ન મુમોચ મહાબલઃ ।
કારુણ્યાદ્ અથ સૌહાર્દાત્ પૂર્વાભ્યુપગમાદ્ અપિ ॥
કૃષ્ણો ઽપ્ય્ અન્વગમચ્ ચૈનં પૃષ્ઠતઃ પ્રભવાવ્યયઃ ।
પારિજાતવતા ધીમાન્ ગરુડેન મહાબલઃ ॥
સ તસ્થૌ પર્વતશ્રેષ્ઠે પારિયાત્રે તુ વૃત્રહા ॥
ઐરાવતે સમાશ્વસ્તે સંગ્રામો વવૃધે પુનઃ ।
શરૈર્ આશીવિષપ્રખ્યૈર્ અસ્ત્રયુક્તૈઃ સુતેજિતૈઃ ।
અન્યોન્યં કુરુશાર્દૂલ શક્રકેશવયોર્ મહાન્ ॥
તતો વજ્રાયુધો વજ્રમ્ આશનિં ચ પુનઃ પુનઃ ।
મુમોચ ગરુડે રાજન્ન્ ઐરાવણરિપૌ નૃપ ॥
વજ્રાશનિનિપાતાંસ્ તાન્ સેહે શક્રસ્ય નાગહા ।
અવધ્યો બલિનાં શ્રેષ્ઠો નિસર્ગેણ તપોબલાત્ ॥
મુમોચ પક્ષમ્ એકૈકં માનયન્ન્ અશનિં તદા ।
વજ્રં ચ દેવરાજ્ઞો ઽથ ભ્રાતુઃ કશ્યપસંભવઃ ॥
આક્રમ્યમાણસ્ તાર્ક્ષ્યેણ ન્યમજ્જન્ નૃપતે ગિરિઃ ।
વિવેશ ધરણીં રાજઞ્ શીર્યમાણઃ સમન્તતઃ ॥
ચુકૂજ બહુમાનેન કૃષ્ણસ્ય સ તુ પર્વતઃ ।
તમ્ અદ્રાક્ષીત્ તતઃ કૃષ્ણઃ કિંચિચ્ છેષમ્ અધોક્ષજઃ ॥
તં મુક્ત્વા ગરુડેનાથ તસ્થૌ દેવો વિહાયસિ ।
પ્રદ્યુમ્નં ચ તદોવાચ સર્વકૃલ્ લોકભાવનઃ ॥
ઇતો દ્વારવતીં ગત્વા રથમ્ આનય માચિરમ્ ।
સદારુકં મહાબાહો મત્તેજોબલમ્ આશ્રિતઃ ॥
વક્તવ્યો બલભદ્રશ્ ચ રાજા ચ કુકુરાધિપઃ ।

શ્વો જિત્વેન્દ્રમ્ આગમિષ્યે દ્વારકામ્ ઇતિ માનદ ॥
તથેત્ય્ ઉક્ત્વા તુ ધર્માત્મા પ્રદ્યુમ્નઃ પિતરં વિભુઃ ।
ગત્વા યથોક્તમ્ ઉક્ત્વા ચ યાદવેશબલાવ્ ઉભૌ ॥
નાડિકાન્તરમાત્રેણ પુનસ્ તં દેશમ્ આયયૌ ।
દારુકેણ સમાયુક્તં રથમ્ અસ્થાય ભારત ॥
તમ્ આરુહ્ય રથં કૃષ્ણઃ પારિયાત્રં ગિરિં યયૌ ।
યત્રૈરાવતમ્ આસ્થાય સ્થિતઃ સુરપતિઃ પ્રભુઃ ॥
પારિયાત્રો ગિરિશ્રેષ્ઠો દૃષ્ટ્વાયાન્તં જનાર્દનમ્ ।
શાણપાદસમો ભૂત્વ પ્રવિવેશ વસુંધરામ્ ॥
પ્રિયાર્થં વાસુદેવસ્ય પ્રભાવજ્ઞો મહાત્મનઃ ।
તસ્ય પ્રીતો હૃષીકેશઃ પર્વતસ્ય જનાધિપ ॥
તતઃ પ્રયાન્તં યુદ્ધાર્થમ્ અચ્યુતં કુરુનન્દન ।
સપારિજાતો ગરુડઃ પૃષ્ઠતો ઽનુયયૌ બલી ॥
પ્રદ્યુમ્નઃ સાત્યકિશ્ ચાપિ ગરુડસ્થૌ મહાબલૌ ।
ગતાવ્ ઉભૌ રક્ષણાર્થં પારિજાતમ્ અરિંદમૌ ॥
તતસ્ ત્વ્ અસ્તં ગતઃ સૂર્યઃ પ્રવૃત્તા રજની નૃપ ।
ઉપસ્થિતં પુનર્ યુદ્ધં શક્રકેશવયોસ્ તદા ॥
સુપ્રહારાહતં દૃષ્ટ્વા વિષ્ણુર્ ઐરાવતં ગજમ્ ।
નાતિકલ્યં મહાતેજા દેવરાજાનમ્ અબ્રવીત્ ॥
ગરુડાભિહતઃ પૂર્વં નાતિકલ્યો ગજોત્તમઃ ।
ઐરાવતો મહાબાહો રાત્રિશ્ ચ સમુપોહ્યતે ॥
શ્વઃ પ્રભાતે પુનઃ કામં પ્રવર્તસ્વ યથેચ્છસિ ।
એવમ્ અસ્ત્વ્ ઇતિ કૃષ્ણં તુ દેવરાજો ઽબ્રવીત્ પ્રભુઃ ॥
ઉવાસ પુષ્કરાભ્યાશે દેવરાજઃ પુરંદરઃ ।
વ્રજં ગિરિમયં કૃત્વા ધર્માત્મા નૃપસત્તમ ॥
બ્રહ્મા તતો જગામાથ કશ્યપશ્ ચ મહાન્ ઋષિઃ ।
અદિતિશ્ ચૈવ સર્વે ચ દેવા મુનય એવ ચ ॥
સાધ્યા વિશ્વે ચ કૌરવ્ય નાસત્યાવ્ અશ્વિનૌ તથા ।
આદિત્યાશ્ ચૈવ રુદ્રાશ્ ચ વસવશ્ ચ જનેશ્વર ॥
નારાયણશ્ ચ પુત્રેણ સાત્યકેન ચ ભારત ।
સહોવાસ ગિરૌ રમ્યે પારિયાત્રે પ્રહૃષ્ટવત્ ॥
યઃ સ શાણપ્રમાણો ઽસ્ય ભક્ત્યા સમભવન્ નૃપ ।
વરં પ્રાદાત્ તતસ્ તસ્ય પર્વતસ્ય મહાદ્યુતિઃ ॥
શાણપાદ ઇતિ ખ્યાતો ભવિષ્યસિ મહાગિરે ।
પુણ્યેનાર્ધેન તુલ્યો હિ પુણ્યો હિમવતઃ શુભઃ ॥
એવમ્ એવ ચ ભૂયિષ્ઠો ભવ પર્વતસત્તમ ।
મેરુણા સ્પર્ધમાનો હિ બહુચિત્રમૃગાયુતઃ ॥
રમે ત્વં પશ્યમાનો ઽહં બહુચિત્રમૃગાયુતમ્ ।
તથા દત્ત્વા વરં તસ્ય પર્વતસ્ય તુ કેશવઃ ।
દધ્યૌ ગઙ્ગાં સરિચ્છ્રેષ્ઠાં નમસ્કૃત્ય વૃષધ્વજમ્ ॥

અથાયયૌ વિષ્ણુપદી સ્મૃતા કૃષ્ણેન ભારત ।
સંપૂજ્ય તાં તતઃ કૃષ્ણઃ સ્નાત્વા સ્નાનમ્ અધોક્ષજઃ ॥
ઉદકં ચ ગ્રહાયાથ બિલ્વં ચ હરિર્ અવ્યયઃ ।
દેવમ્ આવાહયામ્ આસ રુદ્રં સર્વસુરેશ્વરમ્ ॥
તતઃ પ્રાપ્તો મહાદેવઃ સોમઃ સપ્રવરો વિભુઃ ।
તસ્થાવ્ ઉપરિ બિલ્વસ્ય તથા ગઙ્ગોદકસ્ય ચ ॥
તં પારિજાતકુસુમૈર્ અર્ચયામ્ આસ કેશવઃ ।
તુષ્ટાવ વાગ્ભિર્ ઈશેશં સર્વકર્તારમ્ ઈશ્વરમ્ ॥
રુદ્રો દેવસ્ ત્વં રુદનાદ્ રાવણાચ્ ચ @
રોરૂયમાણો દ્રાવણાચ્ ચાદિદેવઃ ।
ભક્તં ભક્તાનાં વત્સલં વત્સલાનાં @
કીર્ત્યા યુઙ્ક્ષ્વેશાદ્ય પ્રભવામ્ય્ અન્તરેણ ॥
ગ્રામ્યારણ્યાનાં ત્વં પતિસ્ ત્વં પશૂનાં @
ખ્યાતો દેવઃ પશુપતિઃ સર્વકર્મા ।
નાન્યસ્ ત્વત્તઃ પરમો દેવદેવ @
જગત્પતિઃ સુરવીરારિહન્તા ॥
યસ્માદ્ ઈશો મહતામ્ ઈશ્વરાણાં @
ભવાન્ આદ્યઃ પ્રીતિદઃ પ્રાણદશ્ ચ ।
તસ્માદ્ ધિ ત્વામ્ ઈશ્વરં પ્રાહુર્ ઈશં @
સન્તો વિદ્વાંસઃ સર્વશાસ્ત્રાર્થતજ્જ્ઞાઃ ॥
ભૂતં યસ્માજ્ જગદ્ અત્યન્તધીર @
ત્વત્તો ઽવ્યક્તાદ્ અક્ષરાદ્ અક્ષરેશ ।
તસ્માત્ ત્વામ્ આહુર્ ભવ ઇત્ય્ એવ ભૂતં @
સર્વેશ્વરાણાં મહતામ્ અત્યુદારમ્ ॥
યાસ્માજ્ જિતૈર્ અભિષિક્તો ઽસિ સર્વૈર્ @
દેવાસુરૈઃ સર્વભૂતૈશ્ ચ દેવ ।
મહેશ્વરં વિશ્વકર્માણમ્ આહુસ્ @
ત્વાં વૈ સર્વે તેન દેવાધિદેવ ॥
પૂજ્યો દેવૈઃ પૂજ્યસે નિત્યદા વૈ @
શશ્વચ્ છ્રેયઃકાઙ્ક્ષિભિર્ વરદામેયવીર્ય ।
તસ્માદ્ વિખ્યાતો ભગવાન્ દેવદેવઃ @
સતામ્ ઇષ્ટઃ સર્વભૂતાત્મભાવી ॥
ભૂમિસ્ ત્રયાણાં દેવ યસ્માત્ પ્રતિષ્ઠા @
મુને લોકાનાં ભાવનો ઽમેયકીર્તિઃ ।
ત્ર્યમ્બકેતિ પ્રથમં તેન નામ @
તવાપ્રમેયેતિ ત્રિદશેશનાથ ॥
શર્વઃ શત્રૂણાં શાસનાદ્ અપ્રમેયસ્ @
તથા ભૂયઃ શાસનાચ્ ચેશ્વરેશ ।
સર્વવ્યાપિત્વાચ્ છંકરત્વાચ્ ચ સદ્ભિઃ @
શબ્દસ્યેશાનઃ શ્રીકરાર્કાગ્ર્યતેજાઃ ॥

સંસક્તાનાં નિત્યદા યત્ કરોષિ @
શમં ભ્રાતૃવ્યાન્ યદ્ વ્યનૈષીઃ સમસ્તાન્ ।
તસ્માદ્ દેવઃ શંકરો ઽસ્ય્ અપ્રમેયઃ @
સદ્ભિર્ ધર્મજ્ઞૈઃ કથ્યસે સર્વનાથ ॥
દત્તઃ પ્રહારઃ કુલિશેન પૂર્વં @
તવેશાન સુરરાજ્ઞાતિવીર્ય ।
કણ્ઠે નૈલ્યં તેન તે યત્ પ્રવૃત્તં @
તસ્માત્ ખ્યાતસ્ ત્વં નીલકણ્ઠેતિ કલ્યઃ ॥
યલ્ લિઙ્ગાઙ્કં યચ્ ચ લોકે ભગાઙ્કં @
સર્વં સોમ ત્વં સ્થાવરં જઙ્ગમં ચ ।
પ્રાહુર્ વિપ્રાસ્ ત્વાં ગુણિનં તત્ત્વવિજ્ઞાસ્ @
તથા ધ્યેયામ્ અમ્બિકાં ભૂતધાત્રીમ્ ॥
વેદૈર્ ગીતા સા હિ તત્ત્વં પ્રસૂતા @
યજ્ઞો દીક્ષાણાં યોગિનાં ચાતિરૂપઃ ।
નાત્યદ્ભુતં ત્વત્સમં દેવ ભૂતં @
ભૂતં ભવ્યં ભવ દેવાથ નાસ્તિ ॥
અહં બ્રહ્મા કપિલો ઽથાપ્ય્ અનન્તઃ @
પુત્રાઃ સર્વે બ્રહ્મણશ્ ચાતિવીરાઃ ।
ત્વત્તઃ સર્વે દેવદેવ પ્રસૂતા @
એવં સર્વેશઃ કારણાત્મા ત્વમ્ ઈડ્યઃ ॥
ઇતિ સંસ્તૂયમાનસ્ તુ ભગવાન્ ગોવૃષધ્વજઃ ।
પ્રસાર્ય દક્ષિણં હસ્તં નારાયણમ્ અથાબ્રવીત્ ॥
મનીષિતાનામ્ અર્હાનાં પ્રાપ્તિસ્ તે ઽસ્તુ સુરોત્તમ ।
પારિજાતં ચ હર્તાસિ મા ભૂત્ તે મનસા વ્યથા ॥
યથા મૈનાકમ્ આશ્રિત્ય તપસ્ ત્વમ્ અકરોઃ પ્રભો ।
તથા મમ વરં કૃષ્ણ સંસ્મૃત્ય સ્થૈર્યમ્ આપ્નુહિ ॥
નીત્વોદકેન દિવ્યેન સ્નાપયિષ્યસિ કેશવ ।
અવધ્યસ્ ત્વમ્ અજેયશ્ ચ મત્તઃ શૂરતરસ્ તથા ।
ભવિતાસીત્ય્ અવોચં યત્ તત્ તથા ન તદ્ અન્યથા ॥
યશ્ ચ સ્તવેન માં ભક્ત્યા સ્તોષ્યતે ઽમરસત્તમ ।
ત્વયા કૃતેન ધર્મજ્ઞ ધર્મભાક્ સ ભવિષ્યતિ ॥
સમરે ચ જયં વિષ્ણો પ્રાપ્ય પૂજાં તથોત્તમામ્ ।
બિલ્વોદકેશ્વરો નામ ભવિતાહમ્ ઇહાનઘ ।
દેશે ત્વયા સ્થાપિતો વૈ દેવસિદ્ધોપયાચનઃ ॥
ઇહસ્થોપોષિતો વિદ્વાન્ ભક્તિમાન્ મમ કેશવ ।
ત્રિરાત્રમ્ ઈપ્સિતાંલ્ લોકાન્ ગમિષ્યતિ જનાર્દન ॥
અવન્ધ્યા નામ દેશે ઽસ્મિન્ ગઙ્ગા ચૈવ ભવિષ્યતિ ।
ગઙ્ગાસ્નાનસમં સ્નાનં મન્ત્રતો ભવિતા તથા ॥
ષટ્પુરં નામ નગરં દાનવાનાં જનાર્દન ।
અત્રાન્તર્ધરણીદેશે તચ્ ચાક્રમ્ય મહાબલાઃ ॥

એતે દૈત્યા દુરાત્માનો જગતો દેવકણ્ટકાઃ ।
છન્ના વસન્તિ ગોવિન્દ સાનાવ્ અસ્ય મહાગિરેઃ ॥
અવધ્યા દેવદેવાનાં વરેણ બ્રહ્મણો ઽનઘ ।
માનુષાન્તરિતસ્ તસ્માત્ ત્વમ્ એતાઞ્ જહિ કેશવ ॥
એવમ્ ઉક્ત્વા મહાદેવસ્ તત્રૈવાન્તરધીયત ।
પરિષ્વજ્ય મહાત્માનં વાસુદેવં જનાધિપ ॥
તતો યાતે મહાદેવે પ્રભાતાયાં નરાધિપ ।
તસ્યાં નિશાયાં ગોવિન્દો ભૂયઃ પર્વતમ્ અબ્રવીત્ ॥
તવાધઃ પર્વતશ્રેષ્ઠ નિવસન્તિ મહાસુરાઃ ।
અવધ્યા દેવદેવાનાં વરેણ બ્રહ્મણઃ પુરા ।
ત્વયા રુદ્ધો હિ તન્માર્ગો જગતો હિતકામ્યયા ॥
નિર્ગમિષ્યન્તિ તે નૈવ મયા રુદ્ધા મહાબલાઃ ।
દ્વારે નિરુદ્ધે તત્રૈવ વિનઙ્ક્ષ્યન્તિ મમાજ્ઞયા ॥
ત્વયિ સંનિહિતશ્ ચાહં ભવિષ્યામિ મહાગિરે ।
અધિષ્ઠાય મહાઘોરાન્ નિવત્સ્યામિ ચ પર્વત ॥
આરુહ્ય મૂર્ધ્નિ મદ્રૂપં દૃષ્ટ્વા પર્વતસત્તમ ।
ગોસહસ્રપ્રદાનસ્ય ફલં પ્રાપ્સ્યન્તિ શાશ્વતમ્ ॥
ત્વત્તો ઽશ્મભિશ્ ચ પ્રતિમાં કારયિત્વેહ ભક્તિતઃ ।
શુશ્રૂષિષ્યન્તિ યે નિત્યં મમ યાસ્યન્તિ તે ગતિમ્ ॥
ઇતિ તં પર્વતં કૃષ્ણો વરદો ઽનુગૃહીતવાન્ ।
તદાપ્રભૃતિ દેવેશસ્ તત્ર સંનિહિતો ઽચ્યુતઃ ॥
પાષાણૈઃ પ્રતિમાં તત્ર કારયિત્વા ચ કૌરવ ।
શુશ્રૂષન્તિ કૃતાત્માનો વિષ્ણુલોકાભિકાઙ્ક્ષિણઃ ॥
તથો રથવરં કૃષ્ણઃ આરુહ્ય મહાત્મનાઃ ।
બિલ્વોદકેશ્વરં દેવં નમસ્કૃત્ય યયૌ નૃપ ॥
મહેન્દ્રમ્ આહ્વયામ્ આસ રથસ્થો મધુસૂદનઃ ।
સત્કૃતં પુષ્કરાભ્યાશે સર્વૈર્ દેવગણૈઃ સહ ॥
તતઃ શક્રો જયન્તો ઽથ હરિભિર્ યુક્તમ્ ઉત્તમમ્ ।
આરુરોહ રથં દેવઃ સર્વકામપ્રદઃ સતામ્ ॥
તયો રથસ્થયોર્ યુદ્ધમ્ અભવત્ કુરુનન્દન ।
દેવયોર્ દૈવયોગેન પારિજાતકૃતે તદા ॥
તતો ઽહનદ્ રણે વિષ્ણુર્ બાણૈઃ શત્રુબલાર્દનઃ ।
સૈન્યાનિ દેવરાજસ્ય બાણજાલૈર્ અજિહ્મગૈઃ ॥
ઉપેન્દ્રં ન મહેન્દ્રો ઽથ નૈવ વિષ્ણુઃ સુરેશ્વરમ્ ।
તાડયામ્ આસતુર્ વીરૌ શસ્ત્રૈઃ શક્તાવ્ ઉભૌ પ્રભો ॥
એકૈકમ્ અશ્વં દશભિર્ મહેન્દ્રસ્ય જનાર્દનઃ ।
વિવ્યાધ બાણૈર્ નિશિતૈર્ અસ્ત્રયુક્તૈર્ જનેશ્વર ॥
સૈન્યાન્ય્ અપિ ચ દેવેન્દ્રઃ શરૈર્ અમરસત્તમઃ ।
સૈન્યં ચ હ્ય્ અર્દયામ્ આસ શરૈર્ યાદવસત્તમઃ ।
છાદયામ્ આસ રાજેન્દ્ર ઘોરૈર્ અસ્ત્રાભિમન્ત્રિતૈઃ ॥

સ ચ બાણસહસ્રૈશ્ ચ કૃષ્ણો ગજમ્ અવાકિરત્ ।
ગરુડં ચ મહાતેજા બલભિદ્ ધરિવાહનઃ ॥
ભૂમિષ્ઠાભ્યાં રથાભ્યાં તૌ તદ્ અહઃ શત્રુદારણૌ ।
યુયુધાતે મહાત્માનૌ નારાયણસુરાધિપૌ ॥
ચકમ્પ વસુધા કૃત્સ્ના નૌર્ જલસ્થેવ ભારત ।
દિશાં દાહેન દિગ્દેશાઃ સંવૃતાશ્ ચ સમન્તતઃ ॥
ચેલુર્ ગિરિવરાશ્ ચૈવ પેતુશ્ ચ શતશો દ્રુમાઃ ।
પેતુશ્ ચ ધરણીપૃષ્ઠે મર્ત્યા ધર્મગુણાન્વિતાઃ ॥
નિર્ઘાતાઃ શતશશ્ ચાન્યે પેતુસ્ તત્ર નરાધિપ ।
ઊહુશ્ ચ સરિતઃ સર્વાઃ પ્રતિસ્રોતો વિશાં પતે ॥
વિષ્વગ્ વાતા વવુશ્ ચૈવ પેતુર્ ઉલ્કાશ્ ચ નિષ્પ્રભાઃ ।
મુહુર્ મુહુર્ ભૂતસંઘા રથનાદેન મોહિતાઃ ॥
પ્રજજ્વાલ જલે ચૈવ વહ્નિર્ જનપદેશ્વર ।
યુયુધુશ્ ચ ગ્રહૈઃ સાર્ધં ગ્રહા નભસિ સર્વતઃ ॥
જ્યોતીંષિ શતશઃ પેતુઃ સ્વર્ગાચ્ ચ ધરણીતલે ।
દિશાં ગજાઃ પ્રકુપિતા નાગાશ્ ચ ધરણીતલે ॥
ગર્દભારુણસંસ્થાનૈશ્ છન્નાભ્રૈશ્ ચાવૃતં નભઃ ।
વિનદદ્ભિર્ મહારાવૈર્ ઉલ્કાશોણિતવર્ષિભિઃ ॥
ન ભૂર્ ન દ્યૌર્ ન ગગનં નરેન્દ્રવૃષભાભવન્ ।
સ્વસ્થાનિ સુરવીરૌ તૌ દૃષ્ટ્વા યુદ્ધગતૌ તદા ॥
જેપુર્ મુનિગણા મન્ત્રાઞ્ જગતો હિતકામ્યયા ।
બ્રાહ્મણાશ્ ચ મહાત્માનો વ્યતિષ્ઠંસ્ તેષુ સત્વરાઃ ॥
તતો બ્રહ્મા મહાતેજાઃ કશ્યપં વાક્યમ્ અબ્રવીત્ ।
ગચ્છ વધ્વા સહાદિત્યા પુત્રૌ વારય સુવ્રત ॥
સ તથેતિ તદા દેવમ્ ઉક્ત્વા પદ્મનભં મુનિઃ ।
જગામ રથમ્ આસ્થાય તસ્થૌ નરવરાન્તિકે ॥
સ્થિતં તુ કશ્યપં દ્ર્ષ્ટ્વા સહાદિત્યા તદાન્તરા ।
ઉભૌ રથાભ્યાં ધરણીમ્ અવતીર્ણૌ મહાબલૌ ॥
ન્યસ્તશસ્ત્રૌ ચ તૌ વીરૌ વવન્દતુર્ અરિંદમૌ ।
પિતરૌ ધર્મતત્ત્વજ્ઞૌ સર્વભૂતહિતે રતૌ ॥
ઉભૌ ગ્રહાય હસ્તાભ્યામ્ અદિતિસ્ ત્વ્ અબ્રવીદ્ વચઃ ।
અસોદરાવ્ ઇવૈવં કિમ્ અન્યોન્યં હન્તુમ્ ઇચ્છથ ॥
સ્વલ્પમ્ અર્થં પુરસ્કૃત્ય પ્રવૃત્તમ્ અતિદારુણમ્ ।
સદૃશં નેતિ પશ્યામિ સર્વથા મમ પુત્રયોઃ ॥
શ્રોતવ્યં યદિ માતુશ્ ચ પિતુશ્ ચૈવ પ્રજાપતેઃ ।
ન્યસ્તશસ્ત્રૌ સ્થિતૌ ભૂત્વા કુરુતં વચનં મમ ॥
તથેત્ય્ ઉક્ત્વા ચ તૌ દેવૌ સ્નાતુકામૌ મહાબલૌ ।
ગઙ્ગાં જગ્મતુર્ એવાથ પ્રજલ્પન્તૌ પરસ્પરમ્ ॥
ત્વં પ્રભુર્ લોકકૃત્ કૃષ્ણ રાજ્યે ઽહં સ્થાપિતસ્ ત્વયા ।
સ્થાપયિત્વા કથં નામ પુનર્ મામ્ અવમન્યસે ॥

ભ્રાતૃત્વમ્ ઉપગમ્યૈવં જ્યેષ્ઠત્વં પ્રતિપૂજ્ય ચ ।
કથં કમલપત્રાક્ષ નિર્વાણં કર્તુમ્ અર્હસિ ॥
સ્નાતૌ તુ જાહ્નવીતોયે પુનર્ અભાગતૌ નૃપ ।
યત્રાદિતિઃ કશ્યપશ્ ચ મહાત્માનૌ દૃઢવ્રતૌ ॥
પ્રિયસંગમનં નામ તં દેશં મુનયો ઽવદન્ ।
યત્ર તૌ સંગતૌ ચોભૌ પિતૃભ્યાં કમલેક્ષણૌ ॥
તતઃ શક્રસ્ય કૌરવ્ય પ્રાપ્તા વાસાજિરં તદા ।
યત્ર દેવગણાઃ સર્વે સમેતા ધર્મચારિણઃ ॥
તતો યયુર્ વિમાનૈર્ તુ દેવાઃ સર્વે ત્રિવિષ્ટપમ્ ।
ઋદ્ધ્યા પરમયા યુક્તાસ્ તેષામ્ એવાનુરૂપયા ॥
કશ્યપશ્ ચાદિતિશ્ ચૈવ તથા શક્રજનાર્દનૌ ।
વિમાનમ્ એકમ્ આરુહ્ય ગતા રાજંસ્ ત્રિવિષ્ટપમ્ ॥
તે શક્રસદનં પ્રાપ્તા રમ્યં સર્વગુણાન્વિતમ્ ।
ઊષુર્ એકત્ર કૌરવ્ય મુદિતા ધર્મચારિણઃ ॥
શચી તુ કશ્યપં પત્ન્યા સહિતં ધર્મવત્સલા ।
ઉપાચરન્ મહાત્માનં સર્વભૂતહિતે રતા ॥
તતસ્ તસ્યાં પ્રભાતાયાં રજન્યામ્ અબ્રવીદ્ ધરિમ્ ।
અદિતિર્ ધર્મતત્ત્વજ્ઞા સર્વભૂતહિતંકરમ્ ॥
ઉપેન્દ્ર દ્વારકં ગચ્છ પારિજાતં નયસ્વ ચ ।
વધ્વા સંપ્રાપયસ્વેમં પુણ્યકં હૃદયેપ્સિતમ્ ॥
પુણ્યકે સત્યયા પ્રાપ્તે પુનર્ એષ ત્વયા તરુઃ ।
નન્દને પુરુષશ્રેષ્ઠ સ્થાપ્યઃ સ્થાને યથોચિતે ॥
એવમ્ અસ્ત્વ્ ઇતિ કૃષ્ણેન દેવમાતા યશસ્વિની ।
ઉક્તા ધર્મગુણૈર્ યુક્તા યાદવેન મહાત્મના ॥
તતો ઽભિવાદ્ય પિતરં માતરં ચ જનાર્દનઃ ।
મહેન્દ્રં સહ શચ્યા ચ પ્રતસ્થે દ્વારકાં પ્રતિ ॥
દદૌ કૃષ્ણાય પૌલોમી નિયોગાત્ કુરુનન્દન ।
સર્વાસામ્ એવ કૃષ્ણસ્ય ભાર્યાણાં ધર્મચારિણી ॥
દિવ્યાનાં સર્વરત્નાનાં વાસસાં ચ મનસ્વિની ।
નાનારાગવિરક્તાનાં સદૈવારજસામ્ અપિ ॥
ભાર્યાણાં ચ સહસ્રાણિ યાનિ ષોદશ માધવે ।
તાનિ સંભાવયેથાસ્ ત્વં વસ્ત્રૈર્ આભરણૈસ્ તથા ।
પ્રતિગૃહ્ય મહાતેજાઃ પ્રયયૌ દ્વારકાં પ્રતિ ॥
સંપૂજયમાનો દ્યુતિમાન્ ખેચરૈઃ પુણ્યકર્મભિઃ ।
સસાત્યકિઃ સપુત્રશ્ ચ પ્રાપ્તો રૈવતકં ગિરિમ્ ॥
સ તત્ર સ્થાપયિત્વા ચ પારિજાતં વરદ્રુમમ્ ।
સાત્યકિં પ્રેષયામ્ આસ દ્વારકાં દ્વારમાલિમીમ્ ॥
પારિજાતમ્ ઇહાનીતં મહેન્દ્રસદનાન્ મયા ।
નિવેદય મહાબાહો ભૈમાનાં ભૈમવર્ધન ॥
અદ્ય દ્વારવતીં ચૈવ પારિજાતં મહાદ્રુમમ્ ।

પ્રવેશયિષ્યે નગરે શોભા પ્રક્રિયતાં શુભા ॥
ઇત્ય્ ઉક્તઃ સત્યકો ગત્વા તથોક્ત્વા પુનર્ આગતઃ ।
કુમારૈર્ નાગરૈઃ સાર્ધં સામ્બપ્રભૃતિભિઃ પ્રભો ॥
તતો ઽગ્રતઃ પારિજાતમ્ આરોપ્ય ગરુડે તદા ।
પ્રદ્યુમ્નો દ્વારકાં રમ્યાં વિવેશ રથિનાં વરઃ ॥
શૈબ્યાદિહયયુક્તેન રથેનાનુયયૌ હરિઃ ।
તસ્યાનુ રથમુખ્યેન સત્યકઃ સામ્બ એવ ચ ॥
યે ત્વ્ અન્યે નૃપ વાર્ષ્ણેયા યાનૈર્ બહુવિધૈસ્ તથા ।
યયુઃ પ્રહૃષ્ટાસ્ તત્ કર્મ પૂજયન્તો મહાત્મનઃ ॥
સત્યકાદ્ વિસ્તરં શ્રુત્વા યાદવા નાગરાસ્ તથા ।
વિસ્મયં પરમં જગ્મુર્ અપ્રમેયસ્ય કર્મણઃ ॥
તં દિવ્યકુસુમં વૃક્ષં દૃષ્ટ્વાનર્તનિવાસિનઃ ।
રાજન્ ન તતૃપુર્ હૃષ્ટાઃ પશ્યમાના મહોદયમ્ ॥
તમ્ અદ્ભુતમ્ અચિન્ત્યં ચ મદકેલિકિલાણ્ડજમ્ ।
વૃક્ષોત્તમં પશ્યતાં વૈ વૃદ્ધાનામ્ અગમજ્ જરા ॥
યે ત્વ્ અન્ધચક્ષુષઃ સર્વે તે ઽભવન્ દિવ્યચક્ષુષઃ ।
વિરોગા રોગિણશ્ ચાસન્ ઘ્રાત્વા ગન્ધં વનસ્પતેઃ ॥
લપન્તઃ કોકિલાઃ શ્વેતાઃ શ્રુત્વાનર્તનિવાસિનઃ ।
બભૂવુર્ હૃષ્ટમનસો વવન્દુશ્ ચ જનાર્દનમ્ ॥
નાનાવિધાનિ તૂર્યાણિ ગેયાનિ મધુરાણિ ચ ।
શુશ્રુવુસ્ તસ્ય વૃક્ષસ્ય નાતિદૂરગતા નરાઃ ॥
યો યં સંકલ્પયામ્ આસ ગન્ધં હૃદ્યં નરસ્ તદા ।
સ તદૈવ તમ્ આજઘ્રે પારિજાતસમુદ્ભવમ્ ॥
તતઃ પ્રવિશ્ય રમ્યાં તુ દ્વારકાં યદુનન્દનઃ ।
વસુદેવં મહાત્માનં દદૃશે દેવકીં તથા ॥
કુકુરાધિપતિં ચૈવ બલં ભ્રાતરમ્ એવ ચ ।
વૃદ્ધાંશ્ ચ યાદવાનાં યે માનાર્હાન્ અમરોપમાન્ ॥
વિસર્જ્ય તાન્ વૈ ભગવાન્ અનાદિનિધનો ઽચ્યુતઃ ।
સંપૂજ્ય ચ યથાન્યાયં સ્વમ્ એવ ભવનં ગતઃ ॥
સ સત્યભામયા વાસં વિવેશ મધુસૂદનઃ ।
પારિજાતં તરુશ્રેષ્ટ્ઃઅં ગ્રહાય ગદપૂર્વજઃ ॥
સા દેવી પૂજયામ્ આસ પ્રહૃષ્ટા વાસવાનુજમ્ ।
પ્રતિજગ્રાહ તં ચાપિ પારિજાતં મહાદ્રુમમ્ ।
મનીષિતેન સ તરુર્ અલ્પો ભવતિ ભારત ।
મહાંશ્ ચ વાસુદેવસ્ય તદ્ અદ્ભુતમ્ ઇવાભવત્ ॥
કદાચિદ્ દ્વારકાં સર્વાં પ્રચ્છાદયતિ ભારત ।
કદાચિદ્ ધસ્તધાર્યસ્ તુ ભવત્ય્ અઙ્ગુષ્ઠસંનિભઃ ॥
નનન્દ સત્યા કૌરવ્ય દેવી પ્રાપ્ય મનોરથમ્ ।
પુણ્યકાર્થં તુ સંભારાન્ સંભર્તુમ્ ઉપચક્રમે ॥
યાનિ દ્રવ્યાણિ કૌરવ્ય જમ્બુદ્વીપે તુ કાનિચિત્ ।

યોગ્યાનિ તાનિ કૃષ્ણેન સંહૃતાનિ મહાત્મના ॥
મુનિં તદા સંસ્મૃતવાન્ સ નારદં @
જનાર્દનઃ સર્વગુણાન્વિતં વશી ।
પ્રતિગ્રહાર્થં વ્રતકસ્ય સત્યયા @
યથોપદિષ્ટસ્ય પુરંદરાનુજઃ ॥
અથ કૃષ્ણસ્ય કૌરવ્ય ધ્યાતમાત્રસ્ તપોધનઃ ।
આજગામ મુનિશ્રેષ્ઠો નારદો વદતાં વરઃ ॥
તં પૂજયિત્વા વિધિવદ્ વાસુદેવો વિશાં પતે ।
પ્રતિગ્રહાર્થં વિધિવચ્ છ્રીમાન્ અભિન્યમન્ત્રયત્ ॥
તતઃ કાલે ચ સંપ્રાપ્તે સ્નાતં દેવો મહામુનિમ્ ।
સંપૂજ્ય માલ્યૈર્ ગન્ધૈશ્ ચ ભોજયામ્ આસ ભારત ॥
સાર્વકામિકમ્ અન્નાદ્યં સર્વભૂતકૃદ્ અવ્યયઃ ।
સત્યયા પ્રિયયા સાર્ધં પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના ॥
પુષ્પદામાવસજ્યાથ કણ્ઠે કૃષ્ણસ્ય ભાવની ।
બબન્ધ કૃષ્ણં સુભગા પારિજાતે વનસ્પતૌ ॥
અદ્ભિર્ દદૌ નારદાય તતો ઽનુજ્ઞાપ્ય કેશવમ્ ।
દેવી ધેનુસહસ્રં ચ કાઞ્ચનસ્ય ચ પર્વતમ્ ॥
હિરણ્યરૂપ્યમિશ્રસ્ય મણિરત્નપ્રભસ્ય ચ ।
તિલમિશ્રસ્ય ચ તથા ધાન્યૈર્ અન્યૈર્ યુતસ્ય ચ ॥
પ્રતિગૃહ્ય તુ તત્ સર્વં નારદો મુનિસત્તમઃ ।
પ્રહૃષ્ટો વદતાં શ્રેષ્ઠો ભુક્ત્વા કેશવમ્ અબ્રવીત્ ॥
ભોઃ કેશવ મદીયસ્ ત્વમ્ અદ્ભિર્ દત્તો ઽસિ સત્યયા ।
સ ત્વં મામ્ અનુગચ્છસ્વ કુરુ યદ્ યદ્ બ્રવીમ્ય્ અહમ્ ॥
પ્રથમઃ કલ્પઃ ઇત્ય્ એવમ્ અબ્રવીન્ મધુસૂદનઃ ।
વ્રજન્તમ્ અનુવવ્રાજ નારદં ચ જનાર્દનઃ ॥
પરિહાસં બહુવિધં કૃત્વા મુનિવરસ્ તદા ।
તિષ્ઠસ્વ ગચ્છામીત્ય્ ઉક્ત્વા પરિહાસવિચક્ષણઃ ॥
અપનીય તતઃ કણ્ઠાત્ પુષ્પદામૈનમ્ અબ્રવીત્ ।
કપિલાં ગાં સવત્સાં ભો નિષ્ક્રયાર્થં પ્રયચ્છ મે ॥
કૃષ્ણાજિનં તિલૈઃ પૂર્ણં પ્રયચ્છ ચ સકાઞ્ચનમ્ ।
એષો ઽત્ર નિષ્ક્રયઃ કૃષ્ણ વિહિતો વૃષકેતુના ॥
તથેત્ય્ ઉક્ત્વા હૃષીકેશસ્ તથા ચક્રે જનાધિપ ।
સ ઉવાચ મુનિશ્રેષ્ઠં રહિતે મધુસૂદનઃ ।
વરં વરય ધર્મજ્ઞ યસ્ તે નારદ કાઙ્ક્ષિતઃ ।
તં તે દાતાસ્મિ ધર્મજ્ઞ પરા પ્રીતિર્ હિ મે ત્વયિ ॥
નિત્યમ્ એવાસ્તુ મે પ્રીતો ભવાન્ વિષ્ણો સનાતન ।
ત્વત્પ્રભાવાચ્ ચ સાલોક્યં વ્રજેયં તે મહામતે ॥
અયોનિજો ભવેયં ચ નારાયણ સતાં ગતે ।
ભવેયં બ્રાહ્મણશ્ ચૈવ પુનર્જાત્યન્તરેષ્વ્ અહમ્ ॥
એવમ્ અસ્ત્વ્ ઇતિ તં દેવો વિષ્ણુઃ પ્રોવાચ ભારત ।

તુતોષ ચ તતો ધીમાન્ નારદો મુનિસત્તમઃ ॥
ષોડશ સ્ત્રીસહસ્રાણિ વિષ્ણોર્ અતુલતેજસઃ ।
નિમન્ત્રિતાનિ કૌરવ્ય સત્યયા હરિકન્યયા ॥
તાસાં દદૌ સંનિયોગમ્ એકૈકં હરિવલ્લભા ।
શચ્યા યો વાસુદેવસ્ય પુરા દત્તો નરાધિપ ॥
પારિજાતો વસંસ્ તત્ર તતઃ પ્રવવૃધે તદા ।
આજ્ઞયા વાસુદેવસ્ય નારદેન મહાત્મનઃ ॥
નિમન્ત્રિતા ગણાઃ સર્વે કેશવેન મહાત્મના ।
વિભૂતિં પારિજાતસ્ય દદૃશુઃ કુરુનન્દન ॥
પાણ્ડવાંશ્ ચાનયામ્ આસ સહૈવ પૃથયા હરિઃ ।
દ્રૌપદ્યા ચ મહાતેજાસ્ તથૈવ ચ સુભદ્રયા ॥
શ્રુતશ્રવાં ચ સસુતાં ભીષ્મકં સસુતં તથા ।
અન્યાન્ અપિ ચ કૌરવ્ય મિત્રસંબન્ધિબાન્ધવાન્ ॥
રેમે ચ સહ પાર્થેન ફાલ્ગુનેન જનાર્દનઃ ।
સાન્તઃપુરો મહાતેજાઃ પરમર્દ્ધ્યાવસન્ નૃપ ॥
સંવત્સરે તતો યાતે કેશિહામરસંનિભઃ ।
પારિજાતં પુનઃ સ્વર્ગમ્ અનયત્ સર્વભાવનઃ ॥
તત્રાદિતિં કશ્યપં ચ દૃષ્ટ્વા સ્વપિતરૌ પ્રભુઃ ।
શક્રેણ સહિતો ધીમાન્ અપ્રમેયપરાક્રમઃ ॥
તમ્ ઉવાચાદિતિર્ માતા પ્રણતં મધુસૂદનમ્ ।
સૌભ્રાત્રમ્ અસ્તુ વામ્ એવં નિત્યં ચામરસત્તમ ॥
મનોરથં મમૈતં ત્વં પૂરયસ્વ જનાર્દન ।
તથેત્ય્ એવાબ્રવીત્ કૃષ્ણસ્ તતો માતરમ્ આત્મવાન્ ॥
આમન્ત્રયિત્વા પિતરૌ દેવરાજાનમ્ અબ્રવીત્ ।
વાસુદેવો મહાતેજાઃ કાલપ્રાપ્તમ્ ઇદં વચઃ ॥
મહાદેવેન દેવેશ સંદિષ્ટો ઽસ્મિ મહાત્મના ।
અન્તર્ભૂમિતલે વધ્યાન્ અસુરાન્ પ્રતિ માનદ ॥
તદ્ ઇતો દશરાત્રેણ હન્તાહમ્ અસુરોત્તમાન્ ।
તત્રોપરિષ્ટાત્ સ્થાતવ્યં પ્રવણેન મહાત્મના ॥
જયન્તેન ચ વીરેણ દાનવાનાં જિઘાસયા ।
એકો ઽત્ર માનુષો દેવો દેવપુત્રસ્ તથાપરઃ ॥
અવધ્યાઃ કિલ તે દેવૈર્ બ્રહ્મણો વરદર્પિતાઃ ।
અસ્માભિઃ કિલ હન્તવ્યા માનુષત્વમ્ ઉપાગતૈઃ ॥
તથેતિ કૃષ્ણં સ હરિઃ પ્રીતરૂપસ્ તદાબ્રવીત્ ।
સસ્વજાતે ઽથ તૌ દેવાવ્ અન્યોન્યં જનમેજય ॥
દદૌ કિરીટં કૃષ્ણાય શક્રો ઽમૃતસમુદ્ભવમ્ ।
પ્રીતાત્મા કુરુશાર્દૂલ કુણ્ડલદ્વયમ્ એવ ચ ॥
પુણ્યકાનાં મમોત્પત્તિં કથયસ્વ દ્વિજોત્તમ ।
દ્વૈપાયનપ્રસાદેન સર્વં હિ વિદિતં તવ ॥
ઉમયા પુણ્યકવિધિર્ નરેન્દ્રોત્પાદિતઃ પુરા ।

શૃણુ યેન વિધાનેન લોકે દ્જર્મભૃતાં વર ॥
સ્વર્ગાન્ નીતે પારિજાતે કૃષ્ણેનાક્લિષ્ટકર્મણા ।
યયૌ દ્વારવતીં ધીમાન્ નારદો મુનિસત્તમઃ ॥
દેવાસુરે નૃપશ્રેષ્ઠ સંગ્રામે સમુપસ્થિતે ।
ષટ્પુરસ્ય વધે ઘોરે મહાદેવાજ્ઞયાનઘ ।
કૃષ્ણેન સહિતં વિપ્રં નારદં ધર્મવિત્તમમ્ ।
આસીનં પરિપપ્રચ્છ રુક્મિણી ભૈષ્મકી નૃપ ॥
તત્ર જામ્બવતી દેવી સત્યમ્હામા ચ ભામિની ।
ગાન્ધારરાજપુત્રી ચ યોગયુક્તા નરાધિપ ॥
દેવ્યશ્ ચ નૃપ કૃષ્ણસ્ય બહ્વ્યો ઽન્યા વૈ સમાગતાઃ ।
કુલશીલગુણોપેતા ધર્મશીલાઃ પતિવ્રતાઃ ॥
મુને ધર્મભૃતાં શ્રેષ્ઠ સર્વજ્ઞાનભૃતાં વર ।
ઉત્પત્તિં પુણ્યકાનાં ત્વંન્ વક્તુમ્ અર્હસ્ય્ અશેષતઃ ॥
વિધિં ચ ફલયોજં યે દાનકાલં તથૈવ ચ ।
કૌતૂહલં નઃ પરમં તચ્ છિન્ધિ દ્વિપદાં વર ॥
શૃણુ વૈદર્ભિ ધર્મજ્ઞે સપત્નીભિઃ સહાનઘે ।
પુણ્યકાનાં વિધિઃ પ્રોક્તો યથા દેવ્યોમયા પુરા ॥
ચચારોમા વ્રતં દેવિ પુણ્યકાનાં શુચિવ્રતા ।
વ્રતાવસાને ઽથ તયા સખ્યો દેવિ નિમન્ત્રિતાઃ ॥
અદિત્યાદ્યાઃ સુતાઃ સર્વા દક્ષસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ ।
પૌલોમી ચ શચી દેવી ખ્યાતા લિકે પતિવ્રતા ॥
રોહિણી ચ મહાભાગા સોમસ્યદયિતા સતી ।
ફલ્ગુની ચ તહ્તા પૂર્વા રેવતી ચ વિસાં પતે ॥
તથા શતભિષા ચૈવ મઘા ચ કુરુનન્દન ।
એતાભિર્ હિ મહાદેવી પૂર્વમ્ આરાધિતા સતી ॥
ગઙ્ગા સરસ્વતી ચૈવ ચેલગઙ્ગા ચ નિમ્નગા ।
તથા વૈતરણી ચૈવ ગણ્ડકી યા ચ ભારત ॥
અન્યાશ્ ચ સરિતો રમ્યા લોપામુદ્રા ચ ભારત ।
સત્યશ્ ચાન્યા જગદ્દેવિ ધારયન્તિ હિ તાઃ શુભાઃ ॥
શુભાશ્ ચ ગિરિનન્દિન્યો વહ્નિકન્યાશ્ ચ સુવ્રતાઃ ।
સ્વાહા વહ્નિપ્રિયા દેવી સાવિત્રી ચ યશસ્વિની ॥
ઋદ્ધિઃ કુબેરકાન્તા ચ જલેશમહિષી તથા ।
ભાર્યા પિતૃપતેશ્ ચૈવ વસુપત્ન્યસ્ તથૈવ ચ ॥
હ્રીઃ શ્રીર્ ધૃતિસ્ તથા કીર્તિર્ આશા મેઘા ચ સુવ્રતા ।
પ્રીતિર્ મતિશ્ ચ ખ્યાતિશ્ ચ સંયતિશ્ ચ તપોધનાઃ ।
દેવ્યઃ સત્યસ્ તથૈવાન્યાઃ સર્વભૂતહિતે રતાઃ ॥
તાસાં વ્રતાવસાને ચ પૂજાં ચક્રે ઽમ્બિકા તદા ।
તિલરત્નમયં દત્ત્વા પર્વતં સર્વધાન્યવત્ ।
વાસોભિર્ બહુભિર્ મુખ્યૈર્ નાનારાગૈઃ સુમધ્યમે ॥
પ્રતિગૃહ્ય તુ તાં પૂજાં દત્તાં દેવ્યા તપોધનાઃ ।

ઉપવિષ્ટાઃ કથાશ્ ચિત્રાઃ કુર્વન્ત્યો ભર્તૃદેવતાઃ ॥
પુણ્યકાર્થં કથાસ્ તાસામ્ આસન્ દેવી શશંસ યાઃ ।
વિધિં ચ પુણ્યકસ્યાથ સતીનાં ભર્તૃદેવતે ॥
તાસાં મતેન સાધ્વીનાં સર્વાસાં સોમનન્દિની ।
પર્યપૃચ્છદ્ ઉમાં દેવીં પુણ્યકાનાં વિધિં વરમ્ ॥
ઉમા તાસાં પ્રિયાર્થં તુ પુણ્યકાન્ય્ અબ્રવીત્ તદા ।
સમક્ષં મમ વૈદર્ભિ સર્વભૂતહિતે રતા ॥
મમૈવ ચોમયા દત્તઃ સ તદા રત્નપર્વતઃ ।
પ્રતિગૃહ્ય મયા ચૈવ કૃતો બ્રાહ્મણાચ્ છુભે ॥
ઉમા ત્વ્ અરુન્ધતીં સાધ્વીમ્ આમન્ત્ર્ય યદ્ અભાષત ।
શૃણુ કલ્યાણિ વક્ષ્યામિ સર્વાભિઃ સહિતા શુભે ॥
પુણ્યકાનાં વિધિં કૃત્સ્નં યથાવદ્ અનુપૂર્વશઃ ।
યથા ચૈવ મયા દૃષ્ટસ્ તત એષ વિધિઃ શુભે ॥
સર્વજ્ઞાહં યદા ભર્તુઃ પ્રસાદેન શૌચિસ્મિતે ।
તદા પુરા મયાદિષ્ટો દૃષ્ટઃ પુણ્યવિધિઃ શુભઃ ॥
સનાતનઃ પુણ્યવિધિર્ ઇતિ બુદ્ધ્યાવગમ્યતામ્ ।
મહાદેવપ્રસાદેન મયા દૃષ્ટસ્ ત્વ્ અરુન્ધતિ ॥
પુણ્યકાનિ ચ સર્વાણિ ચીર્ણવત્ય્ અસ્મ્ય્ અનિન્દિતે ।
અનુજ્ઞયા ભગવતો ભર્તુઃ શર્વસ્ય ધીમતઃ ॥
સતીત્વં ધર્મચરણં યસ્યા નિત્યમખણ્ડિતમ્ ।
સતી યા ધર્મચારિણી ભર્તુર્ નિત્યસુખાન્વિતા ।
પુણ્યકાનાં વિધિસ્ તસ્યાઃ પુરાણે પરિકીર્તિતઃ ॥
દાનોપવાસપુણ્યાનિ સુકૃતાન્ય્ અપ્ય્ અરુન્ધતિ ।
નિષ્ફલાન્ય્ અસતીનાં હિ પુણ્યકાનિ તથા શુભે ॥
યા વઞ્ચયન્તિ ભર્તારં યોનિદુષ્ટાશ્ ચ યાઃ સ્ત્રિયઃ ।
યોનિદુષ્ટાત્ પુણ્યફલં નાશ્નન્તિ નિરયંગમાઃ ॥
સાધ્વ્યો જગદ્ ધારયન્તિ સુશીલાઃ પતિદેવતાઃ ।
અનન્યા ધર્મનિત્યાશ્ ચ સતાં પન્થાનમ્ આશ્રિતાઃ ॥
અવાગ્દુષ્ટાઃ શૌચિયુક્તા ધૃતિમત્યાઃ શુભવ્રતાઃ ।
સતતં સાધુવાદિન્યો ધારયન્તિ જગત્ ખલુ ॥
વ્યાધિતઃ પતિતો વાપિ દીનો વાપિ કત્ખંચન ।
ન ત્યક્તવ્યઃ સ્ત્રિયા ભર્તા ધર્મ એષ સનાતનઃ ॥
અકાર્યકારિણં વાપિ પતિતં વાપિ નિર્ગુણમ્ ।
સ્ત્રી પતિં તારયત્ય્ એવ તથાત્માનં શુભાનને ॥
યોનિદુષ્ટસ્ત્રિયો નાસ્તિ પ્રાયશ્ચિત્તં હતૈવ સા ।
વાગ્દુષ્ટે વિહિતં સદ્ભિઃ પ્રાયશ્ચિત્તં પુરાતને ॥
ભર્તુશ્ છન્દેન કર્તવ્યં વ્રતકં સર્વદા સ્ત્રિયા ।
ઉપવાસો ઽપિ વા સત્યે કાણ્ક્ષન્ત્યા સુકૃતાં ગતિમ્ ॥
કલ્પાન્તરસહસ્રેષુ ન સ્ત્રી સા લભતે ગતિમ્ ।
તિર્યગ્યોનિસહસ્રેષુ પચ્યતે યોનિવિપ્લવાત્ ॥

યદિ સ્યાન્ નામ માનુષ્યં સ્ત્રી લભેદ્ અસતી સતી ।
ચણ્ડાલયોનૌ દુર્મેધા જાયતે કુક્કુરાશના ॥
ભર્તા દેવઃ સદા સ્ત્રીણાં સદ્ભિર્ દૃષ્ટસ્ તપોધને ।
યસ્યા હિ તુષ્યતે ભર્તા સા સતી ધર્મચારિણી ॥
કૌતૂહલહતાનાં તુ સ્ત્રિણાં લોકો ન શોભનઃ ॥
ભર્તર્ય્ એવ મનો યાસાં સદ્ભાવેન વ્યવસ્થિતમ્ ।
કર્મણા મનસા વાચા પતિં નાતિચરન્તિ યાઃ ।
તાસાં પુણ્યફલં સૌમ્યે પુણ્યકૈઃ સમુદાહૃતમ્ ॥
પુણ્યકાનાં વિધિં કૃત્સ્નં સ્વર્લોકં પ્રતિ શોભને ।
નિબોધ સહ સર્વાભિર્ દૃષ્ટો યસ્ તપસા મયા ॥
સ્નાત્વા સ્ત્રી પ્રતર્ ઉત્થાય પતિં વિજ્ઞાપયેત્ સતી ।
ઉપવાસાર્થમ્ અથ વા વ્રતકાર્યં ધૃતવ્રતે ॥
શ્વશુરાભ્યાં ચ ચરણૌ સતતં સંનમસ્ય ચ ।
ગ્રહાયૌદમ્બરં પાત્રં સકુશં સાક્ષતં તથા ॥
ગોશૃઙ્ગં દક્ષિણં સિચ્ય પ્રતિગૃહ્ણીત તજ્ જલમ્ ।
તતો ભર્તુઃ સતી દદ્યાત્ સ્નાતસ્ય પ્રયતસ્ય ચ ॥
આત્મનો ઽથ નિષેક્તવ્યં તતઃ શિરસિ તજ્ જલમ્ ।
ત્રૈલોક્યે સર્વતીર્થેષુ સ્નાનમ્ એતદ્ ઉદાહૃતમ્ ॥
ઉપવાસેષુ કર્તવ્યમ્ એતદ્ ધિ વ્રતકેષુ ચ ।
સ્નાનમ્ એતદ્ ધિ સામાન્યં સ્ત્રીણાં પુંસાં ચ ભાવિનિ ॥
અરુન્ધતિ મયા દૃષ્ટં તપસા હરતેજસા ।
અશલ્યવિદ્ધં શયનમ્ આસનં ચ તથાવિધમ્ ।
સ્વયં પ્રક્ષાલનં ચાપિ પાદયોર્ અનુશબ્દિતમ્ ॥
અશ્રુપ્રપાતો રોષશ્ ચ કલહશ્ ચ કૃતઃ સતિ ।
ઉપવાસાદ્ વ્રતાદ્ વાપિ સદ્યો ભ્રંશયતિ સ્ત્રિયઃ ॥
શુક્લમ્ એવ સદા વાસઃ પ્રશસ્તં ચન્દ્રસંભવે ।
અન્તર્વાસં ચોપરં ચૈવ ઉપવાસે વ્રતે તથા ॥
પાદુકાર્યં ત્ર્ણૈઃ કાર્યં સર્વદા વ્રતકે સતિ ।
ઉપવાસે ઽપિ ચ વિધિર્ એષ એવ પ્રકીર્તિતઃ ॥
અઞ્જનં રોચનં ચાપિ ગન્ધાન્ સુમનસસ્ તથા ।
વ્રતકે ચોપવાસે ચ નિત્યમ્ એવ વિવર્જયેત્ ॥
દન્તકાષ્ટં શિરઃસ્નાનમ્ ઉદ્વર્તનમ્ અથાપિ વા ।
વિવર્જિતં મૃદા સર્વઃ શૌચર્થસ્ તુ વિધીયતે ॥
બિલ્વામૃતફલૈર્ નિત્યં શ્રીફલૈશ્ ચ સમાચરેત્ ।
પ્રક્ષાલનં વૈ શિરસઃ સદા મૃન્મિશ્રિતૈર્ જલૈઃ ॥
શિરસો ઽભ્યઞ્જનં સૌમ્યે નૈવમ્ એતત્ પ્રશસ્યતે ।
ન પાદયોર્ ન ગાત્રસ્ય સ્નેહેનેતિ સ્થિતિઃ સ્મૃતા ॥
ગોયાનમ્ ઉષ્ટ્રયાનં ચ ખરયાનં ચ વર્જિતમ્ ।
નગ્નસ્નાનં ચ સતતં વ્રતે ચાપ્ય્ ઉપવાસકે ॥
નદીજલં પ્રસ્રવજં પ્રશસ્તં સોમનન્દિનિ ।

શુભે તડાગવાપ્ય્ આદૌ વિસ્તીર્ણે જલજાયુતે ॥
ગત્વા સ્નાનં પ્રશસ્તં તુ સદૈવે ખલુ સર્વથા ।
અલાભે ત્વ્ અવરુદ્ધા સ્ત્રી ઘટસ્નાનં સમાચરેત્ ॥
નવૈશ્ ચ કુમ્ભૈઃ સ્નાતવ્યં વિધિર્ એષ પુરાતનઃ ।
સ્નાનં ચ કાર્યં શિરસા તપઃફલમ્ અવાપ્નુયાત્ ॥
વિધિનૈતેન કૃત્સ્નેન સ્ત્રી સદા ભતૃદેવતા ।
ચરેત્ સંવત્સરં દાન્તા ષણ્માસાન્ માસમ્ એવ વા ॥
સ્ત્રિયો હ્ય્ આવાહયેત્ સાધ્વીર્ એકાદશ સમાધિના ।
સ્વયં ચૈવ વિધિર્ દૃષ્ટો વ્રતકાનાં વિધિઃ શુભઃ ॥
અદ્ભિર્ દદ્યાત્ સતી સર્વા યા મૂલવ્રતિની ભવેત્ ।
તાસાં તુ નિષ્ક્રયો દેયો દેશકાલાનુરૂપતઃ ॥
તતો માસાન્તશુક્લસ્ય તિથૌ ચ નવમી તથા ।
આરાધયિત્વા કર્તવ્યં વ્રતકસ્યાપવર્જનમ્ ॥
ઉપવાસમ્ અહોરાત્રં વ્રતકસ્યાપિ નિશ્ચિતા ।
આદૌ ચાન્તે ચ કુર્વીત વ્રતકસ્યાપિ સિદ્ધયે ॥
ક્ષુરકર્મ તતો ભર્તુર્ આત્મનશ્ ચૈવ કારયેત્ ।
ઉત્સાદનં ન સ્નાનં ચ તસ્મિન્ન્ અહનિ સંસ્મૃતમ્ ॥
તતો વિવાહવત્ સ્નાનં વિહિતં પુણ્યકે શુભે ।
મણ્ડનં ચૈવ વિહિતં માલ્યધારણમ્ એવ ચ ॥
કુમ્ભૈસ્ તુ સ્નાપ્યમાનેમં સાધ્વી મન્ત્રમ્ ઉદીરયેત્ ।
ભર્તુઃ પાદૌ નમસ્કૃત્ય મનસા વાથ વા ગિરા ॥
આપો દેવ્યો ઋષીણાં હિ વિશ્વધાત્ર્યો @
દિવ્યા માદન્ત્યા યાઃ શંકરા ધર્મધાત્ર્યઃ ।
હિરણ્યવર્ણાઃ પાવકાઃ શિવતમેન @
રસેન શ્રેયસે માં જુષન્તુ ॥
અપામ્ એષ સ્મૃતો મન્ત્રઃ સર્વત્રાન્યત્ર મે શૃણુ ।
મન્ત્રં પુરાણવિહિતં સ્ત્રીણાં સર્વાઙ્ગશોભને ॥
શુભાવ્યયા ગુણિની યુક્તધર્મા @
ભર્ત્રા સાકં મમ દાસ્યા વતેણ્યા ।
મા કર્મણા મનસા વાપિ વાચા @
ભર્તુર્ ભવેયં રુશતી સ્યાં વશંગા ॥
સપત્નીનામ્ અધિ નિત્યં ભવેયં @
સુપુત્રા સ્યાં સુભગા ચારુરૂપા ।
સંપન્નહસ્તા ગુણવાદિની ચ @
સર્વામના સ્યાં ન દરિદ્રા ભવેયમ્ ॥
પતિશ્ ચ મે સ્યાત્ સુમુખો મત્પ્રતીક્ષો @
નિત્યં મદ્ભક્તઃ સ્યામ્ન્ મન્મતિર્ મદ્ગતિશ્ ચ ।
પ્રીતિશ્ ચ નૌ સ્યાચ્ ચક્રવાકાનુરૂપા @
મનોવિરાગો ન ભવેત્ સાધુ ચ સ્યાત્ ॥
લોકાન્ સાધ્વાનામ્ ઉત્તમાનાં વ્રજેયં @

યાભિઃ સર્વં ધાર્યતે વિશ્વરૂપમ્ ।
ઉભે ઉલે યાઃ શુભાઃ પાવયન્તિ @
પિતુર્ ભર્તુશ્ ચ પતિભક્ત્યોર્જિતાશ્ ચ ॥
ભૂમિર્ વાયુર્ જલમ્ આકાશમ્ અગ્નિર્ @
અન્તઃક્ષેત્રજ્ઞઃ પ્રકૃતિર્ યો મહાંશ્ ચ ।
અહંકાર7સ્ ચ મમ સાક્ષ્યે નિયુક્તાઃ @
સ્મરેયુર્ મે નિશ્ચયં ચ વ્રતં ચ ॥
યૈર્ આરબ્ધો દેહિનાં ભૌતિકો ઽયં @
વિધિઃ સત્ત્વાદ્યૈર્ ભૂતયુક્તૈઃ સબીજૈઃ ।
સન્ત્વ્ એતે મે સાક્ષિણઃ સર્વસંસ્થા @
વ્રતે ચાસ્મિન્ નિશ્ચયે ચાપિ વૃત્તે ॥
ચન્દ્રાદિત્યૌ પુણ્યસાક્ષી યમશ્ ચ @
દિશઃ સર્વા દશ ચાત્મા ચ મે ઽયમ્ ।
સન્ત્વ્ એતે વૈ સાક્ષિણઃ સર્વ એવ @
વ્રતે ચાસ્મિન્ નિશ્ચયે ચાપિ નિત્યમ્ ॥
મન્ત્રૈર્ એતૈઃ પુરાણોક્તૈઃ સર્વદ્રવ્યભિમન્ત્રણમ્ ।
વ્રતચર્યાપ્રભૃતિ વૈ પુરાણે સમુદાહૃતમ્ ॥
સ્નાત્વાથ વાસસી દદ્યાદ્ ભર્તુઃ કર્ત્ય સ્વયં શુભે ।
અથાત્મકર્તિતં ન સ્યાચ્ છુભે વિઘ્નેન કેનચિત્ ॥
વાસો ઽન્યદ્ એવ દદ્યાચ્ ચ શ્વેતં મુખ્યં નવં શુચિ ।
સ્વકર્તિતં સૂત્રતન્તું વાસસા તેન મિશ્રયેત્ ॥
તતો દ્વિજં શુચિં દાન્તં જ્ઞાનવિજ્ઞાનકોવિદમ્ ।
ભોજયેચ્ ચ યથાશક્તિ સહ ભર્ત્રા સુમધ્યમે ॥
બ્રાહ્મણસ્યાપિ દાતવ્યં વાસોયુગ્મં મહામતે ।
શય્યા યાનં ગૃહં ધાન્યં દાસીદાસં તથૈવ ચ ॥
અલંકારઃ શક્તિતશ્ ચ રત્નપર્વત એવ ચ ।
સર્વધાન્યસમુન્મિશ્રસ્ તિલૈશ્ ચ સવિશેષતઃ ।
વાસોભિશ્ ચ પ્રતિચ્છન્નો નાનાવર્ણૈર્ અરુન્ધતિ ॥
હસ્ત્યશ્વાજરથાશ્ ચૈવ દેયા ગૌર્ એવ ચ ધ્રુવમ્ ॥
લવણપ્રતિમાં દદ્યાન્ નવનીતસ્ય ચાપરામ્ ।
ગુડસ્ય મધુનશ્ ચૈવ સુવર્ણસ્ય ચ શોભનામ્ ॥
તથૈવ સર્વગન્ધાનાં રસાનાં પૃથગ્ એવ ચ ।
તથા સુમનસાં દદ્યાદ્ રૂપસ્યૌદુમ્બરસ્ય ચ ॥
ફલાનાં ચૈવ સર્વેષાં વાસસામ્ અપિ નન્દિનિ ।
ચિત્રપ્રતિકૃતિં ચૈવ યાંશ્ ચાન્યાન્ અપ્ય્ અભીપ્સ્યતિ ॥
શિલાપ્રતિકૃતિં ચૈવ દધ્નો ઽથ પયસસ્ તથા ।
સર્પિષા દૂર્વયા ચૈવ યાંશ્ ચાન્યાન્ અપ્ય્ અભીપ્સતિ ॥
કાલદેશાનુરૂપં ચ દેયં વિભવતઃ સતિ ।
અલ્પં વા બહુલં વાપિ ભર્તુશ્ છન્દેન સર્વદા ॥
તિલપાત્રં પ્રદાતવ્યં ન દેયં ન તુ શોભને ।

ગૌસ્ ત્વ્ અવશ્યં પ્રદાતવ્યા કપિલા કાંસ્યમ્ એવ ચ ॥
કૃષ્ણાજિનં ચ સુભગે સતિલં વાસસાન્વિતમ્ ।
આદર્શશ્ ચૈવ કૂર્ચશ્ ચ તથાજિનમ્ અનિન્દિતે ॥
એતદ્ દત્ત્વા સર્વકામાન્ આપ્નોતિ વરવર્ણિની ।
પુરોધિકા પુત્રવતી સુભગા રૂપભાવિની ॥
મૃષ્ટહસ્તા ધનાઢ્યા ચ સ્ત્રી ભવત્ય્ અમલેક્ષાણા ।
ઇચ્છયા લભતે ચૈવ કન્યાં રૂપગુણાન્વિતામ્ ।
ભવન્તિ સુભગાશ્ ચાઢ્યાસ્ તથૈવ ચ પુરોધિકાઃ ।
પુત્રવત્યો ધનાઢ્યાશ્ ચ શીલવત્યશ્ ચ નિત્યદા ॥
અરુન્ધતિ કૃતં હ્ય્ એતન્ મયૈવ પ્રથમં યતઃ ।
ઉમાવ્રતકમ્ ઇત્ય્ એવં ખ્યાતમ્ અત્ર મહીતલે ॥
એતદ્ એવોત્તમં સ્ત્રીણાં વ્રતં તસ્માત્ સમાચરેત્ ।
સર્વકામાન્ અવાપ્નોતિ સ્ત્રી દત્ત્વૈવમ્ અનિન્દિતે ॥
એતદ્ વ્રતકરાજે ચ દેવદેવો વૃષધ્વજઃ ।
પુરાભિષિક્તવાન્ સૌમ્યે પ્રિયાર્થં મમ સર્વકૃત્ ॥
વ્રતકસ્યાવસાને તુ દેયં ભોજ્યં ચ નિત્યદા ।
સ્ત્રીણાં પ્રદેયાઃ કામાશ્ ચ સદૃશાઃ કાલદેશયોઃ ॥
એકૈકસ્ય પ્રદાતવ્યં વ્રતકં વરવર્ણિનિ ।
છન્દતો બ્રાહ્મણાનાં તુ દેયમ્ અન્નં સદક્ષિણમ્ ॥
પાયસં તત્ર દાતવ્યં વ્રતકે નાન્યદ્ ઇષ્યતે ।
નાત્ર પ્રાણિવધઃ કાર્યઃ પુરાણે નિયતા શ્રુતિઃ ॥
અથ દ્વિતીયં વક્ષ્યામિ વ્રતકં સોમસંભવે ।
મહાદેવપ્રસાદેવ દૃષ્ટવત્ય્ અસ્મિ યચ્ છુભે ॥
સર્વાઃ પુત્રફલાઃ નાર્યઃ સદ્ભિર્ એતદ્ ઉદાહૃતમ્ ।
તસ્માદ્ અન્વિષ્યતી દદ્યાત્ સપુત્રકરકાઞ્ શુભે ॥
જ્યેષ્ઠાષાઢૌ શુભૌ માસૌ પુરોક્તં વિધિમ્ આચરેત્ ।
અથ વા જ્યેષ્ઠમ્ એવૈકમ્ આષાઢં વા સમાચરેત્ ॥
તતો માસદ્વયે પૂર્ણે માસે વા વરવર્ણિનિ ।
સપુત્રકરકાન્ દદ્યાત્ ફાણિતપ્રતિપૂરિતાન્ ॥
સર્પિષઃ પયસશ્ ચૈવ દધ્નો ઽથ મધુનો ઽનઘે ।
જલસ્ય ચ તથા દદ્યાત્ પૂરયિત્વા શશિપ્રભે ॥
એકસ્મૈ જ્ઞાનવૃદ્ધાય સુવ્રતાય જિતાત્મને ।
સપુત્રકરકાન્ દદ્યાદ્ યાવન્તો મનસઃ પ્રિયાઃ ॥
ઇચ્છેદ્ દુહિતરં ચેદ્ ધિ સ્ત્રીનામ્ના કારયેત્ તતઃ ।
કિંચિદ્ દ્રવ્યં સુતાકામાત્ સુતાં પ્રાપ્નોત્ય્ અસંશયમ્ ॥
ગૌર્ વાથ કાઞ્ચનં વાપિ દક્ષિણાર્થં પ્રશસ્યતે ।
વિપ્રસ્યાચ્છાદનં દેયમ્ અવશ્યં તુ શુચિસ્મિતે ॥
યજ્ઞોપવીતં વ્રતકે દદ્યાન્ નારી શુચિવ્રતા ।
સપુત્રકરકાણાં તુ વિધિનૈવં વિપશ્ચિતા ॥
અપત્યાખ્યાનયોગેન બ્રાહ્મણેભ્યઃ શુચિસ્મિતે ।