Harivaṃśa, Appendix I · Part 141160

ṛjavaḥ ślāghinaḥ śāntāḥ śāntiṃ kurvantu me sadā //
trayo 'gnayas trayo vedās traividyaṃ kaustubho maṇiḥ /
uccaiḥśravā hayaḥ śrīmān vaidyo dhanvaṃtarir hariḥ //
amṛtaṃ gauḥ suvarṇaṃ ca dadhigaurāś ca sarṣapāḥ /
śuklāḥ samanasaḥ kanyāḥ śvetacchatraṃ yavākṣatāḥ //
dūrvā hiraṇyaṃ gandhāś ca vālavyajanam eva ca /
tathāpratihataṃ cakraṃ mahokṣaś candanaṃ viṣam //
śveto vṛṣaḥ karī mattaḥ siṃho vyāghro hayaḥ śarāḥ /
pṛthivī coddhṛtā lājā brāhmaṇā madhupāyasam //
svastiko vardhamānaś ca nandyāvartaḥ priyaṅgavaḥ /
śrīphalaṃ gomayaṃ matsyā duṃdubhiḥ paṭahasvanaḥ //
ṛṣipatnyaś ca kanyāś ca śrīmad bhadrāsanaṃ dhanuḥ /
rocanā rucakaś caiva nadīnāṃ saṃgamodakam //
suparṇāḥ śatapatrāś ca cakorā jīvajīvakāḥ /
nandīmukho mayūraś ca vajramuktāmaṇidhvajāḥ //
āyuṣyāṇi praśastāni kāryasiddhikarāṇi ca /
puṇyaṃ vai vigatakleśaṃ śrīmad vai maṅgalānvitam /
rāmeṇodāhṛtaṃ pūrvam āyuḥśrījayakāṅkṣiṇā //
yaś cedaṃ śrāvayed vidvān yaś caivaṃ śṛṇuyān naraḥ /
maṅgalāṣṭaśataṃ snāto japet parvaṇi parvaṇi //
vadhabandhaparikleśaṃ vyādhiśokaparābhavam /
na ca prāpnoti vaikalyaṃ paratreha ca nandati //
dhanyaṃ yaśasyām āyuṣyaṃ pavitraṃ vedasaṃmitam //
śrīmat svargyaṃ sadā puṇyam apatyajananaṃ śivam //
śubhaṃ kṣemakaraṃ nṝṇāṃ medhājananam uttamam /
sarvarogapraśamanaṃ sukīrtikulavardhanam //
śraddadhāno dayābhūtaḥ prapaṭhed ātmavān naraḥ /
sarvapāpaviśuddhātmā gatiṃ ca labhate parām //
caturmukhāl labdhavaro babādhe surasattamān /
sa jātu vismayaṃ kurvan diśāṃ dānavasattamaḥ /
anekaśatasāhasrair dānavaiś ca samanvitaḥ /
devalokaṃ jagāmāśu kurvan siṃhadhvaniṃ muhuḥ //
indrasya sadanaṃ gatvā kavāṭaṃ ghaṭṭayan danuḥ /
yudhyatām iti hovāca jayo vā pratidīyatām //
tac chrutvā devarājo 'pi devaiḥ sarvaiḥ samanvitaḥ /
airāvataṃ samāruhya devasainyaiś ca pālitaḥ //
yuddhāya dānavendreṇa narakeṇa mahātmanā /
nirjagāma purāt tasmād dānavānāṃ samīpataḥ /
airāvataṃ samāsthāya tasthau tatra śacīpatiḥ //
tato yuddhaṃ samabhavad dānavānāṃ durātmanām /

devaiḥ śakrasahāyaiś ca nighnatām itaretaram //
devāḥ śaraiḥ samājaghnur dānavān nagasaṃnibhān /
dānavāś ca mahārāja devān indrapurogamān /
nijaghnuḥ samare tatra khaṅgaiḥ prāsaiḥ paraśvadhaiḥ //
siṃhanādaṃ mahac cakrur daityā yudhi mahābalāḥ /
devān babādhire te tu pratyakṣaṃ ca śacīpateḥ //
ārtā yuddhapariśrāntā devāgacchan diśo daśa /
śakreṇa vāritāś cāpi sthātuṃ śaktā na devatāḥ //
tāṃs tu vidrāvitān dṛṣṭvā vṛtrahā balasūdanaḥ /
sthātavyam iti hovāca nirjarān sa mahāprabhuḥ //
dhanur ādāya vidhivaj jyāghoṣaṃ samavāsṛjat /
tataḥ śarasahasrāṇi mumoca yudhi vāsavaḥ //
lokapālās tathā rājan samājagmuḥ samantataḥ /
yakṣaiś ca guhyakaiś caiva saha vaiśravaṇas tathā //
varuṇo yādasāṃ rājā vāruṇaiś ca samanvitaḥ /
nāgaiś ca śatasāhasrair anuyāto digīśvaraḥ //
yamo 'pi rājā rājendra kālamṛtyusamanvitaḥ /
yayau yoddhuṃ mahārāja narakaṃ dānavottamam //
taiḥ sārdhaṃ devarājo 'pi yuddhaṃ cakre mahāmatiḥ /
narako 'pi mahārāja yuddhaṃ cakre sudāruṇam //
hayagrīvo nisumbhaś ca muraś ca ripumardanaḥ /
cakrur yuddhaṃ mahāghoraṃ narakeṇa saha prabho //
lokapālā mahārāja saṃsaktā yoddhum īhate //
hayagrīvo mahārāja varuṇena samāgataḥ /
cakre yuddhaṃ mahāghoraṃ yathā vṛtravadhe purā //
nisumbho daṇḍahastena yamena saha saṃgataḥ /
muro 'pi rājan vikrānto rājarājena saṃgataḥ //
narako 'pi mahārāja devarājena saṃgataḥ /
te ca devā mahārāja dānavaiḥ saha saṃgatāḥ //
te devā dānavāś caiva parasparajayaiṣiṇaḥ /
yuddhaṃ cakrur mahāghoraṃ prāsaśaktyṛṣṭitomaraiḥ //
hayagrīvaṃ mahārāja varuṇo yādasāṃ patiḥ /
jaghāna niśitair bāṇair marmabhedibhir āśugaiḥ //
varuṇaṃ lokapāleśaṃ yādavo nagasaṃnibhaḥ /
paraḥśataiḥ śarāṇāṃ tu vivyādha yudhi dānavaḥ //
śarāṇāṃ ca sahasrāṇi tatra devapatī raṇe /
mumoca yudhi pāśeśas tam asyantaṃ śitāñ śarān //
punaḥ kruddho mahārāja dānavo nagasaṃnibhaḥ /
varuṇasya mahaccāpaṃ muṣṭideśe babhañja ha /
kṣurapreṇa sutīkṣṇena devarājasya paśyataḥ //

visṛjya saśaraṃ cāpaṃ pāśam ādāya pāśabhṛt /
samājaghne sa pāśena hayagrīvaṃ mahābalam //
tam āpatantaṃ vegena pāśaṃ jagrāha dānavaḥ /
tenaiva taṃ samājaghne varuṇaṃ yādasāṃ patim /
sa tu pāśo 'tra nirvīryaḥ svāminaṃ na babādha ha //
tataḥ kruddho hayagrīvo varuṇaṃ yādasāṃ patim /
jaghāna gadayā rājan mūrdhni deśe mahābalam //
sa tenābhihato mūrdhni vamañ soṇitam ulbaṇam /
visaṃjño 'tha jagāmāśu tasmāt saṃgrāmadustarāt /
vāruṇais taiḥ samāyuktoḥ nirjito dānavottamaiḥ //
nisumbhaḥ pañcaviṃśatyā yamaṃ jaghne mahābalaḥ /
yamo 'pi dhanur ādāya śareṇa nataparvaṇā /
jaghāna dānavaṃ saṃkhye paśyatas tu śacīpateḥ //
nisumbho roṣatāmrākṣo dhanuś ciccheda tasya tat //
utsṛjya dhanuratnaṃ ca daṇḍam udyamya dānavam /
dhāvati sma yamo rājan hantukāmo mahābalaḥ //
utsṛjya tu mahārāja dānavo dhanur uttamam /
ādāya niśitaṃ khaṅgaṃ prāyāt pretapatiṃ tadā //
tayos tābhyāṃ mahāyuddham āyudhābhyāṃ tadābhavat /
purā devāsure yuddhe balivāsavayor iva //
daṇḍenābhyahanan mūrdhni nisumbhasya durātmanaḥ /
āhato daṇḍadhāreṇa yamena sumahātmanā //
kiṃcid āyastanayano nisumbho dānavottamaḥ /
khaṅgena prāharat taṃ tu yamaṃ vaivasvataṃ yudhi //
saṃchinnavarmā deveśo yamo yāmyaiḥ samanvitaḥ /
visaṃjñendiyabhūtātmā niḥśvasan prāṇasaṃśaye /
jagāmāśu puraṃ yuddhād bhīto dānavasattamāt //
rājarājas tathā sārdhaṃ guhyakair devasaṃnibhaiḥ /
yakṣair vidyādharaiḥ sārdhaṃ māṇibhadrapurogamaiḥ //
muraṃ tu mauravaiḥ sārdhaṃ samājaghne paraḥśataiḥ /
śarāṇāṃ śitadhārāṇāṃ rājarājo mahāmatiḥ //
muraḥ saptatisāhasrair mauravair yuddhakovidaiḥ /
jaghāna rājarājaṃ tu śaraiḥ suniśitair api /
vidhvā tu rājarājaṃ taṃ guhyakāṃś ca samāhanat //
khaḍgaiḥ pāśaiḥ samājaghne yakṣān devaripus tadā /
yakṣāś ca guhyakāś caiva bhītā dudruvur āhavāt /
parityajyāyudhaṃ mukhyaṃ māṇibhadrapurogamāḥ //
yakṣasainyaṃ parājitya muro vaiśravaṇaṃ tadā /
śarair āśīviṣākārair vivyādha yudhi dānavaḥ //
stanayor vakṣasi tathā cakṣuṣor netrasaṃpuṭe /

yatheṣṭaṃ dharṣayām āsa dānavo yuddhadurmadaḥ /
sa cāpy ārto viṣaṇṇaś ca nirjagāma raṇājirāt //
te ca yakṣās tadā rājan guhyakāś ca samantataḥ /
alakāṃ ca samājagmur bhītā yuddhaparāṅmukhāḥ //
yamo 'tha varuṇaś caiva kuberaś ca mahāmatiḥ /
nirjitā dānavendreṇa svaṃ svaṃ nagaram āyayuḥ //
devāś ca nirjitāḥ sarve dānavair nagasaṃnibhaiḥ /
diśo daśa drutāḥ sarve bhītā vṛttavilocanāḥ //
nirjitaṃ svabalaṃ dṛṣṭvā devarājaḥ śacīpatiḥ /
āruhyairāvataṃ nāgaṃ prāṃśuṃ śaśinibhaṃ tadā //
māhendram atha cāpaṃ ca sajyaṃ kṛtvā sudāruṇam /
cakre yuddhaṃ mahāghoraṃ narakeṇa durātmanā //
narako 'pi mahārāja śakraṃ dṛṣṭvā śacīpatim /
nanāda vividhaṃ nādaṃ siṃho gajapatiṃ yathā //
āgaccheti tadovāca jyāghoṣaṃ ca cakāra saḥ /
tayoḥ samabhavad yuddhaṃ yathā vṛtravadhe purā //
ādāya niśitaṃ bāṇaṃ narako duṣṭacetanaḥ /
ākarṇapūrṇaṃ saṃdhāya jaghne vṛtraripuṃ punaḥ //
āhatas tena devendro vihvalaḥ samapadyata /
susrāva rudhiraṃ śakro gatasaṃjñas tadābhavat //
samāśvastas tadā śakraḥ śarair vivyādha cāṣṭabhiḥ /
rathaṃ vivyādha saptatyā sārathiṃ navabhiḥ śaraiḥ //
kṣurapreṇa tadā rājan dhvajaṃ ciccheda cottamam /
sārathiṃ prāhiṇot tasya yamāya niśitaiḥ śaraiḥ //
jaghānāśvāṃś caturbhis tu bāṇaiḥ suniśitair api /
dhanuś ciccheda bhallena narakasya durātmanaḥ //
sa cchinnadhanvā viratho vibāṇo hatasārathiḥ /
ādāya niśitaṃ khaḍgam utpapāta śacīpatim /
āruhyairāvataṃ kumbhe devarājam apothayat //
vyāvidhya tu punar daityo devarājasya vakṣasi /
khaṅgena pothayām āsa devagandharvasaṃsadi //
visaṃjño vihvalaś caiva devarājaḥ śatakratuḥ /
utsṛjyairāvataṃ nāgaṃ gacchati sma tadārtavat //
nāgaṃ taṃ pothayām āsa kumbhadeśe sa dānavaḥ /
sa ca nāgo mahārāja prādravac ca bhayāt tadā //
jitvātha narako bhaumo vṛtrahantāram āhave /
nanāda vividhān nādān rodasī ca vinādayan //
nirjityākhaṇḍalaṃ śakraṃ lokāpālāṃs tathaiva ca /
jayam āghoṣayām āsa narako dānavottamaḥ //
amarāvatīṃ tadā daityaḥ praviśya ca mahāsuraiḥ /

urvaśīṃ ca samāhūya vacanaṃ cedam abravīt //
bhaja mām iha vāmoru nirjitaḥ śakra āhave /
aham indro yamo rājā varuṇo yādasāṃ patiḥ /
aham eva sadā bhadre rājarājo 'smi suprabhe //
ṛṣayo yadi te rājan yakṣyanti kratubhiḥ sadā /
tadā bhajāmi daityendra nātra kāryā vicāraṇā //
evam uktas tadā daityo bāḍham ity abravīd vacaḥ //
svargaśreṇīr mahārāja pramathya ditijaiḥ saha /
svargadrumān samādāya devakanyās tathāparāḥ //
aṣṭau rājansahasrāṇi gṛhītvā dānavottamaḥ /
jagāma daityarājas tu yatheṣṭaṃ dānavaiḥ saha //
saṃprāpya mānuṣaṃ lokaṃ narako dānavottamaḥ /
dvāravatyāṃ jagannāthe tasmin rakṣati bhūtalam /
babādhe mānuṣān sarvān ṛṣīn viprāṃś ca dānavaḥ //
rakṣaty eva jagannāthe viprān munigaṇāṃs tathā /
bādhate sma tadā daityo viprān munigaṇāṃś ca saḥ //
tataḥ kadācid daityendra urvaśīvacanaṃ smaran /
badaryāṃ hi mahārāja yaṣṭuṃ munigaṇāṃs tadā /
satreṇa śakraṃ deveśaṃ tathā devagaṇān api //
dṛṣṭvā tān munivīrāṃs tu narako dānavottamaḥ /
provāca vacanaṃ kāle yaṣṭavyo 'smi munīśvarāḥ //
asmin kāle jagannātha indro 'haṃ vibudhādhipaḥ /
jitaḥ śakro raṇe viprā lokapālaiḥ sahāmaraiḥ /
tata ijyo namaskāryo vandyo lokahitāya vai //
tad etad vacanaṃ śrutvā narakasya durātmanaḥ /
āhus te munayaḥ sarve badarīvāsatatparāḥ //
yakṣyāmo na vayaṃ daitya dānavo 'si durātmavān /
indraṃ devagaṇaiḥ sārdhaṃ yakṣyāmo vigatajvarāḥ //
tac chrutvā roṣatāmrākṣo dānavān idam abravīt /
vadhyantām ṛṣayaḥ sarve bhidyantāṃ yajñabhūmayaḥ //
na tvāṃ yakṣyāma he daitya ity ūcuḥ kila tāpasāḥ //
te ca sarvaṃ tathā cakrur dānavā duṣṭacetasaḥ //
yajñabhūmiṃ samāloḍya yajñabhārāṃs ca sarvaśaḥ /
agnīn saṃmiśrayām āsur dadahur darbhapuñjakān //
kamaṇḍalūn dvidhākṛtya jaṭā ācchidya dūrataḥ /
prakṣipya dānavāḥ sarve narakeṇa samanvitāḥ //
yajñavāṭaṃ samāloḍya cakrur bhasma tadā nṛpa /
tāvat tāni havīṃṣy atra bhakṣayām āsur ojasā /
ānītān yajñasiddhyarthaṃ paśūn yajñasamāgame /
teṣv eva cāgnimukhyeṣu dagdhvā te dānavottamāḥ //

evaṃ te dānavāḥ sarve cakrur vighnakriyāṃ tadā /
te ca sarve munivarāḥ palāyanti diśo daśa //
tatra yā munikanyās tu jahāra narakas tadā /
prāgjyotiṣaṃ jagāmāśu kanyābhis tābhir eva ca /
yatheṣṭaṃ mumude tatra priyābhiḥ saha dānavaḥ //
gateṣu daityasainyeṣu munayo dainyapīḍitāḥ /
tasminn evāśrame ramye mantrayitvā parasparam //
devāya lokanāthāya kṛṣṇāya ca mahātmane /
nivedayāmaḥ pāpasya dānavasya kṛtaṃ punaḥ //
nivedayiṣyāma kṛtaṃ tena dānavapāpinā /
yadi sa pratikuryādd hi tan naḥ śreyo bhaviṣyati //
yadi jīved asau pāpo narako dānavottamaḥ /
jagan na sthāsyate samyag vinaṣṭaś ca bhavej janaḥ //
iti saṃmantrya munayo badarīsaṃniveśinaḥ /
yajñabhāraṃ tadācchinnaṃ narakeṇa durātmanā /
gṛhītvā munayaḥ sarve śiṣyair dhamanisaṃtatāḥ //
keśavāya ca tasmai tu badarīphalasaṃhatim /
keśavenopabhuktāṃ tu tasminn āśramasaṃpuṭe /
te gatvā dūram adhvānaṃ dakṣiṇaṃ mārgam āsthitāḥ //
vasiṣṭho vāmadevaś ca jābālir atha kāśyapaḥ /
kaṇvo dhūmro bṛhaddurgo bharadvājaś ca gālavah /
kavaṣo dhūmraketuś ca kāśyaḥ kāpilakas tathā //
ete cānye ca munayo narakeṇa durātmanā /
bādhitāḥ puṇḍarīkākṣaṃ draṣṭukāmās tapasvinaḥ //
śiṣyaiḥ saha samāyātā ārtā dānavapāpinā /
kṛtavedārthatattvajñā draṣṭukāmā janārdanam //
gaṅgāṃ ca samanuprāpya sthitās tasyās taṭe taḍā /
tatra snātuṃ samārabdhā munayaḥ saṃśitavratāḥ /
atra snātvā vayaṃ yāmo draṣṭuṃ lokahitaiṣiṇaṃ /
nityaśuddhaṃ jagannāthaṃ vasantaṃ dvārakāpure //
iti saṃcintya munayaḥ snānaṃ cakrur yathāvidhi /
yena yogyā munivarā draṣṭuṃ keśavam avyayam /
tasmin gaṅgāmbhasi snātvā sarve śuddhās tapodhanāḥ //
avatīrya tato gaṅgāṃ naubhir munivarās tadā /
krameṇa samanuprāptā dvārakāṃ kṛṣṇapālitām //
praviśya dvārakāṃ te tu vasiṣṭhādyā munīśvarāḥ /
atītya yadumukhyānāṃ bhavanāni sahasraśaḥ //
yā sabhā lokavikhyātā sudharmeti ca viśrutā /
tasyā dvāraṃ samāsthāya dvāḥsthaṃ procur maharṣayaḥ //
nivedyatāṃ dvārapāla keśavāya mahātmane /

badaryāṃ vai samuṣitā munayaḥ saṃśitavratāḥ /
draṣṭuṃ tvāṃ samanuprāptā pīḍitā dānavottamaiḥ //
tac chrutvā dvārapālo 'pi keśavāya mahātmane /
nivedayām āsa tadā yad uktaṃ munisattamaiḥ //
śrutvā tu devadeveśo munīn yaduvarārcitaḥ /
praveśyantām iti proktāḥ pradyumnaṃ samacodayat //
arghyaṃ pādyaṃ tadā pātram āsanāni samantataḥ /
ānīyantāṃ yathāyogaṃ sa ca sarvaṃ cakāra ha //
te praviṣṭā munivarās tāṃ sabhāṃ sabhyapūjitām //
tāṃ sabhāṃ viviśur hṛṣṭāḥ saśiṣyā munisattamāḥ /
tān dṛṣṭvā samanuprāptān keśavaḥ keśisūdanaḥ /
namaskṛtya munīn sarvān āsanānīty avocata //
āsanāni samāviśya munayaḥ saṃśitavratāḥ /
arghyaṃ ca tebhyaḥ pradadau pādyam ācamanaṃ tathā //
utsṛjya gāṃ jagannātho madhuparkaṃ dadau punaḥ /
andhakā vṛṣṇayaś caiva praṇāmaṃ cakrire munīn //
tair apy anumatāḥ sarve yādavā munisattamaiḥ /
svaṃ svaṃ hi bhejire te tu āsanaṃ lokaviśrutāḥ //
keśavo 'pi mahārāja svaṃ sthānaṃ samavāpa ha //
āsīneṣu jagannātho munivīreṣu tatra ha /
uvāca vacanaṃ kāle sopaskaram idaṃ hariḥ //
kuśalaṃ sarvakāryeṣu tapaḥsu ca tapodhanāḥ /
yuṣmadāgamanaṃ mahyaṃ prīṇāti satataṃ bhṛśam //
yādavāś ca parāṃ prītim āsthitā munisattamāḥ /
yuṣmadāgamanād viprāḥ kim u vaktavyam atra ha //
kulaṃ pūtaṃ sadā viprā yasmin viprāḥ samāgatāḥ /
yuṣmadāgamanapraśno na yukto vaktum atra naḥ //
tathāpi no manāṃsīha prasahya munisattamāḥ /
kautūhalaṃ samāyānti praśnaśravaṇasaṃnidhau /
tasmād viprā yathātattvaṃ vaktavyaṃ kāraṇaṃ tadā //
evaṃ pṛṣṭās tadā viprāḥ keśavena mahātmanā /
ūcuḥ prāñjalayaḥ sarve keśavaṃ keśisūdanam //
śṛṇu deva jagannātha kāraṇaṃ kāraṇātmaka //
narako nāma deveśa bhaumo dānavasattamaḥ /
bādhate no jagannātha dānavair dānavādhamaḥ //
jaghnus te dānavā deva hutaṃ hotavyam eva ca /
abhakṣayanta te deva yajñabhāṇḍān sahasraśaḥ //
idaṃ covāca duṣṭātmā ijyo 'smīti ca mādhava /
bibhidus te durātmāno dānavā nagayodhinaḥ /
kamaṇḍalūñ jaṭāś caiva uṭajāni sahasraśaḥ /

na kvacic charma deveśa lapsyāmo yadi jīvati //
tasmin duṣṭe jagannātha dhig gatā nirayaṃ vayam /
jahi taṃ devadeveśa dānavaṃ duṣṭacetasam //
rakṣa naḥ sakalān hatvā dānavān duṣṭapauruṣān //
ṛṣipatnīḥ samānīya svapuraṃ nītavān danuḥ /
rakṣā hi tvayi govinda sthitā nityaṃ jagatpate //
kṣātraṃ vṛttaṃ samāsthāya dvāravatyāṃ vasan hare /
nigṛhya duṣṭān rakṣasva sādhūn sādhupriyo hy asi /
ārtā vayaṃ jagannātha hatās tena durātmanā //
iyaṃ ca bhavate deva nītā hy asmābhir acyuta /
badarīsaṃhatir deva pūrvabhuktā tvayā vibho //
ity uktvā munayas te tu daduḥ sarvaṃ jagatpateḥ /
āhṛtāñ chiṣyavargeṇa bhinnān dānavasattamaiḥ /
yajñabhārān mahārāja darśayām āsur añjasā //
dṛṣṭvā śrutvā ca deveśo roṣatāmrākulekṣaṇaḥ /
kaṣṭaṃ kaṣṭaṃ mahaj jātam ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām /
iti matvā jagannātho nottaraṃ pratyapadyata //
cintāviṣṭe jagannāthe rakṣam ātmani cintite //
tuṣṭavuḥ puṇḍarīkākṣam ṛṣayo vītamatsarāḥ /
arthyābhir vāgbhir iṣṭābhir īśvaraṃ praṇatās tadā //
namaḥ prapannārtiharādideva @
jagatpate kāraṇa kāraṇātman |
svabhāvaśuddhāntapurodhase namaḥ @
prasannagovindagunānurūpiṇe ||
namo namo deva sanātanātmane @
namo namo deva janārdano 'si |
namo namo mādhava bhaktavatsala @
namo namo vāmana vāmanākṛte ||
namaḥ svabhāvaprabhava prabho hare @
jayācyutānanta jagannivāsa |
jaya prapannārtiharāmareśa @
jayāmareśeśa sanātano 'si ||
tvayi prabuddhe jagadādideva @
prabuddham āsīt sakalaṃ sadaivam |
suptotthite deva jagannivāsa @
prabodham āyāti kathaṃ nu lokaḥ ||
ananyatulyā tava śaktir eṣā @
durbodharūpā sakalaiḥ surair api |
adyāpi tāṃ vettum ananyacetā @
brahmā samīṣṭe niyataṃ janārdana ||

kathaṃ vayaṃ vettum alaṃ jagatpate @
magnā hi saṃsāramahārṇave hare |
nirūpayantaḥ satataṃ bhavantaṃ @
jñātuṃ vayaṃ deva yatāmahe guro ||
tathāpi sūkṣmaṃ sakaleśvarasya @
jagatpate te satataṃ niyāmaka |
sthūlaṃ tu nityaṃ jagatāṃ nivāsa @
tam arcayāmo vayam ādideva ||
tam eva nityaṃ janakādayas te @
bhajanti santo bhagavan yatīndrāḥ |
tam arcayāmaḥ satataṃ purātana @
prabho prapannārtiharādideva ||
natāḥ sma nityaṃ jagatāṃ nivāsa @
bhavatpadaṃ yat paramaṃ sanātanam |
natāḥ sma govinda guṇānurūpa @
jagatpate kāraṇa kāraṇātman ||
namas tubhyaṃ namas tubhyaṃ deva deva hare hare /
namo govinda durjñeya yogidhyeyāṅghripaṅkaja //
yat padaṃ paramaṃ nityaṃ tava viṣṇo hare param /
taṃ namāma jagannātha yat tu paśyanti yoginaḥ /
namo namo hare viṣṇo namo mādhava keśava //
yat tu paśyanti satataṃ yogino yatacetasaḥ /
yat prāpya na nivartante tan namāma padaṃ tava //
yā māyā tava govinda durjñeyā yogacintakaiḥ /
tāṃ natāḥ sma jagannātha yām āśritya sthitiṃ sthitāḥ /
yā rakṣati jagadviṣṇo tāṃ namāma hare sadā //
ṛgyajuś ca tathā sāma yaṃ stauti satataṃ hare /
ṛgyajuḥsāmabhirmantraiḥ stutastvaṃ jagatīpate /
dvābhyāṃ dvābhyāṃ tribhiś caiva pañcabhiś ca janārdana //
punaś caiva jagannātha dvābhyāṃ stauti jagadpate /
taṃ tvāṃ natāḥ sma deveśa ṛgyajuḥsāmarūpiṇam //
akāro 'si jagannātha tathaivokārasaṃjñitaḥ /
makāro 'si tathā viṣṇo namas te praṇavātmaka //
udgīthāya namo nityaṃ namo hotre janārdana /
adhvaryave namas tubhyaṃ yaṣṭṛrūpāya te namaḥ //
cāturhotra namas tubhyaṃ cāturvarṇyavibhāvana /
jagat sarvaṃ tvam evāsi jagac ca tvayi tiṣṭhati //
saṃhartā cāsi jagatāṃ tathā pātā jagatpate /
sraṣṭāsi ca tathā deva sthitau sthitimatāṃ vara //
vāsudeveśa bho viṣṇo tvayi sṛṣṭiṃ jagatpate /

namaḥ sarvātmane tubhyaṃ sarvabhūtahṛdi sthita /
sarvātman sarvakartāsi sarvabhāvanabhāvana /
namaḥ sarvātmane tubhyaṃ bhūyo bhūyo namo namaḥ //
evaṃ stutvā jagannāthaṃ praṇāmaṃ cakrire hareḥ //
tataś ca vṛṣṇayaḥ sarve śinivīrapurogamāḥ /
utthāya cāsanāt sarve praṇāmaṃ cakrire hareḥ //
sarve te yādavās tatra prasannamanaso 'bhavan /
so 'yam eṣa jagannāthaḥ pāti no 'smin vasan sadā /
āśrityainaṃ sukhaṃ sarve vatsyāmo yādavīṃ purīm //
iti matvā tadā sarve yādavāḥ kṛṣṇam avyayam //
vavandire mahābhāgāḥ stutaṃ munibhir avyayam //
evaṃ stuto jagannātho munibhiḥ puṇyakīrtibhiḥ /
paribṛṃhitam ātmānaṃ mene yādavasattamaḥ //
antaḥ prītiyutaś cāsīt prakṛtistho 'pi keśavaḥ /
pratijñām akarot tebhyo munibhyo yadusaṃsadi //
eṣo 'smi sagaṇaṃ hatvā narakaṃ duṣṭapūruṣam /
niṣkaṇṭakam imaṃ lokaṃ kariṣyāmi munīśvarāḥ //
sthāvaraṃ jaṅgamaṃ caiva sukhaṃ svapsyati māciram /
cakreṇa niśitenaiva śiraś chetsyāmi dānavam //
muraṃ ca dānavaṃ viprā hatagrīvaṃ ca dānavam /
sarvān etān haniṣyāmi gacchadhvaṃ vigatajvarāḥ /
ārabhyantāṃ kriyāḥ sarvāḥ kiṃ vilambatha māciram //
pratijñāte jagannāthe vinedur yādavās tadā /
munayaś ca tadā deve pratijñāte tu keśave /
āśīrvādāṃs tadā viprā dadus tasmai mahātmane //
nirvighnā tava deveśa pratijñā śatrutāpana /
bhūyādbhūtahitārthāya sādhayāma ito vayam /
svasti te 'stu gamiṣyāmo badarīṃ tava śobhanām //
ity uktvā munayaḥ sarve praṇipatya ca keśavam /
jagmuḥ śiṣyair mahārāja badarīṃ tāṃ tapodhanāḥ //
gateṣu teṣu vipreṣu sahaśiṣyeṣu yādavāḥ /
vismayaṃ paramaṃ gatvā yathāyogam upāsate //
śaṅkhaṃ prādhmāpayām āsa śārṅgadhanvā gadādharaḥ /
tasya śaṅkharavaṃ śrutvā narako yuddhadurmadaḥ /
dhanur ādāya visphārya nādena mahatā tadā /
nādayan rodasī yāyād yuddhāya narako balī //
keśavaṃ purato dṛṣṭvā gadinaṃ śārṅgiṇaṃ tathā /
uvāca narako daityaḥ ko bhavān kim ihāgataḥ /
daityendro narakaḥ praṣṭā jetā śakrasya saṃyuge //
ko 'yaṃ pakṣī sthitaḥ pārśve kaiṣā te vada sāṃpratam /

enāṃ grahītum icchāmi jānīyāṃ yadi sāṃpratam //
evam ukto jagannāthaḥ prahasya suciraṃ tadā /
ālokya satyabhāmāṃ tu vacanaṃ cedam abravīt //
vāsudevo 'smi daityendra yadi te śrutim āgataḥ /
eṣā satrājitaḥ putrī bhāryā mama yavīyasī //
eṣa tārkṣyo garutmāṃs tu vāhanaṃ mama daityapa /
tvāṃ hantum iha saṃprāpto vadāmi kim ataḥ param //
śrutvaitad dānavo ghoro vihasya suciraṃ tadā /
vāsudevo 'si saṃprāpto māṃ hantuṃ kila yādava //
diṣṭyā saṃprāptavān adya cintanīyaḥ sadā mayā /
kadāsau dṛśyate yuddhe haniṣyāmīti me matiḥ //
kṣaṇaṃ tiṣṭha yaduśreṣṭha kuru yuddhaṃ yadīcchasi /
hatvā tvām adya saṃprāptam ānayāmi puraṃ mama //
enāṃ padmapalāśākṣīṃ yudhyatāṃ kiṃ vilambase /
puraḥ saṃyati sāhasrair bāṇair niśitakomalaiḥ /
icchātaḥ praharasveti provāca yadunandanaḥ //
śarair anekasāhasrair jaghāna puruṣottamam /
punaḥ satpatisāhasrair bāṇair niśitakomalaih /
garuḍaṃ pothayām āsa śarāṇāṃ ca paraḥśataiḥ /
nārācānāṃ sahasreṇa vivyādha yadunandanam //
kiṃcidārtamanā viṣṇur hṛṣṭo 'yaṃ dānavottamaḥ /
iti saṃcintya manasā śarair vivyādha pañcabhiḥ /
aṣṭābhir dānavaṃ viṣṇur navabhiś ca śitaiḥ śaraiḥ //
dānavo 'pi mahārāja vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ //
vāsudevaṃ mahārāja sarvalokaguruṃ hariṃ //
ṣaḍbhir vivyādha nārācair dānavaṃ devakīsutaḥ /
dānavo 'pi jagannāthaṃ śarair vivyādha saptabhiḥ //
tau tu yuddhaṃ mahāghoraṃ cakratur yuddhalālasau /
yathā devāsure yuddhe purā śambaravāsavau /
yathā yuddhaṃ mahāghoraṃ rāmarāvaṇayor bhuvi //
tataḥ kruddho hṛṣīkeśaḥ śareṇa nataparvaṇā /
dhvajaṃ vivyādha rājendra narakasya durātmanaḥ //
tam antare sarai rājan vivyādha yudhi dānavaḥ /
viddho 'tha garuḍas tena narakeṇa durātmanā /
vivyādha garuḍaṃ rājan nārācena mahāmatiḥ //
vivyadhe garuḍas tasya nārācena samāhataḥ /
susrāva rudhiraṃ ghoraṃ vāsudevasya paśyataḥ /
pakṣe samāhataḥ pakṣī cacāla ca punaḥ punaḥ //
tato roṣasamāviṣṭo garuḍaḥ pakṣipuṃgavaḥ /
pakṣeṇa pakṣiṇāṃ śreṣṭhaḥ pothayām āsa dānavam //

āhatya sahasā bhūya ājaghne dṛḍhamuṣṭinā /
tataś cacāla narako narakeṇeva kilbiṣī //
tataḥ sajyaṃ dhanuḥ kṛtvā vyāvidhya ca punaḥ punaḥ /
dīrgheṇa niśitenājau nārācena mahābalaḥ /
ākarṇapūrṇam ākṛṣya jaghāna harim īśvaram //
nārācaḥ sa ca rājendra lalāṭe prāpatat tadā /
cacāla ca jagannāthas totrārdita iva dvipaḥ //
visaṃjñaś ca tato bhūtvā rathopastha upāviśat //
satyabhāmā ca taṃ dṛṣṭvā vāsudevaṃ tathāgatam /
cāmarair vījayām āsa pakṣābhyāṃ pakṣipuṃgavaḥ //
āśvasto 'tha hṛṣīkeśaḥ saṃjñāṃ prāpya ca keśavaḥ /
dhanus tasyai tato dattvā śārṅgaṃ bhārasahaṃ raṇe /
yudhyasva narakaṃ devi śrānto 'smi yudhi pīḍitaḥ //
evam uktā tadā devī satyā satyavatāṃ varā /
tadā yuddhaṃ samārebhe narakeṇa durātmanā //
nārācair ardhacandraiś ca bhallaiḥ suniśitair api /
jaghāna dānavaṃ satyā mahiṣī śārṅgadhanvanaḥ /
babādha dānavaṃ satyā satyaṃ satyetaraṃ yathā //
yudhyantīṃ tāṃ tathā dṛṣṭvā narako dānavottamaḥ /
stanamadhye 'tha tasyās tu samājaghne śarottamaiḥ /
bāhvantare tathā ṣaḍbhiḥ pārśve saptabhir āśugaiḥ //
satyabhāmā tataḥ kruddhā bāṇena niśitena ca /
dhanuś ciccheda tasyāpi narakasya durātmanaḥ //
dhvajaṃ chatraṃ tathā yaṣṭiṃ ratham aśvās tathaiva ca /
etān dvidhākarot sarvān satyabhāmā balānvitā //
punar anyan mahaccāpam ādade dānavottamaḥ /
tac cāpi cicchide cāpaṃ mahiṣī śārṅgadhanvanaḥ /
punar anyat samādatte dvidhā tac cāpi sākarot //
tataḥ sa dānavaḥ kruddho gadāṃ suniśitāṃ tadā /
ādāya prāhiṇot tasyai vāsudevasya paśyataḥ //
tām āpatantīṃ saṃprekṣya tilaśaḥ sākarot tadā /
tataḥ śaktiṃ samādāya tasyai dātuṃ pracakrame //
satyabhāmātha sā devī keśavaprāṇavallabhā /
tāṃ cāpi tilaśaḥ kṛtvā sasvaraṃ prajahāsa ca //
tataḥ parigham ādāya vyāvidhya narakas tadā /
prāhiṇoc ca tadā tasyai sāntare nijaghāna ha /
śaraiś ca niśitai rājan satyā vivyādha dānavam //
tuṣṭuvuś ca tadā satyāṃ keśavaprāṇavallabhām /
divi sthitā devagaṇā ṛṣayaś ca tathāmalāḥ //
sāratheś ca śiraḥ kāyāc chareṇa nirakṛntata /

śaktir bhagavato devī vāsudevasya dhīmataḥ //
tatra prīto mahāviṣṇuḥ pariṣvajya ca tāṃ vibhuḥ /
mahāviṣṇuḥ sasvaje tāṃ satyabhāmāṃ priyāṃ tadā /
śramāmbhaś cāpi tasyās tu mārjayām āsa keśavaḥ //
tasyās tu kaṇṭhābharaṇaṃ dadau prīto janārdanaḥ /
na dattam atha rukmiṇyā dattaṃ tasyā mahātmanā /
mahārghaṃ lokavikhyātaṃ hṛtaṃ balimukhe tadā //
satyabhāmā tad ādāya bhūṣaṇaṃ lokaviśrutam /
badhvā kaṇṭhe tadā devī rarāja bahuśaḥ śubhā //
asakṛd yācamānāpi vihāre śayane tathā /
na hi labdhavatī pūrva tadā labdhaṃ jarārdanāt //
sthīyatāṃ sāṃprataṃ devi śramārtāsi varānane /
ity uktvā dhanur ādāya yuyudhe dānavaṃ raṇe //
narako ratham āruhya sadhvajaṃ sapatākinam /
ādāya paramaṃ cāpaṃ bāṇair vivyādha cāṣṭabhiḥ //
sa vāsudevam āvidhya satyāṃ ca daśabhiḥ śaraiḥ /
garuḍaṃ pañcaviṃśatyā vāsudevaṃ ca saptabhiḥ //
atho jagatpatir devaḥ kruddhaḥ saṃprati dānave /
ādāya niśitaṃ bāṇaṃ dhanuś ciccheda tasya hi /
rathaṃ ca sārathiṃ cāpi jaghāna yadunandanaḥ //
tataḥ kruddho rathāt tasmād āplutya narakas tadā /
gadām ādāya govindaṃ jaghānāvidhya vakṣasi /
garuḍaṃ pothayam āsa talena narakas tadā //
punaḥ parigham ādāya vāsudevaṃ samabhyayāt /
tadantare 'tha kṛṣṇena dvidhābhūtam abhajyata //
tataḥ śilāḥ samādāya prāhiṇod yadunandanam /
tāś ca sarvāḥ samājaghne śaraiḥ śārṅgaviniḥsṛtaiḥ //
śailair vṛkṣais tathā pāśair gadāparighapaṭṭasaiḥ /
bhiṇḍipālais tathā khaṅgaiḥ paraśuprāsatomaraiḥ //
tad yuddham abhavad ghoraṃ narake dānaveśvare //
śastrapātaṃ mahāghātaṃ narakeṇa mahātmanā /
muhūrtaṃ yodhayām āsa narakaṃ madhusūdanaḥ /
atha roṣavirūpākṣaḥ keśavaḥ keśisūdanaḥ /
hantum aicchaj jagannātho narakaṃ dānaveśvaram //
āyudhaṃ lokavikhyātaṃ devarṣigaṇapūjitam /
daityaśoṇitadigdhāṅgaṃ daityāsṛkpānalālasam //
ādāya niśitaṃ cakraṃ daityacakravināśanam /
narakaṃ sādhuvidviṣṭaṃ dviṣṭaṃ munigaṇaiḥ sadā /
pradīptacakraṃ cakreṇa kṣiptena niśitena ca //
narakasya mahābāhur hṛdayaṃ lokapūjitaḥ /

dvidhā ciccheda lokeśaḥ sarvalokasya paśyataḥ //
prādurbhāve muniśreṣṭha māthure caritaṃ śubham /
kathaṃ devo devataruṃ hṛtavān devakīsutaḥ /
tad vadāśu guro mahyam aviglānaṃ kathaṃ hariḥ //
śṛṇvan vai nādhigacchāmi tṛptiṃ kṛṣṇasya dhīmataḥ //
dvārakāyāṃ nivasataḥ kṛtadārasya yad guṇam /
caritaṃ brūhi kṛṣṇasya sarvaṃ hi viditaṃ tava //
janamejaya kṛṣṇasya kṛtadārasya bhārata /
nibodha caritaṃ citraṃ tasyaiva sadṛśaṃ prabhoḥ //
prāptadāro mahātejā vāsudevaḥ pratāpavān /
rukmiṇyā sahito devyā yayau raivatakaṃ nṛpa //
upavāsāvasānaṃ hi rukmiṇyāḥ pratipūjayan /
tarpayiṣyan svayaṃ viprāñ jagāma madhusūdanaḥ //
kumārāḥ prayayus tatra putrā bhrātara eva ca /
preṣitā vāsudevena nāradasyābhyanujñayā //
ṣoḍaśa strīsahasrāṇi jagmur eva ca dhīmataḥ /
ṛddhyā paramayā rājan viṣṇor evānurūpayā //
tatas tatra dvijātīnāṃ kāmān prādād adhokṣajaḥ /
arthināṃ dharmanityānāṃ bandinām iṣṭavādinām //
kalyāṇanāmagotrāṇāṃ mahatāṃ puṇyakarmaṇām /
yaunaiḥ śrautaiś ca mākhaiś ca śuddhānāṃ kurunandana //
tarpayitvā dvijān kāmair iṣṭair iṣṭaḥ satāṃ hariḥ /
jñātīn saṃtarpayām āsa yathārhaṃ dharmavatsalaḥ //
upavāsāvasāne ca bhagavān saviśeṣataḥ /
kadācid atha rukmiṇyā vasan gehe janārdanaḥ /
bahu mene priyāṃ bhāryāṃ rukmiṇīṃ bhīṣmakātmajām //
vasatas tasya kṛṣṇasya sadārasyāmitaujasaḥ /
sahāsīnasya rukmiṇyā nārado 'bhyāyayau muniḥ //
āgataṃ cāprameyātmā munim indrānujas tadā /
śāstradṛṣṭena vidhinā arcayām āsa keśavaḥ //
so 'rcito vāsudevena munir arcyatamaḥ satām /
pārijātataroḥ puṣpaṃ dadau kṛṣṇāya bhārata //
tad vṛkṣarājakusumaṃ rukmiṇyāḥ pradadau hariḥ /
pārśvasthā sā hi kṛṣṇasya bhojyā naravarābhavat //
pratigṛhya tu tat puṣpaṃ kāmāraṇir aninditā /
śirasy amalapatrāḍhyaṃ dadau kṛṣṇeṅgitānugā //
trailokyarūpasarvasvaṃ nārāyaṇamanoharā /
śuśubhe tena puṣpeṇa dviguṇaṃ rukmiṇī tadā //
tāṃ nāradas tathovāca munir brahmasutas tadā /
tavaivaupayikaṃ puṣpam ekaṃ devi pativrate //

alaṃkṛtaṃ puṣpam etat saṃsargāt tava sarvathā /
atyarhā ca matā me tvam etat puṣpaṃ dhṛtavrate //
kalyāṇaguṇasaṃpanne satataṃ bhartṛvatsale /
amlānam etat satataṃ puṣpaṃ bhavati kāmini //
saṃvatsaraparaṃ kālaṃ kālajñe guṇasaṃmate /
īpsitān api gandhāṃś ca dadāti vadatāṃ vare //
śītoṣṇe cepsite devi puṣpam etat prayacchati /
sravaty api rasān devi manasā kāṅkṣitān varān //
sevyamānaṃ ca saubhāgyaṃ dadāti varavarṇini /
sravaty api tathā gandhān īpsitān prativardhanān //
yāni yāni ca puṣpāṇi tvaṃ devy abhilaṣiṣyasi /
kusumaṃ vṛkṣarājasya tāni tāni pradāsyati //
etad eva bhagādhānaṃ dharmiṣṭhe dharmadaṃ tathā /
matiṃ ca nāśubhe dhatte dhāryamāṇaṃ sadā śubhe //
yad yad icchasi varṇaṃ ca tat sarvaṃ dhārayiṣyati /
svalpaṃ vā yadi vā sthūlaṃ chandatas te bhaviṣyati //
aniṣṭagandhaharaṇam etat sadgandhavardhanam /
pradīpakarma rātrau ca karoti kamalekṣaṇe //
saṃtānakasrajo mālāṃ puṣpavastrādi vācyutam /
puṣpamaṇḍapamukhyāni cintitena pradāsyati //
bubhukṣā vā pipāsā vā glānir vāpy atha vā jarā /
devy etaddhārayantyās te svacchandena bhaviṣyati //
anugītāni gītāni dāsyaty api ca cintite /
suvāditrān sumadhurāṃs tathaiva tava saṃmatān //
pūrṇe saṃvatsare devi puṣpam etat tavāntikāt /
nivartsyate taruvaraṃ samayena prayāsyati //
kṛtir eṣā hi bhadraṃ te pārijātasya suprabhe /
nisargataḥ sargakṛtā satkārārthe 'suradviṣām //
umā devavarasyeṣṭā himācalasutā satī /
dhārayed īśvarī nityaṃ puṣpāṇy etāni suprabhe //
aditiś ca sapaulomī mahendrasuratāraṇī /
sāvitrī vedamātā ca śrīś ca sarvaguṇodite //
devapatnyas tathaivānyā devāś ca vasudevatāḥ /
saṃvatsaraḥ paraḥ kālaḥ sarveṣāṃ tu na saṃśayaḥ //
ṣoḍaśastrīsahasrāṇāṃ madhye tvaṃ khalu vartase /
adyeṣṭāṃ vāsudevasya vedmi tvāṃ bhojanandini //
sapatnyas te guṇopete sarvāḥ sarveśvarapriye /
avamānāvasekena tvayā siktādya bhāmini //
prakāśam adya saubhāgyam anivāryaṃ yaśaś ca te /
mandārakusumaṃ dattaṃ yat te madhunighātinā //

adya sātrājitī devī jñāsyate varavarṇinī /
saubhāgyāḍhyaṃ sadā vetti yātmānaṃ subhagā satī //
sāmbamātātha gāndhārī bhāryāś cānyā mahātmanaḥ /
saubhāgyārthodyatākāṅkṣām adya mokṣyanti niḥspṛhāḥ //
saubhāgyaikaratho jaitras tava devy adya niḥsṛtaḥ /
manoratharathānāṃ yaḥ sahasrair api durjayaḥ //
adyāham avagacchāmi sarvathā sarvaśobhane /
ātmā dvitīyaḥ kṛṣṇasya bhoje tvam iti bhāmini //
trailokyaratnasarvasvam adadād yat tavācyutaḥ /
jīvitātiśayas tena tvayā prāpto haripriye //
nāradenaivam uktaṃ tu tathyaṃ vākyaṃ narādhipa /
tatrasthāḥ śuśruvuḥ preṣyāḥ preṣitāḥ satyabhāmayā //
devīnāṃ ca tathānyāsāṃ sapatnīnāṃ viśāṃ pate /
dṛṣṭvā tāṃ saviśeṣaṃ ca nāradenābhyudāhṛtam //
tac ca śrutvā sunikhilaṃ preṣyābhiḥ strīsvabhāvataḥ /
prakāśīkṛtam evāsīd viṣṇor antaḥpure tadā //
karṇākarṇi tato devyaḥ kaulīnam iva sarvaśaḥ /
mantrayāṃ cakrire hṛṣṭāḥ rukmiṇyātiguṇodayam //
arheti putramāteti jyeṣṭheti ca samāgatāḥ /
prāyeṇa pravadanti sma hṛṣṭā dāmodarastriyaḥ //
mamṛṣe na sapatnyās tu tat saubhāgyaguṇodayam /
aho yādavaputrasya matibhīkṣyaṃ tu cāgatāḥ /
satyabhāmā priyā nityaṃ viṣṇor atulatejasaḥ //
rūpayauvanasaṃpannā svasaubhāgyena garvitā /
abhimānavatī devī śrutvaiverṣyāvaśaṃ gatā //
sā śubhaṃ kauṅkumaṃ vāsaḥ samutsṛjya śucismitā /
mahārajatarāgaṃ ca śukle jagrāha vāsasī //
samutsṛjantī vasanaṃ sakuṅkumaṃ @
śucismitā śuklatamaikam aṃśukam |
jagrāha roṣākulitena cetasā @
vahneḥ śikhā śrīr iva vardhitendhanā ||
daṃdahyamānā jvalanena vardhatā @
īrṣyāsamutthena gataprabheva |
krodhānvitā krodhagṛhaṃ viviktaṃ @
viveśa tāreva ghanaṃ satoyam ||
badhvā lalāṭe himacandraśuklaṃ @
dukūlapaṭṭaṃ priyaroṣacihnam |
paryantadeśaṃ sarasena devī @
vilipya sā lohitacandanena ||
saṃsmṛtya saṃsmṛtya śiraḥ saroṣaṃ @

prakampamānā samayopaviṣṭā |
dīrghopadhāne śayane 'panīya @
vibhūṣaṇāny ekanibaddhaveṇī ||
akāraṇārthena viruṣyamānā @
preṣyājanasyābhijanena yācitā |
vicūrṇayām āsa kuśeśayaṃ sā @
niḥśvasya niḥśvasya nakhair natabhrūḥ ||
upaviṣṭaṃ muniṃ jñātvā rukmiṇyā saha keśavaḥ /
niścakrāmāprameyātmā vyapadeśena sarvakṛt //
jagāma tvaritaś caiva satyabhāmāgṛhaṃ mahat /
ramye raivatakoddeśe nirmitaṃ viśvakarmaṇā //
abhimānavatīm iṣṭāṃ prāṇair api garīyasīm /
jānan sātrājitīṃ viṣṇur viveśa śanakair iva //
ruṣitām iva tāṃ devīṃ snehāt saṃkalpayann iva /
bhītabhīto 'tiśanakair viveśa yadunandanaḥ //
dārukaṃ dvāradeśe tu tiṣṭhety uktvā viveśa ha /
nāradasyopacārārthaṃ pradyumnaṃ viniyujya ca //
sa dadarśa priyāṃ dūrat krodhāgāragatāṃ tadā /
preṣyāmadhyasthitāṃ krodhān niḥśvasantīṃ muhur muhur //
karajāgrāvalīḍhaṃ tu paṅkajaṃ mukhapaṅkaje /
saṃśleṣayitvā niḥśvasya viharantīṃ punaḥ punaḥ //
kiṃcid ākuñcitāgreṇa caraṇena vasuṃdharām /
kṛtvā pṛṣṭhe 'tha vadanaṃ vihasantīṃ punaḥ punaḥ //
karapadme punaḥ śaśvan mukhapadmaṃ niveśya ca /
vinatāṃ cārusarvāṅgīṃ dhyāyantīṃ kamalekṣaṇām //
vimanā cārusarvāṅgī dhyāyantī kamalekṣaṇā //
sarasaṃ candanaṃ gṛhya preṣyāhastād aninditām /
prasādhayitvā hṛdayaṃ kṣipantīṃ nirdayaṃ punaḥ //
punar utthāya śayanāt patantīṃ ca punaḥ punaḥ /
tās tāś ceṣṭās tathānyāś ca priyāyā dadṛśe hariḥ //
avaguṇṭhya yadā vaktram upadhāne nyaveśayat /
idam antaram ity eva tato matvā janārdanaḥ //
preṣyājanaṃ samājñāpya anākhyeyo śmi saṃjñayā /
saśaṅkitapracāraś ca tvarito 'nvagamac ca tām //
jagrāha vyajanaṃ caiva sthitvā sa paripārśvataḥ /
śanair avāsṛjad vātaṃ jahāsa śanakair iva //
sa parijātapuṣpasya saṃsargād anuvāsitaḥ /
babhāra bhagavān gandhaṃ divyaṃ mānuṣadurlabham //
atyadbhutaṃ sugandhaṃ ca jighritvā vismayānvitā /
apāvṛṇon mukhaṃ satyā kim etad iti cābravīt //

sotthitā pṛṣṭhato devam apaśyantī suvismitā /
paryapṛcchad atho preṣyā gandhasya prabhavaḥ tadā //
tāḥ pṛṣṭās tv aprabhāṣantyo jānubhyāṃ dharaṇīṃ gatāḥ /
adhomukhyas tatas tasthuḥ kṛtāñjalipuṭās tadā //
tad apūrvam adṛṣṭvaiva gandhaṃ muñcati medinīm /
katham ekataras tasyā gandho 'yam udabhūt khalu //
kiṃ tv idaṃ syād iti ca sā vivekṣantī samantataḥ /
dadṛśe keśavaṃ devī sahasā lokabhāvanam //
yujyatīti tadovāca sahasāsrāvilekṣaṇā /
avasikteva roṣeṇa babhūva praṇayānvitā //
sā prasphuritacārvoṣṭhī niḥśvasyādhomukhī tadā /
muhūrtam asitāpāṅgī tasthāv anyamukhī śubhā //
nibadhya bhrūkuṭīṃ vāmāṃ samyag utkṣipya locane /
niveśya vadanaṃ haste śobhasīty abravīd dharim //
tasyāḥ susrāva netrābhyāṃ vāri praṇayakopajam /
kuśeśayapalāśābhyām avaśyāyajalaṃ yathā //
samutpatya jalaṃ tatra patitaṃ vadanāmbujāt /
pratijagrāha padmākṣaḥ karābhyām api satvaram //
athorasi patat toyaṃ śrīvatsāṅko 'mbujekṣaṇaḥ /
priyānayanajaṃ devaḥ parimṛjyedam abravīt //
sravaty asitapatrākṣi kimarthaṃ tava bhāmini /
toyaṃ sundari netrābhyāṃ puṣkarābhyām ivodakam //
prabhāte pūrṇacandrasya madhyāhne paṅkajasya ca /
bibharti tava kiṃ vaktraṃ vapur mama manoharam //
kimarthaṃ kauṅkumaṃ vāso mahārajatam eva ca /
nānugṛhṇāsi suśroṇi śuklaṃ vāso 'nugṛhyate //
vāsasy ete tavābhīṣṭe mahārajatakauṅkume /
devābhigamanād ūrdhvaṃ śuklaṃ neṣṭaṃ hi te priye //
kiṃ cānābharaṇaṃ gātraṃ sugātri tava kathyatām /
citrakasthānam ākrāntaṃ kasmāc ca varavarṇini //
śvetena tava paṭṭena vāsasā priyadarśane /
lalāṭaṃ sevyate kasmāc candanena sugandhinā //
sarasenāyatāpāṅgi kāntena hṛdayapriye /
prabhopamardaḥ kenātha kāraṇenānanasya ca /
karoṣi mama cātyarthaṃ mano glāpayasi priye //
prasṛtaś candanarasaḥ kapolapraṇayī tava /
patralekhāsapatnatvaṃ prāpto nātivirājate //
ratnasyābharaṇair muktā tava grīvā na śobhate /
grahanakṣatrarahitā dyaur ivāvyaktaśāradī //
pūrṇacandrasapatnena smereṇābahubhāṣiṇā /

kim u nābhāṣase mādya sukhenotpalagandhinā //
ardhākṣṇāpi hi tāvan māṃ kimarthaṃ na nirīkṣase /
muñcasy eva saniḥśvāsaṃ toyam añjanadurdinam //
alam indīvaraśyāme ruditena manasvini /
jalam añjanakalmāṣaṃ mā mokṣīr ānanadviṣam //
tvadīyo 'haṃ yadā devi khyāto jagati kiṃkaraḥ /
nājñāpayasi māṃ kiṃ tvaṃ pureva varavarṇini //
kim akārṣam ahaṃ devi vipriyaṃ tava bhāmini /
yenātimātram ātmānam āyāsayasi sundari //
manasā karmaṇā vācā na tvām aticarāmy aham /
sarvathā sarvacārvaṅgi satyam etad bravīmy aham //
dvitīyaṃ na hi me kiṃcid uktaṃ yan meti nāgare //
bahumāno mamānyāsu strīṣu sarvāsu śobhane /
snehaś ca bahumānaś ca tvām ṛte 'nyāsu nāsti me //
naiva tvāṃ madano jahyād amṛte mayi māmakaḥ /
iti me niścitaṃ viddhi cetaḥ surasutopame //
niścitaṃ viddhi ceto me tvayi nityaṃ suniścalam //
kṣamādayaś ca medinyāṃ śabdādyāś cāmbare guṇāḥ /
gandho guṇaś ca medinyā khe śabdaś ca yathā guṇaḥ /
dhruvaṃ paṅkajagarbhābhe tvayi snehas tathā mama //
rucir agnau yathā divyā prabhā caiva divākare /
kāntiś ca cāśvatī candre snehas tvayi tathā mama //
evaṃvādinam ātmeṣṭaṃ satyabhāmā janārdanam /
śanair uvāca netrābhyāṃ pramṛjya subhagā jalam //
madīyas tvam iti hy āsīn mama nityaṃ manaḥ prabho /
adya sādhāraṇasnehas tvam ity avagatā hy aham //
nājñāsiṣam ahaṃ pūrvam anityaṃ kālaparyayam /
adya lokagatiṃ kṛtsnām avagacchāmi na dhruvām //
adyālokya gatiṃ kṛtsnāṃ maivaṃ jānāmi vā dhruvam //
amṛtāyā dvitīyaṃ hi janmedaṃ mama sarvathā /
kim atra bahunoktena hṛdayaṃ vetti te 'cyuta //
vāṅmātram iva paśyāmi mādhuryaṃ saṃprayujyate /
mayi snehaś ca kṛtakas tavānyatra na kṛtrimaḥ //
ṛjusvabhāvāṃ bhaktāṃ ca sarvathā puruṣottama /
avajānāsi jānan māṃ kaitavīṃ vṛttim āsthitaḥ //
etāvat khalu paryāptaṃ dṛṣṭaṃ draṣṭavyam adya yat /
śrutaṃ vāpy atha vā śrāvyaṃ dṛṣṭaḥ snehaphalodayaḥ //
yadi tv aham anugrāhyā mām anujñātum arhasi /
tapasyeyaṃ paraṃ kṛtvā niścayaṃ puruṣottama //
bhartuś chandena nārīṇāṃ tapo vā vratakāni vā /

niṣphalaṃ khalu yad bhartur acchandena kriyeta yat //
itīdam uktvā punar eva śobhanā @
mumoca toyaṃ nayanodbhavaṃ satī |
grahāya pītaṃ harivāsasaḥ śubhā @
paṭāntam ādhāya mukhe śucismitā ||
nārāyaṇaḥ satyabhāmāṃ punar evātha bhārata /
provāca praṇayāt kruddhām abhimānavatīṃ satīm //
dahatīva mamāṅgāni śokaḥ kamalalocane /
kim u tatkāraṇaṃ yena tvam evam ativiklavā //
śāpitāsi mama prāṇair ācakṣvānatyayo yadi /
śrotavyaṃ yadi bhaktena bhartrā sarvāṅgaśobhane //
tataḥ provāca bhartāraṃ satyā satyavrate sthitam /
bāṣpagadgadayā vācā tathaivādhomukhī sthitā //
tvayaiva sthāpitaṃ pūrvaṃ saubhāgyaṃ mama mānada /
jagaty amalapatrākṣe tat khyātaṃ keśināśana //
śiro vahāmi ceṣṭatvāt tavāhaṃ deva garvitā /
sarvasīmantinīmadhye spṛhaṇīyāsmi sarvathā //
sāham adyāvahāsyāsmi sapatnīnāṃ janasya ca /
iti preṣyābhir ākhyātaṃ śrutvā tathyaṃ tatas tataḥ //
yat pārijātakusumaṃ dattavān nāradas tava /
tat kileṣṭajane dattaṃ tvayāhaṃ parivarjitā //
ratnātiśayadānena tasyām abhyadhikaḥ kila /
snehaś ca bahumānaś ca prakāśaṃ gamitas tvayā //
tām astauṣīt samakṣaṃ te priyāṃ sa kila nāradaḥ /
tam aśrauṣīś ca hṛṣṭas tvaṃ priyāyāḥ saṃstavaṃ kila //
stotavyā yadi tāvat sā nāradena tavāgrataḥ /
durbhago 'yaṃ janas tatra kimartham anuśabditaḥ //
praṇayasya rasaṃ dattvā paścāttāpaḥ prabho yadi /
anujñāṃ me prayacchasva tapaḥ kartuṃ prasīda me //
svapnenāpi na dṛṣṭvāhaṃ śraddadhyāṃ puṣkarekṣaṇa /
yad anyad eva nirvṛttam aśrauṣaṃ paśyatas tava //
kāmaḥ kāmaṃ tu tasyaiva muner atulatejasaḥ /
atra manyus tu me deva sāṃnidhyaṃ tava tatra yat //
mānārthaṃ jīvyate loke sadbhir ity uktavān asi /
tad evaṃ sati necchāmi jīvituṃ mānavarjitā //
mamābhavad yato rakṣā bhayam adya tato mama /
sarvato rakṣate yo māṃ sa māṃ nādyābhirakṣati //
hā gatiṃ kāṃ gamiṣyāmi tyaktā deva tvayā vibho /
kumudvatīgatāṃ nūnaṃ gatiṃ yāsyāmy asaṃgatā //
kim akārṣam ahaṃ mohād īśvarāṇāṃ priyāpriyam /