હરિવંશ · ભાગ 161180

પ્રિયા ભૂત્વાપ્રિયા ભૂતા યદ્ અહં તવ માનદ ॥
વસન્તકુસુમૈશ્ ચિત્રં સદા રૈવતકં ગિરિમ્ ।
પ્રિયા ભૂત્વાપ્રિયા ભૂતા કથં દ્રક્ષ્યામ્ય્ અહં પુનઃ ॥
પરપુષ્ટસ્વનોન્મિશ્રં પુષ્પગન્ધવહં શુચિમ્ ।
કથં નામાનિલં દ્વેષ્યા સેવેયં દુર્ભગા સતી ॥
જલક્રીડાં તવાઙ્કસ્થા દેવ કૃત્વા મહોદધૌ ।
કથં દૌર્ભાગ્યમ્ આપન્ના પશ્યેયમ્ અપિ સાગરમ્ ॥
સાત્રાજિતિ પ્રિયા નાન્યા ત્વત્તો મે ઽસ્તીતિ વિદ્ધિ મામ્ ।
ત્વમ્ અવોચઃ ક્વ તદ્ યાતમ્ અથ વા કઃ સ્મરિષ્યતિ ॥
મામ્ ઉવાચ ભવાંસ્ તથ્યં ન નૂનમ્ ઇતિ ચિન્તયે ॥
યદ્ અદ્રાક્ષીદ્ ધિ માં શ્વશ્રૂર્ બહુમાનેન નન્દિનીમ્ ।
અવજ્ઞાતા ત્વયા રાજ્ઞી નૂનં દૌર્ભાગ્યકીર્તિતા ॥
કિં નુ ગૂઢેન મે પ્રેમ્ણા સુસ્નિગ્ધેનાપિ માનદ ।
યત્ સમાનાં જનૈર્ દેવો માં ન પશ્યતિ નિત્યદા ॥
નાહં ત્વાં કિતવં ધૂર્તમ્ અજ્ઞાસિષમ્ અરિંદમ ।
અદ્ય જ્ઞાતો ઽસિ તત્પક્ષશ્ ચઞ્ચલો જનવઞ્ચકઃ ॥
સ્વરવર્ણેઙ્ગિતાકારૈર્ નિગૂઢો દેવ યત્નતઃ ।
ચોર જ્ઞાતો ઽસિ તત્પક્ષો વાઙ્માત્રમધુરઃ શઠઃ ॥
એવમ્ ઈર્શ્યાવશં પ્રાપ્તાં દેવીં સાત્રાજિતીં હરિઃ ।
અભિમાનવતીં દેવઃ સાન્ત્વપૂર્વમ્ અથાબ્રવીત્ ॥
મૈવં પદ્મપલાશાક્ષિ મમેશ્વરિ વદ પ્રિયે ।
કિમ્ અત્ર બહુનોક્તેન ત્વદીયમ્ અવગચ્છ મામ્ ॥
તત્ પારિજાતકુસુમં તસ્યા દેવિ મમાગ્રતઃ ।
નારદો મત્પ્રિયં કુર્વન્ મુનિર્ અક્લિષ્ટકર્મકૃત્ ॥
દાક્ષિણ્યાદ્ અનુરોધાચ્ ચ દત્તવાન્ નાત્ર સંશયઃ ।
પ્રસીદૈકાપરાધં મે મર્ષયસ્વ શુચિસ્મિતે ॥
પારિજાતસ્ય પુષ્પાણિ યદીચ્છસ્ય્ અતિકોપને ।
તદા દાતાસ્મિ સુશ્રોણિ સત્યમ્ એતદ્ બ્રવીમિ તે ॥
સ્વર્ગાસ્પદાદ્ આનયિત્વા પારિજાતં દ્રુમેશ્વરમ્ ।
ગૃહે તે સ્થાપયિષ્યામિ યાવત્કાલં ત્વમ્ ઇચ્છસિ ॥
એવમ્ ઉક્ત્વા તુ હરિણા પ્રોવાચ હરિવલ્લભા ।
યદ્ય્ એવં સ દ્રુમઃ શક્ય ઇહાનયિતુમ્ અચ્યુત ॥
મન્યુર્ એષ પ્રમૃષ્ટો હિ ભવેદ્ બહુગુણો મમ ।
સીમન્તિનીનાં સર્વાસામ્ અધિકા સ્યામ્ અધોક્ષજ ॥
તથાસ્તુ પ્રથમઃ કલ્પ ઇતિ તાં મધુસૂદનઃ ।
પ્રોવાચાપ્રતિમો દેવો જગતઃ પ્રભવો ઽવ્યયઃ ॥
તથેત્યુક્તે ઽથ કૃષ્ણેન તુતોષ સમિતિંજય ।
સત્યભામા સતામ્ ઇષ્ટા કંસનાશનવલ્લભા ॥
તતઃ સ્નાતો જગન્નાથઃ સર્વેશઃ સર્વભાવનઃ ।
ચકારાવશ્યકં સર્વં સર્વકામપ્રદઃ સતામ્ ॥

દધ્યૌ ચ નારદં દેવઃ સ્નાતો દેવમુનિં નૃપ ।
અભ્યાજગામ સ્નાનાન્તે મુનિશ્રેષ્ઠો મહોદધૌ ॥
તમ્ આગતં નરપતે સતાં ગતિર્ અધોક્ષજઃ ।
સત્યયા સહ ધર્માત્મા યથાવિધિમ્ અપૂજયત્ ॥
પાદૌ પ્રક્ષાલયાં ચક્રે મુનેઃ સાત્રાજિતી સ્વયમ્ ।
જલં દેવઃ સ્વયં કૃષ્ણો ભૃઙ્ગારેણ દદૌ તદા ॥
અથોપકલ્પયામ્ આસ સુખાસીનાય કેશવઃ ।
પરમાન્નં સ મુનયે પ્રયતાત્મા જગદ્ગુરુઃ ॥
તલ્ લોકકર્ત્રા સત્કૃત્ય દત્તં મુનિર્ ઉદારધીઃ ।
બુભુજે વદતાં શ્રેષ્ઠઃ શ્રદ્ધયા પરયાન્વિતઃ ॥
ઉપસ્પૃશ્ય તતસ્ તૃપ્તઃ પ્રદદૌ ચાશિષઃ પ્રભોઃ ।
તાશ્ ચ પ્રીતેન મનસા પ્રતિજગ્રાહ કેશવઃ ॥
તતઃ સાત્રાજિતીં દેવીં પ્રણતાં નારદો ઽબ્રવીત્ ।
પ્રસાર્ય દક્ષિણં હસ્તં સજલં જલજેક્ષણામ્ ॥
યથેદાનીં તથૈવ ત્વં ભવ દેવિ પતિવ્રતા ।
સવિશેષં ચ સુભગા ભવ ત્વં તપસો બલાત્ ॥
ઇત્ય્ ઉક્તા મુનિમુખ્યેન સત્યભામા હરિપ્રિયા ।
ઉત્તસ્થૌ મહતા યુક્તા હર્ષેણ તુ નરાધિપ ॥
સ કૃષ્ણો ઽપ્ય્ અભ્યનુજ્ઞાં તુ લબ્ધ્વા મુનિવરાત્ તદા ।
બુભુજે વિઘસં ધીમાન્ અપ્રમેયપરાક્રમઃ ॥
તતસ્ ત્વ્ આવશ્યકં કૃત્વા સત્યભામાપિ ભારત ।
અનુજ્ઞયા તદા ભર્તુર્ વિવેશાન્તર્ગૃહં મુદા ॥
તતો વિનિર્ગતા દેવી કૃષ્ણસ્યૈવાભ્યનુજ્ઞયા ।
સ્થિતા પાર્શ્વે ચ કૃષ્ણસ્ય નમસ્કૃત્વા મહાત્મને ॥
તતો મુહૂર્તમ્ આસિત્વા નારદઃ કૃષ્ણમ્ અબ્રવીત્ ।
આપૃચ્છે ત્વાં ગમિષ્યામિ શક્રલોકમ્ અધોક્ષજ ॥
તત્રાદ્યં દેવમ્ ઈશાનં નમસ્કૃત્ય મહેશ્વરમ્ ।
ગાસ્યન્તિ દેવગન્ધર્વાસ્ તથૈવાપ્સરસાં વરાઃ ॥
માસિ માસ્ય્ ઉચિતં હ્ય્ એતન્ મહેન્દ્રસદને વિભો ।
પૂજાર્થં દેવદેવસ્ય ગાન્ધર્વં નૃત્યમ્ એવ ચ ॥
અન્તર્હિતો દેવદેવઃ સોમઃ સપ્રવરો વિભુઃ ।
પશ્યત્ય્ અમરમુખ્યેન કૃતં ભક્ત્યાદ્રિઘાતિના ॥
નિમન્ત્રિતો ઽહં પૂર્વેદ્યુઃ પુષ્પં દાતું મહાદ્યુતે ।
પારિજાતસ્ય ભદ્રં તે તરુરાજ્ઞો મહાત્મનઃ ॥
યદ્ એતદ્ આહૃતં સ્વર્ગાત્ તત્ ત્વદર્થં મયા વિભો ।
દેવોપભોગ્યમ્ એતદ્ ધિ તરુરાજસમુદ્ભવમ્ ॥
ઇષ્ટઃ સ વૃક્ષઃ સતતં શચ્યાઃ પુષ્કરલોચન ।
સૌભાગ્યમ્ આવહત્ય્ એવ પૂજ્યમાનો ઽપિ નિત્યશઃ ॥
સૌભાગ્યાર્થં તવૈવાહં પુષ્પમ્ આહૃતવાંસ્ તતઃ ॥
પુણ્યં કર્તું તદા સૃષ્ટઃ પારિજાતો મહાદ્રુમઃ ।

અદિત્યા ધર્મનિત્યેન કશ્યપેન મહાત્મના ॥
પુરાદિત્યા મહાતેજાસ્ તોષિતઃ કિલ કશ્યપઃ ।
વરેણ ચ્છન્દયામ્ આસ મારીચસ્ તપસો નિધિઃ ॥
સોવાચ સુભગા યેન ભવેયં મુનિસત્તમ ।
સ્વલંકૃતા કામતશ્ ચ સર્વૈર્ એવ વિભૂષણૈઃ ॥
ઈપ્સિતં ગીતનૃત્યં ચ ભવેન્ મમ તપોધન ।
કુમારી નિત્યદા ચૈવ ભવેયં તપસાં નિધે ॥
વિરજાઃ શોકરહિતા ભવેયમ્ અપિ નિત્યદા ।
પતિભક્તિમતી ચૈવ ધર્મશીલા તથૈવ ચ ॥
પારિજાતં તતો ઽસ્રાક્ષીદ્ અદિત્યાઃ પ્રિયકામ્યયા ।
સર્વકામપ્રદૈઃ પુષ્પૈર્ આવૃતં દિવ્યગન્ધદૈઃ ॥
ત્રિશાખં સર્વદા દૃશ્યં સર્વભૂતમનોહરમ્ ।
સર્વપુષ્પાણિ દૃશ્યન્તે તસ્મિન્ન્ એવ મહાદ્રુમે ॥
ઈદૃશાન્ય્ અસ્ય પુષ્પાણિ બિભર્ત્ય્ એકાતિરૂપિણી ।
બહુરૂપાણિ ચાપ્ય્ અન્યા પદ્માનિ ચ તથાપરા ॥
મન્દારાદ્ અપિ વૃક્ષાચ્ ચ સારસ્ ઉદ્ધૃત્ય કશ્યપઃ ।
તસ્માદ્ એષ તરુશ્રેષ્ઠઃ સર્વેષાં શ્રેષ્ઠતાં ગતઃ ॥
અદિત્યૈ પ્રદદૌ શ્રીમાન્ પારિજાતં મહાદ્રુમમ્ ।
તતસ્ તત્ર નિબધ્યાથ કશ્યપં પ્રદદૌ શુભા ।
અદિતિર્ મમ પુણ્યાર્થં સૌભાગ્યાર્થં તથૈવ ચ ॥
અદિત્યા કશ્યપો દત્તઃ પુણ્યાર્થં ચ તતો મમ ।
પુષ્પદામ્ના વેષ્ટયિત્વા કણ્ઠે પુણ્યાર્થમ્ આત્મવાન્ ॥
નિષ્ક્રયેણ મયા મુક્તઃ કશ્યપસ્ તુ તપોધનઃ ।
ઇન્દ્રો દત્તસ્ તથેન્દ્રાણ્યા સૌભાગ્યાર્થં તતો મમ ॥
સોમશ્ ચાપ્ય્ અથ રોહિણ્યા ઋદ્ધ્યા ચ ધનદસ્ તથા ।
એવં સૌભાગ્યદો વૃક્ષઃ પારિજાતો ન સંશયઃ ॥
પારિજાતો વિષ્ણુપદ્યાઃ પારિજાતેતિ શબ્દિતઃ ।
મન્દારપુષ્પૈર્ યદ્ યુક્તો મન્દારસ્ તેન કથ્યતે ॥
કો ઽપ્ય્ અયં દારુર્ ઇત્ય્ આહુર્ અજાનન્તો યતો જનાઃ ।
કોવિદાર ઇતિ ખ્યાતઃ સંતતઃ સ મહાતરુઃ ॥
મન્દારઃ કોવિદારશ્ ચ પારિજાતશ્ ચ નામભિઃ ।
સ વૃક્ષો જ્ઞાયતે દિવ્યો યસ્યૈતત્ કુસુમોત્તમમ્ ॥
તતો જિગમિષું તત્ર નારદં મુનિસત્તમમ્ ।
પ્રોવાચ ભગવાન્ વિષ્ણુર્ અપ્રમેયપરાક્રમઃ ।
મહર્ષે ધર્મતત્ત્વજ્ઞ સ્વર્ગં ગત્વા ત્વયાનઘ ।
દૃષ્ટ્વા સદસ્યાન્ દેવસ્ય ત્રિપુરઘ્નસ્ય ધીમતઃ ॥
અનુજ્ઞયા મદ્વચનાદ્ વિજ્ઞાપ્યઃ પાકશાસનઃ ।
સંવર્ણયિત્વા ભ્રાતૃત્વં પૌરાણં વેત્સિ યન્ મુને ॥
યદ્ અસ્રાક્ષીન્ મુનિશ્રેષ્ઠો ભગવાન્ કશ્યપસ્ તરુમ્ ।
પારિજાતં પુરાદિત્યાઃ પ્રિયાર્થં ધર્મવિત્તમ ॥

સ પુણ્યમ્ અતિસૌભાગ્યં દદાતિ તરુસત્તમઃ ।
તવ દત્તં પુરા દાનં વ્રતે ચ તરુસત્તમમ્ ॥
દેવીભિર્ ધર્મનિત્યાભિર્ ધર્માર્થમ્ અમરોત્તમ ।
દત્તં શ્રુત્વાભિકાઙ્ક્ષન્તિ દાતું પત્ન્યો મમ પ્રભો ॥
પુણ્યાર્થં દાનધર્માર્થં મમ પ્રીત્યર્થમ્ એવ ચ ।
આનાય્ય ચ દ્વારવતીં પારિજાતં મહાતરુમ્ ॥
દત્તે દાને પુનઃ સ્વર્ગં તત્ર તં નાયયિષ્યસિ ।
સ વાચ્ય એવં ભગવાન્ બલભિદ્ ભગવંસ્ ત્વયા ॥
તથા તથા પ્રયત્નશ્ ચ કાર્યો મુનિવર ત્વયા ।
યથા તરુવરં દદ્યાત્ પારિજાતં સુરેશ્વરઃ ॥
તત્ર દૂતગુણં તાવત્ પશ્યામસ્ તે તપોધન ।
સંભાવ્યા સર્વકૃત્યાનાં સંપદ્ ધિ ત્વયિ મે મતા ॥
એવં નારાયણેનોક્તો નારદો ભગવાન્ ઋષિઃ ।
પ્રહસ્યોવાચ કેશિઘ્નમ્ ઇદં વાક્યં તપોધનઃ ॥
બાઢમ્ એવં પ્રવક્ષ્યામિ યદુમુખ્ય સુરેશ્વરમ્ ।
ન તુ દાસ્યતિ દેવેન્દ્રઃ પારિજાતં કથંચન ॥
મન્દરં પર્વતશ્રેષ્ઠં દાનવૈસ્ ત્રિદશૈસ્ તથા ।
નિક્ષિપ્ય તોયધૌ પૂર્વં પારિજાતઃ સમાહૃતઃ ॥
મન્દરં પર્વતશ્રેષ્ઠં નયિતું પ્રેષિતઃ પુરા ।
પારિજાતં હરેણાપિ લોકકર્ત્રા જનાર્દન ॥
સ્વયં વિજ્ઞાપિતો ગત્વા તતઃ શક્રેણ શંકરઃ ।
આક્રીડદ્રુમ ઉદ્યાને શચ્યાઃ સ્યાદ્ ઇતિ યાચિતઃ ॥
તથાસ્ત્વ્ ઇતિ વરો દત્તો મહાદેવેન ચાનઘ ।
ન ચ નીતઃ પારિજાતો મન્દરં ચિત્રકન્દરમ્ ॥
ક્રીડાવૃક્ષઃ સ શચ્યેતિ વ્યપદેશેન મોક્ષિતઃ ।
મહેન્દ્રેણ મહાબાહો પારિજાતસ્ તરુઃ પુરા ॥
પ્રિયાર્થમ્ ઉમયાસ્રાક્ષીત્ પારિજાતવનં હરઃ ।
ગવ્યૂતિમાત્રવિસ્તીર્ણં મન્દરસ્યૈકકન્દરે ॥
ન તત્ર સૂર્યભાઃ કૃષ્ણ પ્રવિશન્તિ નગોત્તમે ।
ન ચ ચન્દ્રપ્રભાઃ શીતા નૈવ કૃષ્ણ સદાગતિઃ ॥
શીતોષ્ણે છન્દતસ્ તત્ર શૈલપુત્ર્યા ભવન્તિ હિ ।
સ્વયંપ્રભં વનં તદ્ ધિ મહાદેવસ્ય તેજસા ॥
વર્જયિત્વા મહાદેવં સગણં યદુવર્ધન ।
માં ચાન્યસ્ તદ્ વનં દિવ્યં ન પ્રયાતિ કથંચન ॥
સ્રવન્તિ તત્ર વાર્ષ્ણેય પારિજાતાઃ સમન્તતઃ ।
સર્વરત્નાનિ મુખ્યાનિ મનસા કાઙ્ક્ષિતાનિ વૈ ॥
ગણાસ્ તાન્ય્ ઉપભુઞ્જન્તિ પ્રવરાણાં મહાત્મનામ્ ।
આજ્ઞયા દેવદેવસ્ય લોકનાથસ્ય કેશવ ॥
પારિજાતાદ્ બહુગુણં ફલં તેષાં તથા ધનમ્ ।
અભિમાનં પ્રભા ચૈવ ગુણા ભૂરિગુણાસ્ તથા ॥

મૂર્તિમન્તશ્ ચ તે વૃક્ષાઃ સોમં દેવં વૃષધ્વજમ્ ।
ઉપતિષ્ઠન્તિ સતતં પ્રવરૈઃ સહ કેશવ ॥
રૌદ્રેણ તેજસા જુષ્ટા હીના દુઃખૈઃ સુખાન્વિતાઃ ।
તરવો મન્દરે તે હિ દયિતાઃ શૈલકન્યયા ॥
પ્રવિવેશાન્ધકો નામ ઘોરસ્ તત્ર મહાબલઃ ।
દૈતેયો વરદાનેન દર્પિતઃ પાપનિશ્ચયઃ ॥
સ હતો દેવદેવેન હરેણામિત્રઘાતિના ।
અવધ્યઃ સર્વભૂતાનાં વૃત્રાદ્ દશગુણં બલી ॥
એવં દુઃખેન તે દેવ પારિજાતં પ્રદાસ્યતિ ।
પુષ્કરાક્ષ સહસ્રાક્ષઃ સત્યમ્ એતદ્ બ્રવીમિ તે ॥
સતતં સહિતો દેવ્યા શચ્યા સ હિ વરદ્રુમઃ ।
સર્વકામપ્રદઃ કૃષ્ણ તથેન્દ્રસ્યામિતૌજસઃ ॥
મુને તદ્ યુજ્યતે સાધુ મહાદેવેન ધીમતા ।
યચ્ છચીં કારણં કૃત્વા ન નીતઃ સ તરુઃ પુરા ॥
સ જ્યેષ્ઠઃ સર્વભૂતાનાં લોકકૃત્ પ્રભવો ઽવ્યયઃ ।
પારાવર્યસ્ય સદૃશં કૃતવાન્ ઇતિ મે મતિઃ ॥
અહં યવીયાન્ દેવસ્ય સર્વથા બલઘાતિનઃ ।
લાલનીયશ્ ચ ભગવઞ્ જયન્ત ઇવ સત્તમ ॥
સર્વથા ભગવાંસ્ તાવદ્ ઉપાયૈર્ બહુવિસ્તરૈઃ ।
કરોતુ યત્નં પ્રીત્યર્થં શક્તો હ્ય્ અસિ તપોધન ॥
મયા મુને પ્રતિજ્ઞાતં પુણ્યાર્થં સત્યભામયા ।
સ્વર્ગાદ્ ઇહાનયિષ્યામિ પારિજાતમ્ ઇતિ પ્રભો ॥
મયા તદ્ અનૃતં શક્યં કથં કર્તું તપોધન ।
નાનૃતં હિ વચો વિપ્ર પ્રોક્તપૂર્વં મયાનઘ ।
મયિ ભગ્નપ્રતિજ્ઞે હિ લોકાનાં સંપ્લવો ભવેત્ ॥
યન્ મયા હિ મુનિશ્રેષ્ઠ લોકા ધર્મગુણાન્વિતાઃ ।
પરિપાલ્યાઃ સ્થિતૌ સર્વે સ કથં હ્ય્ અનૃતં વદેત્ ॥
ન દેવગન્ધર્વગણા ન રાક્ષસા @
ન ચાસુરા નૈવ ચ યક્ષપન્નગાઃ ।
ન દેવગન્ધર્વગણા રાક્ષસા નૈવ ચાસુરાઃ ।
નૈવ યક્ષપિશાચાશ્ ચ ન ચ સર્વે ઽપિ પન્નગાઃ ॥
મમ પ્રતિજ્ઞામ્ અપહન્તુમ્ ઉદ્યતાઃ @
સુખાય જીવન્તિ ચિરં મહામુને ॥
સ પારિજાતં યદિ ન પ્રદાસ્યતિ @
પ્રયાચ્યમાનો ભવતામરેશ્વરઃ ।
તતઃ શચીવ્યામૃદિતાનુલેપને @
ગદાં વિભોક્ષ્યામિ પુરંદરોરસિ ॥
ઇતિ પ્રવાચ્યો યદિ સામપૂર્વકં @
પ્રયાચ્યમાનો ન તરું પ્રયચ્છતિ ।
સુનિશ્ચિતં મામ્ અવગમ્ય સર્વથા @

ત્વયાપિ કાર્યઃ ખલુ તત્ર નિશ્ચયઃ ॥
નારદો ઽથ મુનિર્ ગત્વા મહેન્દ્રસદનં પ્રભુઃ ।
તાં રાત્રિમ્ અવસત્ તત્ર દદૃશે ચ મહોત્સવમ્ ॥
તત્રાદિત્યા મહાત્માનો વસવશ્ ચ સુરોત્તમાઃ ।
રાજર્ષયશ્ ચ વિદ્વાંસઃ સ્વર્ગતાઃ કર્મભિઃ શુભૈઃ ॥
નાગા યક્ષાશ્ ચ સિદ્ધાશ્ ચ ચારણાશ્ ચ તપોધનાઃ ।
બ્રહ્મર્ષયશ્ ચ શતશો દેવર્ષિમનવસ્ તથા ॥
સુપર્ણાશ્ ચ મહાત્માનો મરુતશ્ ચ મહાબલાઃ ।
દિવૌકસાં નિકાયાશ્ ચ શતશો ઽન્યે સમાગતાઃ ॥
ઉપર્ય્ ઉપરિ સર્વેષાં સોમો દેવો મહેશ્વરઃ ।
તસ્થાવ્ અમિતવિક્રાન્તઃ સ્વૈર્ ગણૈઃ પરિવારિતઃ ॥
દેવર્ષિભિર્ મુનિશ્રેષ્ઠૈઃ સંવૃતઃ સર્વભાવનઃ ।
કલ્પાન્તરસહસ્રેષુ ક્ષયો યેષાં ન વિદ્યતે ॥
યાન્ અર્ચયન્તિ સતતં દેવા દેવેશ્વરોપમાઃ ।
આત્મજ્ઞા નાવલેપાન્ધા યે ચ ધર્મપથે સ્થિતાઃ ॥
રુદ્રાશ્ ચ કાશ્યપા દેવમ્ અધ્યુપાસન્ત ભારત ।
સ્કન્દશ્ ચ ભગવાન્ રૌદ્રિર્ ગઙ્ગા ચ સરિતાં વરા ॥
અર્ચિષ્માંસ્ તુમ્બુરુશ્ ચૈવ ભારિશ્ ચ વદતાં વરઃ ।
નેતારો દેવદેવાનામ્ એતે હિ તપસાન્વિતાઃ ॥
એતાન્ અનુવિધીયન્તે સર્વદેવગણા નૃપ ।
ધર્મનિત્યાસ્ તપોનિત્યાઃ સતાં માર્ગમ્ ઉપાશ્રિતાઃ ॥
યે ત્વ્ ઇમે માનુષા દેવાન્ અર્ચયન્તિ શુભાર્થિનઃ ।
તાન્ અર્ચયન્તિ હ્ય્ અમરાસ્ તથા રાજઞ્ શુભાર્થિનઃ ॥
પિતૃકૃત્યેષુ દેવાનાં સંન્યાસં યે ત્વ્ અનુષ્ઠિતાઃ ।
સ્વાધ્યાયવન્તઃ કૌરવ્ય સદા નિયમચારિણઃ ॥
ગન્ધર્વાધિપતિઃ શ્રીમાંસ્ તત્ર ચિત્રરથો નૃપ ।
સપુત્રો વાદયામ્ આસ દેવવાદ્યાનિ હૃષ્ટવત્ ।
ઊર્ણાયુશ્ ચિત્રસેનશ્ ચ હાહા હૂહૂસ્ તથૈવ ચ ।
ડમ્બરસ્ તુમ્બુરુશ્ ચૈવ જગુર્ અન્યે ચ તદ્ગણાઃ ॥
ઉર્વશી પૂર્વચિત્તિશ્ ચ હેમા રમ્ભા ચ ભારત ।
હેમદન્તા ઘૃતાચી ચ સહજન્યા તથૈવ ચ ॥
જુજોષ ભગવાન્ દેવસ્ તદુપસ્થાનમ્ આત્મવાન્ ।
વૃત્તેન તુષ્ટઃ શક્રસ્ય જગામ જગતઃ પતિઃ ।
ગતે ભૂતપતૌ સર્વે નૃપા જગ્મુર્ યથાગતમ્ ।
મહેન્દ્રેણાર્ચિતા દેવાઃ સ્વાન્ એવ નિલયાન્ ગતાઃ ॥
તતઃ સર્વેષુ યાતેષુ સુખાસીનં પુરંદરમ્ ।
સદસ્યૈઃ સ્વૈઃ સહાસીનં નારદો ઽભ્યાયયૌ મુનિઃ ॥
તમ્ ઇન્દ્રઃ પૂજયામ્ આસ સમુત્થાય તપોધનમ્ ।
દિદેશ કુશગર્ભં ચ પીઠમ્ આત્માસનોપમમ્ ॥
નારદો ઽથ મહાતેજા મહેન્દ્રમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્ ।

દૂતો ઽહમ્ અમરશ્રેષ્ઠ વિષ્ણોર્ અતુલતેજસઃ ॥
કિંચિત્ કાર્યં પુરસ્કૃત્ય પ્રેષિતો ઽસ્મિ મહાત્મના ।
આનર્તાદ્ આર્તિહરણં તસ્યૈવાનઘતેજસઃ ॥
પ્રીતિવાક્યાનિ હૃદ્યાનિ પ્રયુજ્ય મુનયે તદા ।
તતઃ પ્રહૃષ્ટો ભગવાન્ અબ્રવીત્ પાકશાસનઃ ॥
કિમ્ આહ પુરુષશ્રેષ્ઠઃ શીઘ્રમ્ આચક્ષ્વ મે મુને ।
ચિરસ્ય ખલુ કૃષ્ણેન સંસ્મૃતાઃ સ્મ મહાત્મના ।
પ્રિયવાક્યાનિ હૃદ્યાનિ બ્રૂહિ ધર્મભૃતાં વર ॥
મહેન્દ્રેન્દ્રાનુજં દ્રષ્ટું ગતો ઽહં ભ્રાતરં તવ ।
દ્વારકાં પુરુષશ્રેષ્ઠ કાશ્યપાનાં યશસ્કરમ્ ॥
તં તુ રૈવતકે ઽદ્રાક્ષં તદાસીનમ્ અરિંદમમ્ ।
રુક્મિણ્યા સહિતં વીરમ્ ઉમયેવ વૃષધ્વજમ્ ॥
પારિજાતતરોઃ પુષ્પં તસ્ય દત્તં મયાનઘ ।
વિસ્માપનાર્થં દેવેશ પત્નીનામ્ ઉરુતેજસઃ ॥
તદ્ દૃષ્ટ્વા તસ્ય પત્ન્યસ્ તુ વિસ્મયં પરમં યયુઃ ।
બહુકામપ્રદં પુષ્પં વૃક્ષરાજસમુદ્ભવમ્ ॥
ગુણાસ્ તાસાં મયાખ્યાતાસ્ તસ્ય પુષ્પસ્ય માનદ ।
સૃષ્ટિશ્ ચ પારિજાતસ્ય કશ્યપેનાતિતેજસા ॥
અદિત્યા કશ્યપો દત્તઃ પુણ્યાર્થં ચ યથા મમ ।
પુષ્પદામ્ના વેષ્ટયિત્વા કણ્ઠે પુણ્યાર્થમ્ આત્મવાન્ ॥
ત્વં ચ દત્તો યથા શચ્યા દેવાશ્ ચાન્યે સુરેશ્વર ।
નિષ્ક્રયશ્ ચ યથા દત્તઃ કશ્યપાદ્યૈર્ મહાત્મભિઃ ॥
તચ્ છ્રુત્વા તસ્ય પત્ન્ય્ એકા સત્યભામેતિ વિશ્રુતા ।
પુણ્યકાર્થં મનશ્ ચક્રે દયિતા તે યવીયસઃ ॥
તયા ચાભ્યર્થિતો ભર્તા દેવ્યા દેવગણેશ્વરઃ ।
પ્રતિજજ્ઞે સ ધર્માત્મા યવીયાંસ્ તવ માનદ ॥
તતો મામ્ ઉક્તવાન્ વીરો વિષ્ણુર્ બલવતાં વરઃ ।
યથાવત્ સુરમુખ્યેશ બ્રુવતઃ શૃણુ ભાવન ॥
લાલનીયો યવીયાંસ્ તુ પ્રણિપત્યાચ્યુતો ઽબ્રવીત્ ।
આનાયય સુરશ્રેષ્ઠ પારિજાતં વરદ્રુમમ્ ॥
મનોરથો ઽસ્તુ સફલો વધ્વાસ્ તે ઽસુરસૂદન ।
ધર્મકૃત્યે વિશેષેણ વધ્વાસ્ તે ઽમરસત્તમ ॥
અયં દુર્લભકલ્યાણો લોકે લોકગણેશ્વર ।
પશ્યન્ત્વ્ અમરકલ્યાણં મત્પ્રભાવાચ્ ચ માનુષાઃ ॥
વાસુદેવવચઃ શ્રુત્વા મહેન્દ્રઃ કુરુનન્દન ।
નારદં વદતાં શ્રેષ્ઠમ્ ઇદં વાક્યમ્ અથાબ્રવીત્ ॥
ભજાસનં દ્વિજશ્રેષ્ઠ શ્રુતમ્ ઉક્તં ત્વયા દ્વિજ ।
સંદેશં પ્રતિદાસ્યામિ વિષ્ણોર્ અતુલતેજસઃ ॥
આસીને નારદે શક્રો લબ્ધાનુજ્ઞો ઽથ નારદાત્ ।
સ્વમ્ આસનં તતો ભેજે તસ્યૈવ સદૃશં વિભો ॥

ઉપવિષ્ટઃ સુરપતિર્ અથોવાચ તપોધનમ્ ।
નિરીક્ષ્ય સ્વબલં વીર્યં પાર્ષદં વૃત્રનાશનઃ ॥
મહર્ષે કુશલં પૃષ્ટ્વા વક્તવ્યસ્ તે જનાર્દનઃ ।
વચનાન્ મમ ધર્મજ્ઞ સર્વભૂતસુખાવહમ્ ॥
મદનન્તરમ્ ઈશસ્ ત્વં જગતો નાત્ર સંશયઃ ।
ત્વદીયઃ પારિજાતશ્ ચ રત્નાન્ય્ અન્યાનિ ચાચ્યુત ॥
ત્વં તુ ભારાવતરણં કર્તું દેવ મહીં ગતઃ ।
ત્વં તુ ભારાવતારાય મહ્યા દેવ ભુવં ગતઃ ।
માનુષ્યં સર્વભૂતાનામ્ આસ્થિતઃ કાર્યસિદ્ધયે ॥
ત્વયિ તીર્ણપ્રતિજ્ઞે હિ પુનઃ પ્રાપ્તે ત્રિવિષ્ટપમ્ ।
પૂરયિષ્યામિ વધ્વાસ્ તે ઇષ્ટાન્ કામાન્ અધોક્ષજ ॥
સ્વર્ગીયાણિ ન રત્નાનિ નયિતવ્યાનિ કેશવ ।
સ્વલ્પાર્થે માનુષં લોકમ્ ઇતિ પૂર્વકૃતા સ્થિતિઃ ॥
ઉત્ક્રમ્ય હિ સ્થિતિં દૈવીં પ્રવર્તામિ મહાબલ ।
યદ્ય્ અહં કિં પ્રવક્ષ્યન્તિ પ્રજાપતિગણાઃ પ્રભો ॥
બ્રહ્મણા સહપુત્રેણ સપૌત્રેણ મહાત્મના ।
નિયમાઃ સર્વકૃત્યાનાં સ્થાપિતા જગતો ધ્રુવાઃ ॥
પ્રજાપતિકૃતં માર્ગમ્ અપાસ્ય વ્રજતો મમ ।
શ્રુત્વા પ્રજાપતિર્ ધીમાઞ્ શાપમ્ અપ્ય્ ઉત્સૃજેત્ પ્રભુઃ ॥
અસ્માભિર્ ભિદ્યમાનં હિ માર્યાદસેતુબન્ધનમ્ ।
ભેત્સ્યન્ત્ય્ અશઙ્કિતા દૈત્યા દૈત્યપક્ષાસ્ તથાપરે ॥
સ્ત્રીનિમિત્તમ્ ઇતો નીતે પારિજાતે દ્રુમેશ્વરે ।
સ્વર્ગૌકસો ભવિષ્યન્તિ વિમનસ્કાશ્ ચ માનદ ॥
ઉપભોગા મનુષ્યાણાં વિહિતા યે સ્વયંભુવા ।
તૈસ્ તુ તુષ્યતુ મે ભ્રાતા સંપશ્યન્ કાલપર્યયમ્ ॥
ઇહાપિ તાવત્ ત્રિદિવે મમ યઃ સ્યાત્ પરિગ્રહઃ ।
ત્રિદિવસ્થો ઽપિ તં કૃષ્ણઃ સર્વં ભોક્તુમ્ ઇહાર્હતિ ॥
જ્યેષ્ઠ્યકાનિષ્ઠ્યભાવાનાં નાભિજ્ઞઃ કિં જનાર્દનઃ ।
તૃપ્તો હ્ય્ આમિષભોજ્યાનામ્ અભિમાનાજ્ જનર્દનઃ ।
તતો ધર્મં સમુત્સૃજ્ય પાપમ્ એવાનુવર્તતે ॥
સ્ત્રીવશ્યતા ખ્યાપ્યમાના કૃષ્ણસ્ય હિ મહાત્મનઃ ।
જગત્ય્ અયશસો યોગં જનયેદ્ ઇતિ મે મતિઃ ॥
માનુષ્યં માનુષે પ્રાપ્તો યદ્ એતન્ મધુસૂદનઃ ।
કુર્યાન્ નિર્બન્ધનીયં યદ્ ભ્રાત્રા જ્યેષ્ઠેન નારદ ॥
સ્વર્ગરત્નવિલોપેન ધર્ષણા સ્યાન્ મમાનઘ ।
જ્ઞાતિતો ધર્ષણા ચૈવ વિશેષેણ હિ ગર્હિતા ॥
ધર્મમ્ અર્થં ચ કામં ચ ક્રમેણ મધુસૂદનઃ ।
સેવત્વ્ એષ સતાં ધર્માન્ સ્થાપિતાન્ પદ્મયોનિનઃ ॥
મહીતલં પારિજાતમ્ અર્પયિષ્યામિ તે યદિ ।
પૌલોમીમ્ આદિતઃ કૃત્વા કો નુ માં બહુ મંસ્યતે ॥

પારિજાતં મહીપૃષ્ઠે દૃષ્ટ્વા સ્પૃષ્ટ્વા ચ માનુષાઃ ।
સ્વર્ગાર્થં નોદ્યમિષ્યન્તિ દૃષ્ટ્વા સ્વર્ગફલં ક્ષિતૌ ॥
પારિજાતગુણાન્ મર્ત્યા જુષન્તિ યદિ નારદ ।
દેવાનાં મનુષાણાં ચ ન વિશેષો ભવિષ્યતિ ॥
તત્ર યત્ ક્રિયતે કર્મ ઇહ તદ્ ભુજ્યતે નરૈઃ ।
સ્વર્ગાર્થં ન યતિષ્યન્તિ પારિજાતગુણાન્વિતાઃ ॥
સર્વરત્નવરઃ સ્વર્ગે પારિજાતસ્ તપોધન ।
તુલ્યં દેવસમૈર્ મર્ત્યૈઃ સર્વદૈવ જગદ્ ભવેત્ ॥
યજ્ઞૈર્ મર્ત્યા ન યક્ષ્યન્તિ લબ્ધસ્વર્ગફલા ભુવિ ।
ન પૂર્તાનિ પ્રદાસ્યન્તિ તુલ્યત્વમ્ અમરૈર્ ગતાઃ ।
યજ્ઞૈર્ જપ્યાહ્નિકૈશ્ ચૈવ નિત્યમ્ આપ્યાયયન્તિ નઃ ।
માનુષાઃ સ્વર્ગમ્ ઇચ્છન્તઃ શ્રદ્દધાનાસ્ તપોધન ॥
તત્ સર્વં ન કરિષ્યન્તિ પારિજાતગુણાન્વિતાઃ ।
નિસ્તેજસો ભવિષ્યામસ્ તે ગતાસ્ તદ્વિહીનતામ્ ।
ઇતઃ સુવૃષ્ટ્યા સસ્યૈસ્ તે જીવન્તિ પુરુષા ભુવિ ।
આપ્યાયયન્તસ્ તે ઽપ્ય્ અસ્માન્ દાનૈર્ યજ્ઞૈસ્ તથૈવ ચ ॥
ન બુભુક્ષા પિપાસા વા બાધતે યદિ માનુષાન્ ।
રોગો જરા વા ધર્મજ્ઞ મૃત્યુર્ વા રતિર્ એવ વા ॥
દૌર્ગન્ધ્યં વા સુઘોરા વ ઈતયઃ કર્મસંભવાઃ ।
કિમ્ ઉદ્યોગં કરિષ્યન્તિ પારિજાતગુણાન્વિતાઃ ॥
સર્વથા નયનં તત્ર પારિજાતસ્ય ન ક્ષમમ્ ।
ઇતિ વાચ્યસ્ ત્વયા વિપ્ર વિષ્ણુર્ અક્લિષ્ટકર્મકૃત્ ॥
યથા યથા ચ મે ભ્રાતા તુષ્યત્ય્ એતદ્ વિચારયન્ ।
તથા તથા ત્વયા કાર્યં કાર્યં મત્પ્રીતિમ્ ઇચ્છતા ॥
હારાંશ્ ચ મણયશ્ ચૈવ ચન્દનાન્ય્ અગુરૂણિ ચ ।
વસ્ત્રાણિ ચ વિચિત્રાણિ વધ્વાસ્ ત્વં દ્વારકાં નય ॥
યોગ્યાનિ યાનિ મર્ત્યાનાં યવદ્ ઇચ્છતિ કેશવઃ ।
ન સ્વર્ગપરિમોષં તુ કર્તુમ્ અર્હતિ કેશવઃ ॥
દદામિ રત્નાનિ યથેપ્સિતાન્ય્ અહં @
બહૂનિ ચિત્રાણિ વિભૂષણાનિ ચ ।
ન પારિજાતં ચ કથંચન દ્રુમં @
મુને પ્રદાસ્યામિ દિવૌકસાં પ્રિયમ્ ॥
દેવરાજવચઃ શ્રુત્વા નારદઃ કુરુનન્દન ।
પ્રોવાચ વાક્યં વાક્યજ્ઞો મહાત્મા ધર્મવિત્તમઃ ॥
અવશ્યમ્ એવ વક્તવ્યં હિતં બલનિષૂદન ।
મયા તવ મહાબાહો બહુમાનો ઽસ્તિ મે ત્વયિ ॥
ઉક્તો મયા વાસુદેવો જાનતા ભવતો મતમ્ ।
ન દત્તઃ પારિજાતો હિ હરસ્યાપિ ત્વયા પુરા ॥
હેતવશ્ ચ મયા તસ્ય દર્શિતા ભોઃ સમાસતઃ ।
ન ચાવગતવાન્ દેવઃ સત્યમ્ એતદ્ બ્રવીમિ તે ॥

ઉપેન્દ્રો ઽહં મહેન્દ્રેણ લાલનીયઃ સદેતિ મામ્ ।
ઉવાચ ભગવાન્ દેવઃ સત્યમ્ એતદ્ બ્રવીમિ તે ।
અથાહ પુણ્ડરીકાક્ષસ્ તત્ તદ્ ઉત્તરમ્ એવ ચ ॥
પુનઃ પુનર્ મયા ચાસ્ય હેતવો દેવ દર્શિતાઃ ।
તતો ન બુદ્ધિર્ વ્યાવૃત્તા વૃત્રનાશન તસ્ય વૈ ॥
અપિ ચાપ્ય્ ઉક્તવાન્ દેવો વાક્યં તે મધુસૂદનઃ ।
પ્રહસ્ય પુરુષશ્રેષ્ઠઃ સરોષમ્ ઇવ વાસવઃ ॥
ન દેવગન્ધર્વગણા ન રાક્ષસા @
ન ચાસુરા નૈવ ચ પન્નગોત્તમાઃ ।
મમ પ્રતિજ્ઞામ્ અપહન્તુમ્ ઉદ્યતા @
મુને સમર્થાઃ ખલુ ભદ્રમ્ અસ્તુ તે ॥
સ પારિજાતં યદિ ન પ્રદાસ્યતિ @
પ્રયાચ્યમાનો ભવતામરેશ્વરઃ ।
તતઃ શચીવ્યામૃદિતાનુલેપને @
ગદાં વિમોક્ષ્યામિ પુરંદરોરસિ ॥
ઉપેન્દ્રસ્ય મહેન્દ્રાયં ભ્રાતુસ્ તે નિશ્ચયઃ પરઃ ।
યદ્ અત્ર મન્યસે ન્યાય્યં સંપ્રધાર્ય કુરુષ્વ તત્ ॥
તત્ત્વં હિતં ચ દેવેશ શ્રૂયતાં વદતો મમ ।
નયનં પારિજાતસ્ય દ્વારકાં મમ રોચતે ॥
નારદેનૈવમ્ ઉક્તસ્ તુ પ્રવ્યક્તં બલદેહભિત્ ।
રોષાવિષ્ટઃ સહસ્રાક્ષો ઽબ્રવીદ્ એતન્ નરાધિપ ॥
અનાગસિ મયિ જ્યેષ્ઠે સોદરે યદિ કેશવઃ ।
એવં પ્રવૃત્તઃ કિં શક્યં કર્તુમ્ અદ્ય તપોધન ॥
બહૂનિ પ્રતિલોમાનિ પુરા સ કૃતવાન્ મયિ ।
કૃષ્ણો નારદ સોઢાનિ ભ્રાતેતિ સ્મ મયાનઘ ॥
ખાણ્ડવે ચાર્જુનરથં પુરા વાહયતા સતા ।
મદીયા વારિતા મેઘાઃ શમયન્તો ઽગ્નિમ્ ઉદ્ધતમ્ ॥
ગોવર્ધનં ધારયતાસ્ વિપ્રિયં ચ કૃતં મમ ॥
તથા વૃત્રવધે પ્રાપ્તે સાહાય્યાર્થં વૃતો મયા ।
સમો ઽહમ્ ઇતિ સર્વેષાં ભૂતાનામ્ ઇતિ ચોક્તવાન્ ।
સ્વબાહુબલમ્ આશ્રિત્ય વૃત્રશ્ ચ નિહતો મયા ॥
દેવાસુરેષુ પ્રાપ્તેષુ સંગ્રામેષુ ચ નારદ ।
યુધ્યત્ય્ આત્મેચ્છયા કૃષ્ણો મુને સુવિદિતં તવ ॥
બહુનાત્ર કિમ્ ઉક્તેન તસ્માદ્ ઇષ્ટ્યા પ્રવર્તતામ્ ।
જ્ઞાતિભેદો ન મે કાર્યઃ સાક્ષી ત્વં મમ નારદ ॥
મમોરસિ ગદાં મોક્તુમ્ ઉદ્યતો યદિ કેશવઃ ।
અનુશોચ્યાથ પૌલોમી ગુણઃ ક ઇહ દૃશ્યતે ॥
ઉદવાસગતો ધીમાન્ પિતા નઃ કશ્યપઃ પ્રભુઃ ।
અદિત્યા સહ મે માત્રા તયોર્ વાચ્યમ્ ઇદં ભવેત્ ॥
અજિતાત્મા મમ ભ્રાતા રજસા મહતા વૃતઃ ।

કામેન ચ સ્ત્રિયા વાક્યાદ્ એવં મામ્ ઉક્તવાન્ ગુરુમ્ ॥
સર્વથા ધિક્ સ્ત્રિયો વિપ્ર ધિગ્ રજસ્તમસી તથા ।
સર્વં ચ સ્ત્રીષુ સંગ્રાહ્યં ધિક્ સ્ત્રિયઃ સ યથા તથા ।
યત્રાધિક્ષિપ્તવાન્ વિષ્ણુર્ એવં માં સ્ત્રીજિતો દ્વિજ ॥
ન દૃષ્ટં કશ્યપકુલં વ્યપદેશ્યં મહામુને ।
નૈવ દક્ષકુલં દૃષ્ટં માતુર્ મે યત્ર સંભવઃ ॥
ન જ્યેષ્ઠતા ન રાજત્વં દેવાનાં પ્રતિમાનિતમ્ ।
કામરાગાભિભૂતેન કૃષ્ણેન ખલુ નારદ ॥
પુત્રદારસહસ્રૈર્ હિ ભ્રાતાનઘ વિશિષ્યતે ।
સદ્વૃત્તો જ્ઞાનસંપન્ન ઇતિ બ્રહ્મા પુરાબ્રવીત્ ॥
નાસ્તિ ભ્રાતૃસમો બન્ધુર્ આહાર્ય ઇતરો જનઃ ।
ઇતિ મામ્ અબ્રવીન્ માતા પિતા ચૈવ પ્રજાપતિઃ ॥
સોદરેષુ વિશેષં તુ પિતા મે કશ્યપો ઽબ્રવીત્ ।
દૃપ્તા મયા વિરુધ્યન્તે દાનવાઃ પાપનિશ્ચયાઃ ॥
કામમ્ એતન્ ન વક્તવ્યં સ્વયમ્ આત્મસ્તવાન્વિતમ્ ।
પ્રાપ્તસ્ ત્વ્ અવસરો વિપ્ર યદ્ ઇહાદ્યોચ્યતે મયા ॥
ધનુર્ જ્યાયાં મુનિશ્રેષ્ઠ ચ્છિન્નાયાં હિ પુરાનઘ ।
ધન્વિભિર્ અમરાણાં ચ વરદાનાન્ મહામતે ॥
ધનુર્ભિર્ અસુરાણાં હિ દાનવાનાં મહામુને ।
ઉત્કૃત્તશિરસો વિષ્ણોઃ પુરા દેહો ધૃતો મયા ।
સંધિતં ચ શિરો યત્નાચ્ છિન્નં રૌદ્રેણ તેજસા ॥
અહં વિશિષ્ટો દેવાનામ્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પુનર્ અચ્યુતઃ ।
ધનુર્ આરોપ્ય દર્પેણ સ્થિતો નારદ કેશવઃ ॥
કિં માં પિતા વા માતા વ વક્ષ્યતીતિ મયા મુને ।
સ્નેહેન વિધૃતં વિષ્ણોઃ શરીરં મુનિસત્તમ ॥
ઐન્દ્રં વૈષ્ણવમ્ અસ્યૈવ મુને ભાગમ્ અહં દદૌ ।
યવીયાંસમ્ અહં પ્રેમ્ણા કૃષ્ણં પશ્યામિ નારદ ॥
સંગ્રામેષુ પ્રહર્તવ્યં તેન પૂર્વં તપોધન ।
રાજા કિલાહં સમરે પ્રહરામ્ય્ અગ્રતો ધ્રુવમ્ ॥
પ્રાદુર્ભાવેષુ સર્વેષુ સ્વશરીરમ્ ઇવાનઘ ।
યત્તો રક્ષામિ ધર્મજ્ઞ કેશવં ભક્તિમ્ આશ્રિતમ્ ॥
ઇદં ભઙ્ક્ત્વા મદીયં ચ ભગવન્ વિષ્ણુના કૃતમ્ ।
ઉપર્યુપરિ લોકાનાં અધિકં ભવનં મુને ॥
અવમાનઃ સ ચ મયા પૃષ્ઠતઃ ક્રિયતે મુને ।
લાલનીયો મયા બાલ ઇત્ય્ એવં ભ્રાતૃગૌરવાત્ ॥
બાલો ઽયં મમ પુત્રેતિ યવીયાન્ ઇતિ નારદ ।
પિત્રા માત્રા ચ ગોવિન્દો નાતીવ પરિભાષિતઃ ॥
ઇષ્ટસ્ તત્ર જનન્યાઃ સ કેશવઃ સવિશેષતઃ ।
વયં દ્વેષ્યા ન સંદેહસ્ તત્ર સ્નેહો ઽતિરિચ્યતે ॥
સર્વજ્ઞો બલવાઞ્ શૂરઃ પાત્રં માનયિતા તથા ।

કેશવેત્ય્ એવ ચ ધ્યાનં યત્ તદ્ વિતથતાં ગતમ્ ॥
ગચ્છ નારદ વક્તવ્યઃ કેશવો વચનાન્ મમ ।
આહૂતો ન નિવર્તેયં સમરં પ્રતિ શત્રુભિઃ ॥
યદીચ્છસિ તદ્ આગચ્છ સહ્યં તે યત્ ત્વમ્ ઇચ્છસિ ।
પ્રહરસ્વ ચ પૂર્વં ત્વં ભાર્યાજિત યથેચ્છસિ ॥
રથાઙ્ગેનાથ શાર્ઙ્ગેણ ગદયા નન્દકેન વા ।
પ્રહરારુહ્ય ગરુડં દૃઢો ભૂત્વા જનાર્દન ॥
પ્રહૃતે પ્રહરિષ્યામિ યથાશક્ત્યા ચ કેશવ ।
અહો ધિગ્ યદિ માં સ્નેહો વિક્લવં ન કરિષ્યતિ ॥
યાવન્ ન સંગ્રામગતો જિતો ઽહં ચક્રપાણિના ।
પારિજાતં ન દાસ્યામિ તાવદ્ ભો મુનિસત્તમ ॥
માં સમાહ્વયતે જ્યેષ્ઠં યવીયાંસસ્ તપોધન ।
અહં તં મર્ષયિષ્યામિ કિમર્થં સ્ત્રીજિતં હરિમ્ ॥
અદ્યૈવ ગચ્છ ભગવન્ દ્વારકાં કૃષ્ણપાલિતામ્ ।
વિવાદઃ સંસ્થિતઃ સો ઽદ્ય ઇતિ વાચ્યસ્ ત્વયાચ્યુતઃ ॥
અહં સજ્જઃ સ્થિતઃ સાઙ્ગ ઇતિ વાચ્યસ્ ત્વયાચ્યુત ।
પલાશપત્રાર્ધમ્ અપિ ત્વયાજિતો @
ન પારિજાતસ્ય તવ પ્રદાસ્યતિ ।
ઇતિ પ્રવાચ્યો મધુસૂદનસ્ ત્વયા @
વચો મદીયં સ્મરતા તપોધન ॥
પુનઃ પ્રવાચ્યો ભગવંસ્ ત્વયાચ્યુતો @
મમ પ્રિયાર્થં ખલુ નિર્વિશઙ્કિતમ્ ।
ન માયયા હર્તુમ્ ઇહાર્હસિ દ્રુમં @
સુયુદ્ધમ્ એવાસ્તુ ધિગ્ અસ્તુ જિહ્મતામ્ ॥
મહેન્દ્રવચનં શ્રુત્વા નારદો વદતાં વરઃ ।
વિવિક્તે દેવરાજાનમ્ ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્ ॥
કામં પ્રિયાણિ રાજાનો વક્તવ્યા નાત્ર સંશયઃ ।
પ્રાપ્તકાલં તુ વક્તવ્યં હિતમ્ અપ્રિયમ્ અચ્યુત ॥
અનિયુક્તઃ પુરોભાગો ન સ્યાદ્ ઇતિ વદન્તિ હિ ।
સ લોકગતિતત્ત્વજ્ઞો નયવિજ્ઞાનકોવિદઃ ॥
કાર્યાકાર્યે સમુત્પન્ને પરિપૃચ્છતિ માં ભવાન્ ।
યતસ્ તતઃ પ્રવક્ષ્યામિ ગૃહ્યતાં યદિ રોચતે ॥
અનુક્તેનાપિ સુહૃદા વક્તવ્યં જાનતા હિતમ્ ।
ન્યાય્યં ચ પ્રાપ્તકાલં ચ પરાભવમ્ અનિચ્છતા ॥
વક્તવ્યં સર્વથા સદ્ભિર્ અપ્રિયં ચાપિ યદ્ ધિતમ્ ।
આનૃણ્યમ્ એતત્ સ્નેહસ્ય સદ્ભિર્ એવાદૃતં પુરા ॥
અનૃતે ધર્મભગ્ને ચ ન શુશ્રૂષતિ ચાપ્રિયે ।
ન પ્રિયં ન હિતં વાચ્યં સદ્ભિર્ એતે વિનિન્દિતાઃ ॥
સર્વથા દેવ વક્તવ્યં શ્રૂયતાં શૃણ્વતાં વર ।
શ્રુત્વા ચ કુરુ સર્વજ્ઞ મમ શ્રેયસ્કરં વચઃ ॥

અન્યોન્યભેદો ભ્રાતૄણાં સુહૃદાં વા બલાન્તક ।
ભવત્ય્ અનન્દકૃદ્ દેવ દ્વિષતાં નાત્ર સંશયઃ ॥
હિતાનુબન્ધસહિતં કાર્યં જ્ઞેયં સુરેશ્વર ।
વિપરીતં ચ તદ્ બુદ્ધ્વા નિત્યં બુદ્ધિમતાં વર ॥
યત્ સ્યાત્ તાપકરં પશ્ચાદ્ આરબ્ધં કાર્યમ્ ઈદૃશમ્ ।
આરભેન્ નૈવ તદ્ વિદ્વાન્ એષ બુદ્ધિમતાં નયઃ ॥
વિપાકમ્ અસ્ય કાર્યસ્ય નાનુપશ્યામિ શોભનમ્ ।
યત્ તુ તત્કારણં દેવ નિબોધ વિબુધાધિપ ॥
ય એકો વિશ્વમ્ અધ્યાસ્તે પ્રધાનં જગતો હરિઃ ।
પ્રકૃત્યા યં પરં સર્વે ક્ષેત્રજ્ઞં વૈ વિદુર્ બુધાઃ ॥
તસ્યાવ્યક્તસ્ય યો વ્યક્તો ભાગઃ સર્વભવોદ્ભવઃ ।
તસ્યાત્મા પ્રથમો દેવો વિષ્ણુઃ સર્વસ્ય ધીમતઃ ॥
પ્રકૃત્યાઃ પ્રથમો ભાગ ઉમા દેવી યશસ્વિની ।
વ્યક્તઃ સર્વમયો વિષ્ણુઃ સ્ત્રીસંજ્ઞો લોકભાવનઃ ॥
રુક્મિણ્યાદ્યાઃ સ્ત્રિયસ્ તસ્ય વ્યક્તત્વે પ્રથમો ગુણઃ ।
અવ્યયા પ્રકૃતિર્ દેવી ગુણદેવો મહેશ્વરઃ ॥
ન વિશેષો ઽસ્તિ રુદ્રસ્ય વિષ્ણોશ્ ચામરસત્તમ ।
ગુણિનશ્ ચાવ્યયઃ શશ્વત્ સદા ચ પ્રથમો ગુણઃ ॥
નારાયણો મહાતેજાઃ સર્વકૃલ્ લોકભાવનઃ ।
ભોક્તા મહેશ્વરો દેવઃ કર્તા વિષ્ણુર્ અધોક્ષજઃ ॥
બ્રહ્મા દેવગણાશ્ ચાન્યે પશ્ચાત્ સૃષ્ટા મહાત્મના ।
મહાદેવેન દેવેશ પ્રજાપતિગણાસ્ તથા ॥
એવં પુરાણપુરુષો વિષ્ણુર્ દેવેષુ પઠ્યતે ।
અચિન્ત્યશ્ ચાપ્રમેયશ્ ચ ગુણેભ્યશ્ ચ પરસ્ તથા ॥
અદિત્યા તપસા વિષ્ણુર્ મહાત્મારાધિતઃ પુરા ।
વરેણ ચ્છન્દિતા તેન પરિતુષ્ટેન ચાદિતિઃ ॥
તયોક્તસ્ ત્વામ્ અહં પુત્રમ્ ઇચ્છામીતિ સુરોત્તમ ।
પ્રણતં દેવ વિજ્ઞાય નારાયણમ્ અધોક્ષજમ્ ॥
તેનોક્તા ભુવને નાસ્તિ મત્સમઃ પુરુષો ઽપરઃ ।
અંશેન તુ ભવિષ્યામિ પુત્રઃ ખલ્વ્ અહમ્ એવ તે ॥
સ એવાયં દેવદેવો લોકસ્ય હિતકામ્યયા ।
પ્રધાનં જગતો નાથઃ કર્તા ભર્તા ચ કેશવઃ ॥
સ જાતઃ સર્વકૃદ્ દેવો ભ્રાતા તવ સુરેશ્વર ।
નારાયણો મહાતેજા યમ્ ઉપેન્દ્રં પ્રચક્ષતે ॥
ઇચ્છન્ન્ એવ હરિર્ દેવઃ કાશ્યપત્વમ્ ઉપાગતઃ ।
તૈસ્ તૈર્ ભાવૈર્ વિકુરુતે ભૂતભવ્યભવો ઽવ્યયઃ ॥
પ્રાદુર્ભાવં ગતો દેવો જગતો હિતકામ્યયા ।
માથુરં જગતો નાથઃ કર્તા હર્તા ચ કેશવઃ ॥
યથા ચ તિલપિણ્ડઃ સ્યાદ્ વ્યાપ્તઃ સ્નેહેન માનદ ।
તથા જગદ્ ઇદં વ્યાપ્તં વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ॥

બ્રહ્મણ્યદેવઃ સર્વાત્મા તૈસ્ તૈર્ ભાવૈર્ વિકુર્વતે ।
જગત્ય્ અતિગુણો દેવો વૈકુણ્ઠઃ સર્વભાવનઃ ॥
અતઃ સમસ્તદેવાનાં પૂજ્ય એવ ચ કેશવઃ ।
પદ્મનાભશ્ ચ ભગવાન્ પ્રજાસર્ગકરો વિભુઃ ॥
અનન્તો ધારણાર્થં ચ બિભર્તિ ચ મહદ્ યશઃ ।
યજ્ઞ ઇત્ય્ અપિ સદ્ભિશ્ ચ કથ્યતે વેદવાદિભિઃ ॥
શ્વેતઃ કૃતયુગે દેવો રક્તસ્ ત્રેતાયુગે તથા ।
દ્વાપરે ચ યથા પીતઃ કૃષ્ણઃ કલિયુગે વિભુઃ ॥
પ્રાતઃ કૃતયુગો યો મે ત્રાતા વૈ મધ્યમે તથા ।
તૃતીયે દ્વાપરો યામે સંધ્યાયાં કલિર્ એવ ચ ॥
ચતુર્યુગસ્ય પર્યાયે વાસરસ્ય પ્રયોજને ।
ચતુર્યુગસમવાપ્તિર્ વાસરે વાસરે તથા ॥
અવધીત્ સ હિરણ્યાક્ષં દિવ્યરૂપધરો હરિઃ ।
જઘ્ને હિરણ્યકશિપું નારસિંહવપુર્ હરિઃ ॥
દધારાપ્સુ નિમજ્જન્તીમ્ એષ દેવો વસુંધરામ્ ।
વારાહં વપુર્ આશ્રિત્ય જગતો હિતકામ્યયા ॥
જિગાય જગતીં ચૈવ વિષ્ણુર્ વામનરૂપધૃક્ ।
બબન્ધ ચ બલિં દેવઃ શ્રીમાન્ પન્નગબન્ધનૈઃ ॥
દેવદાનવસંભૂતામ્ અકામયદ્ અપિ શ્રિયમ્ ।
અન્યાનિ રત્નજાતાનિ ગજાદીનિ મહાયશાઃ ।
ત્વય્ય્ આયત્તઃ પુરા વિષ્ણુર્ ઉદારમ્ અતિવિક્રમઃ ॥
સાવશેષં તપો યસ્ય તં નિહન્તિ જનાર્દનઃ ।
અલીકેષ્વ્ અપિ વર્તન્તં વ્રતં એતન્ મહાત્મનઃ ॥
જઘ્ને ચ દાનવાન્ મુખ્યાન્ દેવાનાં યે ચ શત્રવઃ ।
તવ પ્રિયાર્થં ગોવિન્દો ધર્મનિત્યઃ સતાં ગતિઃ ॥
રામત્વમ્ અપિ ચાવાપ્ય જઘ્ને રાવણમ્ આત્મવાન્ ।
ભૂત્વા કામગુણશ્ ચૈવ જઘાન દ્વિરદં હરિઃ ॥
હિતાય જગતો ઽદ્યાપિ લોકે વસતિ માનુષે ।
ઉપેન્દ્રો જગતો નાથઃ સર્વભૂતોત્તમોત્તમઃ ॥
જટી કૃષ્ણાજિની દણ્ડી દૃષ્ટપૂર્વો મયા હરિઃ ।
દૈતેયેષુ ચરન્ દેવસ્ તૃણેષ્વ્ અગ્નિર્ ઇવોદ્ધતઃ ॥
અદ્રાક્ષમ્ અપિ ગોવિન્દં દાનવૈકાર્ણવં જગત્ ।
કુર્વાણં દાનવૈર્ હીનં જગતો હિતકામ્યયા ॥
અવશ્યં પારિજાતં તે નયિષ્યતિ જનાર્દનઃ ।
દ્વારકામ્ અમરશ્રેષ્ઠ નાનૃતં ચ બ્રવીમ્ય્ અહમ્ ॥
ભ્રાતૃસ્નેહાભિભૂતસ્ ત્વં કૃષ્ણે ન પ્રહરિષ્યસિ ।
નાપિ કૃષ્ણસ્ ત્વયિ જ્યેષ્ઠ પ્રહરિષ્યતિ વાસવ ॥
નૈવ ચેચ્ છ્રોષ્યસિ પ્રોક્તં મયા દેવ કથંચન ।
પૃચ્છ ત્વં નયધર્મજ્ઞાન્ યે હિતાસ્ તવ મન્ત્રિણઃ ॥
નારદેનૈવમ્ ઉક્તસ્ તુ મહેન્દ્રો જનમેજય ।

ઇદમ્ ઉત્તરમ્ ઈશો ઽથ પ્રત્યુવાચ જગદ્ગુરુમ્ ॥
એવંવિધપ્રભાવં ત્વં કૃષ્ણં વદસિ યદ્ દ્વિજ ।
એવમ્ એતત્ સુબહુશઃ શ્રુતં ખલુ મયા મુને ॥
યતશ્ ચૈવંવિધઃ કૃષ્ણસ્ તતો ઽહં તસ્ય તં તરુમ્ ।
ન પ્રદાસ્યામિ દાતવ્યં સતાં ધર્મમ્ અનુસ્મરન્ ॥
મહાપ્રભાવો નાલ્પાર્થે રુષ્યેદ્ ઇતિ વિચિન્તયન્ ।
વ્યવસ્થિતો ઽહં ભદ્રં તે મુને સર્વગુણોદિતઃ ॥
મહાપ્રભાવાઃ સતતં ભવન્તિ હિ સહિષ્ણવઃ ।
શ્રોતારશ્ ચૈવ સતતં વૃદ્ધાનાં જ્ઞાનચક્ષુષામ્ ॥
મહાત્મા કારણે નાલ્પે કૃષ્ણો ધર્મભૃતાં વરઃ ।
ભ્રાત્રા જ્યેષ્ઠેન ધર્મજ્ઞો વિરોધં ગન્તુમ્ અર્હતિ ॥
યથૈવ મમ માતુઃ સ વરં પ્રાદાદ્ અધોક્ષજઃ ।
તથૈવ તસ્યાઃ પુત્રાણાં જ્યેષ્ઠાનાં સોઢુમ્ અર્હતિ ॥
યથૈવોપેન્દ્રતાં યાતઃ સ્વયમ્ ઇચ્છઞ્ જનાર્દનઃ ।
તથૈવ ભ્રાતુર્ ઇન્દ્રસ્ય સંમાનં કર્તુમ્ અર્હતિ ॥
જ્યૈષ્ઠ્યમ્ એતેન દેવેન નારબ્ધં કિં પુરાતને ।
અથેદાનીમ્ અપીચ્છેત્ સ જ્યેષ્ઠો ઽસ્તુ મધુસૂદનઃ ॥
સુનિશ્ચિતં બલરિપુમ્ ઈક્ષ્ય નારદો @
વિસર્જિતસ્ ત્રિદશવરેણ ધર્મવિત્ ।
યયૌ પુરીં યદુવૃષભાભિરક્ષિતાં @
કુશસ્થલીં ધૃતિમતિમાંસ્ તપોધનઃ ॥
અથૈત્ય દ્વારકાં રમ્યાં નારદો મુનિસત્તમઃ ।
દદર્શ પુરુષશ્રેષ્ઠં નારાયણમ્ અરિંદમમ્ ॥
સ્વવેશ્મનિ સુખાસીનં સહિતં સત્યભામયા ।
વિરાજમાનં વપુષા સર્વતેજોતિગામિના ॥
તમ્ એવાર્થં મહાત્માનં ચિન્તયન્તં દૃઢવ્રતમ્ ।
કેવલં યોજયન્તં ચ વાક્યમાત્રેણ ભામિનીમ્ ॥
દૃષ્ટ્વૈવ નારદં દેવઃ પ્રત્યુત્થાય અધોક્ષજઃ ।
પૂજયામ્ આસ ચ તદા વિધિદૃષ્ટેન કર્મણા ॥
સુખોપવિષ્ટં વિશ્રાન્તં પ્રહસ્ય મધુસૂદનઃ ।
વૃત્તાન્તં પરિપપ્રચ્છ પારિજાતતરું પ્રતિ ॥
અથોવાચ મુનિઃ સર્વં વિસ્તરેણ તપોધનઃ ।
ઇન્દ્રાનુજાયેન્દ્રવાક્યં નિખિલં જનમેજય ॥
શ્રુત્વા કૃષ્ણસ્ તુ તત્ સર્વં નારદં વાક્યમ્ અબ્રવીત્ ।
અમરાવતીં પુરીં યાસ્યે સો ઽહં ધર્મભૃતાં વર ॥
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા નારદેનૈવ સહિતઃ સાગરં યયૌ ।
સંદિદેશ તતસ્ તત્ર વિવિક્તે નારદં હરિઃ ॥
મહેન્દ્રભવનં ગત્વા વદસ્વાદ્ય તપોધન ।
અભિવાદ્ય મહાત્માનં મદ્વાક્યમ્ અમરોત્તમમ્ ॥
ન યુદ્ધે પ્રમુખે શક્ર સ્થાતુમ્ અર્હસિ મે પ્રભો ।

પારિજાતસ્ય નયને નિશ્ચિતં ત્વમ્ અવેહિ મામ્ ॥
એવમ્ ઉક્તસ્ તુ કૃષ્ણેન નારદસ્ ત્રિદિવં ગતઃ ।
આચચક્ષે ચ કૃષ્ણોક્તં દેવેન્દ્રસ્યામિતૌજસઃ ॥
તતો બૃહસ્પતેઃ શક્રઃ શશંસ બલનાશનઃ ।
શ્રુત્વા બૃહસ્પતિર્ દેવમ્ ઉવાચ કુરુનન્દન ॥
અહો ધિગ્ બ્રહ્મસદનં મયિ યાતે શતક્રતો ।
દુર્નીતમ્ ઇદમ્ આરબ્ધમ્ અત્ર ભેદો હિ દારુણઃ ॥
અનાખ્યાય કથં નામ ભવતા ભુવનેશ્વર ।
મમૈતત્ કૃત્યમ્ આરબ્ધં દેવ કેનાપિ હેતુના ॥
અથ વા ભવિતવ્યેન કર્મજેન પ્રમુહ્યતે ।
જગદ્વૃત્રઘ્ન ન વિધિઃ શક્યઃ સમતિવર્તિતુમ્ ॥
સહસૈવ તુ કાર્યાણામ્ પ્રારમ્ભો ન પ્રશસ્યતે ।
તદ્ એતત્ સહસારબ્ધં કાર્યં દાસ્યતિ લાઘવમ્ ॥
બૃહસ્પતિં મહાત્માનં મહેન્દ્રસ્ ત્વ્ અબ્રવીદ્ વચઃ ।
એવં ગતે ઽદ્ય યત્ કાર્યં તદ્ ભવાન્ વક્તુમ્ અર્હતિ ॥
તમ્ ઉવાચાથ ધર્માત્મા ગતાનાગતતત્ત્વવિત્ ।
અધોમુખશ્ ચિન્તયિત્વા બૃહસ્પતિર્ ઉદારધીઃ ॥
યતસ્વ સહપુત્રેણ યોધયસ્વ જનાર્દનમ્ ।
તથા શક્ર કરિષ્યામિ યથા ન્યાય્યં ભવિષ્યતિ ॥
બૃહસ્પતિસ્ ત્વ્ એવમ્ ઉક્ત્વા ક્ષીરોદં સાગરં ગતઃ ।
આચષ્ટ મુનયે સર્વં કશ્યપાય મહાત્મને ॥
તચ્ છ્રુત્વા કશ્યપઃ ક્રુદ્ધો બૃહસ્પતિમ્ અભાષત ।
અવશ્યં ભાવ્યમ્ એતદ્ ભોઃ સર્વથા નાત્ર સંશયઃ ॥
ઇચ્છતઃ સદૃશીં ભાર્યાં મહર્ષેર્ દેવશર્મણઃ ।
અપધ્યાનકૃતો દોષઃ પતત્ય્ એષ શતક્રતોઃ ॥
અસ્ય દોષસ્ય શાન્ત્યર્થમ્ આરબ્ધશ્ ચ મુને મયા ।
ઉદવાસઃ સ દોષશ્ ચ પ્રાપ્ત એવ સુદારુણઃ ॥
તદ્ ગમિષ્યામિ માત્રાસ્ય સહાદિત્યા તપોધન ।
ઉભૌ તૌ વારયિષ્યામિ દૈવં સંવદતે યદિ ॥
બૃહસ્પતિસ્ તુ ધર્માત્મા મારીચમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્ ।
પ્રાપ્તકાલં ત્વયા તત્ર ભવિતવ્યં તપોધન ॥
તથેતિ કશ્યપશ્ ચોક્ત્વા સંપ્રસ્થાપ્ય બૃહસ્પતિમ્ ।
જગામાર્ચયિતું દેવં રુદ્રં ભૂતગણેશ્વરમ્ ॥
તત્ર સોમં મહાત્માનમ્ આનર્ચ વૃષભધ્વજમ્ ।
વરાર્થો કશ્યપો ધીમાન્ અદિત્યા સહિતઃ પ્રભુઃ ॥
તુષ્ટાવ ચ તમ્ ઈશનં મારીચઃ કશ્યપસ્ તદા ।
વેદોક્તૈઃ સ્વકૃતૈશ્ ચૈવ સ્તવૈઃ સ્તવ્યં જગદ્ગુરુમ્ ॥
ઉરુક્રમં વિશ્વકર્માણમ્ ઈશં @
જગત્સ્રષ્ટારં ધર્મદૃશ્યં પરેશમ્ ॥
સર્વેશં ત્વાં ધૃતિમદ્ધામ દિવ્યં @

વિશ્વેશ્વરં ભગવન્તં નમસ્યે ।
યો દેવાનામ્ અધિપઃ પાપહર્તા @
તતં વિશ્વં યેન જગન્મયત્વાત્ ।
આપો ગર્ભો યસ્ય શુભા ધરિત્ર્યો @
વિશ્વેશ્વરં તં શરણમ્ અહં પ્રપદ્યે ॥
શાલાવૃકાન્ યો યતિરૂપો નિજઘ્ને @
દત્તાન્ ઇન્દ્રેણ પ્રણુદો ઽહિતાનામ્ ।
વિરૂપાક્ષં સુદર્શનં પુણ્યયોનિં @
વિશ્વેશ્વરં યામિ મૂર્ધ્ના પ્રપદ્યે ॥
ભુઙ્ક્તે ય એકો વિભુર્ જગતો વિશ્વમ્ અગ્ર્યં @
ધામ્નાં ધામ સુકૃતિત્વાન્ ન ધૃષ્યઃ ।
પુષ્યાત્ સ માં મહસા શાશ્વતેન @
સોમપાનાં મરીચિપાનાં વરિષ્ઠઃ ॥
અથર્વાણં સુશિરસં ભૂતયોનિં @
કૃતિનં વીરં દાનવાનાં ચ બાધમ્ ।
વિયજ્જુષ્ટં સંસ્કૃતં વૈકૃતં ચ @
વિશ્વેશ્વરં શરણં યામિ દેવમ્ ॥
જગજ્જાલં વિતતં યત્ર વિશ્વં @
વિશ્વાત્માનં પ્રીતિદેવં નતાનામ્ ।
યદ્ ઊર્ધ્વગં રથમ્ આસ્થાય યાતિ @
વિશ્વેશ્વરઃ સ સુમના મે ઽસ્તુ નિત્યમ્ ॥
અન્તશ્ચરં રોચનં ચારુશાખં @
મહાબલં ધર્મનેતારમ્ આદ્યમ્ ।
સહસ્રનેત્રં શતવર્ત્માનમ્ ઉગ્રં @
મહાદેવં વિશ્વસૃજં નમસ્યે ॥
શોચિષ્કેશં શમનં શાન્તપાપં @
શર્વં શંભું શંકરં ભૂતનાથમ્ ।
ધુરંધરં ગોપતિં ચન્દ્રચિહ્નં @
હૃષીકાણામ્ અયનં યામિ મૂર્ધ્ના ॥
આશુઃશશિનં વૃષભં રોરુવાણં @
કૃતં ધર્મં વિતથં નાશુશેષમ્ ।
વસુંધરં સમૃડીકં સમર્થં @
ધૃતવ્રતં શૂલધરં પ્રપદ્યે ॥
અનન્તવીર્યં ધૃતકર્માણમ્ આદ્યં @
યજ્ઞસ્યેજં (??) યજતાં ચાતિયાજ્યમ્ ।
હવિર્ભુજં ભુવનાનાં સદૈવ @
જ્યેષ્ઠં દ્વિજં ધર્મભૃતાં પ્રપદ્યે ॥
પરં ગુણેભ્યઃ પૃશ્નિગર્ભસ્વરૂપં @
યશઃશૃઙ્ગં વ્યૂહનં કાન્તરૂપમ્ ।
નભો વૃણ્વાનં પુરુષં સત્યધામ @

સંમોહનં દુષ્કૃતિનાં નમસ્યે ॥
યુક્તોંકારં સુશિરસં ચારુકર્મ @
દૃઢવ્રતં દૃઢધન્વાનમ્ આજૌ ।
શૂરં વેત્તારં ધનુષો ઽસ્ત્રાતિરેકં @
પતિં પશૂનાં શમનં નમસ્યે ॥
એકો ઽરાતિશ્ ચૈવ ભૂતં ભવિષ્યં @
સર્વાતિથિર્ યો હિ જુષત્ય્ અરિઘ્નઃ ।
અરુંતુદો ઽનુત્તમઃ સંવિભાગી @
વિભાજકો માં ભગવાન્ પાતુ દેવઃ ॥
ય એકો યાતિ જગતાં વિશ્વમ્ ઈશો @
ય એકો ઽદાન્ મરુતાં પ્રાણમ્ અગ્ર્યમ્ ।
યેનાનૃશંસ્યાચ્ છાશ્વતં સામ જુષ્ટં @
સ માં જુષ્યાત્ સુકૃતી શ્રેયસે સઃ ॥
બ્રહ્માસૃજદ્ યો ભુવનોત્તમોત્તમં @
હર્તા રુદ્રો રક્ષિતા વિષ્ણુર્ એકઃ ॥
તૃપ્તો વિદ્વાન્ બ્રાહ્મણઃ ષડ્ગુણસ્ય ।
સ્રષ્ટારં તં વ્યાહૃતિસ્થં સમગ્રં @
નિરાકર્તા દુષ્કૃતિનાંચ વિશ્વમ્ ॥
સ માં પાયાદ્ બહુરૂપૈર્ ઇહાઙ્ગૈઃ ॥
વ્યઞ્જનો ઽજનો ઽથ વિદ્વાન્ સમગ્રઃ @
સ્પૃશિઃ શંભુઃ પ્રાણદઃ કૃત્તિવાસાઃ ।
રસો ધ્રુવઃ પવમાનસ્ય ભર્તા @
પવિત્રઃ પ્રથિતઃ શૂલી વદતો દેવવૃન્દૈઃ @
શિવઃ સોમઃ પાયાત્ ત્વ્ અજઃ ... ... ... ... ... (સિચ્) ।
સપત્નીશઃ શંકરઃ સારધાતા ॥
ત્ર્યમ્બકં પુષ્ટિદં વો બ્રુવાણં @
ધર્મં વિપ્રાણાં વરદં યજ્વનાં ચ ।
વરાદ્ વરં રણજેતારમ્ ઈશં @
દેવં દેવાનાં શરણં યામિ રુદ્રમ્ ॥
આસ્યં દેવાનામ્ અન્તકં દુષ્કૃતીનાં @
ત્રિવૃત્સોમં વૃક્ષહં કર્મસાક્ષિમ્ ।
ભૂતાયનં ભૂતપતિં ગુણજ્ઞં @
ગુણાકારં શરણં યામિ રુદ્રમ્ ॥
અનુદ્ધતં યજ્ઞકર્તારમ્ અન્તં @
મધ્યં ચાદ્યં જગતો ઽસામ્યરૂપમ્ ।
દેવવ્રતેષુ બહુધા ગીતમ્ ઈશમ્ @
અભિ ત્રિવિષ્ટપં શરણં યામિ રુદ્રમ્ ॥
મહાજિનં વ્રતિનં મેખલાલં @
સુતોષણં ક્રોધધનં વિપાપમ્ ।
ભૂતં ક્ષેત્રજ્ઞં ગુણિનં વા કપર્દિનં @

નતો ઽસ્મીશં વન્દનં વન્દનાનામ્ ॥
દેવં દેવાનાં પાવનં પાવનાનાં @
કૃતિં કૃતીનાં મહતો મહાન્તમ્ ।
શતાત્માનં સંસ્તુતં ગોપતીનાં @
પતિં દેવં શરણં યામિ રુદ્રમ્ ॥
અન્તશ્ચરં પુરુષં ગુહ્યસંજ્ઞં @
પ્રભાસ્વન્તં પ્રણવં ધીપ્રદીપમ્ ।
હેતું પરં પરમસ્યાક્ષરસ્ય @
શુભં દેવં ગુણિનં સંનતો ઽસ્મિ ॥
પ્રસૂતિર્ ઉભયોર્ ન પ્રસૂતિશ્ ચ સૂક્ષ્મઃ @
પૃથગ્ ભૂતેભ્યો ન પૃથક્ ચૈકભૂતઃ ।
સ્વયંભૂતઃ પાતુ માં સર્વસારઃ @
પ્રદઃ સ્વાદઃ સંમદઃ પાતુ રત્નમ્ ॥
આસન્નઃ સન્નતરઃ સાધકાનાં @
શ્રદ્ધાવતાં શ્રાદ્ધવૃત્તિપ્રણેતા ।
પતિર્ ગણાનાં મહતાં સત્કૃતીનાં @
પાયાન્ મેશઃ પૂરણઃ ષડ્ગુણાનામ્ ॥
અન્તર્ બહિર્ વૃજિનાનાં નિહન્તા @
સ્વયં કર્તા ભૂતભાવી વિકુર્વન્ ।
ધૃતાયુધઃ સુકૃતિનામ્ ઉત્તમૌજાઃ @
પ્રણુદ્યાન્ મે વૃજિનં દેવદેવઃ ॥
યેનોદ્ધૃતાસ્ ત્રૈપુરા માયિનો વૈ @
દગ્ધા ઘોરેણ વિતથાન્તાઃ શરેણ ।
મહત્ કુર્વન્તો વૃજિનં દેવતાનાં @
સ મામ્ ઈશઃ પાતુ વિશ્વસ્ય ધાતા ॥
ભાગીયસાં ભાગમતો ઽન્તમ્ ઇચ્છન્ @
મખો દાક્ષો યેન કૃત્તો ઽન્વધાવત્ ।
વિદ્વાન્ યજ્ઞસ્યાદિર્ અથાન્તઃ સ દેવઃ @
પાયાદ્ ઈશો માં દક્ષયજ્ઞાન્તહેતુઃ ॥
અન્યો ધન્યઃ સંકૃતશ્ ચોત્તમશ્ ચ @
જગત્ સૃષ્ટ્વા યો ઽત્તિ સર્વાતિગુહ્યમ્ ।
સ માં મુખપ્રમુખે પાતુ નિત્યં @
વિચિન્વાનઃ પ્રથમઃ ષડ્ગુણાનામ્ ॥
ગુણત્રૈકાલ્યં યસ્ય દેવસ્ય નિત્યં @
સત્ત્વોદ્રેકો યસ્ય ભાવાત્ પ્રસૂતઃ ।
ગોપ્તો ગોપ્તૄણાં સાદનો દુષ્કૃતીનામ્ @
આદ્યો વિશ્વસ્ય ધાવમાનસ્ય ક્રુદ્ધઃ ॥
ધામ્નો યસ્ય હરિર્ અગ્રો ઽથ વિશ્વો @
બ્રહ્મા પુત્રૈઃ સહિતશ્ ચ દ્વિજાશ્ ચ ।
પરાભૂતા ભુવને યસ્ય સોમો @

જુષત્વ્ એષ શ્રેયસે સાધુગોપ્તા ॥
યસ્માદ્ ભૂતાનાં ભૂતિર્ અન્તો ઽથ મધ્યં @
ધૃતિર્ ભૂતિર્ યશ્ ચ ગુહા શ્રુતિશ્ ચ ।
ગુહાભૂતેષુ પુરુષેશ્વરસ્ય @
મહાત્મનઃ સ મૃડવેદ્યસ્ય તસ્ય ॥
સ માં પાયાદ્ દેવદેવો મહાત્મા @
યલ્ લિઙ્ગાઙ્કં ત્ર્યમ્બકઃ સર્વમ્ ઈશો @
ભગાઙ્કં યત્ તદ્ ધ્ય્ ઉમા સર્વધાત્રી ।
યલ્ લિઙ્ગાઙ્કં યચ્ ચ લોકે ભગાઙ્કં @
સર્વં સોમસ્ ત્વં ત્ર્યમ્બકઃ સર્વમ્ ઈશ ।
નાન્યત્ તૃતીયં જગતીહાસ્તિ કિંચિન્ @
મહાદેવાત્ સર્વસર્વેશ્વરો ઽસૌ ॥
ઇતિ સંસ્તૂયમાનસ્ તુ ભગવાન્ વૃષભધ્વજઃ ।
દર્શયામ્ આસ ધર્માત્મા કશ્યપં ધર્મભૃદ્વરમ્ ॥
ઉવાચ ચૈનં દેવેશઃ પ્રસન્નેનાન્તરાત્મના ।
યેન સંસ્તૌષિ કાર્યેણ ત્વં તજ્ જાને પ્રજાપતે ॥
ઇન્દ્રોપેન્દ્રૌ મહાત્માનૌ દેવૌ પ્રકૃતિમ્ એષ્યતઃ ।
પારિજાતં તુ ધર્માત્મા નયિષ્યતિ જનાર્દનઃ ॥
અપધ્યાતો મહેન્દ્રો હિ મુનિના દેવશર્મણા ।
અસ્યાકાઙ્ક્ષત્ પુરા ભાર્યાં તપોદીપ્તસ્ય કશ્યપ ॥
ગમ્યતાં તત્ર ધર્મજ્ઞ દાક્ષાયણ્યા સહ ત્વયા ।
અદિત્યા શક્રસદનં શ્રેયસ્ તે પુત્રયોર્ ધ્રુવમ્ ॥
ઇતિ હરવચનં નિશમ્ય વિદ્વાન્ @
કમલભવાત્મજસૂનુર્ અપ્રમેયઃ ।
ત્રિદશગણગુરું પ્રણમ્ય રુદ્રં @
મુદિતમનાઃ સ્વમ્ અથો ગૃહં જગામ ॥
અથ વિષ્ણુર્ મહાતેજા મુહૂર્તાભ્યુદિતે રવૌ ।
મૃગયાવ્યપદેશેન યયૌ રૈવતકં ગિરિમ્ ॥
આરોપ્યૈકરથે દેવઃ સાત્યકિં નરપુંગવમ્ ।
પ્રદ્યુમ્નમ્ અનુગચ્છેતિ પ્રોક્ત્વા કુરુકુલોદ્વહ ॥
રૈવતં ચ ગિરિં દેવો ગત્વા દારુકમ્ અબ્રવીત્ ।
મદીયં રથમ્ એતં તં ત્વં ગૃહીત્વેહૈવ દારુક ॥
પ્રતિપાલય માં સૌમ્ય દિનાર્ધં ચારયન્ હરીન્ ।
રથેનૈવ પ્રવેષ્ટાહં દ્વારકાં સૂતસત્તમ ॥
ઇતિ સંદિશ્ય ભગવાન્ આરુરોહ જયોદ્યતઃ ।
તાર્ક્ષ્યં સસાત્યકિર્ ધીમાન્ અપ્રમેયપરાક્રમઃ ॥
પૃથગ્ રથેન કૌરવ્ય પ્રદ્યુમ્નઃ શત્રુસૂદનઃ ।
આકાશગામિના રાજન્ પૃષ્ઠતઃ કૃષ્ણમ્ અન્વિયાત્ ॥
નિમેષાન્તરમાત્રેણ નન્દનં કાનનં હરિઃ ।
દેવોદ્યાનં યયૌ ધીમાન્ પારિજાતજિહીર્ષયા ॥