Harivaṃśa, Appendix I · Part 121140

iti saṃjalpamānānāṃ śṛṇvantau pṛthag īritam /
ugrasenaṃ puraskṛtya bhrātarau rāmakeśavau //
prākāradvāri saṃprāptā+ +varcayām āsa vai tadā /
argham ācamanaṃ dattvā pādyṃ pādyeti cābravīt //
ugrasenas tato dhīmān keśavasya rathāgrataḥ /
praṇamya śirasā kṛṣṇaṃ ratham āruhya vīryavān //
ghanena toyadhāreṇa vavarṣa karakāmbubhiḥ /
dhanaughair varṣamāṇas tu saṃprāptāḥ pitṛveśmani //
mathurābhipatiḥ śrīmān uvāca madhusūdanam /
rājendratvam anuprāpya na yuktaṃ pitṛveśmani /
sthāpitaṃ devarājena dattaṃ siṃhāsanaṃ prabho //
neṣyāmi mathureśasya sabhe bhujabalārjite /
prasādayiṣye bhagavan na kopaṃ kartum arhasi //
devakī vasudevaś ca rohinī ca viśāṃ pate /
na kiṃcit karaṇe śaktā harṣaklamavimohitāḥ //
kaṃsamātā tato rājann argham ādāya keśavam /
nānādigdeśajānītaṃ kaṃsenopārjitaṃ dhanam /
deśakālaṃ samālokya pādayugme nyavedayat //
ugrasenaṃ samāhūya uvāca ślakṣṇayā girā /
na cāhaṃ mathurākāṅkṣī na mayā vittakāṅkṣayā /
ghātitau tava putrau tau kālena nidhanaṃ gatau //
yajasva vividhān yajñān dadasva vipulaṃ dhanam /
jayasva ripusainyāni mama bāhubalāśrayāt //
tyajasva manasas tāpaṃ kaṃsanāśodbhavaṃ bhayam /
nayasva vittanicayaṃ mayā dattaṃ punas tava //
iti prāśvāsya rājānaṃ kṛṣṇo 'tha halinā saha /
praviveśa tataḥ śrīmān mātāpitror athāntakam //
ānandaparipurṇābhyāṃ hṛdayābhyāṃ mahābalau /
pitṛmātros tu pādau vai namaś cakratur ānatau //
tasmin muhūrte nagarī mathurā tu babhūva sā /
svargalokaṃ parityajyā+ +vatīrṇevāmarāvatī /
vasudevasya bhavanaṃ samīkṣya puravāsinaḥ /
manasā cintayām āsur devalokaṃ na bhūtalam //
visṛjya mathureśaṃ tu mahiṣīsahitaṃ tadā /
bhavanaṃ vasudevasya praviśya balakeśavau //
nyastaśastrāv ubhau vīrau tasthatuḥ svairacāriṇau /
tataḥ kṛtāhnikau bhūtvā sukhāsīnau kathāntare //
etasminn eva kāle tu mahotpāto babhūva ha /
babhramuś ca ghanākāśe celuś cāvaniparvatāḥ //
samudrāḥ kṣobhitāḥ sarve vibhrāntā bhogināṃ varāḥ /

kampitā yādavāḥ sarve nyubjāś ca patitā bhūvi /
tau tān nipatitān dṛṣṭvā rāmakṛṣṇau ca niścalau /
mahatā pakṣavātena vijñātaḥ patagottamaḥ //
dadarśa samanuprāpto divyasraganulepanaḥ /
praṇamya śirasā tābhyāṃ saumyarūpī kṛtāsanaḥ //
taṃ dṛṣṭvā samanuprāptaṃ sacivaṃ sāṃparāyikam /
dhṛtimantaṃ garutmantaṃ jagāda madhūsūdanaḥ //
svāgataṃ khacaraśreṣṭha surasenārimardana /
vinatāhṛdayānanda svāgataṃ keśavapriya //
tam uvāca tataḥ kṛṣṇaḥ sthitaṃ deham ivāparam /
tulyasāmarthyayā vācā āsīnaṃ vinatātmajam //
yāsyāmaḥ patagaśreṣṭha bhojasyāntaḥpuraṃ mahat /
tatra gatvā sukhāsīnā mantrayāmo manogatam //
praviṣṭau tau mahāvīryau baladevajanārdanau /
vainateyatṛtīyau ca guhyaṃ mantram amantrayan //
avadhyo 'sau kṛto 'smākaṃ sumahac ca ripor balam /
kṛtaḥ sainyakṣayaś cāpi mahān iti narādhipaiḥ //
balāni ca sasainyāni hantuṃ varṣaśatair api /
na śakṣyāmaḥ kṣayaṃ netuṃ jarāsaṃdhasya vāhinīm //
ato 'rthaṃ vainateya tvāṃ bravīmi mathurāṃ purīm /
vasator āvayoḥ śreyo na bhaved iti me matiḥ //
devadevaṃ namaskṛtya gato 'haṃ bhavato 'ntikāt /
vāsārtham īkṣituṃ bhūmiṃ tava deva kuśasthalīm //
gatvāhaṃ khe samāsthāya samantād avalokya tām /
dṛṣṭvā vai vibudhaśreṣṭha purīṃ lakṣaṇapūjitām //
sāgarānūpavipulāṃ prāgudakplavaśītalām /
parvatodadhimadhyasthām abhedyāṃ tridaśair api //
sarvaratnākaravatīṃ sarvakāmaphaladrumām /
sarvartukusumākīrṇāṃ sarvataḥ sumanoharām //
sarvāśramādhivāsāṃ ca sarvakāmaguṇair yutām /
naranārīgaṇākīrṇāṃ nityāmodavivardhanīm //
prākāraparikhopetāṃ gopurāṭṭālamālinīm /
vicitracatvarapathāṃ vipuladvāratoraṇām //
yantrārgalavicitrāḍhyāṃ hemaprākāraśobhitām /
naranāgāśvakalilāṃ rathasainyasamākulām //
nānādigdeśajākīrṇāṃ divyapuṣpaphaladrumām /
patākādhvajamālāḍhyāṃ mahābhavanaśālinīm //
bhīṣaṇīṃ ripusaṃghānāṃ mitrāṇāṃ harṣavardhanīm /
manujendrādhivāsebhyo viśiṣṭāṃ nagarottamām //
raivataṃ ca giriśreṣṭhaṃ kuru deva surālayam /

nandanapratimaṃ divyaṃ puradvārasya bhūṣaṇam //
kārayitvādhivāsaṃ taṃ tatra gatvā surottama /
kumārāṇāṃ pracāraś ca suramānyo bhaviṣyati //
nāmnā dvāravatī nāma triṣu lokeṣu viśrutā /
bhaviṣyati purī ramyā śakrasyevāmarāvatī //
yadi syāt saṃvṛtāṃ bhūmiṃ pradāsyati mahodadhiḥ /
yatheṣṭaṃ vividhaṃ karma viśvakarmā kariṣyati //
maṇimuktāpravālaiśca vajravaidūryasaprabhaiḥ /
divyair abhiprāyayutair divyaratnais trilokajaiḥ //
divyastambhasamākīrṇān svarge devasabhopamān /
jāmbūnadamayāñ śubhrān sarvaratnavibhūṣitān /
jāmbūnadamayāṃ śubhrāṃ sarvaratnavibhūṣitām /
divyadhvajapatākāḍhyān devakiṃnarapālitān /
candrasūryapratīkāśān prāsādān kāraya prabho //
evaṃ kṛtvātha saṃjalpaṃ vainateyo 'tha keśavam /
praṇamya śirasā tābhyāṃ niṣasāda kṛtāsanaḥ //
kṛṣṇo 'pi rāmasahito vicintya hitam īritam /
prakāśaṃ kartukāmau tau visṛjya vinatātmajam //
satkṛtya vidhivad rājan mahārhavarabhūṣaṇaiḥ /
praviveśa balī śrīmān svapitur bhavanaṃ nṛpa /
modete sukhinau tatra devaloke yathāmarau //
tasya tad vacanaṃ śrutvā bhojarājo mahāyaśāḥ /
kṛṣṇaṃ snehena visrabdhaṃ babhāṣe vacanāmṛtam //
krṣṇaṃ kṛṣṇa mahābāho yadūnāṃ nandivardhana /
śrūyatāṃ yad ahaṃ tvādya vakṣyāmi ripusūdana //
tvayā vihīnāḥ sarve sma na śaktāḥ sukham āsitum /
pure 'smin viṣayānte vā patihīnā iva striyaḥ //
tvatsanāthā vayaṃ tāta tvadbāhubalam āśritāḥ /
bibhīmo na narendrāṇāṃ sendrāṇām api mānada //
vijayāya yaduśreṣṭha yatra yatra gāmiṣyasi /
tatra tvaṃ sahito 'smābhir gacchethā yādavarṣabha //
tasya rājño vacaḥ śrutvā sasmitaṃ devakīsutaḥ /
yatheṣṭaṃ bhavatām adya tathā kartāsmy asaṃśayam /
yathārhaṃ ca yathāyogaṃ praśrayaṃ pradadau nṛpaḥ //
vivāhaṃ ghoṣayām āsa śiśupālasya māgadhaḥ /
sarvamantaḥ puraṃ caiva vivāhe sotsukaṃ kila //
śvobhūte tu vivāhaḥ syāc caidyasyeti ca bhūmipāḥ /
saṃnaddhāḥ samapadyanta vibhavaiḥ svairyathātatham //
śiśupālo 'pi rājā tu varaveṣeṇa saṃyutaḥ //
kumārair ātmatulyaiś ca niyamastho 'bhavat tadā //

etasminn eva kāle tu nārado munisattamaḥ /
pṛthivyāṃ paryaṭann eko vīṇāsaktakaras tadā //
dvāravatyāṃ tato viṣṇuṃ nivasantaṃ yadūttamam /
sabhājayañ jagannāthaṃ prāpto dvāravatīṃ kila /
praviśya ca purīṃ ramyāṃ keśavenābhipūjitaḥ //
tasyām eva sabhāyāṃ tu yadubhir vṛṣṇibhiḥ saha /
viharantaṃ jagannāthaṃ dadarśa yadunandanam //
tadabhyāśe sthitaṃ rāmam ugrasenaṃ ca sātyakim /
anyān api yadūn sarvān dadarśa muditān mahān //
taṃ dṛṣṭvā yādavāḥ sarve pratyujjagmuḥ sasaṃbhramam //
bhagavān api govindo rāmeṇa saha keśavaḥ /
upatasthe yathāyogam argham ādāya cāsanam /
idam arghyam idaṃ pādyam ity ūce taṃ munīśvaram //
tac ca sarvaṃ yathāprāptam upayujya munīśvaraḥ /
āsane ca samāsthāya nyaṣīdan muditas tadā //
āsanasthaṃ muniśreṣṭhaṃ yādavāḥ sarva eva te /
āsanāni yathāyogaṃ prāpnuvan svāni sarvataḥ //
keśavo 'pi ca dharmātmā rāmeṇa saha saṃgataḥ /
niṣasādāsane śubhre vṛṣṇānām agraṇīrhariḥ //
uvāca ca muniśreṣṭhaṃ vīṇāsaktam asaṅgagam //
kuśalaṃ sarvakāryeṣu vada kiṃ munisattama /
api te kuśalaṃ vipra tapaso munisattama //
kuśalaṃ tava vīṇāyā vada vipra yathātatham //
jagatām adya viprendra kā vārtā vada me prabho //
atha vā kuśalaṃ nāma yuṣmākaṃ niyatātmanām /
diṣṭyā dṛṣṭo 'si saṃprāptaḥ pāvayānaś ca no vibho //
prītā vayaṃ muniśreṣṭha pūtāś caiva tvadāgamāt /
adyeyaṃ yādavakulaṃ loke khyātiṃ prayāsyati /
tvādṛśāṃ puṇyakīrtīnāṃ saṃyogād vada sāṃpratam //
ādyo hi munimukhyānāṃ bhavāṃl loke prathiṣyati /
dhanyāḥ khalu vayaṃ vipra yato dṛṣṭās tvayā vibho /
evamādi jagannāthaḥ kuśalaṃ pṛṣṭavān munim //
tac chrutvā kuśalaṃ pṛṣṭaṃ viṣṇunā prabhaviṣṇunā /
muniḥ prītamanā bhūtvā provāca yadusaṃsadi //
rāmeṇa saṃgataṃ kṛṣṇam ūrdhvabāhum avasthitam /
sarvāṃs tahtā yadūn vipraḥ samābhāṣya vacas tadā //
kim ayaṃ kuśalapraśnaḥ pṛṣṭaḥ kṛṣṇa mayi prabho /
na yuktaṃ pratibhāty etad devadeva jagatpate //
yatas tvaṃ sarvabhūtānām ādiḥ kuśaladas tadā /
tvadicchayā jagat sarvaṃ kuśale viniyujyate //

vayaṃ tu devadeveśa nityaṃ kuśalino hare /
tathā hi mūlabhṛtyā vai viṣṇo tava yuge yuge //
idaṃ tu citraṃ deveśa yad uktaṃ bhavato hare /
pāvayāna iti śrīmaṃl lokanātha sureśvara //
tvaṃ hi śuddhaḥ sadā yogī pūtaḥ kila mamāgamāt /
kim anyad vada deveśa prasādāt tava mānada //
prasādāt iśayād etad yuktaṃ vaktuṃ jagatpate /
idaṃ niścitavān adya prasanno mayi mānada //
sarvathā kṛtakṛtyo 'smi dṛṣṭo yena tvayā vibho /
prītir me hy atulā viṣṇo tava saṃdarśanena hi //
ity uktvā sa jagannāthaṃ bhūyaḥ stotuṃ pracakrame /
purāṇajñaḥ sadā vipro munīnām ādir avyayaḥ //
tattvārthavit tadā viṣṇoḥ sākṣād vedārthatattvavit /
ādāya nihitāṃ vīnāṃ saṃsthāpya layam uttamam //
tantrīṃ ca vīṇāṃ saṃsphālya ... layamuttamam /
tantrīṃ ca sudṛḍhāṃ kṛtvā jagau geyair jagatpatim /
arthyābhir vāgbhir iṣṭābhiḥ sarvayādavasaṃsadi //
namaḥ kṛṣṇāya haraye vedhase bhūtadhāriṇe /
devadeva jagannātha namas te cakradhāriṇe //
namas te narasiṃhāya daityavakṣaḥpradāriṇe /
namas te sakaleśāya nirguṇāya guṇātmane //
namo vāmanarūpāya māyālokavihāriṇe /
namas te kroḍarūpāya daṃṣṭrayā kṣitidhāraṇe //
namo 'śvaśirase tubhyaṃ vedāharaṇarūpiṇe /
trivikrama namas tubhyaṃ trayīrūpa janārdana //
nama oṃkāramātrāya trayīrūpāya viṣṇave /
nirmalajñānarūpāya vijñānanilayāya ca //
udgīthāya namas tubhyaṃ rathaṃtara namo 'stu te /
yaṃ vidur vedatattvajñā brahmādyāḥ sanakādayaḥ //
vicinvantaḥ pradīpena vijñānākhyena keśava /
so 'si deva jagannātha yo dṛṣṭo brahmavādibhiḥ //
yaṃ prāpya na nivartante yogino yatacetasaḥ /
so 'si deva purāṇātmaṃs tubhyaṃ deva namo namaḥ //
tvām āhuḥ sakalā vedā brahmeti jñānaniścaye /
tvamevedaṃ jagatsarvaṃ tvayi sarvaṃ pratiṣṭhitam //
tvanmāyāpaṭalacchannāḥ prāṇinaḥ sarva eva hi /
ahaṃ mānakṛtā bhraṣṭrāḥ patanti narakeṣu ca /
ye ca tvāṃ viṣṇur ity āhus te ca tvāṃ yānti yatnataḥ //
ye tu jñānasahā martyā vedāntajñānabṛṃhitāḥ /
te tu tvāṃ devadeveśa praviśanti purātanam //

tavaiṣā bhagavan māyā yām āśritya jaganmayīm /
prāṇino niḥśvasanti sma duḥsahā sā hi nityaśaḥ /
vihāraḥ sarva evaiṣa prāṇinām udayāya hi //
pūrvamāsīj jagannātha vārāha iti saṃjñitaḥ /
adadhā bhūtadhātrīṃ tvaṃ prāṇināṃ ca hitāya hi /
punar aśvaśirā bhūtvā vedān āhṛtya tiṣṭhasi //
āsīr vāmanarūpas tvam abadhnā balim adhvare /
āhṛtya rājyaṃ tasmāt tvam indrāya prāhiṇor vibho //
abhūs tvaṃ nārasiṃhaś ca hatavān daityapuṃgavam //
raghoratha jagannātha vaṃśe vaṃśavatāṃ vara /
āsīś ca rāmasaṃjñas tvaṃ rāvaṇaṃ hatavān vibho /
niṣkaṇṭakam imaṃ lokam akaror devasattama //
abhūś ca jāmadagnyas tvaṃ gṛhītvā paraśuṃ prabho /
hatavāṃs tvaṃ mahāvīryaṃ kṛtavīryasutaṃ raṇe /
niḥkṣatriyam imaṃ lokam adadāḥ kāśyapāya vai //
idānīm api govinda lokānāṃ hitakāmyayā /
mānuṣaṃ vapur āsthāya dvāravatyāṃ pratiṣṭhasi //
hatavān pūtanāṃ bālye gokule viharan prabho /
arjunau hatavān bhūyo baddho lūkhalasaṃpuṭaḥ //
punaś ca krīḍatā viṣṇo tvayaiva nihato hayaḥ //
adadhās tvaṃ punaḥ śailaṃ gavāṃ saṃrakṣaṇāya hi /
govardhanaṃ mahāśailaṃ sarvagopasya paśyataḥ //
nanarta bhagavān bhūyo yamunāyā hrade hare /
akaroḥ kāliyaṃ viṣṇo vimadaṃ yamunātaṭe //
raṅgamadhye hatau viṣṇo tvayā cāṇūramuṣṭikau /
duḥsahaṃ lokavidviṣṭaṃ hatavān kaṃsam ojasā //
ugraseno 'bhiṣiktaś ca rājye nihatakaṇṭake /
sa idānīṃ sthito rājye tvām āśrityendravad divi //
kim anena jagannātha sarvaṃ tvadvaśagaṃ jagat /
sarvātman sarvabhūteśa sarvabhāvana bhāvan /
namas te devadeveśa namo bhūyo namo namaḥ //
iti stutvā jagannātham upāraṃsīt sa nāradaḥ /
tac chrutvā yādavāḥ sarve paraṃ vismayam āgatāḥ //
manasā tuṣṭuvur viṣṇuṃ nāradāc chrutavistarāḥ /
dhanyā vayaṃ jagannātham āśritya sukhinas tathā /
nirvṛtā vayam eveti nāradaṃ ca śaśaṃsire //
punaḥ prītiyutāḥ sarve vilokya ca parasparam /
dhanyā vayaṃ punar dhanyā dhanyānām agrataḥ sthitāḥ //
kimartham iha saṃprāpto vada nārada sāṃpratam /
alam etaiḥ stutipadair yathārthair vāpi nārada //

tvad āgamanajaṃ vipra tatkāryaṃ vada sāṃpratam /
kutūhalaṃ mama vibho vṛṣṇīnāṃ caiva sarvaśaḥ //
śrūyatāṃ bhagavan viṣṇo mamāgamanakāraṇam //
hyastane devadeveśaṃ śūlinaṃ vṛṣabhadhvajam /
arcayitvā haraṃ śarvaṃ dakṣine sāgare vibhum //
nivṛtto 'smi tamārādhya diśaṃ dhanadapālitām /
tvāṃ draṣṭuṃ devadeveśa vasantaṃ vṛṣṇisaṃsadi //
vindhyasya dakṣiṇaṃ pārśvaṃ gatavān bhīṣmapālitām /
praviśya ca purīṃ tāṃ tu vidarbhasya mahīpateḥ /
sthito 'haṃ bhīṣmakeṇātra pūjito yādaveśvara //
tatra dṛṣṭo hṛṣīkeśa rājñāṃ samudayo mahān //
jarāsaṃdhaṃ puraskṛtya rājānaḥ sarva eva hi /
yathāsukhaṃ yathāyogaṃ dṛṣṭāḥ keśava māciram //
śiśupālo hi nṛpatiś cedīnām īśvaraś ca saḥ /
pauṇḍrako vāsudevaś ca nityaṃ tvāṃ dveṣṭi yo vibho //
drṣṭaś cātha mayā rājā bhīṣmako mābravīd vacaḥ /
śiśupālasya viprarṣe rukmiṇyā saha saṃgamaḥ /
bhavitā śvaḥ prabhāte tu tadarthaṃ rājasaṃgamaḥ //
tac chrutvā tvarito deva prāptas tvāṃ vṛṣṇipuṃgava /
tad gaccha vṛṣṇibhiḥ sārdhaṃ nagaraṃ tasya dhīmataḥ //
gṛhāṇa rukmiṇīṃ kṛṣṇa jitvā nṛpatipuṃgavān //
śiśupālo 'tha rājā tu varaveṣeṇa viṣṭhitaḥ //
udvaheta jagannātha yadi rājā sa rukmiṇīm /
akṛtyam ayaśasyaṃ ca bhavato nātra saṃśayaḥ //
yācitā sā bhavadbhis tu na dattā bhīṣmakeṇa hi //
ārakṣako jarāsaṃdhaḥ pauṇḍraś ca nṛpapuṃgavaḥ /
ekalavyo hṛṣīkeśa rukmī tasya tu dāsyati //
bhavantaṃ yaḥ sadā dveṣṭi na tvāmāhvayati prabho //
jarāsaṃdhas tu vṛṣṇīnāṃ sadā dveṣṭā na saṃśayaḥ /
tad gacchatu bhavāñ śīghraṃ yānair aśvair gajair api //
ugrasenaṃ puraskṛtya sātyakiṃ ca mahābalam /
tām ādāya jagannātha gatvā yāsyasi māciram //
sā ca dṛṣṭā hṛṣīkeśa śokopahatacetanā /
tvayy eva mana ādhāya sadā tvāṃ smarati prabho //
yadi bhartā bhavec caidyaḥ syān mṛtā rukmiṇī hare /
ujjīvaya hare viṣṇo rukmiṇīṃ rukmabhūṣaṇām //
ity ahaṃ deva saṃprāptaḥ kṛtyaśeṣaṃ vicintyatām /
na kiṃcid api duḥsādhyaṃ cakrapāṇe hare tava //
sādhayāmo vayaṃ deva gacchet yuktvā jagāma saḥ //
ity uktvā nārade yāte brahmalokaṃ sanātanam /

vāsudevas tu dharmātmā yadūnām agraṇīr hariḥ //
gamanāya matiṃ cakre rukmiṇyāharaṇe tadā /
uvāca ca yadūn sarvān sajjībhavata māciram //
asminn eva muhūrte tu yāsyāmaḥ kuṇḍinaṃ prati /
rathamānaya me śīghraṃ sārathe dāruka prabho //
āruhyantāṃ rathā aśvā gajāś ca parikalpitāḥ //
agrataś cāstu no vīraḥ sātyakiḥ satyavikramaḥ /
madhyato balabhadras tu rājā caiva tu pṛṣṭhataḥ //
ahaṃ khaḍgī gadī cakrī śārṅgī śāṅkhī talatravān /
ratham āsthāya gacchāmi dārukeṇa sahāyavān //
hatvā ca rājaśārdūlāñ jarāsaṃdhapurogamān /
śiśupālaṃ ca rājānaṃ varaveṣaviḍambinam //
badhvā vā bhīṣmakaṃ saṃkhye hatvā caiva tu rukmiṇam /
ānayiṣyāmi tāṃ rājan rukmiṇīṃ matpriyāṃ sadā //
sajjībhavantu rājāno rathair aśvair gajais tathā /
kiṃ vilambatha rājāno yāsyāmaḥ sarva eva hi /
ity uktvā vṛṣṇayaḥ sarve gamanāyopacakrire //
kṛṣṇasyājñāṃ puraskṛtya sarve te yadupuṃgavāḥ /
rathān āruhya yātās te saṃnaddhāḥ śastrapāṇayaḥ //
sātyakis tu mahārāja ratham āruhya daṃśitaḥ /
dhanvī khaṅgī rathī bāṇī sainyāgre pratyadṛśyata /
baladevo 'pi dharmātmā gajam āruhya daṃśitaḥ //
sainyamadhye mahārāja mṛgamadhye yathā hariḥ //
bhagavān api govindo rathaṃ dārukasaṃskṛtam /
āruhya sahasā viṣṇur dārukeṇa samanvitaḥ /
gantum aichaj jagannātho hartuṃ bhojapateḥ sutām //
savyamakṣṇor yugaṃ kṣubdhaṃ rukmiṇīśiśupālayoḥ /
samāśvastā tadā sā tu sa ca rājā suduḥkhitaḥ //
vṛṣṇayo 'pi ca rājendra vāsudevapurogamāḥ /
āhatya duṃdubhīn sarve śaṅkhān dadhmuḥ pṛthak pṛthak /
krameṇaiva gatās te tu bhīṣmakasya purīṃ prati //
pitṛṣv asuḥ priyārthaṃ ca rāmakṛṣṇāv ubhāv api /
prayayur vṛṣṇayaś cānye mānyās tejobalānvitāḥ //
dṛṣṭvā tān āgatān sarvān vāsudevapurogamān /
krathakaiśikabhartā tu pratigṛhya yathāvidhi //
pūjayām āsa pūjārhān niviṣṭān bahir eva tān /
nyaveśayac ca tān sarvān bhīṣmako nagarād bahiḥ //
sthite tasmiñ jarāsaṃdhe ripau teṣāṃ mahātmani /
saṃbhārās tatra sarvatra vivāhāya samāhṛtāḥ //
śaṅkhāś ca paṭahāś caiva sasvanuḥ sarvatas tadā /

brāhmaṇāś ca samāyātā nānādigbhyas tathaiva ca /
ucchritāś caiva sarvatra dhvajā vai samalaṃkṛtāḥ //
śvobhāvini vivāhe tu rukmiṇī niryayau bahiḥ /
caturyujā rathenendra devatāyatanaṃ śubhā //
indrāṇīm arcayiṣyantī kṛtakautukamaṅgalā /
keśavo me bhaved bhartā nānyaḥ kaścid bhaved iti /
evaṃ manasi saṃkalpaṃ kurvatī rukmiṇī śubhā /
dīpyamānena vapuṣā balena mahatā vṛtā //
tāṃ dadarśa tadā kṛṣṇo lakṣmīṃ sākṣād iva sthitām /
evaṃ rūpeṇa saṃpannāṃ devatāyatanāntike //
vahner iva śikhāṃ dīptāṃ māyāṃ bhūmigatām iva /
pṛthivīm iva gambhīrām utthitāṃ dharaṇītalāt //
marīcim iva somasya saumyāṃ strīvigrahām iva /
vinā padmaṃ śriyam iva bhujiṣyāstrīsahāyinīm //
kṛṣṇena manasā dṛṣṭā durnirīkṣyā surair api //
śyāmāvadātā sā hy āsīt pṛthucārvañcitekṣaṇā /
tāmroṣṭhanayanāpāṅgī pīnorujaghanastanī //
bṛhatī cārusarvāṅgī tanvī śaśinibhānanā /
tāmrottuṅganakhī subhrūr nīlakuñcitamūrdhajā //
tīkṣṇaśuklanakhair dantaiḥ prabhāsadbhir alaṃkṛtā //
nāsty anyā pramadā loke rūpeṇa yaśasā śriyā /
rukmiṇī rūpiṇī devī pāṇḍarakṣaumavāsinī //
tāṃ dṛṣṭvāṃ vavṛdhe kāmaḥ kṛṣṇasya priyadarśanām /
haviṣevālanasyārcir manas tasyāmathādadhāt //
rukmiṇī ca tathā devī dadṛśe kṛṣṇam īśvaram /
acintayac ca sā devī dṛṣṭvā kṛṣṇam avasthitam /
so 'yaṃ viṣṇur jagannāthaḥ sākṣād rāmānujaḥ kṛtī //
asya cakraṃ sadā śaṅkho bhujayor ubhayor api /
śobhayetāṃ sadā tau tu daityadānavadāriṇau //
asya haste sthitaṃ śārṅgaṃ daityadānavabhīṣaṇam /
sadā bhāti mahācāpaṃ loke khyātataraṃ hareḥ //
yamāśritya sadā devaṃ gadā kaumodakīti sā /
daityadānavahantrī ca tanmajjāparidāriṇī //
yad anujñāṃ samāśritya khaḍgo nandakasaṃjñitaḥ /
ripūn hanti mahāvīryān asahyān daivatair api //
asyābhūd vāhanaṃ viṣṇor garutmān pakṣipuṃgavaḥ /
śakrādīnyaḥ surāñjitvā jahārāmṛtam uttamam //
so 'yaṃ viṣṇur vibhuḥ sākṣād gopaveṣavibhūṣitaḥ /
gopastrīs tan abhāreṣu vijahāra yathāsukham //
yo nanarta hrade tasyā yamunāyās tadā hariḥ /

ayamat kāliyaṃ tasmād viṣāgnijvālamālinam //
ayaṃ govardhanaṃ śailaṃ dadhāraikena pāṇinā /
līlayā sa jagannātho golakaṃ bālako yathā //
ayaṃ sa puṇḍarīkākṣo yo gajaṃ prajaghāna ha //
yaś cāṇūraṃ mṛdhe hatvā kaṃsaṃ caiva mahābalam /
nanarta raṅge govindo gopaiḥ sārdhaṃ sayādavaiḥ //
ayaṃ sa yādavaśreṣṭhaḥ padmakiñjalkalocanaḥ /
śyāmāvadātaḥ saśrīkaḥ sākṣād indrānujaḥ kṛtī /
yuvā hariḥ purāṇātmā padmākṣaḥ padmasaprabhaḥ //
so 'yam adya jagannāthaḥ prāpto mām iha yādavaḥ /
amuṣya pādayoryugmam udvahāmi na saṃśayaḥ //
śuśrūṣāṃ pratiyokṣyāmi pādayoḥ padmasaṃjñayoḥ /
evaṃ vicintayitvā sā vavande taṃ śacīṃ tadā //
rāmeṇa saha niścitya keśavas tu mahābalaḥ /
tatpramāthe 'karod buddhiṃ vṛṣṇibhiḥ praṇidhāya ca //
kṛtvā tu devakāryāṇi niṣkrāmantīṃ surālayāt //
unmathya sahasā kṛṣṇaḥ svaṃ nināya rathottamam //
vṛkṣamutpāṭya rāmo 'pi jaghānāpatataḥ parān /
samanahyanta dāśārhās tad ājñāya tu sarvaśaḥ //
te rathair vividhākāraiḥ samucchritamahādhvajaiḥ /
vājibhir vāraṇaiś caiva parivavrur halāyudham //
ādāya rukmiṇīṃ kṛṣṇo jagāmāśu puraṃ prati /
rāme tv āsajya taṃ bhāraṃ yuyudhāne ca vīryavān //
akrūre vipṛthau caiva gade ca kṛtavarmaṇi /
vasudeve sudeve ca sāraṇe ca mahābale //
nikṛttaśatrau vikrānte bhaṅgakāre vidūrathe /
ugrasenātmaje kahve śatadyumne ca keśavaḥ //
rājādhideve mṛdare prasene citrake tathā /
agnidatte bṛhaddurge śvaphalke satyake pṛthau //
vṛṣṇyandhakeṣu cānyeṣu mukhyeṣu madhusūdanaḥ /
gurum āsajya taṃ bhāraṃ yayau dvāravatīṃ prati //
te cāpi yādavāḥ sarve yuddhāya samupasthitāḥ //
balabhadrahatāḥ śiṣṭāḥ puruṣās tatra rakṣiṇaḥ /
nyavedayanta tad vṛttaṃ jarāsaṃdhāya mānada //
rukmiṇe bhīṣmakāyāpi pauṇḍrāya ca mahātmane /
dantavaktrāya śūrāya caidyāya ca sumedhase //
śiśupālāya rājñe tu varaveṣaviḍambine /
anyebhyaś cāpi rājabhyaḥ praśaśaṃsur yathātatham //
śrutyaivaṃ tan nṛpabalaṃ vivāhārthaṃ samāgatam /
kṣubdhaṃ narāvarānīkaṃ śirasi prahṛtaṃ yathā //

cacāla rājakaḥ sarvas totrārdita iva dvipaḥ /
aho vīryam aho dhairyaṃ kṛṣṇasyākliṣṭakarmaṇaḥ //
hatā vayaṃ nirānandā avajñātāś ca savaśaḥ /
ity ūcus te nṛpatayo māgadhapramukhās tadā //
atikṣubdho mahārājo jarāsaṃdho mahābalaḥ /
uvāca rājñas tān sarvān māgadhaḥ krodhamūrchitaḥ /
niṣpīḍya caraṇau rājā dantān kaṭakaṭāpayan //
śrūyatāṃ mama vākyāni rājānaḥ sarva eva hi /
eṣa gopakadāyādo yat karoti mamāgrataḥ /
tasyādya phalabhākso æstu yadi jīvāmi bhūmipāḥ //
eṣo æhaṃ sagaṇaṃ hatvā gopālaṃ nṛpasaṃjñitam /
dvārakāṃ yādavapurīṃ bhaṅktvānīya ca rukmiṇīm //
dāsyāmi nṛpatiśreṣṭhāḥ kiṃ tiṣṭhatha vilambatha /
saṃnahyantāṃ rathaśreṣṭhā ratha āyātu me tvarāt //
ityuktvā sa jarāsaṃdhaḥ siṃhanādam athākarot /
cacāla ca balaṃ sarvaṃ jarāsaṃdhapriye sthitam //
pauṇḍo 'pyatha mahābāhur vāsudevaḥ pratāpavān /
āhatya tu sabhāstambhaṃ jarāsaṃdham abhāṣata //
sthātavyaṃ bhavatā rājan sthite mayi narādhipa /
bhṛtyo æsmi tava rājendra kim etat sāhasaṃ tava //
sthite bhṛtye kathaṃ svāmī kāryaṃ kuryād vicakṣaṇaḥ /
aham eva bhaviṣyāmi vāsudevo mahītale /
aham ekaḥ sa evaikaḥ kṛṣṇo gopakakilbiṣaḥ //
hatvā taṃ gopakaṃ yuddhe balabhadrasya paśyataḥ /
aṅgāni ca mahārāja cūrṇayitvā gadābhṛtam /
vṛkebhyo hi prayacchāmi nātra kāryā vicāraṇā //
aham eva bhaviṣyāmi vāsudevo mahītale /
hate tasmiñ jarāsaṃdha gopake mama nāmake //
ity uktvā dhanur ādāya jagarja nṛpasaṃsadi //
caidyo æpy atha mahārāja sarvakṣatrasya paśyataḥ /
varaveṣapraticchanno lajjayā ca samanvitaḥ /
ādāya parighaṃ ghoram idam āha nṛpottamān //
anenaiva tu rājāno yādavān sabalān yudhi /
hatvā tu yamarājāya dāsyāmi nṛpapuṃgavāḥ /
tiṣṭhadhvam iha rājāno mamaivāyaṃ parābhavaḥ //
naitad yuktaṃ nṛpaśreṣṭhāḥ parādārāvamarśanam /
jātānāṃ kṣatriyakule nṛpāṇāṃ nṛpapuṃgavāḥ //
tat tu yuktaṃ yadukule kṣatriyā na hi te vibho /
viśeṣato ætha gopāle ballaveṣu vivardhite //
gavāṃ vṛttiṃ tu gopālā vartayanti sadā tathā /

kṛṣṇo æpi gokule vṛddho gopaiḥ sahacaraḥ kila //
paradārābhiyukto hi keśavaḥ satataṃ vibho /
sarvathā taṃ durātmānaṃ haniṣye sagaṇaṃ raṇe /
tāṃ cānayāmi rājānas tiṣṭhadhvam iha bhūmipāḥ //
kva nu te bāndhavās teṣāṃ yānāśritya tu yādavāḥ /
avajñāṃ kṛtavanto no yuṣmābhir iha cintyatām //
ity uktvātha sa caidyas tu yuddhāya samupasthitaḥ /
te ca sarve nṛpatayaḥ kruddhā yuddhāya daṃśitāḥ /
svāropitadhanuṣmantaḥ sāṅgulithāḥ sacāmarāḥ //
jarāsaṃdho ætha nṛpatī ratham āruhya daṃśitaḥ /
yuddhāya vai mahārāja mano dadhre mahīpatiḥ //
pauṇḍro æpy atha mahārāja vāsudevo mahābalaḥ /
ratham āruhya sahasā yuddhāyaiva mano dadhe //
dantavaktro jarāsaṃdhaḥ śiśupālaś ca vīryavān /
saṃnaddhā niryayuḥ kruddhā jighāṃsanto janārdanam //
aṅgavaṅgakaliṅgaiśaiḥ sārdhaṃ pauṇḍreṇa vīryavān /
niryayau cedirājaś ca bhrātṛbhiḥ saha bandhubhiḥ //
kva vāsudevaḥ kva ca gopakas tathā @
kuto nu rājā yaduvaṃśajanmanām |
kuto nu rāmo madamattagarvitaḥ @
kuto nu vīro yudhi sātyakiḥ kila ||
iti bruvanto nṛpasattamās tadā @
raṇāya yuktāḥ sabalāḥ samāgadhāḥ |
śaraiś ca khaḍgair yudhi pātayanto @
mahārathā niryayur ugravīryāḥ ||
atha sainye mahārāja māgadhasya mahātmanaḥ /
śaṅkhaduṃdubhayaś caiva sasvanur yuddhaśaṃsinaḥ /
mādhavo 'pi mahārāja śaṅkhaṃ dadhmau pṛthak tadā //
bherīṇāṃ ca mṛdaṅgānāṃ jharjharīṇāṃ ca sarvaśaḥ /
nādāḥ samabhavaṃs tatra yadūnāṃ sainyasaṃcaye //
tato yuddhaṃ samabhavat senayor ubhayos tadā /
jarāsaṃdhapramukhato vṛṣṇayaḥ prasthitās tadā //
tān pratyagṛhṇāt saṃrabdhān vṛṣṇivīrān mahārathān /
jarāsaṃdho mahārājaḥ sasainyaḥ sabalānugaḥ //
taṃ pratyagṛhṇan saṃrabdhā vṛṣṇivīrā mahābalāḥ /
saṃkarṣaṇaṃ puraskṛtya vāsavaṃ tv amarā iva //
āpatantaṃ hi vegena jarāsaṃdhaṃ mahābalam /
ṣaḍbhir vivyādha nārācair yuyudhāno mahāmṛdhe //
akrūro dantavaktraṃ tu vivyādha navabhiḥ śaraiḥ /
taṃ pratyavidhyat kārūṣo bāṇair daśabhir āśugaiḥ //

vipṛthuḥ śiśupālaṃ tu śarair vivyādha saptabhiḥ /
aṣṭabhiḥ pratyavidhyat taṃ śiśupālaḥ pratāpavān //
gaveṣaṇo 'pi caidyaṃ tu ṣaḍbhir vivyādha mārgaṇaiḥ /
anirdāntas tathāṣṭābhir bṛhaddurgas tu pañcabhiḥ //
prativivyādha tāṃścaidyaḥ pañcabhiḥ pañcabhiḥ śaraiḥ /
jaghāna cāśvāṃś caturaś caturbhir vipṛthoḥ śaraiḥ /
bṛhaddurgasya bhallena śiraś ciccheda cārihā /
vipṛthoḥ sārathiṃ caiva prāhiṇod yamasādanam //
hatāśvaṃ tu rathaṃ tyaktvā vipṛthuḥ sumahābalaḥ /
āruroha rathaṃ tūrṇaṃ bṛhaddurgasya vīryavān /
āruhya javanān aśvān niyantum upacakrame //
te kruddhāḥ śaravarṣeṇa sunīthaṃ samavākiran /
nṛtyantaṃ rathamārgeṣu cāpahastam abhītavat //
śakradevo dantavaktraṃ bibhedorasi karṇinā /
paṭuśaḥ pañcabhiś cāpi vivyādha yudhi mārgaṇaiḥ //
tābhyāṃ sa viddho daśabhir bāṇair marmātigaiḥ śitaiḥ /
tato balī śakradevaṃ bibheda daśabhiḥ krudhā //
pañcabhiś cāpi vivyādha so 'vidūrād vidūratham //
vidūratho 'pi taṃ ṣaḍbhir vivyādhājau śitaiḥ śaraiḥ //
triṃśatā pratyavidhyat taṃ balī bāṇair mahāratham /
kṛtavarmā bibhedāśu rājaputraṃ tribhiḥ śaraiḥ //
nyahanat sārathiṃ cāsya dhvajaṃ ciccheda sūcchritam /
prativivyādha taṃ kruddhaḥ pauṇḍraḥ ṣaḍbhiḥ śilīmukhaiḥ //
dhanuś cāsya praciccheda bhallena nataparvaṇā /
nikṛttaśatruḥ kāliṅgaṃ bibhedāṅgaṃ ca mārgaṇaiḥ //
tomareṇāṃ sadeśe taṃ bibheda ca kaliṅgajaḥ /
gajenāsādya kahvas tu gajam aṅgasya vīryavān //
tomareṇa jaghānāśu bibhedāṅgaṃ ca vīryavān /
citrakaś ca śvaphalkaś ca sātyakiś ca mahābalaḥ /
kaliṅgasya rathānīkaṃ nārācair bibhiduḥ śitaiḥ //
visṛṣṭena halenājau vaṅgarājasya vāraṇam /
jaghāna rāmaḥ saṃkruddho vaṅgarājaṃ ca saṃyuge //
taṃ hatvā gajam āruhya dhanur ādāya vīryavān /
saṃkarṣaṇo jaghānograir nārācaiḥ kāśikān bahūn //
ṣaḍbhir nihatya kārūṣān maheṣvāsāṃś ca vīryavān /
śataṃ jaghāna saṃrabdho māgadhānāṃ mahārathaḥ //
nihatya tān mahārāja jarāsaṃdhaṃ tato 'bhyayāt //
tam āpanantaṃ vivyādha nārācair māgadhas tribhiḥ /
taṃ bibhedāṣṭabhiḥ kruddho nārācair musalāyudhaḥ //
ciccheda cāsya bhallena dhvajaṃ rukmavibhūṣitam /

cāpaṃ ca mahādāyattaṃ śarair eva halāyudhaḥ /
rathaṃ cāsya mahārāja tilaśaś ca samāhanat //
sa cchinnadhanvā viratho gadāmādāya māgadhaḥ /
vivyādha balabhadraṃ tu ciccheda ca punaḥ punaḥ /
rathaṃ ca cūrṇayām āsa gadayāsya sa māgadhaḥ //
pātyamāno rathāt tasmād avaplutya halāyudhaḥ /
sātyakes tu rathaṃ prāyāt sarvakṣatrasya paṣyataḥ /
sātyakis tu mahārāja śarair vivyādha māgadham //
baladevo mahārāja gadāṃ saṃgṛhya satvaram /
jaghāna māgadhaṃ saṃkhye vajreṇeva giriṃ hariḥ //
tad yuddham abhavat teṣāṃ ghoraṃ devāsuropamam /
sṛjatāṃ śaravarṣāṇi nighnatām itaretaram //
gajair gajāś ca saṃkruddhāḥ saṃnipetuḥ sahasraśaḥ /
rathā rathais tu saṃrabdhāḥ sādibhiś cāpi sādinaḥ //
padātayas tathā pattīñ śakticarmāsipāṇayaḥ /
chindantaś cottamāṅgāni vinedur yudhi te pṛthak //
asīnāṃ pātyamānānāṃ kavaceṣu mahāsvanaḥ /
śarāṇāṃ patatām ājau pakṣiṇām iva śuśruve //
bherīśaṅkhamṛdaṅgānāṃ veṇunāṃ ca mṛdhe dhvaniḥ /
babhūva ghoṣaḥ śastrāṇāṃ jyāghoṣaś ca mahātmanām //
etasminn antare vīro balabhadro mahāyaśāḥ /
jaghāna gadayā vīraṃ jarāsaṃdhaṃ mahāmṛdhe /
mūrchāṃ jagāma rājā tu nipapāta ca bhūtale //
sātyakir vaṅgarājaṃ tu jaghāna niśitaiḥ śaraiḥ /
tat sainyaṃ vimukhaṃ cāsīj jarāsaṃdhe nipātite //
sātyakir balabhadraś ca jitvā yodhān sahasraśaḥ /
śaṅkhaṃ dadhmatū rājānau sarveṣām agrataḥ sthitau /
tataś ca vidrute sainye jarāsaṃdhe parājite //
tayoḥ śaṅkhasvanaṃ śrutvā gacchann eva janārdanaḥ /
jitaṃ magadharājasya sainyaṃ bahunṛpāśritam //
ity evaṃ cintayitvā tu vāsudevaḥ pratāpavān /
pāñcajanyaṃ mahāśaṅkhaṃ dadhmau yadukulodbhavaḥ //
vivāhaṃ ghoṣayāmāsur yādavāḥ śārṅgadhanvanaḥ /
alaṃ kurvantu rathyāś ca patākāś caiva sarvaśaḥ //
āhūyantāṃ nṛpatayo brāhmaṇāśca sahasraśaḥ /
sūtāś ca māgadhāś caiva bandinaś ca tathāpare //
kalaśāś ca prapūryantāṃ sumudrair api vāribhiḥ /
ucchrīyantāṃ dhvajāḥ sarve āneyā vārayoṣitaḥ //
purohitāś ca hūyantāṃ kumārāś caiva sarvataḥ /
āhanyantāṃ mahābheryo mṛdaṅgāḥ sarvataḥ kṣitau //

nṛtyantāṃ nartakāḥ sarve gāyantāṃ gāyakās tathā /
bhojyantāṃ brāhmaṇāḥ sarve dīyantāṃ ca dhanāni ca //
alaṃ kriyantāṃ sarvatra prāsādāḥ sarva eva hi /
evam ājñāpayāmāsur yādavā utsavotsukāḥ //
te ca sarve yathājñaptaṃ cakruś caiva sahasraśaḥ //
kvacic ca susvaraṃ geyaṃ gāyakāś cakrire tadā /
kvacid bheryaḥ samāghnātā mahāghoṣaṃ prapūrire /
rodasī pūrayāmāsuḥ pātālaṃ ca prapūritam //
kvacic chaṅkhā mahārāja vyādhmātā yādaveśvaraiḥ /
pṛthivīṃ kampayanto vai samudrān abhyavardhayan //
kvacid gajā hayāś caiva heṣāṃ cakrur mahotsave /
kumārā yadumukhyānāṃ siṃhanādam aghoṣayan //
adhyakṣaḥ sātyakiś cāsīt keśave hy utsavonmukhe /
itaś cetaś ca saṃyāti niyuṅkte tatra tatra ha //
yasya yasya ca yatkāryaṃ taṃ taṃ tatra niyuktavāṇ //
baladevo æpi dharmātmā rājabhiḥ sārdham acyutaḥ /
yathārhaṃ tu yathāyogaṃ saṃmānaṃ samyojayat //
evaṃ kolāhale tasmin keśavaḥ paravīrahā /
brāhmaṇāṃś ca mahārāja nānādigbhyaḥ samāgatān //
yaduvṛddhāṃś ca rājendra ugrasenapurogamān /
namaskṛtya hṛṣīkeśo vivāhāya mano dadhe //
anujñātaś ca tai rājan dhautavāsāḥ svalaṃkṛtaḥ /
rukmiṇyāḥ keśavaḥ pāṇiṃ jagrāha vidhivat prabhuḥ //
jayaśabdaḥ samārabdho brāhmaṇair vedapāragaiḥ /
tuṣṭuvuś ca jagannāthaṃ sūtamāgadhabandinaḥ //
ākāśe samapadyanta śaṅkhabherīsvanās tadā /
papāta puṣpavarṣaṃ ca vavau vāyuḥ sukhaṃ tathā //
brāhmaṇebhyas tadā dattvā ratnāni ca janārdanaḥ /
aṣṭau hayasahasrāṇi pratyekaṃ viprapuṃgavān /
saṃyojya ca hṛṣīkeśo vāsāṃsi vividhāni ca //
gajānāṃ ca śataṃ sāgraṃ sahasram ayutaṃ gavām /
bhārāś caiva suvarṇānāṃ koṭīśatasahasraśaḥ //
idaṃ covāca rājendra keśavaḥ paravīrahā /
yad yac ca śobhanaṃ vastu dīyantām ratnasaṃjñitam /
arcitāś cārthino rājan bhūyāsuś ca mahotsave //
evam ājñāpya govindo rukmiṇyā saha yādavān /
abhivādya svapitaraṃ devakīṃ tadanantaram //
ugrasenaṃ ca rājendraṃ vṛddhān anyān sayādavān /
te sarve cakrur aśrūṇi harṣajāni yadūttamāḥ //
nirvṛtte tu tadā rājan vivāhe keśavasya ha /

ye ye samāgatās tatra nṛpā viprāḥ samantataḥ /
anubhūya vivāhaṃ tu jagmuḥ sarve yathāgatam //
atrāścaryādbhutaṃ mantram āhnikaṃ japatāṃ vara /
pradyumne dvārakāṃ prāpte hatvā taṃ kālaśambaram /
baladevena rakṣārthaṃ proktam āhnikam ucyate /
yaṃ japtvā tu nṛpaśreṣṭha sāyaṃ prātaḥ śubhaṃ labhet //
kīrtitaṃ balabhadreṇa kṛṣṇenaivānukīrtitam /
dharmakāmaiś ca munibhir ṛṣibhiś cāpi kīrtitam //
mahadbhir munibhiś caiva ṛṣibhiś cāpi kīrtitam /
karhicid rukmiṇīputro halinā saṃyuto gṛhe //
upaviṣṭaḥ praṇamyātha tam uvāca kṛtāñjaliḥ //
kṛṣṇāgraja mahābhāga rohiṇītanaya prabho /
kiṃcit stotraṃ mama brūhi yaj japtvā nirbhayo 'bhavam /
surāsuragurur brahmā pātu māṃ jagatīpatiḥ /
athoṃkāravaṣaṭkārau sāvitrī vividhāḥ kriyāḥ //
ṛco yajūṃṣi sāmāni cchandāṃsy ātharvaṇāni ca /
catvāraḥ sakalā vedāḥ saharasyāḥ savistarāḥ //
purāṇam itihāsaṃ ca khilāny upakhilāni ca /
aṅgāny upāṅgāni tathā savyākhyānāni pāntu mām //
pṛthivī vāyur ākāśam āpo jyotiś ca pañcamam /
indriyāṇi mano buddhis tathā sattvaṃ rajas tamaḥ //
vyānodānaḥ samānaś ca prāṇo 'pānaś ca pañcamaḥ /
vāyavaḥ sapta caivānye yeṣv āyattam idaṃ jagat //
āvāhaḥ pravahaś caiva udvahaḥ saṃvahas tathā /
vivahaḥ parāvahaś caiva tathā parivaho 'nilaḥ /
marīcir aṅgirāś cātriḥ pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ /
bhṛgur vasiṣṭho bhagavān pāntu te māṃ maharṣayaḥ //
kaśyapādyāś ca munayaś caturdaśa diśo daśa /
naranārāyaṇau devau sagaṇau pāntu māṃ sadā //
rudrāś caikādaśa proktā ādityā dvādaśaiva tu //
aṣṭau ca vasavo devā aśvinau dvau prakīrtitau //
hrīḥ śrīr lakṣmīḥ svadhā medhā tuṣṭiḥ puṣṭiḥ smṛtir dhṛtiḥ /
aditir ditir danuś caiva siṃhikā daityamātaraḥ //
himavān hemakūṭaś ca niṣadhaḥ śvetaparvataḥ /
ṛṣabhaḥ pāriyātraś ca vindhyo vaidūryaparvataḥ //
sahyādayaś ca malayo merumandaradardurāḥ /
krauñcakailāsamainākāḥ pāntu māṃ dharaṇīdharāḥ //
śeṣaś ca vāsukiś caiva viśālākṣaś ca takṣakaḥ /
elāpatraḥ śuktikarṇaḥ kambalāśvatarāv ubhau //
hastibhadraḥ piṭharakaḥ karkoṭakadhanaṃjayau /

tathā pūraṇakaś caiva nāgaś ca karavīrakaḥ //
sumanāsyo dadhimukhas tathā śṛṅgārapiṇḍakaḥ /
maṇināgaś ca bhagavāṃs triṣu lokeṣu viśrutaḥ //
nāgarāḍ dadhikarṇaś ca tathā hāridrako 'paraḥ /
ete cānye ca bahavo ye cānye nānukīrtitāḥ //
bhūdharāḥ satyadharmāṇaḥ pāntu māṃ bhujageśvarāḥ /
samudrāḥ pāntu catvāro gaṅgā ca saritāṃ varā //
sarasvatī candrabhāgā śatadrur devikā śubhā /
irāvatī vipāśā ca śarayūr yamunā tathā //
kauśikī devikā caiva puṇyā divyā dṛṣadvatī /
kulmāṣī rathavāmā ca bāhudā ca hiraṇyadā /
plakṣā cekṣumatī caiva tāpanī ca bṛhadrathā /
khyātā carmaṇvatī caiva puṇyā caiva vadhūsarā //
etāś cānyāś ca sarito yāś cānyā nānukīrtitāḥ /
uttarāpathagāminyaḥ salilaiḥ snapayantu mām //
veṇṇā godāvarī sītā kāverī kāñcanāvatī //
kṛṣṇaveṇī śuktimatī tamasā puṣpavāhinī /
tāmraparṇī jyotimatī utpalodumbarāvatī //
nadī vaitaraṇī puṇyā vidarbhā narmadā śubhā /
vitastā vai bhīmarathī elā caiva mahānadī /
kālindī gomatī puṇyā nadaḥ śoṇaś ca viśrutaḥ //
etāś cānyāś ca vai nadyo yāś cānyā nānukīrtitāḥ /
dakṣiṇāpathavāhinyaḥ salilaiḥ snapayantu mām //
siprā carmaṇvatī puṇyā mahī sābhramatī tathā /
sindhur vetravatī caiva bhojā ca vanamālikā //
pūrvabhadrāparabhadrā ūrmilā ca varadrumā /
khyātā vetravatī caiva cāpadāsīti viśrutā //
prasthāvatī puṇyanadī nadī puṇyā sarasvatī /
mitraghnī cendumālā ca tathā madhumatī nadī //
umā gurunadī caiva tāpī ca vimalodakā /
vimalā vimalodā ca mattagaṅgā payasvinī //
etāś cānyāś ca vai nadyo yāś cānyā nānukīrtitāḥ /
tā māṃ samabhiṣiñcantu paścimām āśritā diśam //
bhāgīrathī puṇyajalā prācyāṃ diśi samāśritā /
sā tu dahatu me pāpaṃ kīrtitā śaṃbhunā dhṛtā /
prabhāsaṃ ca prayāgaṃ ca naimiṣaṃ puṣkarāṇi ca /
gaṅgātīrthaṃ kurukṣetraṃ śrīkṣetraṃ gautamāśramam /
rāmahradam vinaśanaṃ rāmatīrthaṃ tathaiva ca /
gaṅgādvāraṃ kanakhalaṃ somo vai yatra cotthitaḥ //
kapālamocanaṃ tīrthaṃ jambūmārgaṃ ca viśrutam /

suvarṇabinduṃ vikhyātaṃ tathā kanakapiṅgalaṃ //
daśāśvamedhikaṃ caiva puṇyāśramavibhūṣitam /
badarī caiva vikhyātā naranārāyaṇāśramam //
vikhyātaṃ phālgunītīrthaṃ tīrthaṃ bhadravaṭaṃ tathā /
kokāmukhaṃ puṇyanadaṃ gaṅgāsāgaram eva ca /
magadheṣu tapodaś ca gaṅgodbhedaś ca viśrutaḥ //
revo 'risaṃgamaś caiva śūlabhedas tathaiva ca /
tīrthāny etāni puṇyāni sevitāni maharṣibhiḥ /
māṃ pāvayantu salilaiḥ kīrtitākīrtitāni ca //
sūkaraṃ yogamārgaṃ ca śvetadvīpaṃ tathaiva ca /
brahmatīrthaṃ rāmatīrthaṃ vājimedhaśatopamam //
dhārāsaṃpātasaṃyuktā gaṅgā kilbiṣanāśinī /
gaṅgāvaikuṇṭhakedāraṃ sūkarodbhedanaṃ param /
taṃ śāpamocanaṃ tīrthaṃ punantv etāni kilbiṣāt /
dharmārthakāmavidhayo yaśaḥ prāptiḥ śamo damaḥ /
varuṇo 'ṃśo 'tha dhanado yamo niyama eva ca //
kālo nayaḥ saṃnatiś ca krodho mohaḥ kṣamā dhṛtiḥ /
vidyuto 'bhrāṇy oṣadhayaḥ pramādonmādavigrahāḥ //
yakṣāḥ piśācā gandharvāḥ kiṃnarāḥ siddhacāraṇāḥ /
naktaṃcarāḥ khecariṇo daṃṣṭriṇaḥ priyavigrahāḥ //
lambodarāś ca balinaḥ piṅgākṣā viśvarūpiṇaḥ /
marutaḥ sahaparjanyāḥ kalātruṭilavāḥ kṣaṇāḥ //
nakṣatrāṇi grahāś caiva ṛtavaḥ śiśirādayaḥ /
māsāhorātrayaś caiva sūryācandramasau tathā //
āmodaś ca pramodaś ca praharṣaḥ śoka eva ca /
manyus tamas tapaḥ satyaṃ siddhir vṛddhiḥ śrutir dhṛtiḥ //
rudrāṇī bhadrakālī ca bhadraṣaṣṭhā ca vāruṇī /
bhāsī ca kālikā caiva śāṇḍilī ceti viśrutāḥ //
āryā kuhūḥ sinīvālī bhīmā citravatī ratiḥ /
ekānaṃśā ca kūṣmāṇḍī devī kātyāyanī ca yā //
lohityāyanamātā ca devakanyāś ca yāḥ smṛtāḥ /
gonandā devapatnī ca māṃ rakṣantu sabāndhavam //
nānābharaṇaceṣṭāś ca nānārūpāṅkitānanāḥ /
nānādeśavicāriṇyo nānāśastropaśobhitāḥ //
medomajjāpriyāś caiva madyamāṃsavasāpriyāḥ /
mārjāradvīpivaktrāś ca gajasiṃhanibhānanāḥ //
kaṅkavāyasagṛdhrāṇāṃ krauñcatulyānanās tathā /
vyālayajñopavītāś ca carmaprāvaraṇas tathā //
kṣatajokṣitavaktrāś ca kharabherīsamasvanāḥ /
matsarāḥ krodhanāś caiva prāsādarucirapriyāḥ //

mattonmattapramattāś ca praharantyaś ca dhiṣṭhitāḥ /
piṅgākṣyaḥ piṅgakeśyaś ca tato 'nyā lūnamūrdhajāḥ //
ūrdhvakeśyaḥ kṛṣṇakeśyaḥ śvetakeśyas tathaiva ca /
nāgāyutabalāś caiva vāyuvegabalās tathā //
ekahastā ekapādā ekākṣyaḥ kampitānanāḥ /
bahuputrālpaputrāś ca dviputrāḥ priyamaṇḍitāḥ //
mukhamaṇḍī biḍālī ca pūtanā gandhapūtanā /
śītavātoṣṇavetālī revatīgrahasaṃjñitāḥ //
priyahāsyāḥ priyakrodhāḥ priyavāsāḥ priyaṃvadāḥ /
sukhaprasādāḥ sukhadāḥ sadādvijajanapriyāḥ //
naktaṃcarāḥ sukhodarkāḥ sadā parvaṇi dāruṇāḥ /
mātaro mātṛvat putraṃ rakṣantu mama nityaśaḥ //
pitāmahamukhodbhūtā raudrā rudrāṅgasaṃbhavāḥ /
kumāraskandajāś caiva jvarā vai vaiṣṇavādayaḥ //
mahābhīmā mahāvīryā darpoddhūtā mahābalāḥ /
krodhanākrodhanāḥ krūrā+ suravigrahakāriṇaḥ //
naktaṃcarāḥ kesariṇo daṃṣṭriṇaḥ priyavigrahāḥ /
lambodarā jaghaninaḥ piṅgākṣā viśvarūpiṇaḥ //
śaktyṛṣṭiśūlaparigha+ prāsacarmāsipāṇayaḥ //
pinākavajramusala+ brahmadaṇḍāyudhapriyāḥ //
daṇḍinaḥ kuṇḍinaḥ śūrā jaṭāmukuṭadhāriṇaḥ /
vedavedāṅgakuśalā nityayajñopavītinaḥ //
vyālāpīḍāḥ kuṇḍalino vīrāḥ keyūradhāriṇaḥ /
nānāvasanasaṃvītāś citrasraganulepanāḥ //
gajāśvoṣṭrarkṣamārjāra+ siṃhavyāghranibhānanāḥ /
varāholūkagomāyu+ mṛgākhumahiṣānanāḥ //
vāmanā vikaṭāḥ kubjāḥ karālā lūnamūrdhajāḥ /
sahasraśataśaś cānye sahasrajaṭadhāriṇaḥ //
śvetakailāsasaṃkāśāḥ kecid dinakaraprabhāḥ /
kecij jaladavarṇābhā nīlāñjanacayopamāḥ //
ekapādā dvipādāś ca tathā dviśiraso 'pare /
nirmāṃsās tālajaṅghāś ca vyāditāsyā bhayaṃkarāḥ //
vāpīkūpataṭākeṣu samudreṣu saraḥsu ca /
śmaśānaśailavṛkṣeṣu śūnyāgāranivāsinaḥ /
ete grahāś ca satataṃ rakṣantu mama sarvataḥ //
mahāgaṇapatir nandī mahākālo mahābalaḥ /
māheśvaro vaiṣṇavaś ca jvarau lokabhayāvahau //
grāmaṇīś caiva gopālo bhṛṅgarīṭir gaṇeśvaraḥ /
devaś ca vāmadevaś ca ghaṇṭākarṇaḥ karaṃdhamaḥ //
śvetamodaḥ kapālī ca jambhakaḥ śatrutāpanaḥ /

majjanonmajjanau cobhau saṃtāpanavilāpanau //
nijaghāso ghasaś caiva sthūṇākarṇaḥ praśoṣaṇaḥ /
ulkāmālī dhamadhamo jvālājihvaḥ pramardanaḥ //
saṃghaṭṭanaḥ saṃkucanaḥ kāṣṭhabhūtaḥ śivaṃkaraḥ /
kūṣmāṇḍaḥ kumbhamūrdhā ca rocano vaikṛto grahaḥ //
aniketaḥ surārighnaḥ śivaś cāśiva eva ca /
kṣemakaḥ piśitāśī ca surārir harilocanaḥ //
bhīmako grāhakaś caiva tathaivogramahāgrahaḥ /
upagraho 'ryakaś caiva tathā skandagraho 'paraḥ //
vetālo 'samavetālas tāmasaḥ sumahākapiḥ /
hṛdayodvartanaś caṇḍaḥ kuṇḍāśī kaṅkaṇapriyaḥ //
hariśmaśrur garutmanto manomārutaraṃhasaḥ /
pārvatyā roṣasaṃbhūtāḥ sahasrāṇi śatāni ca //
śaktimanto dyutimanto brahmaṇyāḥ satyasaṃgarāḥ /
sarvakāmopahartāro hantāro dviṣatāṃ mṛdhe //
rātrāvahani durgeṣu kīrtitāḥ sakalair guṇaiḥ /
teṣāṃ gaṇānāṃ patayaḥ sagaṇāḥ pāntu māṃ sadā //
nāradaḥ parvataś caiva gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ /
pitaraḥ kāraṇaṃ kāryam ādhayo vyādhayas tathā //
agastyo gālavo gārgyaḥ śaktidhaumyaḥ parāśaraḥ /
kṛṣṇātreyaś ca bhagavān asito devalo 'malaḥ //
bṛhaspatir utathyaś ca mārkaṇḍeyaḥ śrutaśravāḥ /
dvaipāyano vidarbhaś ca jaiminir māṭharaḥ kaṭhaḥ //
viśvāmitro vasiṣṭhaś ca lomaśaś ca mahān ṛṣiḥ /
uttaṅkaś caiva raibhyaś ca paulomaś ca dvitas tritaḥ //
ṛṣir vaikālavṛkṣīyo munir medhātithis tathā /
sārasvato yavakrītaḥ kuśiko gautamas tathā //
bṛhaspatir dīrghatamāḥ śunaḥśepas tathaiva ca /
saṃvarto ṛśyaśṛṅgaś ca svastyātreyo vibhāṇḍakaḥ /
ṛcīko jamadagniś ca tathaurvas tapasāṃ nidhiḥ //
bharadvājaḥ sthūlaśirāḥ kaśyapaḥ pulahaḥ kratuḥ /
bṛhadagnir hariśmaśrur vijayaḥ kaṇva eva ca //
śamīkaś ca śunaḥśepaś cyavano bhārgavo 'ṅgirāḥ /
vaitaṇḍī dīrghatapāś caiva vedaś cāthāṃśumāñ śivaḥ /
śunaḥśephaḥ śunaḥpucchaḥ śunolāṅgūla eva ca /
aṣṭāvakro dadhītiś ca śvetaketus tathaiva ca //
uddālakaḥ kṣārapāṇiḥ śṛṅgī gauramukhas tathā /
agniveśyaḥ śamīkaś ca pramucur mumucus tathā //
ete cānye ca bahavo ṛṣayaḥ saṃśitavratāḥ /
munayaḥ saṃśitātmāno ye cānye nānukīrtitāḥ /