હરિવંશ · ભાગ 101120

દ્વેષી ચૈવાભિમાની ચ કુતો જીવતિ મે સુતઃ ।
જીવિતં નાત્ર પશ્યામિ મમ પુત્રસ્ય કેશવાત્ ॥
કન્યાહેતોઃ સુતં જ્યેષ્ઠં પિતૄણાં નન્દિવર્ધનમ્ ।
કારયિષ્યે કથં યુદ્ધં પુત્રેણ સહ કેશવમ્ ॥
ન ચ નારાયણં દેવં વરમ્ ઇચ્છતિ રુક્મિણઃ ।
ન ચ નારાયણાદ્ દેવો વરદૃષ્ટસ્ તુ રુક્મિણઃ ।
મૂઢભાવમદોન્મત્તઃ સંગ્રામેષ્વ્ અનિવર્તકઃ ।
નિયતં ભસ્મસાદ્યાતિ તૂલરાશિર્ યથાનલાત્ ॥
કરવીરેશ્વરઃ શૂરઃ સૃગાલશ્ ચિત્રયોધિના ।
ક્ષણેન ભસ્મસાન્નીતઃ કેશવેન બલીયસા ॥
વૃન્દાવને વસઞ્ શ્રીમાન્ કેશવો બલિનાં વરઃ ।
ઉદ્ધૃત્યૈકેન હસ્તેન સપ્તાહં ધૃતવાન્ ગિરિમ્ ।
દુષ્કરં કર્મ સંસ્મૃત્ય મનઃ સીદતિ મે ભૃશમ્ ॥
નગેન્દ્રં સહસાગમ્ય દૈવતૈઃ સહ વૃત્રહા ।
અભિષિચ્યાબ્રવીત્ કૃષ્ણમ્ ઉપેન્દ્રેતિ શચીપતિઃ ॥
યથા વૈ દમિતો નાગઃ કાલિયો યમુનાહ્રદે ।
વિષાગ્નિજ્વલિતો ઘોરઃ કાલાન્તકસમપ્રભઃ ॥
કેશી ચૈવ મહાવીર્યો દાનવો હયવિગ્રહઃ ।
નિહતો વાસુદેવેન દેવૈર્ અપિ દુરાસદઃ ॥
સાંદીપનિસુતશ્ ચૈવ ચિરનષ્ટો હિ સાગરે ।
દૈત્યં પઞ્ચજનં હત્વા આનીતો યમમન્દિરાત્ ॥
ગોમન્તો સુમહદ્ યુદ્ધં બહુભિશ્ ચૈવ તાવ્ ઉભૌ ।
કૃત્વા વિત્રાસજનનં ગજાશ્વરથસંકુલમ્ ॥
ગજેન ગજવૃન્દાનિ રથેન રથયોધિનઃ ।
સાદિનશ્ ચાશ્વયોધાનાં ચરણેન પદાતિનઃ ।
જઘ્રતુસ્ તૌ મહાવીર્યૌ વસુદેવસુતાવ્ ઉભૌ ॥
ન દેવાસુરગન્ધર્વા ન યક્ષોરગરાક્ષસાઃ ।
ન નાગા ન ચ દૈત્યેન્દ્રા ન પિશાચા ન ગુહ્યકાઃ ॥
કૃતવન્તસ્ તથા ઘોરં ગજાશ્વરથસંક્ષયમ્ ।
તમ્ અનુસ્મૃત્ય સંગ્રામં ભૃશં સીદતિ મે મનઃ ॥
કૃત્વા ગોવર્ધનં વેશ્મ રક્ષિતા ગા નૃભિઃ સહ ।
વાતવૃષ્ટિસમાક્રાન્તાસ્ તેન સીદતિ મે મનઃ ॥
ન મયા શ્રુતપૂર્વો વા દૃષ્ટપૂર્વઃ કુતો ઽપિ વા ।
તાદૃશો ભુવિ મર્ત્યે ઽસ્મિન્ વાસુદેવાત્ સુરોત્તમાત્ ॥
સમ્યગ્ આહ મહાબાહુર્ દન્તવક્ત્રો મહીપતિઃ ।
સાન્ત્વયિત્વા મહાવીર્યં સંવિધાસ્યામ યત્ક્ષમમ્ ॥
ઇતિ સંચિન્ત્ય મનસા બલાબલવિનિશ્ચયમ્ ।
ગમનાય મતિં ચક્રે પ્રસાદયિતુમ્ અચ્યુતમ્ ॥
ચિન્ત્યમાનો નરેન્દ્રૈસ્ તુ બહુભિર્ બલશાલિભિઃ ।
સૂતમાગધબન્દીભિર્ બોધિતઃ સ્તુતિમઙ્ગલૈઃ ॥

પ્રભાતાયાં રજન્યાં તુ કૃતપૂર્વાહ્નિકક્રિયાઃ ।
ઉપવિષ્ટા નૃપાઃ સર્વે સ્વેષુ વિશ્રામવેશ્મસુ ॥
યે વિશિષ્ટાશ્ ચ રાજાનો વિદર્ભાયાં નરાધિપૈઃ ।
તૈર્ આગમ્ય સ્વભૂપેષુ રહો ગત્વા નિવેદિતમ્ ॥
શ્રુત્વા કૃષ્ણાભિષેકં તુ કેચિદ્ ધૃષ્ટા નરાધિપાઃ ।
કેચિદ્ દીનતરા ભીતા ઉદાસીનાસ્ તથાપરે ॥
ત્રિધા પ્રભિન્ના સા સેના નરનાગાશ્વવાહિની ।
મહાર્ણવ ઇવ ક્ષુબ્ધા અભિષેકેણ ચાલિતા ॥
નૃપાણાં ભેદમ્ આલોક્ય ભીષ્મકો રાજસત્તમઃ ।
વ્યતિક્રમમ્ અચિન્ત્યં ચ કૃતં નૃપતિના સ્વયમ્ ॥
વિચિન્ત્ય મનસા રાજન્ દહ્યમાનેન ચેતસા ।
જગામ નરદેવાનાં સમાજે પ્રતિબોધિતુમ્ ॥
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે દૂતાઃ સંપ્રાપ્તાઃ કૈશિકાન્તિકાત્ ।
લેખમ્ ઉદ્ધૃત્ય શિરસા વિવિશુસ્ તે નૃપાર્ણવમ્ ॥
હત્વા કંસં મહાવીર્યં દેવૈર્ અપિ દુરાસદમ્ ।
નાભિષિક્તઃ સ્વયં રાજ્યે નોપવિષ્ટો નૃપાસને ॥
કન્યાર્થેનાગતઃ કૃષ્ણસ્ તત્રાપિ ન કૃતો ઽતિથિઃ ।
અમાનમ્ અતુલં પ્રાપ્ય ક્ષાન્તવાન્ કેન હેતુના ॥
વિનતાયાઃ સુતશ્ ચૈવ મહાબલપરાક્રમઃ ।
સ ચાપિ ક્ષમયા યુક્તઃ કારણં કિમ્ અપેક્ષિતમ્ ।
એતદ્ આખ્યાહિ ભગવન્ પરં કૌતૂહલં હિ મે ॥
વિદર્ભનગરીં પ્રાપ્તે વૈનતેયે સહાચ્યુતે ।
મનસા ચિન્તયામ્ આસ વાસુદેવસ્ય કૈશિકઃ ॥
દૃષ્ટ્વાશ્ચર્યં હિ નઃ સર્વાન્ ધ્રુવં પાપક્ષયો ભવેત્ ।
રાજન્યાન્ પ્રવદામ્ય્ અહમ્ ।
વસુદેવસુતે દૃષ્ટે @
વિશુદ્ધભાવઃ કૃષ્ણસ્ય આવયોર્ દૃષ્ટ તત્ત્વતઃ ॥
અતઃ પાત્રતરઃ કો ઽન્યસ્ ત્રિષુ લોકેષુ વિદ્યતે ।
કૃષ્ણાત્ કમલપત્રાક્ષાદ્ દેવદેવાજ્ જનાર્દનાત્ ॥
તસ્યાવાં કિં પ્રદાસ્યાવ આતિથ્યકરણે નૃપ ।
પાત્રમ્ આસાદ્ય વૈ રાજન્ યથા ધર્મો ન લુપ્યતે ॥
એવમ્ અન્યોન્યં સંચિન્ત્ય ભ્રાતરૌ ક્રથકૈશિકૌ ।
સ્વં રાજ્યં દાતુકામૌ તૌ જગ્મતુઃ કેશવાન્તિકમ્ ॥
દેવમ્ આસાદ્ય તૌ વીરૌ વિદર્ભનગરાધિપૌ ।
ઊચતુસ્ તૌ મહાત્માનૌ પ્રણમ્ય શિરસા હરિમ્ ॥
અદ્યાવાં સફલં જન્મ અદ્યાવાં સફલં યશઃ ।
અદ્યાવાં પિતરસ્ તૃપ્તા દેવે ત્વયિ ગૃહાગતે ॥
ચામરં વ્યજનં છત્રં ધ્વજં સિંહાસનં બલમ્ ।
સ્ફીતકોશાં પુરીં ચૈવ ગજાશ્વરથસંયુતામ્ ॥
ઉપેન્દ્રસ્ ત્વં મહાબાહો દેવેન્દ્રેણાભિષિક્તવાન્ ।

આવામ્ ઇહ હિ રાજ્યે ત્વામ્ અભિષિઞ્ચાવ વૈ પ્રભો ॥
આવયોર્ યત્ કૃતં કાર્યં બહુભિઃ પાર્થિવૈર્ અપિ ।
શક્યતે નાન્યથા કર્તું જરાસંધેન વા સ્વયમ્ ॥
શત્રુસ્ તે માગધો રાજા જરાસંધો મહાદ્યુતિઃ ।
કથાં તે બ્રુવતે નિત્યં નૃપાણામ્ અભયપ્રદઃ ॥
સિંહાસનમ્ અનધ્યાસ્ય પુરં ચાસ્ય ન વિદ્યતે ।
કથં રાજસમાજે ઽસ્મિન્ નાસતે દેવકીસુતઃ ॥
કૃષ્ણો ઽપિ સુમહાવીર્યો હ્ય્ અભિમાની મહાદ્યુતિઃ ।
ન ચાગમિષ્યતે ચાસ્મિન્ કન્યાર્થે ચ સ્વયંવરે ॥
પાર્થિવેષૂપવિષ્ટેષુ સ્વેષુ સિંહાસનેષુ વૈ ।
કથમ્ આસ્યતિ નીચેષુ આસનેષુ મહાદ્યુતિઃ ॥
ઇતિ સંચોદ્યમાનસ્ તુ શ્રુત્વાસૌ ભીષ્મકો નૃપઃ ।
સર્વં તદ્ વાસુદેવાગ્રે જરાસંધચિકીર્ષિતમ્ ।
નિવેદયામ્ આસ તદા તસ્યાભિલષિતં ત્વ્ ઇદમ્ ॥
આવયોઃ સહ સંમન્ત્ર્ય વિગ્રહોપશમાર્થિના ॥
તવ વિશ્રામહેતોર્ હિ કારિતં ચ ગૃહોત્તમમ્ ।
દેવાનામ્ આદિદેવો ઽસિ સર્વલોકનમસ્કૃતઃ ॥
માનુષે મર્ત્યલોકે ઽસ્મિન્ રાજેન્દ્રત્વં સમાચર ।
સમાજે મનુજેન્દ્રાણાં મા ભૂદ્ આસનસંકટમ્ ॥
વિદર્ભનગરે ચેદં રાજેન્દ્રત્વં સમાચર ।
આસ્યતામ્ આસને શુભ્રે શ્વઃ પ્રભાતે મહાદ્યુતે ॥
અધિવાસ્યાત્મનાત્માનં વિધિદૃષ્ટેન કર્મણા ।
યથાગમિષ્યન્તિ નૃપાઃ કરિષ્યે દેવશાસનાત્ ॥
એવમ્ ઉક્ત્વા સુરશ્રેષ્ઠં પ્રણિપત્ય કૃતાઞ્જલી ।
પ્રેષયામ્ આસ તૌ વીરૌ રઙ્ગમધ્યે નૃપૈર્ વૃતે ॥
દેવદૂતસ્ય વચનં યથોક્તં વજ્રપાણિના ।
લિખિત્વા સુમહાતેજાઃ કૈશિકઃ શાપજાદ્ ભયાત્ ॥
વિદિતં વો નૃપાઃ સર્વે વૈનતેયસહાચ્યુતઃ ।
આગતો ઽતિથિરૂપેણ વિદર્ભનગરીં હરિઃ ॥
પ્રાપ્તમ્ આલોક્ય પાત્રોઽ; યમ્ ઇતિ સંચિન્ત્ય ભૂપતિઃ ।
પ્રદદૌ વાસુદેવાય સ્વં રાજ્યં ધર્મહેતુના ॥
ઇદમ્ આસનમ્ આસ્સ્વેતિ ભ્રાત્રા મે સહિતો ઽનઘાઃ ।
વાગ્ ઉવાચાશરીરેણ કેનાપિ વ્યોમચારિણા ॥
ન યુક્તમ્ આસનં દાતું ત્વયાસીનં નરાધિપ ।
ઇદમ્ અસ્યાસનં દિવ્યં સર્વરત્નવિભૂષિતમ્ ॥
જામ્બૂનદમયં દિવ્યં રચિતં વિશ્વકર્મણા ।
પ્રેષિતં દેવરાજેન સિંહલક્ષણલક્ષિતમ્ ॥
અત્રોપવિષ્ટં દેવેશં ચરાચરનમસ્કૃતમ્ ।
અભિષિઞ્ચત રાજેન્દ્રં બહુભિઃ પાર્થિવૈઃ સહ ॥
આગતાઃ કુણ્ડિનગરે કન્યાહેતોર્ નરાભિપાઃ ।

નાગમિષ્યતિ યઃ કશ્ચિત્ સો ઽસ્ય વધ્યો ભવિષ્યતિ ॥
ઇમે ચૈવાષ્ટકલશા નિધીનામ્ અંશસંભવાઃ ।
અક્ષયા રાજરાજસ્ય ધનેશસ્ય મહાત્મનઃ ॥
દિવ્યાઃ કાઞ્ચનરત્નાઢ્યા દિવ્યાભરણયોનયઃ ।
રાજેન્દ્રસ્યાભિષેકાર્થમ્ આગચ્છન્તિ નૃપૈર્ વૃતાઃ ॥
એષ શક્રસ્ય સંદેશઃ કથિતો વો નરાધિપાઃ ।
લેખેનાહૂય તાન્ સર્વાન્ અભિષિઞ્ચન્તુ કેશવમ્ ॥
ઇતિ સંચોદ્ય સ્વસ્થો ઽસૌ દેવદૂતો ગતો દિવમ્ ।
દત્ત્વાસનં ચ કૃષ્ણાય બાલાર્કસદૃશપ્રભમ્ ॥
તેનાહં ચોદયિષ્યામિ ભવન્તો યે સમાગતાઃ ।
દુર્નિવાર્યતરં ઘોરં શક્રેણ સ્વયમ્ ઈરિતમ્ ॥
યુષ્માભિર્ દર્શને યુક્તમ્ અદ્ભુતં ભુવિ દુર્લભમ્ ।
કલશૈર્ અભિષિચ્યન્તં સ્વયમ્ એવ નભસ્તલાત્ ॥
દૃષ્ટ્વાશ્ચર્યં હિ નઃ સર્વાન્ ધ્રુવં પાપક્ષયો ભવેત્ ।
સ્નાપનાર્થં ચ કૃષ્ણાય દેવદેવાય વિષ્ણવે ॥
આગચ્છધ્વાં નૃપશ્રેષ્ટા ન ભયં કર્તુમ્ અર્હથ ।
આવયોઃ કૃતસંધાનો યુષ્મદર્થે જનાર્દનઃ ॥
સર્વેષાં મનુજેન્દ્રાણામ્ અભયં કુરુતે હરિઃ ।
વિશુદ્ધભાવઃ કૃષ્ણસ્ય આવયોર્ દૃષ્ટ તત્ત્વતઃ ॥
માગધસ્ય વિશેષેણ ન વૈરં હૃદિ દૃશ્યતે ।
યદ્ અત્ર કારણં કાર્યં તદ્ ભવદ્ભિર્ વિચિન્ત્યતામ્ ॥
એવં સંચિન્ત્યમાનાસ્ તુ નૃપાઃ શાપભયાર્દિતાઃ ।
ભૂયઃ શુશ્રુવૂ રાજેન્દ્ર રાજાનઃ સર્વ એવ તે ॥
મેઘગમ્ભીરનાદેન સ્વરેણાપૂરયન્ નભઃ ।
વાગ્ ઉવાચાશરીરેણ દેવરાજસ્ય શાસનાત્ ॥
ત્રૈલોક્યાધિપતિઃ શક્રઃ પ્રજાપાલનહેતુના ।
આજ્ઞાપયતિ યુષ્માકં નૃપાણાં હિતકામ્યયા ।
ન યુક્તં વદતાન્યોન્યં કૃષ્ણેન સહ વૈરિણા ।
વસધ્વં પ્રીતિમ્ ઉત્પાદ્ય સ્વરાષ્ટ્રેષુ નરાધિપાઃ ॥
પ્રણતાર્તિહરઃ કૃષ્ણઃ પ્રતિસેનાન્તકો ઽનલઃ ।
અનેન સહ સંપ્રીત્યા મોદધ્વં વિગતજ્વરાઃ ॥
માનુષાણાં નૃપા દેવા નૃપાણાં દેવતાઃ સુરાઃ ।
સુરાણાં દૈવતં શક્રઃ શક્રસ્યાપિ જનાર્દનઃ ॥
તસ્યાપિ દેવઃ સ શિવઃ શિવસ્યાપિ જનાર્દનઃ ।
એષ વિષ્ણુઃ પ્રભુર્ દેવો દેવાનામ્ અપિ દૈવતમ્ ।
જાતો ઽયં માનુષે લોકે નરરૂપેણ કેશવઃ ॥
અજેયઃ સર્વલોકેષુ દેવદાનવમાનવૈઃ ।
કાર્ત્તિકેયસહાયસ્ય અપિ શૂલભૃતઃ સ્વયમ્ ॥
તસ્મૈ દેવાતિદેવાય કેશવાય મહાત્મને ।
અભિષિચ્ય સુરૈઃ સાર્ધં કિમ્ ઇચ્છધ્વમ્ અતઃ પરમ્ ॥

ન ચાધિકારો દેવાનાં રાજેન્દ્રસ્યાભિષેચને ।
તેનાહં નાભિષિઞ્ચામિ સર્વલોકનમસ્કૃતમ્ ॥
નૃપાણામ્ અધિકારો ઽયં રાજેન્દ્રસ્યાભિષેચને ॥
ગત્વા યૂયં વિદર્ભાયાં ક્રથકૈશિકયોઃ સહ ।
સંચિન્ત્ય વિધિદૃષ્ટેન કુરુધ્વં નૃપસત્તમાઃ ॥
પ્રીતિસંધાનકાલો ઽયમ્ ઇતિ સંચિન્ત્ય વાસવઃ ।
બોધનાર્થે વિસૃષ્ટો ઽહં યુષ્માકં મનુજેશ્વરાઃ ॥
વિદર્ભનગરે કૃષ્ણઃ શ્રાવિતો ઽસ્યાધિવાસનમ્ ।
રાજેન્દ્રત્વાભિષેકાર્થં રાજાનૌ ક્રથકૈશિકૌ ॥
તાભ્યાં સહ નૃપશ્રેષ્ઠાઃ કૃત્વા સુમહદ્ ઉત્સવમ્ ।
અભિષેકેણ સત્કૃત્ય પ્રતિગૃહ્યાસ્ય દક્ષિણામ્ ।
આગમિષ્યથ સંહૃષ્ટાઃ પુનર્ એવ સ્વયંવરમ્ ॥
જરાસંધઃ સુનીથશ્ ચ રુક્મિણશ્ ચ મહારથઃ ।
સાલ્વઃ સૌભપતિશ્ ચૈવ ચત્વારો રાજસત્તમાઃ ।
રઙ્ગસ્યાશૂન્યહેતોર્ હિ તિષ્ઠન્તુ ઇતિ પાર્થિવાઃ ।
એવમ્ આજ્ઞાં સુરેશસ્ય શ્રુત્વા ચિત્રાઙ્ગદેરિતામ્ ।
ગમનાય મતિં ચક્રુઃ સર્વ એવ નૃપોત્તમાઃ ॥
અનુજ્ઞાતા નરેન્દ્રેણ જરાસંધેન ધીમતા ।
ભિષ્મકં પુરતઃ કૃત્વા પ્રયાતાઃ સ્વબલૈર્ વૃતાઃ ॥
ભિષ્મકશ્ ચ મહાબાહુઃ સ્વબલેન સમન્વિતઃ ।
જગામ પાર્થિવૈઃ સાર્ધં દહ્યમાનેન ચેતસા ।
યત્ર કૃષ્ણો મહાબાહુઃ કૈશિકસ્ય નિવેશને ॥
દૂરાદ્ એવ પ્રકાશાન્તી પતાકાધ્વજમાલિની ।
શુભ્રા દેવસભા રમ્યા સ્નાનહેતોર્ ઇહાગતા ॥
દિવ્યરત્નપ્રભાકીર્ણા દિવ્યધ્વજસમાકુલા ।
દિવ્યામ્બરપતાકાઢ્યા દિવ્યાભરણભૂષિતા ॥
દિવ્યસ્રગ્દામકલિલા દિવ્યગન્ધાધિવાસિતા ।
વિમાનયાનૈઃ શ્રીમદ્ભિઃ સમન્તાત્ પરિવારિતા ॥
દિવ્યાપ્સરોગણાશ્ ચૈવ વિદ્યાધરગણાસ્ તથા ।
ગન્ધર્વા મુનયશ્ ચૈવ કિંનરાશ્ ચ સમન્તતઃ ।
ઉપગાયન્તિ દેવેશમ્ અમ્બરાન્તરમ્ આશ્રિતાઃ ॥
સ્તુવન્તિ મુનયઃ સર્વે સિદ્ધાશ્ ચ પરમર્ષયઃ ।
દેવદુંદુભયશ્ ચૈવ સ્વયમ્ એવાનદન્ દિવિ ॥
કર્પૂરાગરુકસ્તૂરી+ +કઙ્કોલં ચન્દનાનિ ચ ।
પઞ્ચયોનિસમુત્થાનિ ગન્ધચૂર્ણાન્ય્ અનેકશઃ ।
સમન્તાત્ પાત્યમાનાનિ આકાશસ્થૈર્ દિવૌકસૈઃ ॥
સ્વયમ્ આગમ્ય રાજેન્દ્રો દેવૈઃ સહ શચીપતિઃ ।
વિમાનવરમ્ આરુહ્ય સપ્રકાશઃ સ્થિતો ઽમ્બરે ॥
અષ્ટભિર્ લોકપાલૈસ્ તુ સ્વદિગ્ભાગેષુ સંસ્થિતૈઃ ।
ઉપગાયદ્ભિર્ નૃત્યદ્ભિઃ સ્તુવદ્ભિશ્ ચ સમન્તતઃ ॥

અષ્ટૌ યે લોકપાલાસ્ તે સ્વાસુ દિક્ષુ સમાસ્થિતાઃ ।
ઉપગાયન્તિ નૃત્યન્તિ સ્તુવન્તિ ચ સમન્તતઃ ॥
શ્રુત્વા સુતુમુલં નાદં સર્વ એવ નરાધિપાઃ ।
વિસ્મયોત્ફુલ્લનયના વિવિશુસ્ તે સભાં શુભામ્ ॥
કૈશિકશ્ ચ મહાતેજા ઉપગમ્ય નરાધિપાન્ ।
પ્રવેશયામ્ આસ બલી પ્રતિપૂજ્ય યથાવિધિ ॥
નિવેદિતે સુરશ્રેષ્ઠઃ પાર્થિવાનાં સમાગમે ।
નિર્જગામ હરિઃ શ્રીમાન્ સર્વમઙ્ગલપૂજિતઃ ॥
તતો ઽમ્બરસ્થાસ્ તે દિવ્યાઃ કલશાશ્ ચૈલકણ્ઠિનઃ ।
સહકારસમાયુક્તા વવર્ષુર્ જલદા ઇવ ॥
દિવ્યકાઞ્ચનરત્નૌઘૈર્ દિવ્યપુષ્પસમન્વિતૈઃ ।
ગન્ધચૂર્ણવિમિશ્રૈશ્ ચ રાજેન્દ્રસ્યાભિષેચને ॥
યથોક્તવિધિપૂર્વેણ અભિષિચ્ય જનાર્દનમ્ ।
દીક્ષયિત્વા નરેન્દ્રાણાં દિવ્યૈરાભરણૈઃ શુભૈઃ ॥
દિવ્યામ્બરવિચિત્રૈશ્ ચ દિવ્યમાલ્યાનુલેપનૈઃ ।
સત્કૃત્ય વિધિવદ્ રાજ્ઞામ્ ઉપવિષ્ટો જનાર્દનઃ ॥
શુભે દેવસભે રમ્યે સ્નાનહેતોર્ ઇહાગતે ।
ઉપાસ્યમાનો યદુભિર્ વિબભૌ ચ નરાધિપૈઃ ॥
વૈનતેયશ્ ચ બલવાન્ કામરૂપી નરાકૃતિઃ ।
દક્ષિણં પાર્શ્વમ્ આશ્રિત્ય આસનસ્થો બભૂવ હ ॥
ક્રથકૈશિકૌ ચ તૌ વીરૌ વામપાર્શ્વે સ્વ આસને ।
ઉપવિષ્ટૌ મહાત્માનૌ દેવસ્યાનુમતે નૃપૌ ॥
તથૈવ વામપાર્શ્વે તુ વૃષ્ણ્યન્ધકમહારથાઃ ।
સાત્યકિપ્રમુખા વીરા ઉપવિષ્ટા મહાબલાઃ ॥
ભાસ્કરપ્રતિમે દિવ્યે દિવ્યાસ્તરણસંવૃતે ।
સુખોપવિષ્ટં શ્રીમન્તં દેવા ઇવ શચીપતિમ્ ॥
સચિવૈઃ શ્રાવિતાઃ પૂર્વં પ્રવિષ્ટાસ્ તે નરાધિપાઃ ।
યથાર્હેણ ચ સંપૂજ્ય રાજાનઃ સર્વ એવ તે ।
સુખોપવિષ્ટાસ્ તે સ્વેષુ આસનેષુ નરાધિપાઃ ॥
કૈશિકસ્ તુ મહાપ્રાજ્ઞઃ સર્વશાસ્ત્રાર્થવિત્તમઃ ।
પૂજયિત્વા યથાન્યાયમ્ ઉવાચ વદતાં વરઃ ॥
અવિજ્ઞાતા નૃપાઃ સર્વે માનુષો ઽયામ્ ઇતિ પ્રભો ।
ભવન્તમ્ ઉપરુન્ધાના દેવ ત્વં ક્ષન્તુમ્ અર્હસિ ॥
ન મે વૈરં નિવસતિ એકાહમ્ અપિ કૈશિક ।
વિશેષેણ નરેન્દ્રાણાં ક્ષત્રધર્મે વ્યવસ્થિતે ॥
યોદ્ધવ્યમ્ ઇતિ ધર્મેણ અધર્મે ઽતિપરાઙ્મુખે ।
તેષાં કો હેતુના કોપઃ કર્તવ્યસ્ ત્વ્ અવનીશ્વરાઃ ॥
યદ્ ગતં તદ્ અતિક્રાન્તં યે મૃતાસ્ તે દિવં ગતાઃ ।
એષ ધર્મો નૃલોકે ઽસ્મિઞ્ જાયન્તિ ચ મ્રિયન્તિ ચ ॥
તસ્માદ્ અશોચ્યં ભવતાં મૃતાનં વૈ નરાધિપાઃ ।

ક્ષન્તવ્યં ભવતાસ્માકં વીતવૈરા ભવન્તુ વૈ ॥
એવમ્ ઉક્ત્વા નરેન્દ્રાંસ્ તાન્ આશ્વાસ્ય મધુસૂદનઃ ।
કૈશિકસ્ય મુખં વીક્ષ્ય વિરરામ મહાદ્યુતિઃ ॥
એતસ્મિન્ન્ એવ કલે તુ ભીષ્મકો નયકોવિદઃ ।
પૂજયિત્વા યથાન્યાયમ્ ઉવાચ વદતાં વરઃ ॥
પુત્રો મે બાલભાવેન ભગિનીં દાતુમ્ ઇચ્છતિ ।
સ્વયંવરે નરેન્દ્રાણાં ન ચાહં દાતુમુત્સહે ॥
અતીવ બાલભાવત્વાદ્ દાતુમ્ ઇચ્છેન્ મતિર્ મમ ।
એકા ત્વ્ એકં સમાલોક્ય વરયિષ્યતિ મે મતિઃ ॥
અતઃ પ્રસાદયિષ્યે ત્વાં પુત્રદુર્નયહેતુના ।
પ્રસાદં કુરુ દેવેશ ક્ષન્તુમ્ અર્હસિ મે પ્રભો ॥
બાલભાવેન પુત્રેણ ચાલિતં નૃપમણ્ડલમ્ ।
યદા ભવતિ વૈ પ્રૌઢઃ કીદૃશો ઽવિનયો ભવેત્ ॥
સૂર્યેન્દુસદૃશંલ્ લોકાંસ્ તપસોપાર્જિતશ્રિયઃ ।
લોકે ઽસ્મિન્ નરદેવાનાં મહાકુલસમુદ્ભવાન્ ॥
એકસ્યાપિ નૃપસ્યાગ્રે મોહાદ્યો વિતથં વદેત્ ।
ન સ તિષ્ઠતિ લોકે ઽસ્મિન્ નિર્દહેદ્ દણ્ડવાહ્નિના ॥
એષ ધર્મો નરેન્દ્રાણામ્ ઇતિ તે વિદિતં પ્રભો ।
લોકધર્મં પુરસ્કૃત્ય પુરા ગીતં સ્વયંભુવા ॥
કથં તવ સુતસ્ તેષામ્ અગ્રતો મનુજેશ્વર ।
વક્તુમ્ અર્હતિ રાજેન્દ્ર વિતથં રાજસંસદિ ॥
તાદૃશં રઙ્ગમ્ અતુલં કારયંસ્ તનયસ્ તવ ।
કથં ત્વયા હ્ય્ અવિજ્ઞાત ઇતિ મે સંશયો મહાન્ ॥
આગતાનાં નરેન્દ્રાણામ્ અનલાર્કેન્દુવર્ચસામ્ ।
યથાર્હેણ તુ સંપૂજ્ય આતિથ્યં કૃતવાન્ અસિ ॥
રથાશ્વનરનાગાનાં વિમર્દમ્ અતુલં ત્વ્ ઇહ ।
કથં ન જ્ઞાતવાન્ રાજંસ્ તવ પુત્રસ્ય ચેષ્ટિતમ્ ॥
વિષાદો ન ભવેદ્ અત્ર ચતુરઙ્ગબલાગમે ।
કથં ન જ્ઞાયતે રાજન્ન્ ઇતિ મે બુદ્ધિસંશયઃ ॥
મમાગમનમ્ એવેહ પ્રાયેણ ન હિતં તવ ।
અતો ન કૃતમ્ આતિથ્યમ્ અપાત્રાય નરાધિપ ॥
પાત્રેભ્યો દીયતાં કન્યા મામ્ અપાસ્ય મહાભુજ ।
મમાગમનદોષેણ કથં કન્યાં ન દાસ્યસિ ॥
કન્યાવિઘ્નં પ્રકુર્વાણો નરકે પરિપચ્યતે ।
ઇતિ મન્વાદિભિર્ ગીતં ધર્મવિદ્ભિર્ નરોત્તમૈઃ ॥
અતો ઽર્થં ન પ્રવિષ્ટો ઽહં રઙ્ગમધ્યે વિશાં પતે ।
વિદિત્વા નકૃતાતિથ્યં નરદેવ તવાલયમ્ ॥
હ્રિયાભિભૂતો રાજેન્દ્ર પ્રાર્થિતો ઽહં નરાધિપ ।
વિદર્ભનગરે રાજન્ બલવિશ્રામહેતુના ॥
આવાભ્યાં કૃતમ્ આતિથ્યં કૈશિકઃ સુપ્રિયાતિથિઃ ।

ઉષિતૌ ચ યથા સ્વર્ગે પુરા ગરુડકેશવૌ ॥
એવમ્ એવં બ્રુવાણં તં કૃષ્ણં વાગ્વજ્રચોદિતમ્ ।
ઉવાચ વદતાં શ્રેષ્ટઃ કેશવં કંસસૂદનમ્ ।
શ્લક્ષ્ણવાચામ્બુના સિચ્ય શમિતાગ્નિમ્ ઇવાધ્વરે ॥
પ્રસીદ દેવલોકેશ મર્ત્યલોકેશ પાહિ મામ્ ।
અજ્ઞાનતમસાવિષ્ટં જ્ઞાનચક્ષુઃપ્રદો ભવ ॥
માનુષ્યે માંસચક્ષુષ્ટ્વાદ્ અસમ્યગ્વિદિતા વયમ્ ।
ન પ્રસિધ્યન્તિ કાર્યાણિ કુર્વતામ્ અવિચારણાત્ ॥
ભવન્તં શરણં પ્રાપ્ય દેવાનામ્ અપિ દૈવતમ્ ।
સમ્યગ્ ભવતુ મે દૃસ્ટિઃ સંપત્સ્યન્તુ ચ મે ક્રિયાઃ ॥
આનિષ્પન્નામ્ અપિ ક્રિયાં નયોપેતાં વિચક્ષણાઃ ।
ફલદાં હિ પ્રકુર્વન્તિ મહાસેનાપતિર્ યથા ॥
ભવન્તં શરણં પ્રાપ્ય નાતિબાધતિ મે ભયમ્ ।
યન્ મયા ચિન્તિતં કાર્યં તદ્ ભવાઞ્ શ્રોતુમ્ અર્હતિ ॥
ન દાતુમ્ ઇચ્છે કન્યાં વૈ પાર્થિવેભ્યઃ સ્વયંવરે ।
પ્રસાદં કુરુ દેવેશ ન કોપં કર્તુમ્ અર્હસિ ॥
પૂર્વમ્ એવ હિ ગોવિન્દ કથિતં નારદેન યત્ ।
એષા તવાનુજા બાલા શ્રીર્ એષા હ્ય્ અવતારિણી ॥
કૃષ્ણાર્થે જન્મમ્ આસાદ્ય પુનર્ જાતા તુ સા સ્વયમ્ ॥
પુરા વૈ જાનકીર્ એષા રામેણાર્થે ઽવતારિતા ।
અધુના રુક્મિણી નામ પુનર્જાતા મહીતલે ॥
પુત્રવાત્સલ્યદીનાસૌ કૃપણો હતવાન્ ઇતિ ।
ક્ષન્તુમ્ અર્હસિ દેવેશ રણે ઽહતપરાક્રમઃ ॥
ભવિતવ્યં ભવત્ય્ એવ વેદવક્યં જનાર્દન ।
નારદેન યથોક્તં વૈ વિતથં ન વદેદ્ દ્વિજઃ ॥
વચનેન કિમ્ ઉક્તેન ત્વયા રાજન્ મહામતે ।
ખકન્યાં દાસ્યસે નેતિ કો ઽત્ર નેતા તવાનઘ ।
મા દેહીતિ ન ચાખ્યેયં દદસ્વેતિ ન મે વચઃ ।
રુક્મિણ્યા દિવ્યમૂર્તિત્વાત્ સંબન્ધે કારણં ક્ષમમ્ ॥
મેરુકૂટે પુરા દેવૈઃ કૃતમ્ અંશાવતારણમ્ ।
તદા નિસૃષ્ટા સા પૂર્વં ગચ્છ ત્વં પતિના સહ ॥
માનુષ્યે કુણ્ડિનગરે ભીષ્મકસ્યાઙ્ગનોદરે ।
જાયેસ્ ત્વં વિપુલશ્રોણિ પ્રત્યવેક્ષસ્વ કેશવમ્ ॥
તેનાહં વઃ પ્રવક્ષ્યામિ રાજન્ ન કૃતકં વચઃ ।
શ્રુત્વા સ્વયં વિનિશ્ચિત્ય યદ્ યુક્તં તત્ કરિષ્યસિ ॥
રુક્મિણી નામ તે કન્યા ન સા પ્રકૃતિમાનુષી ।
શ્રીર્ એષા બ્રહ્મવાક્યેન જાતા કેનાપિ હેતુના ॥
ન ચ સા મનુજેન્દ્રાણાં સ્વયંવરવિધિક્ષમા ।
એકા ત્વ્ એકાય દાતવ્યા ઇતિ ધર્મો વ્યવસ્થિતઃ ॥
ન ચ તાં શક્યસે રાજંલ્ લક્ષ્મીં દાતું સ્વયંવરે ।

સદૃશં વરમ્ આલોક્ય દાતુમ્ અર્હસિ ધર્મતઃ ॥
અતો ઽર્થં વૈનતેયો ઽયં વિઘ્નકારણહેતુના ।
આગતઃ કુણ્ડિનગરે દેવરાજેન ચોદિતઃ ॥
અહં ચૈવાગતો રાજ્ઞાં દ્રષ્ટુકામો મહોત્સવમ્ ।
તાં ચ કન્યાં વરારોહાં પદ્મેન રહિતાં શ્રિયમ્ ॥
ક્ષન્તવ્યમ્ ઇતિ યત્ પ્રોક્તં ત્વયા રાજન્ મમેપ્સયા ।
યુક્તપૂર્વમ્ અહં મન્યે કલુષાય ન પાર્થિવ ॥
પૂર્વમ્ એવ મયા ક્ષાન્તં યેનાસ્મિ વિષયે તવ ॥
આગતઃ સૌમ્યરૂપેણ તેનૈવ ક્ષાન્તવાન્ પ્રભો ॥
ક્ષાન્તેષુ ગુણબાહુલ્યં દોષાપહરણં ક્ષમા ।
કથમ્ અસ્મદ્વિધે રાજન્ કલુષો વસતે હૃદિ ॥
કુલજે સત્ત્વસંપન્ને ધર્મજ્ઞો સત્યવાદિનિ ।
ભવાદૃશે કથં રાજન્ કલુષો હૃદિ વર્તતે ॥
પાલયસ્વ પુરીં સમ્યક્ કલુષો યદિ વર્તતે ।
ક્ષાન્તો ઽહમ્ ઇતિ મન્તવ્યં યેન સેનાસહાગતઃ ।
ન ચાહં સેનયા સાર્ધં યાસ્યામિ રિપુવાહિનીમ્ ॥
અક્ષાન્તશ્ ચારિસેનાયાં યાસ્યામિ દ્વિજવાહનઃ ।
સ્થિતઃ સન્ન્ અર્કસંકાશાન્ય્ આયુધાનિ કરે વહન્ ॥
માન્યો ઽસ્માકં ભવાન્ રાજન્ વયસા ચ પિતુઃ સમઃ ।
પાલયસ્વ પુરીં સમ્યક્ પુત્રેષુ પિતૃવદ્ વસ ॥
કલુષો નામ રાજેન્દ્ર વસેત્ કાપુરુષેષુ વૈ ।
શૂરેષુ શુદ્ધભાવેષુ કલુષો વસતે કથમ્ ॥
જાનીધ્વમ્ એષા મે વૃત્તિઃ પુત્રેષુ પિતૃવદ્ ધિ સઃ ।
આવયોર્ અપિ રાજાનૌ વિદર્ભનગરાધિપૌ ॥
આતિથ્યકરણે ઽસ્માકં સ્વં રાજ્યં દદતુઃ શુભૌ ।
તેન દાનફલેનાભ્યાં દશ પૂર્વે દિવં ગતાઃ ॥
ભવિષ્યાશ્ ચૈવ રાજેન્દ્ર પુત્રપૌત્રા દશાવરાઃ ।
તે ઽપિ તત્રૈવ યાસ્યન્તિ દેવલોકં નરાધિપાઃ ॥
અનયોઃ સુચિરં કાલં ભુક્ત્વા રાજ્યમ્ અકણ્ટકમ્ ।
યદાભિલાષો ભોક્ષસ્ય સુખં યાસ્યન્તિ નિર્વૃતિમ્ ॥
નરેન્દ્રાશ્ ચ મહાભાગા યો ઽભિષેચિતુમ્ આગતાઃ ॥
કાલેન તે ઽપિ યાસ્યન્તો દેવલોકં ત્રિવિષ્ટપમ્ ॥
સ્વસ્તિ વો ઽસ્તુ ગામિષ્યામિ વૈનતેયસહાયવાન્ ।
નગરીં મથુરાં રમ્યાં ભોજરાજેન પાલિતામ્ ॥
એવમ્ ઉક્ત્વા તુ રાજાનં ભીષ્મકં યદુપુંગવઃ ।
રાજ્ઞાં ચૈવ ઉપામન્ત્ર્ય વૈદર્ભાભ્યાં વિશેષતઃ ।
સભાં નિષ્ક્રમ્ય દેવેશો જગામ રથમ્ અન્તિકમ્ ॥
તતઃ સ દૃષ્ટ્વા રાજર્ષિર્ ભીષ્મકઃ કિલ કેશવમ્ ।
તે તુ સર્વે મહીપાલા વિષણ્ણવદનાભવન્ ॥
આદ્યં સ્વાયંભુવં રૂપં સુરાસુરનમસ્કૃતમ્ ।

સહસ્રપાત્ સહસ્રાક્ષં સહસ્રભુજવિગ્રહમ્ ॥
સહસ્રશિરસં દેવં સહસ્રમુકુટોજ્જ્વલમ્ ।
દિવ્યમાલ્યામ્બરધરં દિવ્યગન્ધાનુલેપનમ્ ॥
દિવ્યાભરણસંયુક્તં દિવ્યાનેકોદ્યતાયુધમ્ ।
કૃષ્ણં રક્તારવિન્દાક્ષં ચન્દ્રસૂર્યાગ્નિલોચનમ્ ॥
કૌસ્તુભાભરણગ્રીવં વનમાલવિભૂષિતમ્ ।
દૃષ્ટ્વા સ રાજરાજેન્દ્રઃ પ્રણિપત્ય કૃતાઞ્જલિઃ ।
વાઙ્મનઃકાયસંયુક્તઃ સ્તોતુમ્ આરબ્ધવાંસ્ તદા ॥
દેવદેવ નમસ્ તુભ્યમ્ અનાદિનિધનાય વૈ ।
શશ્વતાયાદિદેવાય નારાયણ પરાયણ ॥
સ્વયંભુવાય વિશ્વાય સ્થાણવે વેધસાય ચ ।
પદ્મનાભાય જટિને દણ્ડિને પિઙ્ગલાય ચ ॥
હંસપ્રભાય હંસાય ચત્રરૂપાય વૈ નમઃ ।
વૈકુણ્ઠાય નમસ્ તસ્મૈ અજાય પરમાત્મને ॥
સદસદ્ભાવયુક્તાય પુરાણપુરુષાય ચ ।
પુરુષોત્તમાય યુક્તાય નિર્ગુણાય નમો ઽસ્તુ તે ॥
વરદો ભવ મે નિત્યં ત્વદ્ભક્તાય સુરોત્તમ ।
લોકનાથો ઽસિ નાથસ્ ત્વં વિષ્ણુસ્ ત્વં વિદિતાત્મનામ્ ॥
એવં સ્તુત્વા મહાદેવં નૃપાણામ્ અગ્રતો નૃપઃ ।
મહાર્હમણિમુક્તાભિર્ વજ્રવૈદૂર્યહાસિનમ્ ॥
શાતકુમ્ભસ્ય નિચયં કૃષ્ણાય પ્રદદૌ નૃપઃ ।
પુનશ્ ચક્રે નમસ્કારં વૈનતેયે મહાબલે ॥
નમસ્ તસ્મૈ ખગેન્દ્રાય મનોમારુતરંહસે ।
કામરૂપાય દિવ્યાય કાશ્યપાય ચ વૈ નમઃ ॥
ઇતિ સંક્ષેપતઃ સ્તુત્વા સત્કૃત્ય વરભૂષણૈઃ ।
તતો વિસર્જયામ્ આસ કૃષ્ણં કમલલોચનમ્ ।
અનુજગ્મુર્ નૃપાશ્ ચૈવ પ્રસ્થિતં વાસવાનુજમ્ ॥
પ્રતિગૃહ્ય ચ સત્કારં નૃપાન્ આમન્ત્ર્ય વીર્યવાન્ ।
જગામ મથુરાં કૃષ્ણો દ્યોતયાનો દિશો દશ ।
વૈનતેયં પુરસ્કૃત્ય સૌમ્યરૂપં ખગોત્તમમ્ ॥
મહતા રથવૃન્દેન પરિવાર્ય સમન્તતઃ ।
ભેરીપટહનાદેન શઙ્ખદુંદુભિનિસ્વનૈઃ ॥
બૃંહિતેન ચ નાગાનાં હયાનાં હેષિતેન ચ ।
સિંહનાદેન શૂરાણાં રથનેમિસ્વનેન ચ ॥
તુમુલઃ સુમહાન્ આસીન્ મહામેઘરવોપમઃ ।
ગતે કૃષ્ણો મહાવીર્યે આદાય પરમ્ આસનમ્ ॥
સભામ્ આદાય દેવાશ્ ચ પ્રયયુસ્ ત્રિદશાલયમ્ ॥
મહતા ચતુરઙ્ગેણ બલેન પરિવારિતાઃ ।
ક્રોશમાત્રમ્ અનુવ્રજ્ય અનુજ્ઞાતે જનાર્દને ।
પ્રયયુસ્ તે નૃપાઃ સર્વે પુનર્ એવ સ્વયંવરમ્ ॥

તતઃ પ્રયાતે વસુદેવપુત્રે @
નરાધિપા ભૂષણભૂષિતાઙ્ગાઃ ।
પરસ્પરં જગ્મુ સુરેન્દ્રકલ્પાઃ @
પ્રબોધનાર્થ ગમનોત્સુકાસ્ તે ॥
સભાગતાન્ સોમરવિપ્રકાશાન્ @
સુખોપવિષ્ટાન્ રુચિરાસનેષુ ।
સમીક્ષ્ય રાજા સુનયાર્થવાદી @
જગાદ વાક્યં નરરાજસિંહઃ ॥
સ્વયંવરકૃતો દોષો વિદિતો વો નરાધિપાઃ ।
ક્ષન્તવ્યો મમ વૃદ્ધસ્ય દુર્ણયસ્ય ફલોદયઃ ॥
એવમ્ આભાષ્ય તાન્ સર્વાન્ સત્કૃત્ય ચ યથાવિધિ ।
તતો વિસર્જયામ્ આસ નૃપાંસ્ તાન્ મધ્યદેશજાન્ ।
પૂર્વપશ્ચિમજાંશ્ ચૈવ ઉત્તરાપથિકાન્ અપિ ॥
તે ઽપિ સર્વે મહેષ્વાસાઃ પ્રહૃષ્ટમનસો નૃપાઃ ।
યથાર્હેણ ચ સંપૂજ્ય જગ્મુસ્ તે નરપુંગવાઃ ॥
જરાસંધઃ સુનીથશ્ ચ દન્તવક્ત્રશ્ ચ વીર્યવાન્ ।
સાલ્વઃ સૌભપતિશ્ ચૈવ મહાકૂર્મશ્ ચ પાર્થિવઃ ॥
ક્રથકૈશિકમુખ્યાશ્ ચ નૃપાઃ પ્રવરવંશજાઃ ।
વેણુદારિશ્ ચ રાજર્ષિઃ કશ્મીરાધિપતિસ્ તથા ॥
એતે ચાન્યે ચ બહવો દક્ષિણાપથિકા નૃપાઃ ।
શ્રોતુકામા રહો વાક્યં સ્થિતા વૈ ભીષ્મકાન્તિકે ॥
તાન્ વૈ સમીક્ષ્ય રાજેન્દ્રઃ સ રાજા ભીષ્મકો બલો ।
સ્નેહપૂર્ણેન મનસા સ્થિતાંસ્ તાન્ અવનીશ્વરાન્ ॥
ત્રિવર્ગસહિતં શ્લક્ષ્ણં ષડ્ગુણાલંકૃતં શુભમ્ ।
ઉવાચ નયસંપન્નં સ્નિગ્ધગમ્ભીરયા ગિરા ॥
ભવતામ્ અવનીશાનાં સમાલોક્ય નયાન્વિતમ્ ।
વચનં વ્યાહૃતં શ્રુત્વા કૃતં મે કાર્યમ્ ઈદૃશમ્ ।
સદ્ભિર્ ભવદ્ભિઃ ક્ષન્તવ્યં વયં નિત્યાપરાધિનઃ ॥
એવમ્ ઉક્ત્વા તુ રાજા સ ભીષ્મકો નયકોવિદઃ ।
ઉવાચ સુતમ્ ઉદ્દિશ્ય વચનં રાજસંસદિ ।
પુત્રસ્ય ચેષ્ટામ્ આલોક્ય ત્રાસાકુલિતલોચનઃ ॥
મન્યે બાલાન્ ઇમાંલ્ લોકાન્ સ એષ પુરુષઃ પ્રભુઃ ।
કીર્તિઃ કીર્તિમતાં શ્રેષ્ટો યશશ્ ચ યશભાગ્ બલી ।
સ્થાપિતં ભુવિ મર્ત્યે ઽસ્મિન્ સ્વબાહુબલમૂર્જિતમ્ ॥
ધન્યા ખલુ મહાભાગા દેવકી યોષિતાં વરા ।
પુત્રં ત્રિભુવનશ્રેષ્ઠં ધૃત્વા ગર્ભેણ કેશવમ્ ॥
કૃષ્ણં પદ્મપલાશાક્ષં શ્રીપુઞ્જમ્ અમરાર્ચિતમ્ ।
નેત્રાભ્યાં સ્નેહપૂર્ણાભ્યામ્ ઈક્ષતે મુખપઙ્કજમ્ ॥
એવં લાલપ્યમાનં તં રાજાનં રાજસંસદિ ।
ઉવાચ શ્લક્ષ્ણયા વાચા સાલ્વરાજો મહાદ્યુતિઃ ॥

અલં ખેદેન રાજેન્દ્ર સુતાય રિપુમર્દિને ।
ક્ષત્રિયસ્ય રણે રાજન્ ધ્રુવં જયપરાજયૌ ॥
નિયતા ગતિર્ મર્ત્યાનામ્ એષ ધર્મઃ સનાતનઃ ।
બલકેશવયોર્ અન્યસ્ તૃતીયઃ કઃ પુમાન્ ઇહ ॥
રણે યોધયિતું શક્તસ્ તવ પુત્રં મહાબલમ્ ।
રથાતિરથવૃન્દાનામ્ એક એવ રણાજિરે ।
રિપું વારયિતું શક્તો ધનુર્ ગૃહ્ય મહાભુજઃ ॥
ભાર્ગવાસ્ત્રં મહારૌદ્રં દેવૈર્ અપિ દુરાસદમ્ ।
સૃજતો બાહુવીર્યેણ કઃ પુમાન્ પ્રેસહિષ્યતિ ॥
અયં તુ પુરુષઃ કૃષ્ણો હ્ય્ અનાદિનિધનો ઽવ્યયઃ ।
તં વિજેતા ન લોકે ઽસ્મિન્ન્ અપિ શૂલધરઃ સ્વયમ્ ॥
તવ પુત્રો મહાપ્રાજ્ઞઃ સર્વશાસ્ત્રાર્થતત્ત્વવિત્ ।
વિદિત્વા દેવમ્ ઈશાનં ન યોધયતિ કેશવમ્ ॥
અસ્તિ તસ્ય રણે જેતા યવનાધિપતિર્ નૃપઃ ।
સ કાલયવનો નમા અવધ્યઃ કેશવસ્ય હ ॥
તપ્ત્વા સુદારુણં ઘોરં તપઃ પરમદુશ્ચરમ્ ।
રુદ્રમ્ આરાધયામ્ આસ દ્વાદશાબ્દાન્ય્ અયોશનઃ ॥
દ્વાદશાબ્દાનિ મુનિના પુર્વં તેન પ્રસાદિતઃ ।
પુત્રકામેન મુનિના તોષ્ય રુદ્રાત્ સુતો વૃતઃ ।
માથુરાણામ્ અવધ્યો ઽયં ભવેદ્ ઇતિ ચ શંકરાત્ ।
એવમ્ અસ્ત્વ્ ઇતિ રુદ્રો ઽપિ પ્રદદૌ મુનયે સુતમ્ ॥
એવં ગર્ગસ્ય તનયઃ શ્રીમાન્ રુદ્રવરોદ્ ભવઃ ।
માથુરાણામ્ અવધ્યો ઽસૌ મથુરાયાં વિશેષતઃ ॥
કૃષ્ણો ઽપિ બલવાન્ એષ માથુરે જાતવાન્ અયમ્ ।
સ જેષ્યતિ રણે કૃષ્ણં મથુરાયાં સમાગતઃ ॥
મન્યધ્વં યદિ વો યુક્તાં નૃપા વાચં મયેરિતામ્ ।
તત્ર દૂતં વિસૃજધ્વં યવનેન્દ્રપુરં પ્રતિ ॥
શ્રુત્વા સૌભપતેર્ વાક્યં સર્વે તે નૃપસત્તમાઃ ।
કુર્મ ઇત્ય્ અબ્રુવન્ હૃષ્ટાઃ સાલ્વરાજં મહાબલમ્ ॥
સ તેષાં વચનં શ્રુત્વા જરાસંધો મહીપતિઃ ।
બભૂવ વિમના રાજન્ બ્રહ્મણો વચનં સ્મરન્ ॥
માં સમાશ્રિત્ય પૂર્વે ઽસ્મિન્ નૃપા નૃપભયાર્દિતાઃ ।
પ્રાપ્નુવન્તિ હૃતં રાજ્યં સભૃત્યબલવાહનમ્ ॥
ઇહ માં નોચ્યતે ભૂપૈઃ પરસંશ્રયહેતુના ।
કન્ય્ એવ પતિવિદ્વેષાદ્ અન્યં રતિપરાયણા ॥
અહો સુબલવદ્ દૈવમ્ અશક્યં વિનિવર્તિતુમ્ ।
યદ્ અહં કૃષ્ણહેતોર્ હિ સંશ્રયામિ બલાધિકમ્ ॥
નૂનં યોગવિહીનો ઽહં કારયિષ્યે પરાશ્રયમ્ ।
શ્રેયો હિ મરણં મહ્યં ન ચાન્યં સંશ્રયે નૃપાઃ ॥
કૃષ્ણો વા બલદેવો વા યો વા સો વા નરો ઽપરઃ ।

હન્તાહં પ્રહિયોત્સ્યામિ યથા બ્રહ્મપ્રચોદિતઃ ॥
એષા મે નિશ્ચિતા બુદ્ધિર્ એતત્ સુપુરુષવ્રતમ્ ।
અતો ઽન્યથા ન શક્તો ઽહં કર્તું પરસમાશ્રયમ્ ॥
ભવતાં સાધુવૃત્તાનામ્ આબાધં ન કરોતિ સઃ ।
તેન દૂતં પ્રદાસ્યામિ નૃપાણાં રક્ષણાય વૈ ॥
વ્યોમમાર્ગેણ યાતવ્યં યથા કૃષ્ણો ન બાધતે ।
ગચ્છન્તમ્ અનુચિન્ત્યૈવં પ્રેષયધ્વં નૃપોત્તમાઃ ।
અયં સૌભપતિઃ શ્રીમાન્ અનલાર્કેન્દુવિક્રમઃ ।
રથેનાદિત્યવર્ણેન પ્રયાતુ તત્પુરં બલી ॥
યવનેન્દ્રો યથાભ્યેતિ નરેન્દ્રાણાં સમાગમમ્ ।
વચનં ચ યથાસ્માભિર્ દૌત્યેન કૃષ્ણવિગ્રહે ॥
પુનર્ એવાબ્રવીદ્ રાજા સૌભસ્ય પતિમૂર્જિતમ્ ।
ગચ્છ સર્વનરેન્દ્રાણાં સાહાય્યં કુરુ માનદ ॥
યવનેન્દ્રો યથાભ્યેતિ યથા કૃષ્ણં વિજેષ્યતિ ।
યથા વયં ચ તુષ્યામસ્ તથા નીતિર્ વિધીયતામ્ ॥
એવં સંદિશ્ય સર્વાંસ્ તાન્ ભીષ્મકં પુજ્ય ધર્મતઃ ।
પ્રયયૌ સ્વપુરં રાજા સ્વેન સૈન્યેન સંવૃતઃ ॥
સાલ્વો ઽપિ નૃપતિશ્રેષ્ઠસ્ તાંશ્ ચ સંપૂજ્ય વીર્યવાન્ ।
જગામાકાશમાર્ગેણ રથેનાનિલગામિના ॥
તે ઽપિ સર્વે મહીપાલા દક્ષિણાપથવાસિનઃ ।
અનુવ્રજ્ય જરાસંધં ગતાઃ સ્વનગરેષુ વૈ ॥
ભીષ્મકઃ સહ પુત્રેણ તાવ્ ઉભૌ ચિન્ત્ય દુર્ણયમ્ ।
ગૃહે વિવિશતુર્ દીનૌ કૃષ્ણમ્ એવાનુચિન્તયન્ ॥
રુક્મિણી વિદિતા સાધ્વી સ્વયંવરનિવર્તનમ્ ।
કૃષ્ણસ્યાગમને હેતોર્ નૃપાણાં દોષદર્શનમ્ ॥
ગત્વા તુ સા સખીમધ્યે ઉવાચ વ્રીડિતાનના ।
ન ચાન્યેષાં નરેન્દ્રાણાં પત્ની ભવિતુમ્ ઉત્સહે ।
કૃષ્ણાત્ કમલપત્રાક્ષાત્ સત્યમ્ એતદ્ વચો મમ ॥
યવનાનાં બલોદગ્રઃ સ કાલયવનો નૃપઃ ।
બભૂવ રાજધર્મેણ રક્ષિતા પુરવાસિનામ્ ॥
ત્રિવર્ગવિદિતપ્રજ્ઞઃ ષડ્ગુણનુપજીવકઃ ।
સપ્તવ્યસનસંમૂઢો ગુનેષ્વ્ અભિરતઃ સદા ॥
શ્રુતિમાન્ ધર્મશીલશ્ ચ સત્યવાદી જિતેન્દ્રિયઃ ।
સાંગ્રામિકવિધિજ્ઞશ્ ચ દુર્ગલાભાનુસારણઃ ।
શૂરો ઽપ્રતિબલશ્ ચૈવ મન્ત્રિપ્રવરસેવકઃ ॥
સુખાસીનઃ સભાં રમ્યાં સચિવૈઃ પરિવારિતઃ ॥
ઉપાસ્યમાનો યવનૈર્ આત્મવિદ્ભિર્ વિપશ્ચિતૈઃ ।
વિવિધાશ્ ચ કથા દિવ્યાઃ કથ્યમાનૈઃ પરસ્પરમ્ ॥
એતસ્મિન્ન્ એવ કાલો તુ દિવ્યગન્ધવહો ઽનિલઃ ।
પ્રવવૌ મદનાબોધસ્ તસ્ય વૈ સુખશીતલઃ ॥

કસ્માદ્ ઇત્ય્ એવમનસઃ સભાયાં યે સમાહતાઃ ।
ઉત્ફુલ્લનયનાઃ સર્વે રાજા ચૈવાવલોક્ય સઃ ॥
અપશ્યત રથં દિવ્યમ્ આયાન્તં ભાસ્કરોપમમ્ ।
શાતકુમ્ભમયૈર્ દિવ્યૈર્ અથાઙ્ગૈર્ ઉપશોભિતમ્ ॥
દિવ્યરત્નપ્રભાકીર્ણં દિવ્યધ્વજપતાકીનમ્ ।
ઉહ્યન્તં દિવ્યતુરગૈર્ મનોમારુતરંહસૈઃ ।
ચન્દ્રભાસ્કરબિમ્બાનિ કૃત્વા જામ્બૂનદં શુભમ્ ।
રચિતં વૈ વિશ્વકૃતા વૈયાઘ્રવરભૂષિતમ્ ॥
રિપૂણાં ત્રાસજનનં મિત્રાણાં હર્ષવર્ધનમ્ ।
દક્ષિણાદિક્પથાયાન્તં રથં પરરથારુજમ્ ॥
તત્રોપવિષ્ટં શ્રીમન્તં સૌભસ્ય પતિમ્ ઊર્ જિતમ્ ।
દૃષ્ટ્વા પરમસંહૃષ્ટશ્ ચાર્ઘ્યપાદ્યેતિ ચાસકૃત્ ॥
ઉવાચ યવનેન્દ્રો વૈ મિત્રં પ્રવદતાં વરઃ ।
તત્રોત્થાય મહાબાહુઃ સ્વયમ્ એવ નૃપાસનાત્ ।
પ્રત્યુદ્નમ્યાર્ઘમ્ આદાય રથાવતરણે સ્થિતઃ ॥
સાલ્વો ઽપિ સુમહાતેજા દૃષ્ટ્વા રાજાનમ્ આગતમ્ ।
મુદા પરમયા યુક્તઃ શક્રપ્રતિમતેજસમ્ ॥
અવતીર્ય સુવિસ્રબ્ધ એક એવ રથોત્તમાત્ ।
વિવેશ પરમપ્રીતો મિત્રદર્શનલાલસઃ ॥
દૃષ્ટ્વાર્ઘમ્ ઉદ્યાતં રાજ્ઞા સ સાલ્વો રાજસત્તમઃ ।
ઉવાચ શ્લક્ષ્ણયા વાચા નાર્ઘાર્હો ઽસ્મિ મહાદ્યુતે ॥
દૂતો ઽહં મનુજેન્દ્રાણાં સકાશાદ્ભવતોઽ; ન્તિકમ્ ।
પ્રેષિતો બહુભિઃ સાર્ધં જરાસંઘેન ધીમતા ।
તેન મન્યે મહારાજ નાર્ઘાર્હોઽ; સ્મીતિ રાજસુ ॥
જાનામ્ય્ અહં મહાબાહો દૌત્યેન ત્વામ્ ઇહાગતમ્ ।
સંમિતે નરદેવાનાં પ્રેષિતં માગધેન વૈ ॥
તેન ત્વામ્ અર્ચયે રાજન્ વિશેષેણ મહામતે ।
અર્ઘપાદ્યાદિસત્કારૈર્ આસનેન યથાવિધિ ॥
ભવત્ય્ અભ્યર્ચિતે રાજ્ઞાં સર્વેષામ્ અર્ચિતં ભવેત્ ।
માનિતે તવ રાજેન્દ્ર સર્વેષાં માનિતં ભવેત્ ।
આસ્યતામ્ આસને દિવ્યે મયા સાર્ધં જનેશ્વર ॥
હસ્તાલિઙ્ગનકં કૃત્વા પૃષ્ટ્વા ચ કુશલમયમ્ ।
સુખોપવિષ્ઠૌ સહિતૌ શુભે સિંહાસને નૃપૌ ॥
યદ્ બાહુબલમ્ અશ્રિત્ય વયં સર્વે નરાધિપાઃ ।
વસામો વિગતોદ્વેગા દેવા ઇવ શચીપતિમ્ ।
કિમ્ અસાધ્યં ભવેદ્ અસ્ય યેનાસિ પ્રેષિતો મયિ ।
વદ સત્યં વચસ્ તસ્ય કિમ્ આજ્ઞાપયતિ પ્રભુઃ ।
કરિષ્યે વચનં તસ્ય અપિ કર્મ સુદુષ્કરમ્ ॥
યથા વદતિ રાજેન્દ્ર મગધાધિપતિસ્ તવ ।
તથાહં સંપ્રવક્ષ્યામિ શ્રૂયતાં યવનાધિપ ॥

જાતો ઽહં જગતાં બાધી કૃષ્ણઃ પરમદુર્જયઃ ।
વિદિત્વા તસ્ય દુર્વૃત્તમ્ અહં હન્તું સમુદ્યતઃ ॥
પાર્થવૈર્ બહુભિઃ સાર્ધં સમગ્રબલવાહનૈઃ ।
ઉપરુદ્ધા મહાસેના ગોમન્તમ્ અચલોત્તમમ્ ॥
ચેદિરાજસ્ય વચનં મહાર્થં શ્રુતવાન્ અહમ્ ।
પદાતાભ્યાં વિનાશાય હુતાશનમ્ અયોજયમ્ ॥
જ્વાલાશતસહસ્રાઢ્યં યુગાન્તાગ્નિસમપ્રભમ્ ।
દૃષ્ટ્વા રામો ગિરેઃ કૂટાદ્ આપ્લુતો હેમતાલધૃક્ ॥
વિનિષ્પત્ય મહાસેનાં મધ્યે સાગરસંનિભામ્ ।
આજઘાન દુરાધર્ષો નરાશ્વરથદન્તિનામ્ ॥
સર્પન્તમ્ ઇવ સર્પેન્દ્રં વિકૃષ્યાકૃષ્ય લાઙ્ગલમ્ ।
નરનાગાશ્વવૃન્દાનિ મુસલેન વ્યપોથયત્ ॥
ગજેન ગજમ્ આસ્ફાલ્ય રથેન રથયોધિનમ્ ।
હયેન ચ હયારોહં પદાતેન પદાતિનમ્ ॥
સમરે સુમહાતેજા નૃપાર્કશતસંકુલે ।
વિચરન્ વિવિધાન્ માર્ગાન્ નિદાઘે ભાસ્કરો યથા ॥
રામાદ્ અનન્તરં કૃષ્ણઃ પ્રગૃહ્યાર્કસમપ્રભમ્ ।
ચક્રં ચક્રભૃતાં શ્રેષ્ઠઃ સિંહઃ ક્ષુદ્રમૃગં યથા ॥
ચક્રં સ ચ મહાતેજાઃ કાલીં ચૈવાયસીં ગદામ્ ।
ચક્રં સુદર્શનં ચક્રી ગવાં ચૈવ ગદાગ્રજઃ ।
પ્રવિચાલ્ય મહાવીર્યઃ પાદવેગેન તં ગિરિમ્ ।
શત્રુસૈન્યે પપાતોચ્ચૈર્ યદુવીરઃ પ્રતાપવાન્ ।
પ્રનૃત્યન્ન્ ઇવ શૈલો ઽસૌ તોયધારાભિષેચિતઃ ।
ઘુર્ણમામો વિવેશોર્વીં વિનિર્વાપ્ય હુતાશનમ્ ॥
આદીપ્યમાનાચ્ છિખરાદ્ અવપ્લુત્ય જનાર્દનઃ ।
જઘાન વાહિનીં રાજંશ્ ચક્રવ્યગ્રેણ પાણિના ॥
વિક્ષિપ્ય વિપુલં ચક્રં ગદાપાતાદ્ અનન્તરમ્ ।
નરનાગાશ્વવૃન્દાનિ મુસલેન વ્યચૂર્ણયત્ ॥
ક્રોધાનલસમુદ્ભૂત+ +ચક્રલાઙ્ગલવહ્નિના ।
નિર્દગ્ધા મહતી સેના નરેન્દ્રાર્કાભિતાપિતા ॥
નરનાગાશ્વકલિલં પત્તિધ્વજસમાકુલમ્ ।
રથાનીકં પદાતાભ્યાં ક્ષણેન વિરલીકૃતમ્ ॥
સેનાં પ્રભગ્નામ્ આલોક્ય ચક્રાનલભયાર્દિતામ્ ।
મહતા રથવૃન્દેન પરિવાર્ય સમન્તતઃ ।
તત્રાહં યુધ્યમાનસ્ તુ ભ્રાતાસ્ય બલવાન્ બલી ।
સ્થિતો મમાગ્રતઃ શુરો ગદાપાણિર્ હલાયુધઃ ॥
દ્વાદશાક્ષૌહિણીર્ હત્વા પ્રભિન્ન ઇવ કેસરી ।
હલં સૌનન્દમ્ ઉદ્ધૃત્ય ગદયા મામ્ અતાડયત્ ॥
વજ્રપાતનિભં વેગં પાતયિત્વા મમોપરિ ।
ભૂયઃ પ્રહર્તુકામો માં વૈશાખેનાસ્થિતો મહીમ્ ॥

વૈશાખં સ્થાનમ્ આસ્થાય ગુહઃ ક્રૌઞ્ચં યથા પુરા ।
તથા માં દીર્ઘનેત્રાભ્યામ્ ઈક્ષતે નિર્દહન્ન્ ઇવ ॥
તાદૃગ્રૂપં સમાલોક્ય બલદેવં રણાજિરે ।
જીવિતાર્થી નૃલોકે ઽસ્મિન્ કઃ પુમાન્ સ્થાતુમ્ અર્હતિ ॥
દૃષ્ટ્વા મહાગદાં ભીમાં કાલદણ્ડમ્ ઇવોદ્ધૃતામ્ ।
કાલાઙ્કુશેન નિર્ધૂતાં સ્થિત એવાગ્રતો મમ ॥
તતો જલદગમ્ભીરસ્ વરેણાપુરયન્ નભઃ ।
વાગ્ ઉવાચાશરીરેણ સ્વયં લોકપિતામહઃ ।
પ્રહર્તવ્યો ન રાજાયમ્ અવધ્યો ઽયં તવાનઘ ।
કલ્પિતો ઽસ્ય વધશ્ ચાન્યાદ્ વિરમસ્વ હલાયુધ ॥
શ્રૂત્વાહં તેન વાક્યેન ચિન્તાવિષ્ટો નિવર્તિતઃ ।
સર્વપ્રાણહરં ઘોરં બ્રહ્મણા સ્વયમ્ ઈરિતમ્ ॥
તેનાહં વઃ પ્રવક્ષ્યામિ નૃપાણાં હિતકામ્યયા ।
શ્રૂત્વા ત્વમ્ એવ રાજેન્દ્ર કર્તુમ્ અર્હસિ મદ્વચઃ ॥
તપસોગ્રેણ મહતા પુત્રાર્થી તોષ્ય શંકરમ્ ।
પ્રાપ્તવાન્ દેવદેવાત્ ત્વામ્ અવધ્યં માથુરૈર્ જનૈઃ ॥
મહામુનિશ્ ચાયસચૂર્ણમ્ અશ્નન્ન્ @
ઉપસ્થિતો દ્વાદશવાર્ષિકં વ્રતમ્ ।
સુરાસુરૈઃ સંસ્તુતપાદપઙ્કજં @
સ લબ્ધ્વાન્ ઈપ્સિતકામસંપદમ્ ॥
તપોબલાદ્ ગાર્ગ્યમુનેર્ મહાત્મનો @
વરપ્રભાવાચ્છકલેન્દુમૌલિનઃ ।
રણે સમાસાદ્ય જનાર્દનો હિમં @
વિલીયતે ભાસ્કરરશ્મિના યથા ॥
યતસ્વ રાજ્ઞાં વચનપ્રચોદિતો @
વ્રજસ્વ યાત્રાં વિજયાય કેશવમ્ ।
પ્રવિશ્ય રાષ્ટ્રં મથુરાં વશે નય @
નિહત્ય કૃષ્ણં પ્રથયસ્વ વૈ યશઃ ॥
માથુરો વાસુદેવો ઽયં બલદેવશ્ ચ બાન્ધવઃ ।
તૌ વિજેષ્યસિ સંગ્રામે ગત્વા તાં મથુરાં પુરીમ્ ॥
ઇત્ય્ એવં નરપતિભાસ્કરપ્રગીતં @
વાક્યં તે કથિતમ્ ઇદં હિતં નૃપાણામ્ ।
તત્ સર્વં સહ સચિવૈર્ વિમૃશ્ય બુદ્ધયા @
યદ્ યુક્તં કુરુ મનુજેન્દ્ર આત્મનેષ્ટમ્ ॥
એવં કથયમાનં તં સાલ્વરાજં નૃપાજ્ઞયા ।
ઉવાચ પ્રરમપ્રીતો યવનાધિપતિર્ નૃપઃ ॥
ધન્યો ઽસ્મ્ય્ અનુગૃહીતો ઽસ્મિ સફલં જીવિતં ચ મે ।
કૃષ્ણનિગ્રહહેતોર્ યન્ નિયુક્તો બહુભિર્ નૃપૈઃ ॥
દુર્જયં ત્રિષુ લોકેષુ સુરાસુરગણૈર્ અપિ ।
તસ્ય નિગ્રહહેતોર્ મામ્ અવધાર્ય જયાશિષમ્ ॥

પ્રહૃષ્ટૈ રાજસિંહૈસ્ તૈર્ અવધાર્ય જયો મમ ।
તેષાં વાગમ્બુવર્ષેન વિજયો મે ભવિષ્યતિ ॥
કરીષ્યે વચનં તેષાં નૃપસત્તમ ચોદિતમ્ ।
પરાજયો ઽપિ રાજેન્દ્ર જયેન સદૃશો મમ ॥
અદ્યૈવ તિથિનક્ષત્રં મુહૂર્તકરણં શુભમ્ ।
યાસ્યામિ મથુરાં રાજન્ વિજેતું કેશવં રણે ॥
એવમ્ આભાષ્ય રાજાનં સૌભસ્ય પતિમ્ ઊર્ જિતમ્ ।
સત્કૃત્ય ચ યથાન્યાયં મહાર્હવરભૂષણૈઃ ॥
બ્રાહ્મણેભ્યો દદૌ ચિત્તં સિદ્ધાદેશાય વૈ નૃપઃ ।
પુરોહિતાય રાજેન્દ્ર પ્રદદૌ બહુશો ધનમ્ ॥
હુત્વાગ્નિં વિધિવદ્ રાજા કૃતકૌતુકમઙ્ગલઃ ।
પ્રસ્થાનં કૃતવાન્ સમ્યગ્ જેતુકામો જનાર્દનમ્ ॥
સાલ્વો ઽપિ ભરતશ્રેષ્ઠ કૃતાર્થો હૃષ્ટમાનસઃ ।
યવનેન્દ્રં પરિષ્વજ્ય જગામ સ્વપુરં નૃપઃ ॥
વિદર્ભનગરીં યાતે શક્રતુલ્યપરાક્રમે ।
કિમ્ અર્થં ગરુડો નીતઃ કિં ચ કર્મ ચકાર સઃ ॥
ન ચારુરોહ ભગવાન્ વૈનતેયં મહાબલમ્ ।
એતં મે સંશયં બ્રહ્મન્ બ્રૂહિ તત્ત્વં મહામુને ॥
શ્ર્ણુ રાજન્ સુપર્ણેન કૃતં કર્મ હ્ય્ અમાનુષમ્ ।
વિદર્ભનગરીં યાતો વૈનતેયે મહાદ્યુતૌ ॥
અસંપ્રાપ્તે ચ નગરીં મથુરાં મધુસૂદને ।
મનસા ચિન્તયામ્ આસ વૈનતેયો મહામતિઃ ॥
યદ્ ઉક્તં દેવદેવેન નૃપાણામ્ અગ્રતઃ પ્રભો ।
યાસ્યામિ મથુરાં રમ્યાં ભોજરાજેન પાલિતામ્ ॥
ઇતિ તદ્વચનસ્યાન્તે ગમિષ્યેતિ વિચિન્તયન્ ।
કૃતાઞ્જલિપુટઃ શ્રીમાન્ પ્રણિપત્યાબ્રવિદ્ ઇદમ્ ॥
દેવ યાસ્યામિ નગરીં રૈવતસ્ય કુશસ્થલીમ્ ।
રૈવતં ચ ગિરિં રમ્યં નન્દનપ્રતિમં વનમ્ ।
રાક્ષસોદ્વાસિતાં રમ્યાં શૈલોદધિતટાશ્રિતામ્ ।
વૃક્ષગુલ્મલતાકીર્ણાં પુષ્પરેણુવિભૂષિતામ્ ॥
ગજેન્દ્રભુજગાકીર્ણમ્ ઋક્ષવાનરસેવિતામ્ ।
વરાહમહિષાક્રાન્તાં મૃગયૂથૈર્ અનેકશઃ ॥
તાં સમન્તાત્ સમાલોક્ય વાસાર્થં તે ક્ષમાક્ષમમ્ ।
યદિ સ્યાદ્ ભવતે રમ્યા પ્રશસ્તા નગરીતિ ચ ।
કણ્ટકોદ્ધરણં કૃત્વા આગમિષ્યે તવાન્તિકમ્ ॥
એવં વિજ્ઞાપ્ય દેવેશં પ્રણિપત્ય જનાર્દનમ્ ।
જગામ પતગેન્દ્રો વૈ પશ્ચિમાભિમુખો બલી ।
કૃષ્ણો ઽપિ યદુભિઃ સાર્ધં વિવેશ મથુરાં પુરીમ્ ॥
સ્વૈરેણ ચોગ્રસેનશ્ ચ નાગરાશ્ ચૈવ સર્વશઃ ।
પ્રત્યુદ્ગમ્યાગતં કૃષ્ણમ્ આનર્ચુર્ જનસંકુલમ્ ॥

શ્રુત્વાભિષિક્તં રાજેન્દ્રં બહુભિર્ વસુધાધિપૈઃ ।
કિં ચકાર મહાબાહુર્ ઉગ્રસેનો મહીપતિઃ ॥
ચારેણૈવોગ્રસેનશ્ ચ નાગરાશ્ ચૈવ સર્વશઃ ।
શ્રુત્વાભિષિક્તં રાજેન્દ્રં બહુભિર્ વસુધાધિપૈઃ ।
ઇન્દ્રેણ કૃતસંધાનં દૂતં ચિત્રાઙ્ગદં કૃતમ્ ॥
એકૈકં નૃપતેર્ ભાગં શતસાહસ્રસંમિતમ્ ।
એકૈકં શતસાહસ્રં સંમિતં રાજમણ્ડલમ્ ।
રાજેન્દ્રેષ્વર્બુદં દત્તં માનવેષુ ચ વૈ દશ ॥
નજેન્દ્રં ચાર્ઘયુક્તં ચ કૃત્વા વૈ માનુષેષુ ચ ।
યે તત્ર સમનુપ્રાપ્તા નરેન્દ્રાસ્ તે ગૃહં ગતાઃ ।
શઙ્કો યાદવરુપેણ પ્રદદૌ હરિચિન્તિતમ્ ॥
એવં નિધિપતિઃ શ્રીમાન્ દૈવતૈર્ અનુમોદિતઃ ।
ઇતિ શ્રુત્વાન્તિકજનાલ્ લોકપ્રાવૃત્તિકાન્ નરાત્ ॥
ચકાર મહતીં પૂજાં દેવતાયતનેષુ વૈ ।
વસુદેવસ્ય ભવને તોરણોભયપાર્ શ્વતઃ ॥
નટાનાં નૃત્યગેયાનિ વાદ્યાનિ ચ સમન્તતઃ ।
પતાકાધ્વજમાલાઢ્યં કારયામ્ આસ સર્વતઃ ॥
કંસરાજસ્ય તુ સભાં વિચિત્રામ્બરસુપ્રભામ્ ॥
પતાકા વિવિધાકારા દાપયામ્ આસ ભોજરાટ્ ॥
તોરણં ગોપુરં ચૈવ સુધાપઙ્કવિલેપનમ્ ।
કારયામ્ આસ રાજેન્દ્ર રાજેન્દ્રસ્યાસનાલયમ્ ॥
નટાનાં નૃત્યગેયાનિ વાદ્યાનિ ચ સમન્તતઃ ।
પતાકાવનમાલાઢ્યાઃ પુર્ણકુમ્ભાસ્ તતસ્ તતઃ ॥
રાજમાર્ગેષુ રાજેન્દ્ર ચન્દનોદકસેચિતે ।
વસ્ત્રાસ્તરણકં રાજા દાપયામ્ આસ ભૂતલે ॥
ધૂપપાત્રોપગાઃ પાર્શ્વે ચન્દનાગરુગુગ્ગુલૈઃ ।
ગુડસર્જરસાશ્ ચૈવ દહ્યમાનાઃ સમન્તતઃ ॥
વૃદ્ધસ્ત્રીજનસંઘૈશ્ ચ ગાયદ્ભિઃ સ્તુતિમઙ્ગલમ્ ।
અલંકૃત્વા પ્રતીક્ષન્તે સ્વેષુ સ્થાનેષુ યોષિતઃ ॥
એવં કૃત્વા પુરાનન્દમ્ ઉગ્રસેનો નરાધિપઃ ।
વસુદેવગૃહં ગત્વા પ્રિયાખ્યાનં નિવેદ્ય ચ ।
રામેણ સહ સંમન્ત્ર્ય નિર્ગતો રથમ્ અન્તિકમ્ ॥
તસ્મિન્ન્ એવાન્તરે રાજઞ્ શઙ્ખધ્વનિર્ અભૂન્ મહાન્ ॥
પાઞ્ચજન્યસ્ય નિનદં શ્રુત્વા મથુરવાસિનઃ ।
સ્ત્રિયો વૃદ્ધાસ્ ચ બાલાશ્ ચ સૂતમાગધબન્દિનઃ ॥
તે નિર્યયુર્ મહાસેના રામં કૃત્વાગ્રતો નૃપ ।
અર્ઘપાદ્યં પુરસ્કૃત્ય ઉગ્રસેનો મહીપતિઃ ॥
દૃષ્ટિપન્થાનમ્ આસાદ્ય ઉગ્રસેનો મહીપતિઃ ।
અવતીર્ય રથાચ્ છુભ્રાત્ પાદમાર્ગેણ ચાગ્રતઃ ।
દૃષ્ટ્વાસીનં રથે દિવ્યે દિવ્યરત્નવિભૂષિતે ॥

અઙ્ગેષ્વ્ આભરણં ચૈવ દિવ્યરત્નપ્રભાયુતમ્ ।
વનમાલોરસં દિવ્યં તપન્તમ્ ઇવ ભાસ્કરમ્ ॥
ચામરવ્યજનં છત્રં ખગેન્દ્રધ્વજમ્ ઉચ્છ્રિતમ્ ।
રાજલક્ષણસંપન્નામ્ આસન્નાર્કમ્ ઇવોજ્જ્વલમ્ ॥
શ્રિયાભિભૂતં દેવેશં દુર્નિરીક્ષ્યતરં હરિમ્ ।
દૃષ્ટ્વા સ રાજા રાજેન્દ્રં હર્ષગદ્ગદયા ગિરા ।
બભાષે પુણ્ડરીકાક્ષં રામં બલનિષૂદનમ્ ॥
રથેન ન મયા ગન્તું યુક્તપૂર્વં વિચિન્ત્ય વૈ ।
અવતીર્ણો મહાભાગ ગચ્છ ત્વં સ્યન્દનેન ચ ॥
વિષ્ણુના છદ્મરૂપેણ ગત્વેમાં મથુરાં પુરીમ્ ।
અત્ર પ્રકાશિતાત્માનં દેવેન્દ્રત્વં નૃપાર્ણવે ।
તમ્ અહં સ્તોતુમ્ ઇચ્છામિ સર્વભાવેન કેશવમ્ ॥
પ્રત્યુવાચ મહાતેજા રાજાનં કૃણપૂર્વજઃ ।
ન યુક્તં નૃપતે સ્તોતું વ્રજન્તં દેવસત્તમમ્ ।
અસ્તોત્રેણૈવ સંતુષ્ટસ્ તવ રાજઞ્ જનાર્દનઃ ॥
તુષ્ટસ્ય સ્તુતિભિઃ કિં તે દર્શનેન તવ સ્તુતિઃ ॥
રાજેન્દ્રત્વમ્ અનુપ્રાપ્ય આગતસ્ તવ વેશ્મનિ ।
તત્ ત્વં કિં સ્તુતવાન્ રાજાન્ દિવ્યૈઃ સ્તોત્રૈર્ અમાનુષૈઃ ।
એવમ્ આબ્રુવમાણૌ તૌ સંપ્રાપ્તૌ કેશેવાન્તિકમ્ ॥
અર્ઘોદ્યતભુજં દૃષ્ટ્વા સ્થાપયિત્વા રથોત્તમમ્ ।
ઉવાચ વદતાં શ્રેષ્ઠ ઉગ્રસેનં નરાધિપમ્ ॥
યન્ મયા ચાભિષિક્તસ્ ત્વં મથુરેશો ભવત્વ્ ઇતિ ।
ન યુક્તમ્ અન્યથા કર્તું મથુરાધિપતે સ્વયમ્ ॥
અર્ઘમ્ આચમનીયં ચ પાદ્યં ચાસ્મન્નિવેદનમ્ ।
ન દાતુમ્ અર્હસે રાજન્ન્ એતન્ મે મનસઃ પ્રિયમ્ ॥
તવાભિપ્રાયં વિજ્ઞાય બ્રવીમિ નૃપતે વચઃ ।
ત્વમ્ એવ માથુરો રાજા નાન્યથા કર્તુમ્ અર્હસિ ॥
સ્થાનં ભાગં ચ નૃપતે દાસ્યામિ તવ દક્ષિણમ્ ।
યથા નૃપાણાં સર્વેષાં તથા તે સ્થાપિતો ઽગ્રતઃ ॥
શતસાહસ્રિકો ભાગો વસ્ત્રાભરણવર્જિતઃ ॥
આરુહસ્વ રથં શુભ્રં ચામીકરવિભૂષિતમ્ ।
ચામરવ્યજનં છત્રં ધ્વજં ચ મનુજેશ્વર ।
દિવ્યાભરણસંયુક્તં મુકુટં ભાસ્કરપ્રભમ્ ॥
ધારયસ્વ મહાભાગ પાલયસ્વ પુરીમ્ ઇમામ્ ।
પુત્રપૌત્રૈઃ પરિકૃતો મથુરાં પ્રતિપાલય ॥
જિત્વારિગણસંઘાનિ ભોજવંશં વિવર્ધય ॥
દેવદેવાદ્યનન્તાય સીરિણે વજ્રપાણિના ।
પ્રેષિતં દેવરાજેન દિવ્યાભરણમ્ અમ્બરમ્ ॥
માથુરાણાં ચ સર્વેષાં ભાગા દીનારિકા દશ ।
સૂતમાગધબન્દીનામ્ એકૈકસ્ય સહસ્રિકમ્ ।

વૃદ્ધસ્ત્રીજનસંઘાનાં ગણિકાનાં શતં શતમ્ ॥
નૃપેન સહ તિષ્ઠન્તિ વિકદ્રુપ્રમુખાશ્ ચ યે ।
દશસાહસ્રિકો ભાગસ્ તેષાં ધાત્રા પ્રકલ્પિતઃ ॥
દશસાહસ્ત્રિકં ભાગં તેષાં ધાતા પ્રકલ્પયત્ ॥
એવં સંપૂજ્ય રાજેન્દ્રં માથુરણાં ચમૂમુખે ।
કૃત્વા સુમહદ્ આનન્દં મથુરાં મધુસૂદનઃ ॥
દિવ્યાભરણમાલ્યૈશ્ ચ દિવ્યામ્ વરવિલેપનૈઃ ।
દીપ્યમાનઃ સમન્તાચ્ ચ દેવા ઇવ ત્રિવિષ્ટપમ્ ॥
ભેરીપટહનાદેન શઙ્ખદુંદુભિનિસ્વનૈઃ ।
બૃંહિતેન ચ નાગાનાં હયાનાં હેષિતેન ચ ॥
સિંહનાદેન શૂરાણાં રથનેમિસ્વનેન ચ ।
તુમુલઃ સુમહાન્ આસીન્ નાદો મેઘરવોપમઃ ॥
બન્દિભિઃ સ્તૂયમાનં ચ નમશ્ ચક્રુર્ અપિ પ્રજાઃ ।
દત્ત્વા દાનમ્ અનન્તો ઽપિ ન યયૌ વિસ્મયં હરિઃ ॥
સ્વભાવોન્નતભાવત્વાદ્ દૃષ્ટપૂર્વાત્ તતો ઽધિકમ્ ।
અનહંકારભાવાચ્ ચ વિસ્મયં ન જગામ હ ॥
દીપ્યમાનં સ્વવપુષા આયન્તં ભાસ્કરપ્રભમ્ ।
દૃષ્ટ્વા મથુરવાસિન્યો નમશ્ ચક્રુઃ પદે પદે ॥
એષ નારાયણઃ શ્રીમાન્ ક્ષીરાર્ણવનિકેતનઃ ।
નાગપર્યઙ્કમ્ ઉત્ સૃજ્ય ગતો ઽયં મથુરાં પુરીમ્ ॥
બધ્વા બલિં મહાવીર્યં દુર્જયં ત્રિદશૈર્ અપિ ।
શક્રાય પ્રદદૌ રાજ્યં ત્રૈલોક્યં વજ્રપાણયે ॥
હત્વા દૈત્યગણાન્ સર્વાન્ કંસં ચ બલિનાં વરમ્ ।
ભોજરાજાય મથુરાં દત્ત્વા કેશિનિષૂદનઃ ॥
નાભિષિક્તઃ સ્વયં રાજ્યે નોપવિષ્ટો નૃપાસનમ્ ।
રાજેન્દ્રત્વમ્ અભીપ્સન્ વૈ મથુરામ્ આવિશત્ તતઃ ॥
એવમ્ અન્યોન્યસંજલ્પં શ્રુત્વા પુરનિવાસિનામ્ ।
સૂતમાગધબન્દિભ્ય ઇદમ્ ઉચુર્ ગણા ગિરઃ ॥
કિં વા શક્ષ્યામહે વક્તું ગુણાનાં તે ગુણોદધે ।
માનુષેણૈકજિહ્વેન પ્રભાવોત્સાહસંભવાન્ ॥
સહસ્રભોગી નાગેન્દ્રઃ કદાચિદ્ દૈવબુદ્ધિમાન્ ।
દ્વિસહસ્રેણ જિહ્વાનાં વાસુકિઃ પ્રથયિષ્યતિ ॥
કિં ત્વ્ અદ્ભુતમ્ ઇદં લોકે માનવેન્દ્રેષુ ભૂતલે ।
ન ભૂતં ન ભવિષ્યં ચ શક્રાદ્ આસનમ્ આગતમ્ ॥
સભાવતરણં ચૈવ કલશૈર્ આગતં સ્વયમ્ ।
ન શ્રુતં ન ચ દૃષ્ટં વા તેન મન્યામહે ઽદ્ભુતમ્ ॥
ધન્યા દેવી મહાભાગા દેવકી યોષિતાં વરા ।
ભવન્તં ત્રિદશશ્રેષ્ઠં ભૃત્વા ગર્ભેણ કેશવમ્ ॥
કૃષ્ણં પદ્મપલાશાક્ષં શ્રીપુઞ્જમ્ અમરાર્ચિતમ્ ।
નેત્રાભ્યાં સ્નેહપૂર્ણાભ્યાં વીક્ષતે મુખપઙ્કજમ્ ॥