Haribhaktivilāsa 1-11 · Chapter 8
| iti|
iti śrī-gopāla-bhaṭṭa-vilikhite śrī-bhagavad-bhakti-vilāse
snāpaniko nāma ṣaṣṭho vilāsaḥ |
8. Pratararcasamapana-Vilasa
aṣṭama-vilāsaḥ
prātar-arcā-samāpanaḥ
śrī-caitanya-prabhuṃ vande yat-pādāśraya-vīryataḥ |
saṃgṛhṇāty ākaravrātād raṅko ratnāvalīmayam
atha dhūpanaṃ
tataś ca dhūpam utsṛjya nīcais tan-mudrayārpayet |
kṛṣṇaṃ saṅkīrtayan ghaṇṭam vāma-hastena vādayan
tathā ca bahv-ṛca-pariśiṣṭe --
dhūpasya vijane caiva dhūpenāṅga-vidhūpane |
nīrājaneṣu sarveṣu viṣṇor nāmāni kīrtayet
jaya-ghoṣaṃ prakurvīta kāruṇyaṃ cābhikīrtayet |
tathā maṅgala-ghoṣaṃ ca jagad-bījasya ca stutim
anyatra ca --
tataḥ samarpayed dhūpaṃ ghaṇṭa-vādya-jaya-svanaiḥ |
dhūpa-sthānaṃ samabhyarcya tarjanyā vāmayā hareḥ
tatra mantraḥ --
vanaspati-rasotpanno gandhāḍhyo gandha uttamaḥ |
aghreyaḥ sarva-devānāṃ dhūpo 'yaṃ pratigṛhyatam
atha dhūpaḥ
vāmana-purāṇe -
ruhikākhyaṃ kaṇo dāru-sihlakaṃ cāguruḥ sitā |
śaṅkho jāti-phalaṃ śrīśe dhūpāni syuḥ priyāṇi vai
mūlāgame
sa-guggulv-aguru-śīra-sitājya-madhu-candanaiḥ |
sārāṅgāra-vinikṣiptaiḥ kalpayed dhūpam uttamam
viṣṇu-dharmottare ca --
tathaiva śubha-gandhā ye dhūpas te jagataḥ pateḥ |
vāsudevasya dharma-jñair nivedya dānaveśvara
atha dhūpeṣu niṣiddhaṃ
na dhūparthe jīva-jatam
tatraivāpavādaḥ
vinā mṛgamadaṃ dhūpe jīva-jātaṃ vivarjayet
kālikā-purāṇe --
na yakṣa-dhūpaṃ vitaren madhavaya kadacana
agni-purāṇe -
na sallakijaṃ na tṛṇam na śalka-rasa-sambhrtaṃ dhūpam |
pratyaṅga-nirmuktam dadyāt kṛṣṇāya buddhimān
atha dhūpana-māhātmyam
nārasiṃhe śrī-markandeya-satanika-samvade
mahiṣākhyaṃ gugguluṃ ca ājya-yuktaṃ sa-śarkaram |
dhūpaṃ dadāti rajendra narasiṃhasya bhaktimān
sa dhūpitaḥ sarva-dikṣu sarva-pāpa-vivarjitaḥ |
apsaro-gaṇa-yuktena vimānena virājatā |
vāyu-lokaṃ samāsādya viṣṇu-loke mahīyate
skānde -
ye kṛṣṇa-guruṇā kṛṣṇaṃ dhūpayanti kalau narāḥ |
sa-karpūreṇa rājendra kṛṣṇa-tulyā bhavanti te
sājyena vai guggulunā su-dhūpena janārdanam |
dhūpayitvā naro yāti padaṃ tasya sadā-śivaṃ
aguruṃ tu sa-karpūra-divya-candana-saurabham |
dattvā nityaṃ harer bhaktyā kulānāṃ tārayec chatam
viṣṇu-dharmottara-trtiya-khaṇḍe -
dhūpanam uttamaṃ tadvat sarva-kama-phala-pradam |
dhūpaṃ turuṣkakaṃ dattvā vahnistoma-phalaṃ labhet
dattvā tu kṛtrimaṃ mukhyaṃ sarva-kāmān avāpnuyāt |
gandha-yukta-kṛtaṃ dattvā yajña-gosavaṃ āpnuyāt
dattvā karpūra-niryāsaṃ vājimedha-phalaṃ labhet |
vasante guggulaṃ dattvā vahnistomaṃ avāpnuyāt
grīṣme candana-sāreṇa rājasūya-phalaṃ labhet |
turuṣkasya pradānena pravṛṣy uttamatāṃ labhet
karpūra-dānāc charadi rājasūyaṃ avāpnuyāt
hemante mrga-darpeṇa vājimedha-phalaṃ labhet |
śiśire 'guru-sarena sarva-medha-phalaṃ labhet
padam uttamaṃ āpnoti dhūpa-daḥ puṣṭim aśnute |
dhūpa-lekha yathāivordhvam nityaṃ eva prasarpati |
tathāivordhva-gato nityaṃ dhūpa-dānād bhaven naraḥ
prahlāda-saṃhitāyāṃ ca
yo dadāti harer dhūpam tulasī-kāṣṭha-vahninā |
śata-kratu-samaṃ puṇyaṃ go 'yutaṃ labhate phalaṃ
iti |
dhūpayec ca tathā samyak śrīmad-bhagavad-ālayaṃ |
dhūpa-śeṣaṃ tato bhaktyā svayaṃ seveta vaiṣṇavaḥ
tathā ca brāhme ambarisaṃ prati gautama-praśne --
dhūpa-śeṣaṃ tu kṛṣṇasya bhaktyā bhajasi bhūpate |
kṛtvā cārātrikaṃ viṣṇoḥ sva-mūrdhnā vandase nṛpa
atha śrī-bhagavad-alaya-dhūpana-māhātmyaṃ
kṛṣṇāguru-samutthena dhūpena śrīdharālayam |
dhūpayed vaiṣṇavo yas tu sa mukto narakārṇavat
dhūpa-śeṣa-sevana-māhātmyam
pādme śrī-gautamāmbarīṣa-saṃvāde -
tīrtha-koṭi-śatair dhauto yathā bhavati nirmalaḥ |
karoti nirmalaṃ dehaṃ dhūpa-śeṣas tathā hareḥ
na bhayaṃ vidyate tasya bhaumaṃ divyaṃ rāsātalam |
kṛṣṇa-dhūpāvaśeṣena yasyāṅgaṃ parivāsitam
nāpado vipadas tasya bhavanti khalu dehinaḥ |
harer dattāvaśeṣena dhūpayed yas tanuṃ sadā
nāsaukhyaṃ na bhayaṃ duḥkhaṃ nādhijaṃ naiva rogajam |
yaḥ sevayed dhūpa-śeṣaṃ viṣṇor adbhuta-karmaṇaḥ
krūra-sattva-bhayaṃ naiva na ca caura-bhayaṃ kvacit |
sevayitvā harer dhūpaṃ nirmālyaṃ padayor jalam
hari-bhakti-sudhodaye ca-
āghrāṇaṃ yad dharer dattaṃ dhūpocchiṣṭasya sarvataḥ |
tad-bhava-vyāla-daṣṭānāṃ bhavet karma-viṣāpahaṃ
iti |
darśanād api dhūpasya dhūpa-dānādi-jaṃ phalam |
sarvaṃ anye'pi vindanti tac cāgre vyatiṃ eṣyati
atha dīpanaṃ
tathaiṭa dīpam utsṛjya prāgvad ghaṇṭaṃ ca vādayan |
padābjād adṛg-abjāntaṃ mudrayoccaiḥ pradīpayet
tatra mantraḥ
gautamīye-
su-prakāśo mahā-tejah sarvatas timirāpahaḥ |
sa-bāhyābhyantara-jyotir dīpo 'yaṃ pratigṛhyatām
atha dīpaḥ
dīpaṃ prajvalayet śaktau karpūrena ghṛtena vā |
gavyena tatrāsāmārthye tailenāpi su-gandhinā
tathā ca nāradīya-kalpe-
sa-ghṛtaṃ guggulaṃ dhūpaṃ dīpaṃ go-ghṛta-dīpitam |
samasta-parivārāya haraye śraddhayārpayet
bhaviṣyottare-
ghṛtena dīpo dātavyo rājan tailena vā punaḥ
mahābhārate ca-
haviṣā prathamaḥ kalpo dvitīyaś cauṣadhorasaiḥ
atha dīpe niṣiddhaṃ
bhaviṣyottare-
vasā-majjādibhir dīpo na tu deyaḥ kadācana
mahābhārate-
vasā-majjāsthi-niryāsair na kāryaḥ puṣṭiṃ icchata
viṣṇu-dharmottare tṛtīya-khaṇḍe-
nīla-rakta-daśaṃ dīpaṃ prayatnena vivarjayet
kālikā-purāṇe-
dīpa-vṛkṣaś ca kartavyas taijāsādyaiś ca bhairava |
vṛkṣeṣu dīpo dātavyo na tu bhūmau kadācana
atha dīpa-māhātmyaṃ
skānde brahma-nārada-saṃvāde-
prajvālya deva-devasya karpūrena ca dīpakam |
aśvamedhaṃ avāpnoti kulaṃ caiva samuddharet
atraivānyatra ca-
yo dadāti mahī-pāla kṛṣṇasyāgre tu dīpakam |
pātakaṃ tu samutsṛjya jyotī-rūpaṃ labhet phalam
vārāhe-
dīpaṃ dadāti yo devi mad-bhaktyā tu vyavasthitaḥ |
nātrāndhatvaṃ bhavet tasya sapta-janmani sundari
yas tu dadyāt pradīpaṃ me sarvataḥ sraddhayānvitaḥ |
svayam-prabheṣu deśeṣu tasyotpattir vidhīyate
hari-bhakti-sudhodaye-
dattaṃ sva-jyotiṣe jyotir yad vistārayati prabhām |
tadvad dharyati saj-jyotir dātuḥ pāpatamo 'pahaṃ
nārasiṃhe-
ghṛtena vātha tailena dīpaṃ prajvalayen naraḥ |
viṣṇave vidhivad bhaktyā tasya puṇya-phalaṃ śṛṇu
vihāya pāpaṃ sakalaṃ sahasrāditya-sa-prabhaḥ |
jyotiṣmatā vimānena viṣṇu-loke mahīyate
prahlāda-saṃhitāyāṃ
ca tulasī-pavakenaiva dīpaṃ yaḥ kurute hareḥ |
dīpa-lakṣa-sahasrāṇāṃ puṇyaṃ bhavati daityaja
iti |
paścād dīpaṃ ca taṃ bhaktyā mūrdhnā vandeta vaiṣṇavaḥ |
dhūpasyevekṣaṇāt tasya labhante'nye'pi tat phalam
kecic cānena dīpena śrī-mūrter mūrdhni vaiṣṇavaḥ |
nīrājanaṃ ihecchanti mahā-nīrājane yathā
tathā ca rāmārcana-candrikāyāṃ dhūpānantaraṃ dīpa-prasaṅge-
ārātrikaṃ tu viṣama-bahu-varti-samanvitam |
abhyarcya rāmacandrāya vāma-madhyam athārpayet
namo dīpeśvarāyeti dadyāt puṣpāñjaliṃ tataḥ |
avadhūpyābhyarcya vādyair mūrdhni nīrājayet prabhum
iti |
ata eveṣyate tasya karābhyāṃ vandanaṃ ca taiḥ |
nāma cārātrikety ādi vartyo 'pi bahulāḥ samāḥ
prasaṅgāl likhyate'traiva śrīmad-bhagavad-ālaye |
dīpa-dānasya māhātmyaṃ kārttikīyaṃ ca tad vinā
atha śrī-bhagavad-ālaye dīpa-pradāna-māhātmyam
viṣṇu-dharmottare prathama-kāṇḍe [1.166.17ff, mixed up]-
dīpa-dānāt paraṃ dānaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati |
keśavāyatane kṛtvā dīpa-vṛkṣā-manoharam |
atīva bhrājate lakṣmyā divam āsādya sarvataḥ
dīpa-mālāṃ prayacchanti ye narāḥ śārṅgiṇo gṛhe |
bhavanti te candra-samāḥ svargam āsādya mānavāḥ
dīpāgāraṃ naraḥ kṛtvā kūtāgāra-nibhaṃ śubham |
keśavālayam āsādya loke bhāti sa śakravat
yathojjvalo bhaved dīpaḥ sampradātāpi yādava |
tathā nityojjvalo loke nākapṛṣṭhe virājate
sa-dīpe ca yathā dese cakṣūṃsi phalavanti ca |
tathā dīpasya dataro bhavanti sa-phalekṣanaḥ
ekādaśyāṃ ca dvādaśyāṃ prati-pakṣaṃ tu yo naraḥ |
dīpaṃ dadāti kṛṣṇāya tasya puṇya-phalaṃ śṛṇu
suvarṇa-maṇi-muktāḍhyam manojñam ati-sundaram |
dīpa-mālā-kulaṃ divyaṃ vimānam adhirohati
padma-sutrodbhavaṃ vartti gandha-tailena dīpakān |
virogaḥ subhagaś caiva dattvā bhavati mānavaḥ
dīpa-danaṃ mahā-puṇyam anya-deveṣv api dhruvam |
kiṃ punar vāsudevasyānantasya tu mahātmanaḥ
tatraiva tṛtīya-khaṇḍe-
dīpaṃ cakṣuḥ-pradaṃ dadyāt tathaivordhva-gati-pradam |
ūrdhvaṃ yathā dīpa-śikhā dātā cordhva-gatis tathā
yāvad akṣi-nimeṣāṇi dīpo devālaye jvalet |
tāvad varṣa-sahasrāṇi nāka-pṛṣṭhe mahīyate
brhan-nāradīye vitihotraṃ prati yajñadhvajasya pūrva-janma-vṛtta-kathane-
pradīpaḥ sthāpitas tatra suratārthaṃ dvijottama |
tenāpi mama duṣkarma nihśeṣaṃ kṣayam agatam
viṣṇu-dharme ca-
vilīyate sva-haste tu sva-tantre sati dīpakaḥ |
mahā-phalo viṣṇu-gṛhe na datto narakāya saḥ
nāradīye mohinīṃ prati śrī-rukmāṅgadoktau-
tiṣṭhantu bahu-vittāni dānārthaṃ vara-varṇini |
hṛdayāyāsa-kartṛṇi dīpa-dānād divaṃ vrajet
tasyāpy abhāve subhage para-dīpa-prabodhanam |
kartavyaṃ bhakti-bhāvena sarva-dānādhikaś ca yat
iti |
sada kala-viśeṣe'pi bhaktyā bhagavad-ālaye |
mahā-dīpa-pradānasya mahimāpy atra likhyāte
atha mahādīpa-māhātmyam
viṣṇu-dharmottare prathama-khaṇḍe-
mahāvarttiḥ sadā deyā bhūmi-pāla mahā-phalā |
kṛṣṇa-pakṣe viśeṣeṇa tatrāpi sa viśeṣataḥ
amāvasyā ca nirdiṣṭā dvādaśī ca mahāphalā |
aśva-yujyām atītāyāṃ kṛṣṇa-pakṣaś ca yo bhavet
amāvasyā tadā puṇyā dvādaśī ca viśeṣataḥ |
devasya dakṣiṇe pārśve deyā taila-tulā nṛpa
palāṣṭaka-yutāṃ rājan vartti tatra ca dāpayet |
vāsasā tu samagreṇa sopavāso jitendriyaḥ
mahāvartti-dvayam idaṃ sakṛd dattvā mahāmate |
svar-lokaṃ su-ciraṃ bhuktvā jāyate bhū-tale yadā
tadā bhavati lakṣmīvān jaya-draviṇa-samyutaḥ |
rāṣṭre ca jāyate svasmin deśe ca nagare tathā
kule ca rāja-śārdūla tatra syād dīpavat-prabhaḥ |
pratyujjvalaś ca bhavati yuddheṣu kalaheṣu ca
khyātiṃ yāti tathā loke sad-guṇānāṃ ca sad-guṇaiḥ |
ekam apy atha yo dadyād abhīṣṭatamayor dvayoḥ
manuṣye sarvam āpnoti yad uktaṃ te mahānagha |
svarge tathātvam āpnoti bhoga-kāle tu yādava
samānyasya tu dīpasya rājan dānaṃ mahāphalam |
kiṃ punar mahato dīpasyātreyatta na vidyate
atha sona-malinadi-vastra-varttya dīpa-dana-nisedhaḥ
śoṇaṃ vādarakaṃ vastraṃ jīrṇaṃ malinam eva ca |
upabhuktaṃ na vā dadyāt varttikārthaṃ kadācana
iti |
svayam anyena vā dattaṃ dīpān na śrī-harer haret |
nirvāpayen na hiṃsāc ca śubhaṃ icchan kadācana
atha dīpa-nirvāpanādi-doṣaḥ
viṣṇu-dharmottare prathama-khaṇḍe-
dattvā dīpo na hartavyas tena karma vijānatā |
nirvāpanaṃ ca dīpasya hiṃsanaṃ ca vigarhitam
yaḥ kuryād dhiṃsanaṃ tena karmaṇā puṣpitekṣaṇaḥ |
dīpa-hartā bhaved andhaḥ kaṇo nirvāṇa-kṛd bhavet
viṣṇu-dharme ca nārakān prati śrī-dharmarājoktau-
yuṣmābhir yauvanonmādam uditair avivekibhiḥ |
dyutodyotaya govinda-gehād dīpaḥ purā hṛtaḥ
tenādya narake ghore kṣut-tṛṣṇā-paripīḍitāḥ |
bhavanti patitās tīvre śīta-vāta-vidāritāḥ
tatraiva śrī-pulastyoktau ca-
tasmād āyātane viṣṇor dadyād dīpān dvijottama |
tāmś ca dattvā na hiṃseta na ca taila-viyojitān
kurvīta dīpa-hantā ca mūko 'ndho jāyate mṛtaḥ |
andhe tamasi duṣpare narake pacyate kila
bhūmau dīpa-dana-nisedhaḥ
kālikā-purāṇe-
dīpa-vṛkṣaś ca kartavyas taijāsādyaiś ca bhairava |
vṛkṣeṣu dīpo dātavyo na tu bhūmau kadācana
atha naivedyaṃ
dattvā puṣpāñjaliṃ pīṭhaṃ padyam ācamanaṃ tathā |
kṛtvā pātreṣu kṛṣṇāyārpayed bhojyaṃ yathā-vidhi
atha naivedyarpana-vidhiḥ
astraṃ japtvāmbunā prokṣya naivedyaṃ cakra-mudrayā |
saṃrakṣya prokṣayed vāyu-bīja-japta-jalena ca
tena saṃśoṣya tad-doṣam agni-bījaṃ ca dakṣiṇe |
dhyātvā kara-tale'nyat tat pṛṣṭhe saṃyojya darśyate
tad-uttha-vahninā tasya śuṣka-doṣaṃ hṛdā dahet |
tataḥ kara-tale savye'mṛta-bījaṃ vicintayet
tat-pṛṣṭhe dakṣiṇaṃ pani-talaṃ saṃyojya darśayet |
tad-utthayā nivedyaṃ tat siced amṛta-dhārayā
jalena mūla-japtena prokṣya tac cāmṛtātmakam |
sarvaṃ vicintya saṃspṛśya mūlaṃ vārāṣṭakaṃ japet
amṛtī-kṛtya tad dhenu-mudrayā salilādibhiḥ |
tac ca kṛṣṇaṃ ca sampūjya gṛhitvā kusumāñjalim
śrī-kṛṣṇaṃ prārthya tad-vaktrāt tejo dhyātvā vinirgatam |
saṃyojya ca nivedyaitat patraṃ vāmena saṃspṛśan
dakṣeṇa pāṇinādāya gandha-puṣpānvitaṃ jalam |
svāhāntaṃ mūlam uccārya taj-jalaṃ visṛjed bhuvi
tat pāṇibhyāṃ samutthāya nivedyaṃ tulasī-yutam |
patrāḍhyaṃ tasya mantreṇa bhaktyā bhāgavate'rpayet
nivedana-mantraś cayaṃ-
nivedayami bhavate jusanedaṃ havir hare
iti |
amṛtopastaranam asi svāhety uccārayan hareḥ |
dattvātha vidhivad vāri-gaṇḍūṣaṃ vāma-pāṇinā |
darśayed grāsa-mudrāṃ tu praphullotpala-sannibham
prāṇādi-mudrā-hastena dakṣiṇena tu darśayet |
mantraiś caturthī-svāhāntais tārādyais tat-tad-āhvayaiḥ
tataḥ spṛśamś ca karayor aṅguṣṭhābhyām anāmike |
pradarśayen nivedyasya mudrāṃ tasya manuṃ japan
mantraś cāyaṃ krama-dīpikāyām [4.62] --
nandajo 'mbumanu-bindu-yuṅ natiḥ
pārśva-rā-marud-avātmane ni ca |
ruddha-ṅe-yuta-nivedyam ātma-bhūr
māsa-pārśvam anilas tathā'mi-yuk
nivedyasya manutvena svābhīṣṭaṃ manum eva te |
ekāntino japantas tu grāsa-mudrāṃ vitanvate
na ca dhyāyante te kṛṣṇa-vaktrāt tejo-vinirgamam |
mañjula-vyavahāreṇa bhojayanti hariṃ mudā
anyatra ca-
śālī-bhaktaṃ su-bhaktaṃ śiśira-kara-sitaṃ pāyasaṃ pūpa-sūpam
lehyaṃ peyaṃ su-cūṣyaṃ sitam amṛta-phalaṃ ghārikādyaṃ sukhādyam |
ājyaṃ prājyaṃ samijyaṃ nayana-ruci-karaṃ vājikaila-marīca-
svādiyaḥ śākarāji-parikaram amṛtāhāra-joṣaṃ juṣasva
kiṃ ca-garuḍa-purāṇe-
naivedyaṃ parayā bhaktyā ghaṇṭādyair jaya-nisvanaiḥ |
nīrājanaiś ca haraye dadyād dīpāsanaṃ budhaḥ
atha naivedya-patrāṇi
skānde śrī-brahma-nārada-saṃvāde-
naivedya-pātraṃ vakṣyāmi keśavasya mahātmanaḥ |
hairaṇyaṃ rajataṃ tāmraṃ kaṃsyaṃ mṛn-mayam eva ca |
palāśaṃ padma-patraṃ ca pātraṃ viṣṇor ati-priyam
viṣṇu-dharmottare-
patrāṇāṃ tu pradānena narakaṃ ca na gacchati
patra-parimanaṃ
devī-purāṇe-
ṣaṭ-triṃśad-aṅgulaṃ pātram uttamaṃ parikīrtitam |
madhyamaṃ ca tribhāgonaṃ kanyasaṃ dvādaśāṅgulam |
vasv-aṅgula-vihīnaṃ tu na pātraṃ kārayet kvacit
atha bhojyani
ekādaśa-skande (11.27.34)-
guḍa-pāyasa-sarpīṃṣi saṣkulyāpūpa-modakān |
saṃyāva-dadhi-sūpāmś ca naivedyaṃ sati kalpayet
kiṃ ca-(11.11.41)-
yad yad iṣṭatamaṃ loke yac cāti-priyam ātmanaḥ |
tat tan nivedayen mahyaṃ tad ānantyāya kalpate
aṣṭama-skānde- (8.16.52)-
naivedyaṃ cādhi-guṇavad dadyāt puruṣa-tuṣṭi-dam
baudhāyana-smṛtau ca-
nānā-vidhānna-pānaiś ca bhakṣanādyair manoharaiḥ |
naivedyaṃ kalpayed viṣṇos tad-abhāve ca pāyasaṃ
kevalaṃ ghṛta-saṃyuktaṃ
vāmana-purāṇe---
haviṣā saṃskṛtā ye ca yava-godhūma-śalayaḥ |
tila-mudgādayo māṣā vrīhayaś ca priyā hareḥ
gāruḍe-
annaṃ catur-vidhaṃ puṇyam guṇāḍhyaṃ cāmṛtopamam |
niṣpaṇṇaṃ sva-gṛhe yad vā śraddhayā kalpayed dhareḥ
bhaviṣye-
puṣpaṃ dhūpaṃ tathā dīpaṃ naivedyaṃ su-manoharam |
khaṇḍa-laḍḍuka-śrī-vesta-kāsārāśoka-vartikāḥ
svastikollasika-dugdha-tila-veṣṭa-kilāṭikāḥ |
phalāni caiva pakvāni nāgaraṅgādikāni ca
anyāni vidhinā dattvā bhakṣyāṇi vividhāni ca |
evam ādini dāpayed bhaktito nrpa
vārāhe-
yas tu bhāgavato devi annād yena tu prīṇayet |
prīṇitas tiṣṭhate'sau vā bahu-janmāni mādhavi
sarva-vrīhi-mayaṃ gṛhyam śubhaṃ sarva-rasānvitam |
mantreṇa me pradīyeta na kiṃcid api saṃspṛśet
iṅgudi-phala-bilvāni badarāmalakāni ca |
kharjurāmś cāsanāmś caiva mānavāmś ca parūṣakān
śāloḍḍambarikāmś caiva tathā plakṣa-phalāni ca |
paippalaṃ kaṇṭakīyaṃ ca tumburuṃ ca priyaṅgukam
marīcaṃ śiṃśa-pākaṃ ca bhallātakara-mardakam |
drākṣāṃ ca dāḍimaṃ caiva piṇḍa-kharjūram eva ca
sauvīraṃ kelikaṃ caiva tathā śubha-phalāni ca |
piṇḍāraka-phalaṃ caiva punnāga-phalam eva ca
śamīṃ caiva kavīraṃ ca kharjūraka-mahāphalam |
kumudasya phalaṃ caiva vaheḍaka-phalaṃ tathā
ajaṃ karkoṭakaṃ caiva tathā tala-phalāni ca |
kadambaḥ kaumudaṃ caiva dvi-vidhaṃ sthala-kañjayoḥ
piṇḍikaṇḍeti vikhyātaṃ vaṃśa-nīpaṃ tataḥ param |
madhu-kaṇḍeti vikhyātaṃ māhiṣaṃ kaṇḍam eva ca
kara-mardaka-kandaṃ ca tathā nilotpalasya ca |
mṛṇālaṃ pauṣkaraṃ caiva śālūkasya phalaṃ tathā
ete cānye ca bahavaḥ kāṇḍa-mūla-phalāni ca |
etāni copayojyāni ye mayā parikalpitāḥ
mūlakasya tataḥ śākam ciñca-śākaṃ tathaiva ca |
śākaṃ caiva kalāyasya sarṣapasya tathaiva ca
vaṃsakasya tu śākaṃ ca śākam eva kalambikam |
ārdrakasya ca śākaṃ vai pālaṅkaṃ śākam eva ca
ambiloḍaka-śākaṃ ca kāśaṃ kaumārakaṃ tathā |
śuka-maṇḍala-patraṃ ca dvāv eva taru-vānakau
carasya caiva śākaṃ ca madhu-koḍḍumbaraṃ tathā |
ete cānye ca bahavah śataśo 'tha sahasraśaḥ |
karmaṇyāś caiva sarve vai ye mayā parikīrtitāḥ
vrīhīṇāṃ ca pravakṣyāmi upayogāmś ca mādhavi |
eka-cittaṃ samādhāya tat sarvaṃ śṛṇu sundari
dharmādhārmika-raktaṃ ca su-gandhaṃ rakta-śālikam |
dīrghaśūkaṃ mahāśāliṃ vara-kuṅkuma-patrakam
grāma-śāliṃ samadrāśām sa-śrīśāṃ kuśa-śālikām |
yavāś ca dvi-vidhā jñeyāḥ karmaṇyā mama sundari
karmaṇyāś caiva mudgāś ca tilāḥ kṛṣṇāḥ kulatthakāḥ |
godhūmakaṃ mahā-mudga-mudgāṣṭakam avāṭa-jit
karmaṇy etāni coktāni vyajanāni priyānvitān |
pratigṛhṇāmy ahaṃ hy etān sarvān bhāgavatān priyān
kiṃ ca--
ye mayaivopayojyāni gavyaṃ dadhi payo ghṛtam
skānde ca brahma-nārada-saṃvāde-
haviḥ śalyodanaṃ divyam ājya-yuktaṃ sa-śarkaram |
naivedyaṃ deva-devāya yāvakaṃ pāyasaṃ tathā
naivedyānām abhāve tu phalāni vinivedayet |
phalānām apy abhāve tu tṛṇa-gulmauṣadhīr api
auṣadhīnām alābhe tu toyaṃ ca vinivedayet |
tad-alābhe tu sarvatra mānasaṃ pravaraṃ smṛtam
skānde mahendraṃ prati śrī-nārada-vacanaṃ-
yacchanti tulasī-śākaṃ śrutaṃ ye mādhavāgrataḥ |
kalpāntaṃ viṣṇu-loke tu vasanti pitṛbhiḥ saha
atha naivedya-niṣiddhāni
hārita-smṛtau-
nābhakṣyaṃ naivedyārthe bhakṣyesv apy ajā-mahiṣī-kṣīraṃ pañca-nakhā matsyāś ca
dvārakā-māhātmye-
nīlī-kṣetraṃ vāpayanti mūlakaṃ bhakṣayanti ye |
naivāsti narakottārah kalpa-koṭi-śatair api
vārāhe-
māhiṣaṃ cāvikaṃ cājam ayajñīyam udāhṛtam
kiṃ ca-
māhiṣaṃ varjayen mahyaṃ kṣīraṃ dadhi ghṛtaṃ yadi
viṣṇu-dharmottare tṛtīya-khaṇḍe-
abhakṣyaṃ capy ahṛdyaṃ ca naivedyaṃ na nivedayet |
keśa-kīṭāvapannaṃ ca tathā cāvihitaṃ ca yat
mūṣikā-lāṅgulopetam avadhūtam avakṣutam |
uḍḍumbaraṃ kapitthaṃ ca tathā danta-śaṭhaṃ ca yat |
evam ādīni devāya na deyāni kadācana
athābhakṣyāṇi
kaurme-
vṛntākaṃ jālikā-śākaṃ kusumbhāśmantakaṃ tathā |
palāṇḍuṃ laśunaṃ śuklam niryāsaṃ caiva varjayet
gṛñjanaṃ kiṃśukaṃ caiva kukuṇḍaṃ ca tathaiva ca |
uḍumbaram alābuṃ ca jagdhvā patati vai dvijaḥ
vaiṣṇave-
bhuñjītoddhṛta-sārāṇi na kadācin nareśvara
skānde-
na bhakṣayati vṛntākaṃ tasya dūrataro hariḥ
kiṃ cānyatra-
dorbhyāṃ pādbhyāṃ ca jānubhyām urasā śirasā dṛśā |
manasā vacasā ceti praṇāmo 'ṣṭāṅga īritaḥ // Hbhv_8. 162 //
jānubhyām caiva bāhubhyāṃ śirasā vacasā dhiyā |
pañcāṅgakaḥ praṇāmaḥ syāt pūjāsu pravarāv imau // Hbhv_8. 163 //
ata evoktaṃ yāmale-
yatra madyaṃ tathā māṃsam tathā vṛntāka-mūlake |
nivedayen naiva tatra harer aikāntikī ratiḥ
atha naivedyarpana-māhātmyaṃ
skānde-
naivedyāni manojñāni kṛṣṇasyāgre nivedayet |
kalpāntaṃ tat-pitṝṇaṃ tu tṛptir bhavati śāśvatī
phalāni yacchate yo vai suhṛdyāni nareśvara |
kalpāntaṃ jāyate tasya sa-phalaṃ ca manorathaḥ
nārasiṃhe-
haviḥ śālyodanaṃ diyyam ājya-yuktaṃ sa-śarkaram |
nivedya narasiṃhāya yāvakaṃ pāyasaṃ tathā
samās taṇḍula-śaṅkhyāyā yāvatyas tāvatīr nṛpa |
viṣṇu-loke mahā-bhogan bhuñjānas te sa-vaiṣṇavāḥ
viṣṇu-dharmottare-
anna-das tṛptim āpnoti svarga-lokaṃ ca gacchati |
dattvā ca saṃvibhāgāya tathaivānnam atandritaḥ |
trailokya-tarpite puṇyaṃ tat-kṣanāt samavāpnuyāt
akṣayyam anna-pānaṃ ca pitṛbhyaś copatiṣṭhate |
odanaṃ vyajanopetam dattvā svargam avāpnuyāt
paramānnaṃ tathā dattvā tṛptim āpnoti śaśvatim |
viṣṇu-lokam avāpnoti kulam uddharate tathā
ghṛtaudana-pradānena dīrgham āyur avāpnuyāt |
dadhy-odana-pradānena śriyam āpnoty anuttamām
kṣīrodana-pradānena dīrgha-jīvitam āpnuyāt |
ikṣūṇāṃ ca pradānena paraṃ saubhāgyam aśnute
ratnānāṃ caiva bhāgī syāt svarga-lokaṃ ca gacchati |
phāṇitasya pradānena agny-ādhāna-phalaṃ labhet
tathā guḍa-pradānena kāmitābhīṣṭam āpnuyāt
nivedyekṣu-rasaṃ bhaktyā paraṃ saubhāgyam āpnuyāt |
sarvān kāmān avāpnoti kṣaudraṃ yaś ca prayacchati
tad eva tuhitopetam rājasūyam avāpnuyāt |
vahniṣṭomam avāpnoti yavākasya nivedakaḥ |
ati-rātram avāpnoti tathā pūpa-nivedakaḥ
vaidalānāṃ ca bhakṣyāṇāṃ dānāt kāmān avāpnuyāt |
dīrgha-jīvitam āpnoti ghṛta-pūra-nivedakaḥ
modakānāṃ pradānena kāmān āpnoty abhīpsitān
nānā-vidhānāṃ bhakṣyāṇāṃ dānāt svargam avāpnuyāt |
bhojanīya-pradānena tṛptim āpnoty anuttamām
tathā lehya-pradānena saubhāgyam adhigacchati |
bala-varṇam avāpnoti cūṣyāṇāṃ ca nivedane
kulmāṣollāsika-dātā vahny-ādheyaṃ phalaṃ labhet |
tathā kṛṣāra-dānena vahniṣṭomam avāpnuyāt
dhanānāṃ kṣaudra-yuktānāṃ lājānāṃ ca nivedakaḥ |
mukhyaṃ caiva śaktūnāṃ vahniṣṭomam avāpnuyāt
vānaprasthāśritaṃ puṇyam labhec chāka-nivedakaḥ |
dattvā haritakaṃ caiva tad eva phalam āpnuyāt
dattvā śākāni ramyāṇi viśokas tv abhijāyate |
dattvā ca vyajanārthāya tathopakaraṇāni ca
su-kule labhate janma kanda-mūla-nivedakaḥ |
nīlotpala-vidarīṇāṃ taruṭasya tathā dvijaḥ
kanda-dānād avāpnoti vānaprastha-phalaṃ śubham |
trapuṣer vārukaṃ dattvā puṇḍarīka-phalaṃ labhet
karkandhu-vadare dattvā tathā pāraivataṃ kalam |
parūṣakaṃ tathābhraṃ ca panasaṃ nārikelakam
bhavyaṃ mocaṃ tathā cocam kharjūram atha dāḍimam |
āmrātaka-sruvāmloṭa-phala-māna-priyālakam
jambū-bilvāmalaṃ caiva jātyaṃ vīṇātakaṃ tathā |
nāraṅga-bīja-pūre ca bīja-phalgu-phalany api
evam ādīni divyani yaḥ phalāni prayacchati |
tathā kandāni mukhyāni deva-devāya bhaktitaḥ
kriyā-sāphalyam āpnoti svarga-lokaṃ tathaiva ca |
prāpnoti phalam ārogyam mṛdvīkānāṃ nivedakaḥ
rasān mukhyān avāpnoti saubhāgyam api cottamam |
āmrair abhyarcya deveśam aśvamedha-phalaṃ labhet
kiṃ ca-
mocakaṃ panasaṃ jambū tathānyat kumbhāli-phalam |
prācīnāmalakaṃ śreṣṭhaṃ madhukoḍḍumbarasya ca |
yatna-pakvam api grāhyaṃ kadalī-phalam uttamam
hari-bhakti-sudhodaye ca-
yat kiñcid alpaṃ naivedyam bhakta-bhakti-rasa-plutam |
pratibhojayati śrīśas tad-dātṝn sva-sukhaṃ drutam iti
tataḥ prāgvad vicitrāṇi panakāny uttamāni ca |
su-gandhi śītalaṃ svacchaṃ jalam apy arpayet tataḥ
atha panakāni, tan-māhātmyaṃ ca
viṣṇu-dharmottare-
pānakāni su-gandhīni śītalāni viśeṣataḥ |
nivedya deva-devāya vājimedham avāpnuyāt
tvagelā-nāga-kusuma-karpūra-sita-saṃyutaiḥ |
sitā-kṣaudra-guḍopetair gandha-varṇa-guṇānvitaiḥ
bīja-pūraka-nāraṅga-sahakāra-samanvitaiḥ |
rājasūyam avāpnoti panakair viniveditaiḥ
nivedya nārikelāmbu-vahniṣṭoma-phalaṃ labhet |
sarva-kāma-vahā nadyo nityaṃ yatra manoramāḥ |
tatra pāna-pradā yānti yatra rāmā guṇānvitāḥ
iti |
itthaṃ samarpya naivedyam dattvā javanikaṃ tataḥ |
bahir-bhūya yathā-sakti japaṃ sandhyānam ācaret
atha dhyānam
brahmeśādyaiḥ parita ṛṣibhiḥ sūpaviṣṭaiḥ sameto
lakṣmyā śiñjad-valaya-karayā sādaraṃ vījyamana |
marma-krīḍa-prahasita-mukho hāsayan paṅkti-bhoktṝn
bhuṅkte pātre kanaka-ghaṭite ṣaḍ-rasaṃ śrī-rameśaḥ
iti |
ekantibhiś cātma-kṛtaṃ sa-vayasyasya gokule |
yaśodā-lālyamānasya dhyeyaṃ kṛṣṇasya bhojanam
atha homaḥ
nityaṃ cāvaśyakaṃ homaṃ kuryāt śakty-anusārataḥ |
homāśaktau tu kurvīta japaṃ tasya catur-guṇam
ke'py evaṃ manvate'vaśyam nitya-homaṃ sadācaret |
puraścarana-homasyāśaktau hi sa vidhir mataḥ
pūrvaṃ dīkṣā-vidhau homa-vidhiś ca likhitaḥ kiyān |
tad-vistāraś ca vijñeyas tat-tac-chāstrāt tad-icchubhiḥ
samāptiṃ bhojane dhyātvā dattvā gaṇḍūṣikaṃ jalam |
amṛtāpidhānam asi svāhety uccārayet sudhīḥ
visṛjed deva-vaktre tat tejaḥ saṃhāra-mudrayā |
naikantī tejasaḥ kuryān niṣkrāntiṃ iva saṅkramam
atha bali-dānam
tato javanikā vidvān apasārya yathāvidhi |
viṣvaksenāya bhagavan-naivedyāṃśaṃ nivedayet
tathā ca pañcarātre śrī-nārada-vacanam-
viśvaksenāya dātavyaṃ naivedyaṃ tac-chatāṃśakam |
pādodakaṃ prasādaṃ ca liṅge caṇḍeśvarāya ca
tad-vidhiḥ
mukhyād īsānataḥ pātrān naivedyāṃśaṃ samuddharet |
sarva-deva-svarupāya parāya parameṣṭhine
śrī-kṛṣṇa-seva-yuktāya viṣvaksenāya te namaḥ |
ity uktvā śrī-harer vāme tīrtha-klinnaṃ samarpayet
sataṃsaṃ vā sahasrāṃśam anyathā niṣphalaṃ bhavet
paścāc ca balir ity ādi ślokāv uccārya vaiṣṇavaḥ |
sarvebhyo vaiṣṇavebhyas tac-chatāṃsaṃ vinivedayet
tau ca ślokau -
balir vibhīṣaṇo bhīṣmaḥ kapilo nārado 'rjunaḥ |
prahlādaś cāmbarīṣaś ca vasur vāyu-sutaḥ sivaḥ
viṣvaksenoddhavākrūraḥ sanakādyāḥ śukādayaḥ |
śrī-kṛṣṇasya prasādo 'yaṃ sarve gṛhṇantu vaiṣṇavāḥ
idaṃ yadyapi yujyeta darpaṇārpaṇataḥ param |
tathāpi bhakta-vātsalyāt kṛṣṇasyātrāpi sambhavet
atha bali-dana-māhātmyaṃ
nārasiṃhe-
tatas tad-anna-śeṣeṇa pārṣadebhyaḥ samantataḥ |
puṣpākṣatair vimiśreṇa baliṃ yas tu prayacchati
balinā vaiṣṇavenātha tṛptaḥ santo divaukasaḥ |
śāntiṃ tasya prayacchanti śriyam ārogyam eva ca
atha jala-gandusady-arpanaṃ
upalipya tato bhūmiṃ punar gāṇḍūṣikaṃ jalam |
dadyāt trir agre kṛṣṇasya tato 'smai danta-sodhanam
punar ācamanaṃ dattvā śrī-pāṇyoḥ śrī-mukhasya ca |
mārjanāyāṃśukaṃ dattvā sarvāṇy aṅgāni mārjayet
paridhāpy apare vastre punar dattvāsanāntaram |
padyam ācamanīyaṃ ca pūrvavat punar arpayet
candanāguru-cūrṇādi pradadyāt kara-mārjanam |
karpūrady-āsya-vāsaṃ ca tāmbūlaṃ tulasīm api
atha mukha-vasadi-māhātmyaṃ
viṣṇu-dharmottare trtīya-khaṇḍe-
pūga-jāti-phalaṃ dattvā jāti-patraṃ tathaiva ca |
lavaṅga-phala-kakkola-mela-kata-phalaṃ tathā
tāmbūlīnāṃ kiśalayaṃ svarga-lokam avāpnuyāt |
saubhāgyam atulaṃ loke tathā rūpam anuttamam
skānde-
tāmbūlaṃ ca sa-karpūram sa-pūgaṃ nara-nāyaka |
kṛṣṇāya yacchati prītyā tasya tuṣṭo hariḥ sadā
atha punar gandharpanaṃ
divyaṃ gandhaṃ punar dattvā yatheṣṭam anulepanaiḥ |
divyair vicitraiḥ śrī-kṛṣṇam bhakti-cchedena lepayet
ramyāṇi cordhva-puṇḍrāṇi sad-varṇena yathāspadam |
su-gandhinānulepena kṛṣṇasya racayettarām
tathā cāgame dhyāna-prasaṅge-
lalāṭe hṛdaye kukṣau kaṇṭhe bahvoś ca pārśvayoḥ |
virājatordhva-puṇḍreṇa sauvarṇena vibhūṣitam
iti |
divyāni kañcukoṣṇīṣa-kāñcy-ādīni parāṇy api |
vastrāṇi su-vicitrāṇi śrī-kṛṣṇaṃ paridhāpayet
tato divya-kirīṭādi-bhūṣaṇani yathā-ruci |
vicitra-divya-mālyāni paridhāpya vibhūṣayet
atha mahārajopacararpanaṃ
tataś ca cāmara-cchatra-pādukādīn parān api |
mahārājopacārāmś ca dattvādarśaṃ pradarśayet
viṣṇu-dharmottare-
yathādeśaṃ yathā-kalaṃ rāja-liṅgaṃ surālaye |
dattvā bhavati rājaiva nātra kāryā vicāraṇā
tatra cāmara-māhātmyaṃ
tathā cāmara-dānena śrīmān bhavati bhū-tale |
mucyate ca tathā pāpaiḥ svarga-lokaṃ ca gacchati
chatrasya māhātmyaṃ
tatraiva-
chatraṃ bahu-śalākaṃ ca jhallarī-vastra-saṃyutam |
divya-vastraiś ca saṃyuktaṃ hema-daṇḍa-samanvitam
yaḥ prayacchati kṛṣṇasya chatra-lakṣa-yutair vṛtaḥ |
prārthyate so 'maraiḥ sarvaiḥ krīḍate pitṛbhiḥ saha
tatraiva vānyatra-
rājā bhavati loke'smin chatraṃ dattvā dvijottamaḥ |
nāpnoti ripujaṃ duḥkhaṃ saṅgrāme ripu-jid bhayet
upānat-sampradānena vimānam adhirohati |
yatheṣṭaṃ tena lokeṣu vicaraty amara-prabhaḥ
dhvajasya māhātmyaṃ
tatraiva-
lokeṣu dhvaja-bhūtaḥ syād dattvā viṣṇor varaṃ dhvajam |
śakra-lokam avāpnoti bahūn abda-gaṇān naraḥ
kiṃ ca-
yuktaṃ pīta-patākābhir nivedya garuḍa-dhvajam |
keśavāya dvija-śreṣṭhaḥ sarva-loke mahīyate iti
yat-prasāde dhvajāropa-māhātmyaṃ likhitaṃ purā |
tad atrāpy akhilaṃ jñeyaṃ tatrātratyaṃ idaṃ tathā
kiṃ ca bhaviṣye-
viṣṇor dhvaje tu sauvarṇam daṇḍaṃ kuryād vicakṣaṇaḥ |
patākā cāpi pītā syād garuḍasya samīpa-gā
vyajanasya māhātmyaṃ
viṣṇu-dharmottare-
tala-vrṇta-pradānena nirvṛtiṃ prāpnuyāt param
vitanasya māhātmyaṃ
tatraiva-
vitānaka-pradānena sarva-pāpaiḥ pramucyate |
paraṃ nirvṛtim āpnoti yatra tatrābhijāyate
khadgadīnāṃ māhātmyaṃ
dattvā nistriṃśakān mukhyān śatrubhir nābhibhūyate |
dattvā tad-bandhanaṃ mukhyam agny-ādheya-phalaṃ labhet
kiṃ ca-
patad-grahaṃ tathā dattvā śubhadas tv abhijāyate |
pāda-pīṭha-pradānena sthānaṃ sarvatra vindati
darpaṇasya pradānena rūpavān darpavān bhavet |
mārjayitvā tathā taṃ ca śubhagas tv abhijāyate
yat kiñcid deva-devāya dadyād bhakti-samanvitaḥ |
tad evākṣayam āpnoti svarga-lokaṃ sa gacchati
kiṃ ca, vāmana-purāṇe śrī-baliṃ prati śrī-prahlādoktau-
śraddadhānair bhakti-parair yāny uddiśya janārdanam |
bali-dānāni dīyante akṣayāni vidur budhaḥ
atrāpi kecid icchanti dattvā puṣpāñjali-trayam |
pūrvokta daśa śaṅkhādyā mudrāḥ sandarśayet
iti |
atha gīta-vadya-nṛtyani
tato vicitrair lalitaiḥ kāritair vā svayaṃ kṛtaiḥ |
gītair vādyaiś ca nṛtyaiś ca śrī-kṛṣṇaṃ paritoṣayet
atha tatra niṣiddhaṃ
nṛtyādi kurvato bhaktān nopaviṣṭo 'valokayet |
na ca tiryag vrajet tatra taiḥ sahāntarayan prabhum
tathā coktaṃ-
nṛtyantaṃ vaiṣṇavaṃ harsād āsīno yas tu paśyati |
khañjo bhavati rājendra so 'yaṃ janmani janmani
kiṃ ca-
nṛtyatāṃ gāyatāṃ madhye bhaktānāṃ keśavasya ca |
tān ṛte yas tiro yāti tiryag-yoniṃ sa gacchati
atha gītadi-māhātmyam
adau samanyataḥ
nārasiṃhe-
gīta-vādyādikaṃ nāṭyam śaṅkha-turyādi-nisvanam |
yaḥ kārayati viṣṇos tu sandhyāyāṃ mandire naraḥ |
sarva-kāle viśeṣeṇa kāmagaḥ kāma-rūpavān
su-saṅgīta-vidagdhaiś ca sevyamāno 'psaro-gaṇaiḥ |
mahārheṇa vimānena vicitreṇa virājatā |
svargāt svargam anuprāpya viṣṇu-loke mahīyate
skānde viṣṇu-nārada-saṃvāde-
gītaṃ vādyaṃ ca nṛtyaṃ ca nāṭyaṃ viṣṇu-kathāṃ mune |
yaḥ karoti sa puṇyātmā trailokyopari saṃsthitaḥ
bṛhan-nāradīye śrī-yama-bhagīratha-saṃvāde-
devatāyatane yas tu bhakti-yuktaḥ pranṛtyati |
gītāni gāyaty athavā tat-phalaṃ śṛṇu bhū-pate
gandharva-rājatāṃ gaṇair nṛtyād rudra-gaṇeśatām |
prāpnoty aṣṭa-kulair yuktas tataḥ syān mokṣa-bhāṅ naraḥ
laiṅge śrī-mārkaṇḍeyāmbarīṣa-saṃvāde-
viṣṇu-kṣetre tu yo vidvān kārayed bhakti-saṃyutaḥ |
gana-nṛtyādikaṃ caiva viṣṇv-ākhyaṃ ca kathāṃ tathā
jātiṃ smṛtiṃ ca medhāṃ ca tathaiva paramāṃ sthitim |
prāpnoti viṣṇu-sālokyaṃ satyam etan nārādhipa
anyatra ca śrī-bhagavad-uktau-
visṛjya lajjāṃ yo 'dhīte gāyate nṛtyate'pi ca |
kula-koṭi-samāyukto labhate māmakaṃ padam
ata evoktaṃ-
bhārate nṛtya-gīte tu kuryāt svābhāvike'pi vā |
svābhāvikena bhagavān prīṇātīty āha śaunakaḥ
ata eva nāradīye-
viṣṇor gītaṃ ca nṛtyaṃ ca naṭānāṃ ca viśeṣataḥ |
brahman brāhmaṇa-jātīnāṃ kartavyaṃ nitya-karma-vat
kintu smṛtau---
gīta-nṛtyāni kurvīta deva-dvijādi-tuṣṭaye |
na jīvanāya yuñjīta vipro pāpa-bhiyā kvacit
evaṃ kṛṣṇa-prīṇanatvād gītāder nityatā parā |
saṃsiddhair aviśeṣena jñeyā sā hari-vasare
tathā coktaṃ-
keśavāgre nṛtya-gītaṃ na karoti harer dine |
vahninā kiṃ na dagdho 'sau gataḥ kiṃ na rasātalaṃ
atha viśeṣato gītasya māhātmyaṃ
dvārakā-māhātmye śrī-markandeyendradyumna-saṃvāde-
kṛṣṇaṃ santoṣayed yas tu su-gītair madhura-svanaiḥ |
sarva-veda-phalaṃ tasya jāyate nātra saṃśayaḥ
skānde śrī-mahādevoktau-
śruti-koṭi-samaṃ japyaṃ japa-koṭi-samaṃ haviḥ |
havih-koṭi-samaṃ geyaṃ geyaṃ geya-samaṃ viduḥ
kasi-khaṇḍe viṣṇu-dūta-śivaśarma-saṃvāde-
yadi gītaṃ kvacid gītaṃ śrīmad-dhari-harāṅkitam |
mokṣaṃ tu tat phalaṃ prāhuh sānnidhyam athavā tayoḥ
viṣṇuśarme śrī-bhagavad-uktau-
rāgeṇākṛṣyate ceto gāndharvābhimukhaṃ yadi |
mayi buddhiṃ samāsthāya gāyetha mama sat-kathāḥ
hari-bhakti-sudhodaye
yo gāyati sam aniśaṃ bhuvi bhaktā uccaiḥ
sa drāṇ samasta-jana-pāpa-bhide'lam ekaḥ |
dīpesv asatsv api nanu prati-geham antar
dhvāntaṃ kim atra vilasaty amale dyu-nāthe
yad ānanda-kalaṃ gāyan bhaktaḥ puṇyāśru varṣati |
tat sarva-tīrtha-salila-snānaṃ sva-mala-śodhanaṃ
vārāhe --
brāhmaṇo vāsudevārthaṃ gāyamano 'niśaṃ param |
samyak tāla-prayogeṇa sannipātena vā punaḥ
nava varṣa-sahasrāṇi nava varṣa-śatāni ca |
kuvera-bhavanaṃ gatvā modate vai yadṛcchayā
kuvera-bhavanād bhraṣṭaḥ svacchanda-gamanālayaḥ |
phalam āpnoti suśroṇi mama karma-parāyaṇaḥ
nārāyaṇānāṃ vidhinā gānaṃ śreṣṭhatamaṃ smṛtam |
gānenārādhito viṣṇuh sva-kīrti-jana-varcasā dadāti |
tuṣṭaḥ sthānaṃ svaṃ yathāsmai kauśikayā vai
kiṃ ca-
eṣa vo muni-śārdūlaḥ prokto gīta-kramo muneḥ |
brāhmaṇo vāsudevākhyaṃ gāyamāno 'niśaṃ param
hareḥ sālokyam āpnoti rudra-gānādhiko bhavet |
karmaṇā manasā vācā vāsudeva-parāyaṇaḥ |
gāyan nṛtyaṃs tam āpnoti tasmād geyaṃ paraṃ viduḥ
prathama-skandhe śrī-nāradoktau (1.6.33)-
pragāyataḥ sva-vīryāṇi tīrtha-padaḥ priya-śravaḥ |
ahuta iva me sighram darśanaṃ yāti cetasi
dvādaśa-skandhe (12.12.49-50) śrī-sūtoktau-
mṛṣā giras tā hy asatīr asat-kathā
na kathyate yad bhagavān adhokṣajaḥ |
tad eva satyaṃ tad uhaiva maṅgalaṃ
tad eva puṇyaṃ bhagavad-gunodayam
tad eva ramyaṃ ruciraṃ navaṃ navaṃ
tad eva śaśvan manaso mahotsavam |
tad eva śokārṇava-śoṣaṇaṃ nṝṇāṃ
yad uttama-śloka-yaśo 'nugīyate
viṣṇu-dharmottare-
dattvā ca gītaṃ dharma-jñā gandharvaiḥ saha modate |
svayaṃ gītena sampūjya tasyaivānucaro bhavet
pādme śrī-kṛṣṇa-satyabhāmā-saṃvādīya-kārttika-māhātmye śrī-pṛthu-nārada-saṃvāde śrī-bhagavad-uktau-
nāhaṃ vasāmi vaikuṇṭhe na yogi-hṛdayeṣu vā |
mad-bhaktā yatra gāyanti tatra tiṣṭhāmi nārada
teṣāṃ pūjādikaṃ gandha-padyādyaiḥ kriyate naraiḥ |
tena prītiṃ parāṃ yāmi na tathā mat-pūjanāt
ata evoktaṃ-
karmāṇy aupāyikatvena brāhmaṇo 'nya iti smṛtaḥ |
kārikāyām ataḥ proktaṃ vipro gītai ramed iti
atha nṛtyasya māhātmyaṃ
dvārakā-māhātmye tatraiva-
yo nṛtyati prahṛṣṭātmā bhāvair bahu-subhaktitaḥ |
sa nirdahati pāpāni janmāntara-śateṣv api
hari-bhakti-sudhodaya-
bahudhotsāryate harṣād viṣṇu-bhaktasya nṛtyataḥ |
padbhyāṃ bhūmer diśo 'kṣibhyāṃ dorbhyāṃ vāmaṅgalaṃ divaḥ
vārāhe-
yaś ca nṛtyati suśroṇi purāṇoktaṃ samāsataḥ |
triṃśad-varṣa-sahasrāṇi triṃśad-varṣa-śatāni ca |
puṣkara-dvīpam āsādya modate vai yadṛcchayā
puṣkarāc ca paribhraṣṭaḥ svacchanda-gamanālayaḥ |
phalam āpnoti suśroṇi mama karma-parāyaṇaḥ
viṣṇu-dharmottare-
nṛtyaṃ dattvā tathāpnoti rudra-lokam asaṃśayam |
svayaṃ nṛtyena sampūjya tasyaivānucaro bhavet
anyatra śrī-nāradoktau-
nṛtyatāṃ śrīpater agre tālikā-vādanair bhṛśam |
uḍḍīyante śarīra-sthāḥ sarve pātaka-pakṣiṇaḥ
saṅgīta-śāstre-
vīṇā-vādana-tattva-jñah śruti-jāti-viśāradaḥ |
tālajñaś cāprayāsena mokṣa-mārgaṃ niyacchati
viṣṇu-dharmottare-
vādyaṃ dattvā tathā viprah śakra-lokam avāpnuyāt |
svayaṃ vadyena sampūjya tasyaivanucaro bhavet
vādyānām api devasya tantrī-vādyaṃ sadā priyam |
tena sampūjya varadaṃ gāṇapatyam avāpnuyāt
ataḥ saktau punaḥ pūja
śaktaś cet sa-parivāraṃ kṛṣṇaṃ gandhādibhiḥ punaḥ |
pañcopacārair mūlena sampūjyārghyaṃ samarpayet
atha nīrājanaṃ
tataś ca mūla-mantrena dattvā puṣpāñjali-trayam |
mahā-nīrājanaṃ kuryān mahā-vādya-jaya-svanaiḥ
prajvalayet tad-arthaṃ ca karpūreṇa ghṛtena vā |
ārātrikaṃ śubhe pātre viṣamāneka-vartikaṃ
atha nīrājana-māhātmyam
skānde brahma-nārada-saṃvāde-
bahu-vartti-samāyuktaṃ jvalantaṃ keśavopari |
kuryād ārātrikaṃ yas tu kalpa-koṭiṃ vased divi
karpūrena tu yaḥ kuryād bhaktyā keśava-murdhani |
ārātrikaṃ muni-śreṣṭha praviśed viṣṇum avyayaṃ
tatraivanyatra-
dīptimantaṃ sa-karpūram karoty ārātrikaṃ nṛpa |
kṛṣṇasya vasate loke sapta kalpāni mānavāḥ
tatraiva śrī-sivoma-saṃvāde-
mantra-hīnaṃ kriyā-hīnam yat kṛtaṃ pūjanaṃ hareḥ |
sarvaṃ sampūrṇatām eti kṛte nīrājane śive
hari-bhakti-sudhodaye-
kṛtvā nīrājanaṃ viṣṇor dīpāvalyā sudṛśyayā |
tamo-vikāraṃ jayati jite tasmimś ca ko bhavaḥ
anyatra ca-
koṭayo brahma-hatyānām agamyāgama-kotayaḥ |
dahaty āloka-mātreṇa viṣṇoḥ sārātrikaṃ mukhaṃ
iti |
yac ca dīpasya māhātmyaṃ pūrvaṃ likhitam asti tat |
drastavyaṃ sarvatrāpi prāyenābhedato 'nayoḥ
ataḥ sādaram utthāya mahā-nīrājanaṃ tv idam |
draṣṭavyaṃ dīpavat sarvair vandyam ārātrikaṃ ca yat
tad uktaṃ śrī-pulastyena viṣṇu-dharme-
dhūpaṃ cārātrikaṃ paśyet karābhyāṃ ca pravandate |
kula-koṭiṃ samuddhṛtya yāti viṣṇoḥ paraṃ padaṃ
mūlāgame ca-
nīrājanaṃ ca yaḥ paśyed deva-devasya cakriṇaḥ |
sapta janmāni vipraḥ syād ante ca paramaṃ padam
atha śaṅkhādi-vādana-māhātmyam
bṛhan-nāradīye śrī-yama-bhagīratha-saṃvāde-
keśavāyatane rājan kurvan śaṅkha-ravaṃ naraḥ |
sarva-pāpa-vinirmukto brahmaṇā saha modate
kara-śabdaṃ prakurvanti keśavāyataneṣu ye |
te sarve pāpa-nirmuktā vimāneśā yuga-dvayam
tālādi-kāṃsya-ninadaṃ kurvan viṣṇu-gṛhe naraḥ |
yat phalaṃ labhate rājan śṛṇuṣva gadato mama
sarva-pāpa-vinirmukto vimāna-śata-saṅkulaḥ |
gīyamānaś ca gandharvair viṣṇunā saha modate
bherī-mṛdaṅga-paṭaha-murajaiś ca sa-ḍiṇḍimaiḥ |
saṃprīṇayanti deveśaṃ teṣāṃ puṇya-phalaṃ śṛṇu
deva-strī-gaṇa-saṃyuktāḥ sarva-kāmaiḥ samarcitāḥ |
svarga-lokam anuprāpya modante kalpa-pañcakam
iti |
atha sa-jala-śaṅkha-nīrājanaṃ
tataś ca sa-jalaṃ śaṅkhaṃ bhagavan-mastakopari |
tri bhrāmayitvā kurvīta punar nīrājanaṃ prabhoḥ
tan-māhātmyaṃ ca
dvārakā-māhātmye tatraiva-
śaṅkhe kṛtvā tu pānīyaṃ bhrāmitaṃ keśavopari |
sannidhau vasate viṣṇoḥ kalpāntaṃ kṣīra-sāgare
iti |
nīrājana-dvayaṃ caitat tāmbūlasyārpaṇaṃ param |
kecid icchanti kecic ca darpaṇārpaṇataḥ param
tathā ca pañcarātre-
punar ācamanaṃ dadyāt karodvartanam eva ca |
sa-karpūraṃ ca tāmbūlam kuryān nīrājanaṃ tathā
samarpya mukuṭādīni bhūṣaṇāni vicakṣaṇaḥ |
ādarśayet tathādarśaṃ prakalpya chatra-cāmare
gāruḍe ca-
atha bhuktavate dattvā jalaiḥ karpūra-vāsitaiḥ |
ācamanaṃ ca tāmbūlam candanaiḥ kara-mārjanam
puṣpāñjaliṃ tataḥ kṛtvā bhaktyādarśaṃ pradarśayet |
nīrājanaṃ punaḥ kāryaṃ karpūraṃ vibhave sati
ata eva vāyu-purāṇe-
ārātrikaṃ tu niḥsnehaṃ niḥsnehayati devatām |
ataḥ saṃśamayitvaiva punaḥ pūjanam ācaret
ata eva dvārakā-māhātmye-
tatraiva kṛtvā pūjādikaṃ sarvaṃ jvalantaṃ kṛṣṇa-mūrdhani |
ārātrikaṃ prakurvāṇo modate kṛṣṇa-sannidhau
iti |
kecin nīrājanat paścād icchanti praṇatiṃ tataḥ |
pradakṣiṇaṃ tataḥ stotraṃ gīta-nṛtyādikaṃ tataḥ
evaṃ bhagavataḥ sva-sva-sampradāyānusārataḥ |
pravartante prabhor bhaktau bhaktyā sarvaṃ hi śobhanam
tato nikṣipya devasyopari puspāñjali-trayam |
vicitrair madhuraiḥ stotraih stutiṃ kurvīta bhaktimān
atha stuti-vidhiḥ
mahābhārate-
ārirādhayiṣuḥ kṛṣṇaṃ vācaṃ jigadiṣāmi yam |
tayā vyāsa-samāsinyā prīyatāṃ madhusūdanaḥ
iti |
ārambhe ca stuter etam ślokaṃ stuti-paraḥ paṭhet |
satyāṃ tasyāṃ samāptau ca ślokaṃ saṅkīrtayed imam
iti vidyā-tapo-yonir ayonir viṣṇur īritaḥ |
vag-yajñenārcito devaḥ prīyatāṃ me janārdanaḥ
pūrva-tāpanī-śrutiṣu [GTU 1.34-45] --
oṃ namo viśvarūpāya viśva-sthity-anta-hetave |
viśveśvarāya viśvāya govindāya namo namaḥ
namo vijñāna-rūpāya paramānanda-rūpiṇe |
kṛṣṇāya gopīnāthāya govindāya namo namaṃ
namaḥ kamala-netrāya namaḥ kamala-māline |
namaḥ kamala-nābhāya kamalā-pataye namaḥ
barhāpīḍābhirāmāya rāmayākuṇṭha-medhase |
ramā-mānasa-haṃsāya govindāya namo namaṃ
kaṃsa-vaṃśa-vināśāya keśi-cāṇūra-ghātine |
vṛṣabha-dhvaja-vandyāya pārtha-sārathaye namaḥ
veṇu-vādana-śīlāya gopālāyāhi-mardine |
kālindī-kūla-lolāya lola-kuṇḍala-dhāriṇe
vallavī-vadanāmbhoja-māline nṛtya-śāline |
namaḥ praṇata-pālāya śrī-kṛṣṇāya namo namaḥ
namaḥ pāpa-praṇāśāya govardhana-dharāya ca |
pūtanā-jīvitāntāya tṛṇāvārtāsu-hāriṇe
niṣkalāya vimohāya śuddhāyāśuddha-vairiṇe |
advitīyāya mahate śrī-kṛṣṇāya namo namaḥ
prasīda paramānanda prasīda parameśvara |
ādhivyādhibhujaṅgena daṣṭaṃ mām uddhara prabho
śrī-kṛṣṇa rukmiṇī-kānta gopī-jana-manohara |
saṃsārasāgare magnaṃ mām uddhara jagad guro
keśava kleśa-haraṇa nārāyaṇa janārdana |
govinda paramānanda māṃ samuddhara mādhava
ekādaśa-skandhe [BhP 11.5.33-34] -
dhyeyaṃ sadā paribhava-ghnam abhīṣṭa-dohaṃ
tīrthāspadaṃ śiva-viriñci-nutaṃ śaraṇyaṃ
bhṛtyārti-haṃ praṇata-pāla bhavābdhi-potaṃ
vande mahā-puruṣa te caraṇāravindam
tyaktvā su-dustyaja-surepsita-rājya-lakṣmīṃ
dharmiṣṭha ārya-vacasā yad agād araṇyam |
māyā-mṛgaṃ dayitayepsitam anvadhāvad
vande mahā-puruṣa te caraṇāravindam
atha vadyasya māhātmyaṃ
vaidikānīdṛśāny eva kṛṣṇe paurāṇikāny api |
tāntrikāṇi ca śāstrāṇi stotrāṇy abhinavāny api
viṣṇu-dharmottare haṃsa-gītayaṃ---
abhraṣṭa-lakṣaṇaiḥ kṛtvā svayaṃ viracitākṣaraiḥ |
stavaṃ brāhmaṇa-śārdūlas tasmāt kāmān avāpnuyāt
stuti-māhātmyaṃ
viṣṇu-dharme-
sarva-deveṣu yat puṇyaṃ sarva-deveṣu yat phalam |
naras tat phalam āpnoti stutvā devaṃ janārdanam
viṣṇu-dharmottare-
na vitta-dāna-nicayair bahubhir madhusūudanaḥ |
tathā toṣam avāpnoti yathā stotrair dvijottamaḥ
nārasiṃhe-
stotrair japaiś ca devāgre yaḥ stauti madhusūdanam |
sarva-pāpa-vinirmukto viṣṇu-lokam avāpnuyāt
hari-bhakti-sudhodaye-
stuvann ameya-māhātmyaṃ bhakti-grathita-ramya-vāk |
bhaved brahmādi-durlabhya-prabhu-kāruṇya-bhājanam
yathā narasya stuvato bālakasyeva tuṣyati |
mugdha-vākyair na hi tathā vibudhānāṃ jagat-pitā
abalaṃ prabhur īpsitonnatiṃ
kṛta-yatnaṃ sva-yaśah-stave ghrṇī |
svayam uddharati stanārthinaṃ
pada-lagnaṃ jananīva bālakam
skānde amṛta-saroddhare-
śrī-kṛṣṇa-stava-ratnaughair yeṣāṃ jihvā tv alaṅkṛtā |
namasyā muni-siddhānāṃ vandanīyā divaukasām
tatraiva karttika-māhātmye śrī-brahma-nārada-saṃvāde-
stotrāṇāṃ paramaṃ stotraṃ viṣṇor nāma-sahasrakam |
hitvā stotra-sahasrāṇi paṭhanīyaṃ mahā-mune
tenaikena muni-śreṣṭha pathitena sadā hariḥ |
prītim āyāti deveśo yuga-koṭi-śatāni ca
iti |
snāne yat stotra-māhātmyaṃ likhitaṃ lekhyam agrataḥ |
yac ca kīrtana-māhātmyaṃ sarvaṃ jñeyaṃ ihāpi tat
tan-nityata
viṣṇu-dharme-
nūnaṃ tat kaṇṭha-śālūkam athavā prati-jihvikā |
rogo vānyo na sā jihvā yā na stauti harer guṇān
atha vandanaṃ
praṇamed atha sāṣṭāṅgaṃ tan-mudrāṃ ca pradarśayet |
paṭhet prati-praṇāmaṃ ca prasīda bhagavann iti
tad uktam ekādaśe śrī-bhagavatā [BhP 11.27.45]-
stavair uccāvacaiḥ stotraiḥ paurāṇaiḥ prākṛtair api |
stutvā prasīda bhagavann iti vandeta daṇḍa-vat
atha praṇāma-vidhiḥ
tatraiva [BhP 11.27.46]-
śiro mat-pādayoḥ kṛtvā bāhubhyāṃ ca parasparam |
prapannaṃ pāhi mām īśa bhītaṃ mṛtyu-grahārṇavāt
kiṃ cāgame-
dorbhyāṃ padbhyāṃ ca jānubhyām urasā śirasā dṛśā |
manasā vacasā ceti praṇāmo 'ṣṭāṅga īritaḥ
jānubhyāṃ caiva bāhubhyāṃ śirasā vacasā dhiyā |
pañcāṅgakaḥ praṇāmaḥ syāt pūjāsu pravarāv imau
iti |
garudaṃ dakṣine kṛtvā kuryāt tat-pṛṣṭhato budhaḥ |
avaśyaṃ ca praṇāmāṃs trīn śaktaś ced adhikādhikān
tathā ca nārada-pañcarātre-
sandhiṃ vīkṣya hariṃ cādyaṃ gurūn sva-gurum eva ca |
dvi-catur-viṃśad athavā catur-viṃśat tad-ardhakam |
namet tad-ardham athavā tad-ardhaṃ sarvathā namet
viṣṇu-dharmottare-
devārcā-darśanād eva praṇamen madhusūdanam |
snānāpekṣā na kartavyā dṛṣṭvārcāṃ dvija-sattamaḥ |
devārcā-dṛṣṭa-pūtaṃ hi śuci sarvaṃ prakīrtitam
atha namaskara-māhātmyaṃ
nārasiṃhe-
namaskāraḥ smṛto yajñaḥ sarva-yajñeṣu cottamaḥ |
namaskāreṇa cakena sāṣṭāṅgena hariṃ vrajet
skānde-
daṇḍa-praṇāmaṃ kurute viṣṇave bhakti-bhāvitaḥ |
reṇu-saṅkhyaṃ vaset svarge manvantara-śataṃ naraḥ
tatraiva śrī-brahma-nārada-saṃvāde-
praṇamya daṇḍavad bhūmau namaskāreṇa yo 'rcayet |
sa yāṃ gatim avāpnoti na tāṃ kratu-śatair api |
namaskāreṇa caikena naraḥ puto hariṃ vrajet
tatraiva śrī-sivoma-saṃvāde-
bhūmim āpīḍya jānubhyāṃ śira āropya vai bhuvi |
praṇamed yo hi deveśam so 'śvamedha-phalaṃ labhet
tatraivanyatra-
tīrtha-koṭi-sahasrāṇi tīrtha-koṭi-śatāni ca |
nārāyaṇa-praṇāmasya kālaṃ nārhanti ṣoḍaśīm
śāṭhyenāpi namaskāram kurvataḥ śārṅga-dhanvane |
śataśan mārjitaṃ pāpaṃ tat-kṣanād eva naśyati
reṇu-maṇḍita-gātrasya kaṇā dehe bhavanti yat |
tāvad varṣa-sahasrāṇi viṣṇu-loke mahīyate
viṣṇu-dharmottare-
abhivādyaṃ jagannāthaṃ kṛtārthaś ca tathā bhavet |
namaskāra-kriyā tasya sarva-pāpa-praṇāśinī
jānubhyāṃ caiva pāṇibhyāṃ śirasā ca vicakṣaṇaḥ |
kṛtvā praṇāmaṃ devasya sarvān kāmān avāpnuyāt
viṣṇu-purāṇe [?]-
anādi-nidhanaṃ devaṃ daitya-dānava-dāraṇam |
ye namanti narā nityaṃ na hi paśyanti te yamam
ye janā jagatāṃ nāthaṃ nityaṃ nārāyaṇaṃ dvijāḥ |
namanti na hi te viṣṇoḥ snānād anyatra gāminaḥ
nāradīye --
eko 'pi kṛṣṇāya kṛtaḥ praṇāmo
daśāśvamedhāvabhṛthair na tulyaḥ |
daśāśvamedhī punar eti janma
kṛṣṇa-praṇāmī na punar-bhavāya
hari-bhakti-sudhodaye-
viṣṇor daṇḍa-praṇāmārthaṃ bhaktena patito bhuvi |
patitaṃ pātakaṃ kṛtsnaṃ nottiṣṭhati punaḥ saha
pādme devadūta-vikuṇḍala-saṃvāde-
tapas taptvā naro ghoram araṇye niyatendriyaḥ |
yat phalaṃ samavāpnoti tan natvā garuḍa-dhvajam
kṛtvāpi bahuśaḥ pāpaṃ naro moha-samanvitaḥ |
na yāti narakaṃ natvā sarva-pāpa-haraṃ harim
tatraiva veda-nidhi-stutau
api pāpaṃ durācāraṃ naraṃ tat praṇato hareḥ |
nekṣante kiṅkarā yāmyā ulūkās tapanaṃ yathā
viṣṇu-purāṇe śrī-yamasya nija-bhaṭānuśāsane [ViP 3.7.18]-
harim amara-gaṇārcitāṅghri-padmaṃ
praṇamati yaḥ paramārthato hi martyaḥ |
tam apagata-samasta-pāpa-bandhaṃ
vraja parihṛtya yathāgnim ājya-siktam
brahma-vaivarte-
śaraṇāgata-rakṣaṇodyataṃ
harim īśaṃ praṇamanti ye narāḥ |
na patanti bhavāmbudhau sphuṭaṃ
patitānuddharati sma tān asau
aṣṭama-skandhe ca bali-vākye [BhP 8.23.2] -
aho praṇāmāya kṛtaḥ samudyamaḥ
prapanna-bhaktārtha-vidhau samāhitaḥ |
yal loka-pālais tvad-anugraho 'marair
alabdha-pūrvo 'pasade 'sure 'rpitaḥ
ataiva nārāyaṇa-vyūha-stave -
aho bhāgyam aho bhāgyam aho bhāgyaṃ nṝṇām idam |
yeṣāṃ hari-padābjāgre śiro nyastaṃ yathā tathā
kiṃ ca, nārasiṃhe śrī-yamoktau-
tasya vai narasiṃhasya viṣṇor amita-tejasaḥ |
praṇāmaṃ ye prakurvanti teṣām api namo namaḥ
bhaviṣyottare ca-
viṣṇor deva-jagad-dhātur janārdana-jagat-pateḥ |
praṇāmaṃ ye prakurvanti teṣām api namo namaḥ
iti |
atha praṇāma-nityata
bṛhan-nāradīye lubdhakopākhyānārambhe-
sakṛd vā na named yas tu viṣṇave sarma-kāriṇe |
śavoparaṃ vijānīyāt kadācid api nālapet
kiṃ ca, pādme vaiśākha-māhātmye yama-brāhmaṇa-saṃvāde-
paśyanto bhagavad-dvāraṃ nāma śāstra-paricchadam |
akṛtvā tat-praṇāmādi yānti te narakaukasaḥ
atha namaskara-niṣiddhani
viṣṇu-smṛtau-
janma-prabhṛti yat kiñcit pumān vai dharmam ācaret |
sarvaṃ tan niṣphalaṃ yāty eka-hastābhivādanāt
vārāhe-
vastra-prāvṛta-dehas tu yo naraḥ praṇameta mām |
śvitrī sa jāyate mūrkhah sapta janmāni bhāminī
kiṃ cānyatra-
agre pṛṣṭhe vāma-bhāge samīpe garbha-mandire |
japa-homa-namaskārān na kuryāt keśavālaye
api ca-
sakṛd bhūmau nipatito na śaktaḥ praṇamen muhuḥ |
utthāyotthāya kartavyaṃ daṇḍavat praṇipātanam
iti |
atha pradakṣiṇā
tataḥ pradakṣināṃ kuryād bhaktyā bhagavato hareḥ |
nāmāni kīrtayan śaktau tāṃ ca sāṣṭāṅga-vandanām
pradakṣiṇā-śaṅkhyā
nārasiṃhe-
ekāṃ cāṇḍyāṃ ravau sapta tisro dadyād vināyake |
catasraḥ keśave dadyāt śive tv ardha-pradakṣinām
atha pradakṣiṇā-māhātmyaṃ
vārāhe-
pradakṣiṇāṃ ye kurvanti bhakti-yuktena cetasā |
na te yama-puraṃ yānti yānti puṇya-kṛtāṃ gatim
yas triḥ pradakṣiṇāṃ kuryāt sāṣṭāṅgaka-praṇāmakam |
daśāśvamedhasya phalaṃ prāpnuyān nātra saṃśayaḥ
skānde śrī-brahma-nārada-saṃvāde-
viṣṇor vimānaṃ yaḥ kuryāt sakṛd bhaktyā pradakṣiṇām |
aśvamedha-sahasrasya phalam āpnoti mānavaḥ
tatra caturmasya-māhātmye
catur-vāraṃ bhramībhis tu jagat sarvaṃ carācaram |
krāntaṃ bhavati viprāgrya tat tīrtha-gamanādhikam
tatraivānyatra-
pradakṣiṇāṃ tu yaḥ kuryāt hariṃ bhaktyā samanvitaḥ |
haṃsa-yukta-vimānena viṣṇu-lokaṃ sa gacchati
nārasiṃhe-
pradakṣiṇena caikena deva-devasya mandire |
kṛtena yat phalaṃ nṛṇāṃ tac chṛṇuṣva nṛpātmaja |
pṛthvī-pradakṣiṇa-phalaṃ yat tat prāpya hariṃ vrajet
|
anyatra ca-
evaṃ kṛtvā tu kṛṣṇasya yaḥ kuryād dviḥ pradakṣiṇām |
sapta-dvīpavatī-puṇyaṃ labhate tu pade pade |
paṭhan nāma-sahasraṃ tu nāmāny evātha kevalam
hari-bhakti-sudhodaye-
viṣṇuṃ pradakṣiṇī-kurvāṇ yas tatrāvartate punaḥ |
tad evāvartanaṃ tasya punar nāvartate bhave
bṛhan-nāradīye yama-bhagīratha-saṃvāde-
pradakṣiṇā-trayaṃ kuryād yo viṣṇor manujeśvara |
sarva-pāpa-vinirmukto devendratvaṃ samaśnute
tatraiva pradakṣiṇā-māhātmye sudharmopākhyānārambhe-
bhaktyā kurvanti ye viṣṇoh pradakṣiṇā-catuṣṭayam |
te'pi yanti paraṃ sthānam sarva-lokottamottamam
iti |
tat khyātaṃ yat su-dharmasya pūrvasmin gṛdhra-janmani |
kṛṣṇa-pradakṣiṇābhyāsān mahā-siddhir abhūd iti
atha pradakṣiṇāyaṃ niṣiddhaṃ
viṣṇu-smṛtau-
eka-hasta-praṇāmaś ca ekā caiva pradakṣiṇā |
akāle darśanaṃ viṣṇor hanti puṇyaṃ purā-kṛtam
kiṃ ca-
kṛṣṇasya purato naiva sūryasyaiva pradakṣiṇām |
kuryād bhramarikā-rūpāṃ vaimukhya-padanīṃ prabhoḥ
tathā coktaṃ---
pradakṣiṇāṃ na kartavyaṃ vimukhatvāc ca kāraṇāt
atha karmādy-arpaṇam
tataḥ śrī-kṛṣṇa-pādābje dāsyenaiva samarpayet |
tribhir mantraiḥ sva-karmāṇi sarvāṇy ātmānam apy atha
mantraś ca-
itaḥ pūrvaṃ prāṇa-buddhi-dharmādhikārato jāgrat-svapna-suṣupty-avasthāsu manasā vācā karmaṇā hastābhyāṃ padbhyām udareṇa śiśnā yat smṛtaṃ yad uktaṃ yat kṛtaṃ tat sarvaṃ śrī-kṛṣṇārpaṇaṃ bhavatu svāhā māṃ madīyaṃ ca sakalaṃ haraye samarpayāmīti | oṃ tat sat
iti |
atha tatra karmarpanaṃ
bṛhan-nāradīye-
virāgī cet karma-phale na kiñcid api kārayet |
arpayet sva-kṛtaṃ karma prīyatām iti me hariḥ
ata eva kūrma-purāṇe-
prīṇātu bhagavān īśaḥ karmaṇānena śāśvataḥ |
karoti satataṃ buddhyā brahmārpaṇam idaṃ param
yad vā phalānāṃ sannyāsaṃ prakuryāt parameśvare |
karmaṇām etad apy āhur brahmārpaṇam anuttamam
atha karmārpaṇa-vidhiḥ
dakṣeṇa pāṇinārghya-sthaṃ gṛhītvā culukodakam |
nidhāya kṛṣṇa-pādābja-samīpe prārthayed idam
pāda-traya-kramākrānta trailokeśvara keśava |
tvat-prasādād idaṃ toyaṃ pādyaṃ te'stu janārdana
atha karmarpana-māhātmyaṃ
bṛhan-nāradīye-
para-loka-phala-prepsuḥ kuryāt karmāṇy atandritaḥ |
harer nivedayet tāni tat sarvaṃ tv akṣayaṃ bhavet
ata eva nārāyaṇa-vyūha-stave-
kṛṣṇārpita-phalāḥ kṛṣṇaṃ sva-dharmeṇa yajanti ye |
viṣṇu-bhakty-arthino dhanyās tebhyo 'pīha namo namaḥ
atha svārpaṇa-vidhiḥ
ahaṃ bhagavato 'ṃśo 'smi sadā dāso 'smi sarvathā |
tat-kṛpāpekṣako nityam i ty ātmānaṃ samarpayet
tathā coktaṃ śrī-śaṅkarācārya-pādaiḥ -
saty api bhedāpagame nātha tavāhaṃ na māmakīnas tvam |
sāmudro hi taraṅgaḥ kvacana samudro na tāraṅgaḥ
athātmārpaṇa-māhātmyam
saptama-skandhe śrī-prahlādoktau [BhP 7.6.26] -
dharmārtha-kāma iti yo 'bhihitas tri-varga
īkṣā trayī naya-damau vividhā ca vārtā |
manye tad etad akhilaṃ nigamasya satyaṃ
svātmārpaṇaṃ sva-suhṛdaḥ paramasya puṃsaḥ
ekādaśe śrī-bhagavad-uddhava-saṃvāde [BhP 11.29.34] --
martyo yadā tyakta-samasta-karmā
niveditātmā vicikīrṣito me |
tadāmṛtatvaṃ pratipadyamāno
mayātma-bhūyāya ca kalpate vai
atha japaḥ
japasya purataḥ kṛtvā prāṇāyāma-trayaṃ budhaḥ |
mantrārtha-smṛti-pūrvaṃ ca japed aṣṭottaraṃ śatam |
mūlaṃ lekhyena vidhinā sadaiva japa-mālayā
śaktau'ṣṭādhika-sāhasram japet taṃ cārpayan japam |
prāṇāyāmāṃś ca kṛtvā trīn dadyāt kṛṣṇa-kare jalam
tatra cāyaṃ mantraḥ
guhyātiguhya-goptā tvaṃ gṛhāṇāsmat-kṛtaṃ japam |
siddhir bhavatu me deva tvat-prasādāt tvayi sthite
iti |
japa-prakāro yo 'pekṣyo mālādi-niyamātmakaḥ |
puraścaryā-prasaṅge tu sa vilikhyate'grataḥ
arpitaṃ taṃ ca sañcintya svīkṛtaṃ prabhuṇākhilam |
punaḥ stutvā yathā-śakti praṇamya prārthayed idam // Hbhv_8. 426 //
āgame-
mantra-hīnaṃ kriyā-hīnaṃ bhakti-hīnaṃ janārdana |
yat pūjitaṃ mayā deva paripūrṇaṃ tad astu me
kiṃ ca-
yad dattaṃ bhakti-mātreṇa patraṃ puṣpaṃ phalaṃ jalam |
āveditaṃ nivedyaṃ tu tad gṛhāṇānukampayā
vidhi-hīnaṃ mantra-hīnaṃ yat kiñcid upapāditam |
kriyā-mantra-vihīnaṃ vā tat sarvaṃ kṣantum arhasi
kiṃ ca-
ajñānād athavā jñānād aśubhaṃ yan mayā kṛtam |
kṣantum arhasi tat sarvaṃ dāsyenaiva gṛhāṇa mām
sthitiḥ sevā gatir yātrā smṛtiś cintā stutir vacaḥ |
bhūyāt sarvātmanā viṣṇo madīyaṃ tvayi ceṣṭitam
api ca-
kṛṣṇa rāma mukunda vāmana vāsudeva jagad-guro |
matsya kacchapa nārasiṃha varāha rāghava pāhi mām
deva-dānava-nāradādi-vandya dayā-nidhe |
devakī-suta dehi me tava pāda-bhaktim acalām
śrī-viṣṇu-purāṇe [ViP 1.20.18-19] -
nātha yoni-sahasreṣu yeṣu yeṣu vrajāmy aham |
teṣu teṣv acyutā bhaktir acyute'stu sadā tvayi
yā prītir avivekānāṃ viṣayeṣv anapāyinī |
tvām anusmarataḥ sā me hṛdayān nāpasarpatu
pāṇḍava-gītāyāṃ -
kīṭeṣu pakṣiṣu mṛgeṣu sarīsṛpeṣu
rakṣaḥ-piśāca-manujeṣv api yatra tatra |
jātasya me bhavatu keśava te prasādāt
tvayy eva bhaktir atulāvyabhicāriṇī ca
pādme --
yuvatīnāṃ yathā yūni yūnāṃ ca yuvatau yathā |
mano 'bhiramate tadvan mano 'bhiramatāṃ tvayi
athāparādha-kṣamāpaṇam
tato 'parādhān śrī-kṛṣṇaṃ kṣamā-śīlaṃ kṣamāpayet |
sakāku kīrtayan ślokān uttamān sāmpradāyikān
tathā hi-
aparādha-sahasrāṇi kriyante'harniśaṃ mayā |
dāso 'ham iti māṃ matvā kṣamasva madhusūdana
kiṃ ca-
pratijñā tava govinda na me bhaktaḥ praṇaśyati |
iti saṃsmṛtya saṃsmṛtya prāṇān saṃdhārayāmy aham
athāparādhāḥ
āgame -
yānair vā pādukair vāpi gamanaṃ bhagavad-gṛhe |
devotsavādy-asevā ca apraṇāmas tad-agrataḥ
ucchiṣṭe vāpy aśauce vā bhagavad-vandanādikam |
eka-hasta-praṇāmaś ca tat-purastāt pradakṣiṇam
pāda-prasāraṇaṃ cāgre tathā paryaṅka-bandhanam |
śayanaṃ bhakṣaṇaṃ cāpi mithyā-bhāṣaṇam eva ca
uccair bhāṣā mitho jalpo rodanāni ca vigrahaḥ |
nigrahānugrahau caiva nṛṣu ca krūra-bhāṣaṇam
kambalāvaraṇaṃ caiva para-nindā para-stutiḥ |
aślīla-bhāṣaṇaṃ caiva adho-vāyu-vimokṣaṇam
śaktau gauṇopacāraś ca anivedita-bhakṣaṇam |
tat-tat-kālodbhavānāṃ ca phalādīnām anarpaṇam
viniyuktāvaiśiṣṭhasya pradānaṃ vyañjanādike |
pṛṣṭhīkṛtyāsanaṃ caiva pareṣām abhivādanam
gurau maunaṃ nija-stotraṃ devatā-nindanaṃ tathā |
aparādhās tathā viṣṇor dvātriṃśat parikīrtitāḥ
vārāhe-
dvātriṃśad-aparādhā ye kīrtyante vasudhe mayā |
vaiṣṇavena sadā te tu varjanīyāḥ prayatnataḥ
ye vai na varjayanty etān aparādhān mayoditān |
sarva-dharma-paribhraṣṭāḥ pacyante narake ciram
rājānna-bhakṣaṇaṃ caivam āpady api bhayāvaham |
dhvāntāgāre hareḥ sparśaḥ paraṃ sukṛta-nāśanaḥ
tathaiva vidhim ullaṅghya sahasā sparśanaṃ hareḥ |
dvārodghāṭo vinā vādyaṃ kroḍa-māṃsa-nivedanam
pādukābhyāṃ tathā viṣṇor mandirāyopasarpaṇam |
kukkurocchiṣṭa-kalanaṃ mauna-bhaṅgo 'cyutārcane
tathā pūjana-kāle viḍ-utsargāya sarpaṇam |
śrāddhādikam akṛtvā ca navānnasya ca bhakṣaṇam
adattvā gandha-mālyādi dhūpanaṃ madhughātinaḥ |
akarmaṇy aprasūnena pūjanaṃ ca hares tathā // Hbhv_8. 455 //
akṛtvā danta-kāṣṭhaṃ ca kṛtvā nidhūvanaṃ tathā |
spṛṣṭvā rajasvalāṃ dīpaṃ tathā mṛtakam eva ca
raktaṃ nīlam adhautaṃ ca pārakyaṃ malinaṃ paṭam |
paridhāya mṛtaṃ dṛṣṭvā vimucyāpāna-mārutam
krodhaṃ kṛtvā śmaśānaṃ ca gatvā bhuktāpy ajīrṇa-yuk |
bhakṣayitvā kroḍa-māṃsaṃ pinyākaṃ jāla-pādakam
tathā kusumbha-śākaṃ ca tailābhyaṅgaṃ vidhāya ca |
hareḥ sparśo hareḥ karma-karaṇaṃ pātakāvaham
kiṃ tatraiva-
mama śāstraṃ bahiṣkṛtya asmākaṃ yaḥ prapadyate |
muktvā ca mama śāstrāṇi śāstram anyat prabhāṣase
madyapas tu samāsādya praviśed bhavanaṃ mama
yo me kusumbha-śākena prāpaṇaṃ kurute naraḥ
api ca-
mama dṛṣṭer abhimukhaṃ tāmbūlaṃ carvayet tu yaḥ |
kurūvakaḥ palāśasthaiḥ puṣpaiḥ kuryān mamārcanam
mamārcām āsure kāle yaḥ karoti vimūḍha-dhīḥ |
pīṭhāsanopaviṣṭo yaḥ pūjayed vā nirāsanaḥ
vāma-hastena māṃ dhṛtvā snāpayed vā vimūḍha-dhīḥ |
pūjā paryuṣitaiḥ puṣpaiḥ ṣṭhīvanaṃ garva-kalpanam
tiryak-puṇḍra-dharo bhūtvā yaḥ karoti mamārcanam |
yācitaiḥ patra-puṣpādyair yaḥ karoti mamārcanam
aprakṣālita-pādo yaḥ praviśen mama mandiram |
avaiṣṇavasya pakvānnaṃ yo mahyaṃ vinivedayet
avaiṣṇaveṣu paśyatsu mama pūjāṃ karoti yaḥ |
apūjayitvā vighneśaṃ sambhāṣya ca kapālinam
naraḥ pūjāṃ tu yaḥ kuryāt snapanaṃ ca nakhāmbhasā |
amaunī dharma-liptāṅgo mama pūjāṃ karoti yaḥ
jñeyāḥ pare'pi bahavo 'parādhāḥ sad-asammataiḥ |
ācāraiḥ śāstra-vihita-niṣiddhātikramādibhiḥ |
tatrāpi sarvathā kṛṣṇa-nirmālyaṃ tu na laṅghayet
tathā ca nārasiṃhe śantanuṃ prati nārada-vākyam -
ataḥ paraṃ tu nirmālyaṃ na laṅghaya mahīpate |
narasiṃhasya devasya tathānyeṣāṃ divaukasām
kṛṣṇasya paritoṣepsur na tac-chapatham ācaret |
nānā-devasya nirmālyam upayuñjīta na kvacit
tathā viṣṇu-dharmottare-
āpādy api ca kaṣṭāyāṃ deveśa-śapathaṃ naraḥ |
na karoti hi yo brahmaṃs tasya tuṣyati keśavaḥ
na dhārayati nirmālyam anya-deva-dhṛtaṃ tu yaḥ |
bhuṅkte na cānya-naivedyaṃ tasya tuṣyati keśavaḥ
iti |
athāparādha-śamanam
saṃvatsarasya madhye tu tīrthe śaukarake mama |
kṛtopavāsaḥ snānena gaṅgāyāṃ śuddhim āpnuyāt // Hbhv_8. 475 //
mathurāyāṃ tathāpy evaṃ sāparādhaḥ śuci bhavet // Hbhv_8. 476 //
anayos tīrthayor ekaṃ yaḥ seveta sukṛtī naraḥ |
sahasra-janma-janitān aparādhān jahāti saḥ // Hbhv_8. 477 //
skānde -
ahany ahani yo martyo gītādhyāyaṃ paṭhet tu vai |
dvātriṃśad-aparādhāṃs tu kṣamate tasya keśavaḥ // Hbhv_8. 478 //
tatra kārttika-māhātmye --
tulasyā ropaṇaṃ kāryaṃ śrāvaṇeṣu viśeṣataḥ |
aparādha-sahasrāṇi kṣamate puruṣottamaḥ // Hbhv_8. 479 //
tatraivānyatra -
dvādaśyāṃ jāgare viṣṇor yaḥ paṭhet tulasī-stavam |
dvātriṃśad-aparādhāni kṣamate tasya keśavaḥ // Hbhv_8. 480 //
yaḥ karoti hareḥ pūjāṃ kṛṣṇa-śatrāṅkito naraḥ |
aparādha-sahasrāṇi nityaṃ harati keśavaḥ
atha śeṣa-grahaṇam
tato bhagavatā dattaṃ manyamāno dayālunā |
mahā-prasāda ity uktvā śeṣaṃ śirasi dhārayet
atha nirmālya-dhāraṇa-nityatā
pādme śrī-gautamāmbarīṣa-saṃvāde-
ambarīṣa harer lagnaṃ nīraṃ puṣpaṃ vilepanam |
bhaktyā na dhatte śirasā śvapacād adhiko hi saḥ
atha śrī-bhagavan-nirmālya-māhātmyaṃ
skānde brahma-nārada-saṃvāde-
kṛṣṇottīrṇaṃ tu nirmālyaṃ yasyāṅgaṃ spṛśate mune |
sarva-rogair tathā pāpair mukto bhavati nārada
viṣṇor nirmālya-śeṣeṇa yo gātraṃ parimārjayet |
duritāni vinaśyanti vyādhayo yānti khaṇḍaśaḥ
mukhe śirasi dehe tu viṣṇūttirnaṃ tu yo vahet |
tulasīṃ muni-śārdūla na tasya spṛśate kaliḥ
kiṃ ca-
viṣṇu-mūrti-sthitaṃ puṣpaṃ śirasā yo vahen naraḥ |
aparyūṣita-pāpas tu yāvad yuga-catuṣṭayam
kiṃ kariṣyati su-snāto gaṅgāyāṃ bhūsurottama |
yo vahet śirasā nityaṃ tulasīṃ viṣṇu-sevitāṃ
viṣṇu-pādābja-saṃlagnām aho-rātroṣitāṃ śubhām |
tulasīṃ dhārayed yo vai tasya puṇyam anantakam
aho-ratraṃ śire yasya tulasī viṣṇu-sevitā |
na sa lipyati pāpena padma-patram ivāmbhasā
kiṃ ca-
viṣṇoḥ śiraḥ-paribhraṣṭam bhaktyā yas tulasīṃ vahet |
sidhyānti sarva-kāryāṇi manasā cintitāni ca
api ca-
pramārjayati yo deham tulasyā vaiṣṇavo naraḥ |
sarva-tīrtha-mayaṃ dehaṃ tat-kṣanāt dvija jāyate
gāruḍe-
harer mūrty-avaśeṣaṃ tu tulasī-kāṣṭha-candanam |
nirmālyaṃ tu vahed yas tu koṭi-tīrtha-phalaṃ labhet
nārada-pañcarātre-
bhojananāntaraṃ viṣṇor arpitaṃ tulasī-dalam |
tat-kṣanāt pāpa-nirmoktas cāndrāyaṇa-śatādhikaḥ
kiṃ cānyatra-
kautukaṃ śṛṇu me devi viṣṇor nirmālya-vahninā |
tāpitaṃ nāśam āyāti brahma-hatyādi-pātakam
ekādaśa-skandhe (11.6.46) śrī-bhagavantaṃ praty uddhavoktau-
tvayopayukta-srag-gandha-vāso 'laṅkāra-carcitaḥ |
ucchista-bhojino dāsās tava māyāṃ jayema hi
ata eva skānde śrī-yamasya dūtānuśāsane-
pādodaka-ratā ye ca harer nirmālya-dhārakāḥ |
viṣṇu-bhakti-ratā ye vai te tu tyājyaḥ su-durataḥ
iti |
visarjanaṃ tu cet kāryaṃ visṛjya-varaṇāni tat |
deve tan-mudrayā prārthya devaṃ hṛdi visarjayet
tathā coktaṃ-
pūjito 'si mayā bhaktyā bhagavan kamala-pate |
sa lakṣmīko mama svāntaṃ viśa viśrānti-hetave
prārthyaivaṃ pāduke dattvā saṅgam udvāsayed dharim |
prāṇāyāmaṃ ṣaḍ-aṅgaṃ ca kṛtvā mudrāṃ visarjanīm
atha pūja-vidhi-vivekaḥ
ayaṃ pūja-vidhir mantra-siddhy-arthasya japasya hi |
aṅgaṃ bhaktes tu tan-niṣṭhair nyāsādīn antareṣyate
tatra devalaye pūja nityatvena mahāprabhoḥ |
kāmyatvenāpi gehe tu prāyo nityatayā matā
sevādi-niyamo devālaye devasya ceṣyate |
prāyaḥ sva-gehe svacchanda-sevā sva-vrata-rakṣayā
kiṃ ca viṣṇu-dharmottare-
ghṛtena snapitaṃ devaṃ candanenānulepayet |
sita-jātyāś ca kusumaih pūjayet tad-anantaram
śvetena vastra-yugmena tathā muktā-phalaiḥ śubhaiḥ |
mukhya-karpūra-dhūpena payasā pāyasena ca
padma-sūtrasya varttyā ca ghṛta-dhūpena cāpy atha |
pūjayet sarvathā yatnāt sarva-kāma-pradārcanam
kṛtvemaṃ mucyate rogī rogāt śīghram asaṃśayam |
duḥkhārto mucyate duḥkhād baddho mucyeta bandhanāt
rāja-grastaś ca mucyeta tathā rāja-bhayān naraḥ |
kṣemeṇa gacched adhvānam sarvānartha-vivarjitaḥ
Original text: Haribhaktivilāsa 1-11 · Edition: Haridasa Sastri · Data entry Gaudiya Grantha Mandira · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0