Haribhaktivilāsa 1-11 · Chapter 6
iti śrī-gopāla-bhaṭṭa-vilikhite śrī-bhagavad-bhakti-vilāse
ādhiṣṭhāniko nāma
pañcamo vilāsaḥ
6. Snapanika-Vilasa
ṣaṣṭha-vilāsaḥ
snāpanikaḥ
śrī-caitanya-prasādena tad-rūpaṃ gokulotsavam |
manojñaṃ yaṣṭu-kāmasya mūrty-arcā-vidhir ucyate
svayaṃ vyaktāḥ sthāpanāś ca mūrtayo dvividhā matāḥ |
svayaṃ vyaktāḥ svayaṃ kṛṣṇaḥ sthāpanās tu pratiṣṭhayā
yathā ca pādmottara-khaṇḍe [PadmaP 6.253.4-7]-
śṛṇu devi pravakṣyāmi tad-arcāvasathaṃ hareḥ |
sthāpanaṃ ca svayaṃ vyaktaṃ dvividhaṃ tat prakīrtitam
śilā-mṛd-dāru-lohādyaiḥ kṛtvā pratikṛtiṃ hareḥ |
śrauta-smārtāgama-prokta-vidhinā sthāpanaṃ hi yat
tat sthāpanaṃ iti proktaṃ svayaṃ vyaktaṃ hi me śṛṇu |
yasmin sannihito viṣṇuḥ svam eva nṝṇāṃ bhuvi
pāṣāṇadārvor ātmeśaḥ svayaṃ vyaktaṃ hi tat smṛtam |
durlabhatvāt svayaṃ vyakta-mūrteḥ śrī-vaiṣṇavottamaḥ |
yathāvidhi pratiṣṭhāpya sthāpitāṃ mūrtim arcayet
hari-bhakti-sudhodaye-
naikaṃ sva-vaṃśaṃ tu naras tārayaty akhilaṃ jagat |
arcāyām īpsitaṃ nṝṇāṃ phalaṃ yāgādi-durlabham |
pratimām āśrito 'bhīṣṭa-pradāṃ kalpa-latāṃ yathā
atha-śrī-mūrteḥ prasādanam ātmādi-śuddhayaś ca
śrī-mūrtiṃ kṣālanārhāṃ tu śasta-gandha-jalādinā |
praksālayet tad anyāṃ tu mūla-mantreṇa mārjayet
śrī-mūrti-hṛdayaṃ spṛṣṭvā sva-mantraṃ cāṣṭadhā japet |
evaṃ prasādanaṃ mūrter ātmanas tat-prasādanāt |
śuddhir ekā dvitīyā tu syād avyagratayāpi ca
sthāna-śuddhis tathā dravya-śuddhiś ca likhitā purā |
iti prakāra-bhedena bhavec chuddhi-catuṣṭayam
uktaṃ ca śrī-nāradena-
puṣpeṇāmbu gṛhītvā tu prokṣayete sarva-sādhanam |
mala-snānaṃ tataḥ kuryāt pātre devaṃ nidhāya ca
anyenāpi-
puṣpākṣatādi-dravyānāṃ kuryān mantrādi-śodhanam |
kṣālanenāmbu-lepāder mūrti-śuddiṃ samācaret |
avyagratvenātma-śuddhiṃ ksiti-śuddhiṃ tataś caret
| iti //
mantra-śuddhiṃ parāṃ citta-śuddhiṃ cecchanti kecana |
evaṃ ṣaṭ śuddhayaḥ puṇyāḥ sampradāyānusārataḥ
atha pīṭha-pūjā
tāmrādi-pīṭhe śrī-khaṇḍādyālipte'ṣṭa-dalaṃ likhet |
sakarṇikaṃ trivṛttāḍhyaṃ padmaṃ ṣoḍaśa-keśaram
sadalāgraṃ catuṣkoṇaṃ caturdvāra-vibhūṣitam |
pūjā-yantraṃ samuddhṛtya pīṭhārcāṃ tatra sādhayet
pīṭhe bhagavato vāme śrī-gurūn guru-pādukām |
nāradādīn pūrva-siddhān yajed anyāṃś ca vaiṣṇavān
dakṣiṇe cārcayed durgāṃ gaṇeśaṃ ca sarasvatīm |
tatra prāg-likhita-nyāsasyānusāreṇa pūjayet
madhye ādhāra-śakty-ādīn dharmādīṃś ca vidikṣv atha |
adharmādīṃś catur-dikṣv anantādīn madhyataḥ punaḥ
śaktīr navāṣṭa-patreṣu karṇikāyāṃ ca pūjayet |
tathā tad-upariṣṭhāc ca pīṭha-mantraṃ yathoditam
tat-pīṭhe mūla-mantreṇa śrī-mūrtiṃ sthāpayed atha |
puṣpāñjaliṃ gṛhitveṣṭa-deva-rūpaṃ vicintayet
tataś ca mūla-mantreṇa kṣiptvā puṣpāñjali-trayam |
nijeṣṭa-deva-mūrteś ca param aikyaṃ vibhāvayet
athāvāhanādīni
tato devārcane prauḍha-pādatāyā niṣedhanāt |
bhūmai nihita-pādaḥ san kuryād āvāhanādikam
yac cāvāhyam adhiṣṭhānaṃ tatrāvāhanam ācaret |
śālagrāma-sthāpane ca nāvāhana-visarjane
tathā coktam-
udvāsāvāhane na staḥ sthāvare vai yathā tathā |
śālagrāmārcane naiva hy āvāhana-visarjane
śālagrāme tu bhagavān āvirbhūto yathā hariḥ |
na tathānyatra sūryādau vaikuṇṭhe'pi ca sarvagaḥ
athāvāhanādi-vidhiḥ
āvāhanādi-mudrāś ca saṃdarśyāvāhanaṃ budhaḥ |
tathā saṃsthāpanaṃ sannidhāpanaṃ sannirodhanam
sakalīkaraṇaṃ cāvaguṇṭhanaṃ ca yathāvidhi |
amṛtīkaraṇaṃ kuryāt paramīkaraṇaṃ tathā
tathāvāhanādy-arthaḥ
āgame-
āvāhanaṃ cādareṇa sammukhīkaraṇaṃ prabhoḥ |
bhaktyā niveśanaṃ tasya saṃsthāpana-mudrā-hṛtam
tavāsmīti tvadīyatva-darśanaṃ sannidhāpanam |
kriyā-samāpti-paryantaṃ sthāpanaṃ sannirodhanam
saklaīkaraṇaṃ coktaṃ tat-sarvāṅga-prakāśanam |
ānanda-ghanatātyanta-prakāśo hy avaguṭhanam
amṛtīkaraṇaṃ sarvair evāṅgair avaruddhatā |
paramīkaraṇaṃ nāmābhīṣṭa-sampādanaṃ param
athāvāhana-māhātmyam
nārasiṃhe-
āgaccha narasiṃheti āvāhyākṣata-puṣpakaiḥ |
etāvatāpi rājendra sarva-pāpaiḥ pramucyate
| iti|
nyased yathā-sampradāyaṃ deve'ṅgādīni pūrvavat |
śaṅkha-cakrādikāś cātha mudrā vidvān pradarśayet
tathā ca tattva-sāgare-
āvāhanādi-mudrāś ca darśayitvā tataḥ punaḥ |
aṅga-nyāsaṃ ca devasya kṛtvā mudrāḥ pradarśayet
atha mudrāḥ
āgame-
āvāhanīṃ sthāpanīṃ ca tathānyāṃ sannidhāpanīm |
saṃnirodha-karīṃ cānyāṃ sakalīkaraṇīṃ parām
tathāvaguṇṭhanīṃ paścād amṛtīkaraṇīṃ tathā |
paramīkaraṇaṃ cānyā prāg aṣṭau darśayed imāḥ
śaṅkhaṃ cakraṃ gadāṃ padmaṃ muṣalaṃ śārṅgam eva ca |
khaḍgaṃ pāśāṅkuśī tadvad vainateyaṃ tathaiva ca
śrīvatsa-kaustubhau veṇum abhīti-varadau tathā |
vanamālāṃ tathā mantrī darśayet kṛṣṇa-pūjane
mudrā cāpi prayoktavyā nitya`abilva-phalākṛtiḥ |
ity etāś ca punaḥ saptadaśa mudrāḥ pradarśayet
ganda-digdhau karau kṛtvā mudrāḥ sarvatra yojayet |
yo 'nyathā kurute mūḍho na siddhaḥ phalabhāg bhavet
atha mudrā-māhātmyam
agastya-saṃhitāyām-
etābhiḥ saptadaśabhir mudrābhis tu vicaksaṇaḥ |
yo vai mām arcayen nityaṃ mohayet sa sureśvaram |
drāpayed api viprendra tataḥ prārthitam āpnuyat
krama-dīpikāyāṃ [2.58] bilva-mudrām adhikṛtya -
mano-vāṇī-dehair yad iha ca purā vāpi vihitaṃ
tvamatyā matyā vā tad akhilam asau duṣkṛti-cayam |
imāṃ mudrāṃ jānan kṣapayati naras taṃ sura-gaṇā
namanty asyādhīnā bhavati satataṃ sarva-janatā
athāsanādy-arpaṇam
tato nikṣipya devasyopari puṣpāñjali-trayam |
dattvāsanārthaṃ puspaṃ ca svāgataṃ vidhinācaret
āsanādy-upacāreṣu mudrāḥ ṣoḍaśa darśayet |
prasiddhāḥ padma-svasty-ādyā vidvān ṣoḍaśasu kramāt
śrī-kṛṣṇāyārpayed arghyaṃ pādyam ācamanīyakam |
madhuparkaṃ punaś cācamanīyaṃ ca vidhir yathā
tathā ca smṛty-artha-sāre -
āvāhanāsanaṃ pādyam arghyam ācamanīyakam |
snānam ācamanaṃ vastrācamanaṃ copavītakam
ācamanaṃ gandha-puṣpaṃ dhūpa-dīpaṃ prakalpayet |
naivedyaṃ punar ācāmaṃ natvā stutvā visarjayet
anyatra ca -
ādau puṣpāñjaliṃ dattvā pādārcanam ataḥ param |
pādyam arghaṃ tv ācamanaṃ madhuparkaṃ yathoditam
abhyaṅgodvartane kṛtvā mahā-snānaṃ samācaret |
abhiṣekāṅga-vastraṃ ca dattvā nīrājayed dharim
| iti|
śrī-mūrtau tu śirasy arghyaṃ dadyāt pādyaṃ ca pādayoḥ |
mukhe cācamanīyaṃ trir madhuparkaṃ ca tatra hi
sarveṣv apy upacāreṣu pādyādiṣu pṛthak pṛthak |
ādau puṣpāñjaliṃ kecid icchanti bhagavat-parāḥ
athāsanādy-arpaṇa-māhātmyam
narasiṃha-purāṇe -
dattvāsanam athārghyaṃ ca pādyam ācamanīyakam |
devadevasya vidhinā sarva-pāpaiḥ pramucyate
viṣṇu-dharmottare -
āsanānāṃ pradānena sthānaṃ sarvatra vindati |
godāna-phalam āpnoti tathā pādya-prado naraḥ
tatas tv arhaṇa-dānena sarva-pāpaiḥ pramucyate |
tathaivācamaīyasya dātā brāhamaṇa-sattamāḥ
tīrtha-toyaṃ tathā dattvā devasyācamanaṃ punaḥ |
svarga-lokam avāpnoti sarva-pāpa-vivarjitaḥ |
naras tv ācamanīyasya dātā bhavati nirmalaḥ
madhuparkasya dānena paraṃ padam ihāśnute
viṣṇu-purāṇe (?) ca -
madhuparka-vidhiṃ kṛtvā madhuparkaṃ prayacchati |
brahman sa yāti paramaṃ sthānam etan na saṃśayaḥ
atha snānam
vijñāpya devaṃ snānārthaṃ pāduke purato 'rpayet |
mahā-vidyādinā taṃ ca snāna-sthānaṃ tato nayet
prāgvat tatrāsanaṃ pādyaṃ tatraivācamanīyakam |
nivedya darśayen mudrām amṛtīkaraṇīṃ budhaḥ
śālagrāma-śilā-rūpaṃ tato devaṃ niveśayet |
snāna-pātre nijābhīṣṭāṃ calāṃ śrī-mūrtim eva vā
atha snāna-pātram
skanda-purāṇe -
kṛtvā tāmra-maye pātre yo 'rcayen madhusūdanam |
phalam āpnoti pūjāyāḥ pratyahaṃ śatvārṣikam
yo 'rcayen mādhavaṃ bhaktyā aśvattha-dala-saṃsthitam |
pratyahaṃ labhate puṇyaṃ padma-yuta-samudbhavam
rambhā-dalopari hariṃ kṛtvā yo 'bhyarcayen naraḥ |
varṣāyutaṃ bhavet pītaḥ keśavaḥ priyayā saha
ye paśyanti sakṛd bhaktyā padma-patropari sthitam |
bhaktyā padmālayā-kāntaṃ tair āptaṃ durlabha-phalam
| iti|
tataḥ śaṅkhenābhiṣekaṃ kuryād ghaṇṭādi-niḥsvanaiḥ |
mūlenāṣṭākṣareṇāpi dhūpayann antarāntarā
tatra tu prathamaṃ bhaktyā vidadhīta sugandhibhiḥ |
divyais tailādibhir dravyair abhyaṅgaṃ śrī-hareḥ śanaiḥ
athābhyaṅga-dravyāṇi tan-māhātmyaṃ ca
skande -
mālatī-jātim ādāya sugandhānāṃ tu vā punaḥ
tathānya-puṣpa-jātīnāṃ gṛhītvā bhaktito narāḥ |
ye snāpayanti deveśam utsave vai harer dine
medinī-dāna-tulyaṃ hi phalam uktaṃ svayambhuvā |
yaḥ punaḥ puṣpa-tailena divyauṣadhi-yutena hi
abhyaṅgaṃ kurute viṣṇor madhye kṣiptvā tu kuṅkumam |
romāñcita-tanur bhūtvā priyayā saha mādhavaḥ |
prītyā bibharti svotsaṅge manvantara-śataṃ hariḥ
viṣṇu-dharmottare ca -
gandha-tailāni divyāni sugandhīni śucīni ca |
keśavāya naro dattvā gandharvaiḥ saha modate
atha pañcāmṛta-snapanam
tataḥ śaṅkha-bhṛtenaiva kṣīreṇa snāpayet kramāt |
dadhnā ghṛtena madhunā khaṇḍena ca pṛthak pṛthak
pañcāmṛtādyaiḥ snapanaṃ sadā necchanti tat priyāḥ |
kintu taiḥ kāla-deśādi-viśeṣe kārayanti tat
atha tat-parimāṇam
brahma-purāṇe (?)
devānāṃ pratimā yatra ghṛtābhyaṅgas tato bhavet |
palāni tasya deyāni śraddhayā pañcaviṃśatiḥ
aṣṭottara-pala-śataṃ deyaṃ ca sarvadā |
dve sahasre palānāṃ tu mahā-snāne ca saṅkhyayā
dātavye yena sarvāsu dikṣu niryāti tad-ghṛtam
| iti|
dugdhādāv api saṅkhyeyam evaṃ jñeyā manīṣibhiḥ |
pala-saṅkhyā ca vijñeyā yājñavalkyādi-vākyataḥ
tathā hi -
pañca-kṛṣṇalako māṣas te suvarṇas tu ṣoḍaśa |
suvarṇānāṃ ca catvāraḥ palam ity abhidhīyate
| iti|
kiṃ ca -
snānārthaṃ surabhī-kṣīraṃ mahiṣyādyās tu kutsitāḥ
viṣṇu-dharmottare ca -
śarīra-duḥkha-śamanaṃ mano-duḥkha-vināśanam |
kṣīreṇa snapanaṃ viṣṇoḥ kṣīrābhodhi-pradaṃ tathā
agni-purāṇe -
gavāṃ śatasya viprebhyaḥ samyag-dattasya yat phalam |
ghṛta-prasthena tad viṣṇor labhet snānān na saṃśayaḥ
indradyumnena samprāptā sapta-dvīpā vasundharā |
ghṛtodakena saṃyuktā pratimā snāpitā kila
pratimāsaṃ sitāṣṭamyāṃ ghṛtena jagatāṃ patim |
snāpayitvā samabhyarcya sarva-pāpaiḥ pramucyate
jñānato 'jñānato vāpi yat pāpaṃ kurute naraḥ |
tat kṣālayati sandhyāyāṃ ghṛta-snapana-toṣitaḥ
yeṣu kṣīravahā nadyo pāyasa-kardamāḥ |
tān lokān puruṣā yānti kṣīra-snapanakā hareḥ
viṣṇu-dharme śrī-pulastya-prahlāda-saṃvāde ca -
dvādaśyāṃ pañcadaśyāṃ ca gavyena havisā hareḥ |
snāpanaṃ daitya-śārdūla mahā-pātaka-nāśanam
dadhy-ādīnāṃ vikārāṇāṃ kṣīrataḥ sambhavo yathā |
tathaivāśeṣa-kāmānāṃ kṣīra-snānaṃ tato hareḥ
nārasiṃhe -
payasā yas tu deveśaṃ snāpayed garuḍa-dhvajam |
sarva-pāpa-viśuddhātmā viṣṇu-loke mahīyate
snāpya dadhnā sakṛd viṣṇuṃ nirmalaṃ priya-darśanam |
viṣṇu-lokam avāpnoti sevyamānaḥ surottamaḥ
duḥsvapna-śamanaṃ jñeyam amaṅgalya-vināśanam |
māṅgalya-vṛddhi-daṃ dadhnā snapanaṃ nara-puṅgava
yaḥ karoti harer arcāṃ madhunā snāpitāṃ naraḥ |
agni-loke sa moditvā punar viṣṇu-pure vaset
madhunā snapanaṃ kṛtvā saubhāgyam adhigacchati |
loka-mitrāṇy avāpnoti tathaivekṣu-rasena ca
śrī-dvārakā-māhātmye ca śrī-mārkaṇḍeyendradyumna-saṃvāde -
kṣīra-snānaṃ prakurvanti ye narā viṣṇu-mūrdhani |
tenāśva-medhajaṃ puṇyaṃ bindunā bindunā smṛtam
kṣīrād daśa-guṇaṃ dadhnā ghṛtaṃ tasmād daśottaram |
ghṛtād daśa-guṇaṃ kṣaudraṃ khaṇḍaṃ tasmād daśottaram
puṣpodakaṃ ca gandhodaṃ vardhate ca daśottaram |
mantrodakaṃ ca darbhodaṃ tathaiva nṛpa-sattama
drākṣā-rasaṃ cūta-rasaṃ śata-vāji-makhaiḥ samam |
tathaiva tīrtha-nīraṃ ca phalaṃ yacchati bhūmipa
snāpanaṃ kṛṣṇa-devasya yaḥ karoti sva-śaktitaḥ |
phalam āpnoti tat proktaṃ niṣkāmo muktim āpnuyāt
viṣṇu-dharmottare-
tīrthodakāni puṇyāni svayam ānīya mānavaḥ |
tailasya snapanaṃ dattvā sarva-pāpaiḥ pramucyate
atha snapane dhūpane dhūpana-māhātmyam
skānde -
snāna-kāle tu kṛṣṇasya aguruṃ dahate tu yaḥ |
praviṣṭo nāsikā-randhraṃ pāpaṃ janmāyutaṃ dahet
udvartanaṃ ca tailāder apasāraṇa-kāraṇam |
devasya kārayed dravyair upayuktyair anantaram
athodvartanaṃ tan-māhātmyaṃ ca
nārasiṃhe -
yava-godhūmaiś cūrṇair udvartyoṣṇena vāriṇā |
prakṣālya deva-deveśaṃ vāruṇaṃ lokam āpnuyāt
viṣṇu-dharmottare ca -
go-dhūma-yava-cūrṇais tu tam utsādya janārdanam |
lodhra-cūrṇaka-saṅkīrṇair bala-rūpaṃ tathāpnuyāt
masūra-māsa-cūrṇaṃ ca kuṅkuma-kṣoda-saṃyutam |
nivedya deva-devāya gandharvaiḥ saha modate
vārāhe -
kalāyakasya cūrṇena piṣṭa-cūrṇena vā punaḥ |
tenaivodvartanaṃ kuryād gandha-puṣpaiś ca saṃyutam |
yadīcchet paramāṃ siddhiṃ mama karma-parāyaṇaḥ
| iti|
tataḥ samarpayet kūrcam uṣīrādi-vinirmitam |
malāpakarṣaṇādy-arthaṃ śrīman-mūrty-aṅga-sandhitaḥ
atha kūrcaṃ tan-māhātmyam
viṣṇu-dharmottare -
uṣīra-kūrcakaṃ dattvā sarva-pāpaiḥ pramucyate |
dattvā go-bāla-jaṃ kūrcaṃ sarvāṃs tāpān vyapohati |
dattvā cāmarakaṃ kūrcaṃ śriyam āpnoty anuttamam
atha śuddha-jala-snapanam
tataḥ koṣṇena saṃsnāpya saṃskṛtena sugandhinā |
śītalenāmbunā śaṅkha-bhṛtena snāpayet punaḥ
tad uktam ekādaśa-skandhe [BhP 11.27.30] -
candanośīra-karpūra- kuṅkumāguru-vāsitaiḥ |
salilaiḥ snāpayen mantrair nityadā vibhave sati
atha jala-parimāṇam
bhaviṣye -
snāne pala-śataṃ deyam abhyaṅge pañca-viṃśatiḥ |
palānāṃ dve sahasre tu mahā-snānaṃ prakīrtitam
tatra yājñavalkyaḥ-
na naktodaka-puṣpādyair arcanaṃ snānam arhati
viṣṇuḥ-
na naktaṃ gṛhītodakena daiva-karma kuryāt
hārītaḥ-
rātrāv etā āpo varuṇaṃ prāviśanta
tasmān na rātrau gṛhṇīyāt
atha snapana-māhātmyam
nārasiṃhe-
nirmālaym apanīyātha toyena snāpya keśavam |
narasiṃhākṛtiṃ rājan sarva-pāpaiḥ pramucyate
go-dāna-jaṃ phalaṃ prāpya yānenāmbara-śobhinā |
narasiṃha-puraṃ prāpya modate kālam akṣayam
kiṃ ca-
snāpya toyena bhaktyā tu narasiṃhaṃ narādhipa |
sarva-pāpa-vinirmukto viṣṇu-lokaṃ mahīyate
narasiṃhaṃ tu saṃsnāpya karpūrāguru-vāriṇā |
canddra-loke sa moditvā paścād viṣṇu-puraṃ vaset
kiṃ ca-
kuśa-puṣpodakenāpi viṣṇu-lokam avāpnuyāt |
ratnodakena sāvitraṃ kauveraṃ hema-vāriṇā
viṣṇu-dharmottare -
ratnodaka-pradānena śriyam āpnoty anuttamām |
bījodaka-pradānena kriyā-sāphalyam āpnuyāt
puṣpa-toya-pradānena śrīmān bhavati mānavaḥ |
phala-toya-pradānena saphalāṃ vindate kriyām
hayaśīrṣa-pañcarātre-
sugandhinā yas toyena snāpayej jala-śāyinam |
brahma-lokam avāpnoti yāvad indrāś caturdaśa
gāruḍe -
tulasī-miśra-toyena snāpayanti janārdanam |
pūjayanti ca bhāvena dhanyās te bhuvi mānavāḥ
agni-purāṇe-
mahā-snānena govindaṃ samyak saṃsnāpya mānavaḥ |
yaṃ yaṃ prārthayate kāmaṃ taṃ taṃ prāpnoty asaṃśayaḥ
pādme śrī-pulastya-bhagīratha-saṃvāde-
snānam abhyarcanaṃ yas tu kurute keśave sadā |
tasya puṇyasya yā saṅkhyā nāsti sā jñāne gocarā
viṣṇu-dharmottare -
snānārthaṃ devadevasya yas tu gandhaṃ prayacchati |
bhavanti vaśagās tasya nāryaḥ sarvatra sarvadā
puṣpa-dānāt tathā loke bhavatīha phalānvitaḥ |
dattvā mṛgamada-snānaṃ sarvān kāmān avāpnuyāt
sarvauṣadhi-pradānena vājimedha-phalaṃ labhet |
dattvā jātī-phalaṃ mukhyaṃ saphalāṃ vindati kriyām
atha sarvauṣadhiḥ
murā māsī vacā kuṣṭhaṃ śaileyaṃ rajanī-dvayam |
śaṭī campaka-mustaṃ ca sarvauṣadhi-gaṇaḥ smṛtaḥ
gandhaś cāgame-
gandhaś candana-karpūra-kālāgurubhir īritaḥ
atha śaṅkha-māhātmyam
skānde śrī-brahma-nārada-saṃvāde-
śaṅkha-sthitena toyena yaḥ snāpayati keśavam |
kapilā-śata-dānasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ
śaṅke tīrthodakaṃ kṛtvā yaḥ snāpayati mādhavam |
dvādaśyāṃ bindu-mātreṇa kulānāṃ tārayec chatam
kapilā-kṣīram ādāya śaṅkhe kṛtvā janārdanam |
yaḥ snāpayati dharmātmā yajñāyuta-phalaṃ labhet
anya-go-sambhavaṃ kṣīraṃ śaṅkhe kṛtvā tu nārada |
yaḥ snāpayati deveśaṃ rājasūya-phalaṃ labheet
śaṅkhe kṛtvā ca pānīyaṃ sākṣataṃ kusumānvitam |
snāpayed devadeveśaṃ hanyāt pāpaṃ cirārjitam
sākṣataṃ kusumopetaṃ śaṅkhe toyaṃ sa-candanam |
yaḥ kṛtvā snāpayed devaṃ mama loke vasec ciram
kṣiptvā gandhodakaṃ śaṅkhe yaḥ snāpayati keśavam |
namo nārāyaṇāyeti mucyate yoni-saṅkaṭān
nādyaṃ taḍāgajaṃ vāri vāpī-kūpa-hradādijam |
gāṅgeyaṃ ca bhavet sarvaṃ kṛtaṃ śaṅkhe kali-priya
trailokye yāni tīrthāni vāsudevasya cājñayā |
śaṅkhe tiṣṭhanti viprendra tasmāt śaṅkhaṃ sadārcayet
śaṅkhe kṛtvā tu pānīyaṃ sa-puṣpaṃ satilākṣatam |
arghyaṃ dadāti devasya sa-sāgara-dharā-phalam
arghyaṃ dattvā tu śaṅkhena yaḥ karoti pradakṣiṇam |
pradakṣiṇī-kṛtā tena sapta-dvīpā vasundharā
darśanenāpi śaṅkhasya kiṃ punaḥ sparśane kṛte |
vilayaṃ yānti pāpāni himaṃ sūryodaye yathā
nitye naimittike kāmye snānārcana-vilepane |
śaṅkham udvahate yas tu śvetadvīpe vasec ciram
natvā śaṅkhaṃ kare dhṛtvā mantreṇānena vaiṣṇavaḥ |
yaḥ snāpayati govindaṃ tasya puṇyam anantakam
mantraḥ
tvaṃ purā sāgarotpanno viṣṇunā vidhṛtaḥ kare |
mānitaḥ sarva-devaiś ca pāñcajanya namo 'stu te
tava nādena jīmūtā vitrasyanti surāsurāḥ |
śaśāṅkāyuta-dīptābha pāñcajanya namo 'stu te
garbhā devāri-nārīṇāṃ vilīyante sahasradhā |
tava nādena pātāle pāñcajanya namo 'stu te
vārāhe ca-
dakṣiṇāvarta-śaṅkhena tila-miśrodakena ca |
udake nābhimātre tu yaḥ kuryād abhiṣecanam
prāk srotasi ca nadyāṃ vai naras tv ekāgra-mānasaḥ |
yāvaj jīva-kṛtaṃ pāpaṃ tat-kṣaṇād eva naśyati
dakṣiṇāvarta-śaṅkhena pātre auḍumbare sthitam |
udakaṃ yaḥ pratīccheta śirasā kṛṣṇa-mānasaḥ |
tasya janma-kṛtaṃ pāpaṃ tat-kṣaṇād eva naśyati
āgame-
bṛhattvaṃ snigdhatācchatvaṃ śaṅkhasyeti guṇa-trayam
āvarta-bhaṅga-doṣas tu hema-yogān na jāyate |
nālikāyāṃ svabhāvena yadi chidraṃ bhaven nahi
| iti|
ghaṇṭāvādyaṃ ca nitarāṃ snāna-kāle praśasyate |
yato bhagavato viṣṇos tat sadā paramaṃ priyam
āvāhanārghye dhūpe ca puṣpa-naivedya-yojane |
nityam etāṃ prayuñjīta tan-mantreṇābhimantritām
tan-mantraḥ
jaya-dhvaniṃ tato mantramātaḥ svāhety udīrya ca |
abhyarcya vādayan ghaṇṭāṃ dhūpaṃ nīcaiḥ pradāpayet
pūjā-kālaṃ vinānyatra hitaṃ nāsyāḥ pracālanam |
na tayā ca vinā kuryāt pūjanaṃ siddhi-lālasaḥ
atha ghaṇṭā-māhātmyam
uktaṃ ca skānde śrī-brahma-nārada-saṃvāde-
snānārcana-kriyā-kāle ghaṇṭā-nādaṃ karoti yaḥ |
purato vāsudevasya tasya puṇya-phalaṃ śṛṇu
varṣa-koṭi-sahasrāṇi varṣa-koṭi-śatāni ca |
vasate deva-loke tu apsaro-gaṇa-sevitaḥ
sarva-vādya-mayī ghaṇṭā keśavasya sadā priyā |
vādanāl labhate puṇyaṃ yajña-koṭi-samudbhavam
vāditra-ninadais tūrya-gīta-maṅgala-nisvanaiḥ |
yaḥ snāpayati govindaṃ jīvan-mukto bhaved dhi saḥ
vāditrāṇām abhāve tu pūjā-kāle hi sarvadā |
ghaṇṭā-śabdo naraiḥ kāryaḥ sarva-vādya-mayī yataḥ
sarva-vādya-mayī ghaṇṭā devadevasya vallabhā |
tasmāt sarva-prayatnena ghaṇṭā-nādaṃ tu kārayet
manvantara-sahasrāṇi manvantara-śatāni ca |
ghaṇṭā-nādena deveśaḥ prīto bhavati keśavaḥ
viṣṇu-dharmottare śrī-bhagavat-prahlāda-saṃvāde-
śṛṇu daityendra vakṣyāmi ghaṇṭā-māhātmyam uttamam |
prahlāda tvat-samo nāsti mad-bhakto bhuvana-traye
mama nāmāṅkitā ghaṇṭā purato mama tiṣṭhati |
arcitā vaiṣṇava-gṛhe tatra māṃ viddhi daityaja
vainateyāṅkitāṃ ghaṇṭāṃ sudarśana-yutāṃ yadi |
mamāgre sthāpayed yas tu dehe tasya vasāmy aham
yas tu vādayate ghaṇṭā vainateyena cihnitām |
dhūpe nīrājanae snāne pūjā-kāle vilepane
mamāgre pratyahaṃ vatsa pratyekaṃ labhate phalam |
mamāyutaṃ go-yutaṃ ca cāndrāyaṇa-śatodbhavam
vidhi-bāhya-kṛtā pūjā saphalā jāyate nṝṇām |
ghaṇṭā-nādena tusṭo 'haṃ prayacchāmi svakaṃ padam
nāgāri-cihnitā ghaṇṭā rathāṅgena samanvitā |
vādanāt kurute nāśaṃ janma-mṛtyu-bhayasya ca
garuḍenāṅktāṃ ghaṇṭāṃ dṛṣṭvāhaṃ pratyahaṃ sadā |
prītiṃ karoti daityendra lakṣmīṃ prāpya yathādhanaḥ
dṛṣṭvāmṛtaṃ yathā devāḥ prītiṃ kurvanty aharniśam |
suparṇe ca tathā prītiṃ ghaṇṭā-śikhara-saṃsthite
sva-kareṇa prakurvanti ghaṇṭā-nādaṃ sva-bhaktitaḥ |
madīyārcana-kāle tu phalaṃ koṭy-aindavaṃ kalau
anyatra ca-
ghaṇṭā-daṇḍasya śikhare sa-cakraṃ sthāpayet tu yaḥ |
garuḍaṃ vai priyaṃ viṣṇoḥ sthāpitaṃ bhuvana-trayam
sa-cakra- ghaṇṭā-nādaṃ tu mṛtyu-kāle śṛṇoti yaḥ |
pāpa-koṭi-yutasyāpi naśyanti yama-kiṅkarāḥ
sarve doṣāḥ pralīyante ghaṇṭā-nāde kṛte harau |
devatānāṃ munīndrāṇāṃ pitṝṇām utsavo bhavet
abhāve vainateyasya cakrasyāpi na saṃśayaḥ |
ghaṇṭā-nādena bhaktānāṃ prasādaṃ kurute hariḥ
gṛhe yasmin bhaven nityaṃ ghaṇṭā nāgāri-saṃyutā |
na sarpāṇāṃ bhayaṃ tatra nāgni-vidyut-samudbhavam
yasya ghaṇṭā gṛhe nāsti śaṅkhaś ca purato hareḥ |
kathaṃ bhāgavataṃ nāma gīyate tasya dehinaḥ
| iti|
ato bhagavataḥ prītyai ghaṇṭā śrī-garuḍānvitā |
saṅgṛhyā vaiṣṇavair yatnāc cakreṇopari maṇḍitā
snāne śaṅkhādi-vādyāṃ tu nāma-saṅkīrtanaṃ hareḥ |
gītaṃ nṛtyaṃ purāṇādi-paṭhanaṃ ca praśasyate
atha snāne vādyādi-māhātmyam
skanda-purāṇe-
snāna-kāle tu kṛṣṇasya śaṅkhādīnāṃ tu vādanam |
kurute brahma-loke tu vasate brahma-vāsaram
snāna-kāle tu samprāpte kṛṣṇasyāgre tu nartanam |
gītaṃ caiva punāty atra ṛcoktaṃ vadanena hi
tatraiva śrī-brahma-nārada-saṃvāde-
mṛdaṅga-vādyena yutaṃ paṇavena samanvitam |
arcanaṃ vāsudevasya sa-nṛtyaṃ mokṣadaṃ nṝṇām
gītaṃ vādyaṃ ca nṛtyaṃ ca tathā pustaka-vācanam |
pūjā-kāle tu kṛṣṇasya sarvadā keśava-priyam
nṛtya-vādyādy-abhāve tu kuryāt pustaka-vācanam |
pūjā-kāle tv idaṃ putra sarvadā prīti-dāyakam
pustakasyāpy abhāve tu viṣṇu-nāma-sahasrakam |
stava-rājaṃ mini-śreṣṭha gajendrasya ca mokṣaṇam
pūjā-kāle tu devasya gītā-stotram anusmṛtiḥ |
pañca-staavā mahā-bhāga mahā-prīti-karā hareḥ
vihāya gīta-vādyāni pūjā-kāle sadā hareḥ |
paṭhanīyaṃ mahā-bhaktyā viṣṇor nāma-sahasrakam
dvārakā-māhātmye-
snāna-kāle tu kṛṣṇasya jaya-śabdaṃ karoti yaḥ |
kara-tāḍana-saṃyuktaṃ gītaṃ nṛtyaṃ prakurvate
unmatta-ceṣṭāṃ kurvāṇo hasan jalpan yathecchayā |
nottāna-śāyī bhavati mātur aṅke nareśvara
atha sahasra-nāma-māhātmyam
tatraiva-
snāna-kāle tu devasya paṭhen nāma-sahasrakam |
pratyaksaraṃ labhet puṇyaṃ kapilā-go-śatodbhavam
viṣṇu-dharmottare-
kṛtvā nāma-sahasreṇa stutiṃ tasya mahātmanaḥ |
viyogam āpnoti naraḥ sarvānarthair na saṃśayaḥ
skānde śrī-brahma-nārada-saṃvāde-
viṣṇor nāma-sahasraṃ tu pūjā-kāle paṭhanti ye |
vedānāṃ caiva puṇyānāṃ phalam āpnoti mānavaḥ
ślokenaikena devarṣe sahasra-nāmakasya yat |
paṭhitena phalaṃ proktaṃ na tat kratu-śatair api
mantra-hīnaṃ kriyā-hīnaṃ yat kṛtaṃ pūjanaṃ hareḥ |
paripūrṇaṃ bhavet sarvaṃ sahasra-nāma-kīrtanāt
kiṃ ca-
jñānājñāna-kṛtaṃ pāpaṃ paṭhitvā viṣṇu-sannidhau |
nāmnāṃ sahasraṃ viṣṇos tu prajahāti mahā-rujam
brahma-hatyādi-pāpāni kāma-cāra-kṛtāny api |
vilayaṃ yānti vai nūnam anya-pāpe tu kā kathā
siddhyanti sarva-kāryāṇi manasā cintitāni ca |
yaḥ paṭhet prātar utthāya viṣṇor nāma-sahasrakam
tatraiva śrī-kṛṣṇārjuna-saṃvāde-
adhītās tena vai vedāḥ surāḥ sarva-samarcitāḥ |
nāmnāṃ sahasraṃ yo 'dhīte muktis tasya kare sthitā
kurvat pāpa-sahasrāṇi bhuñjāno 'pi yatas tataḥ |
paṭhen nāma-sahasras tu durgandhaṃ na sa paśyati
muktvā nāma-sahasras tu nānyo dharmo 'sti kaścana |
kalau prāpte guḍākeśa satyam etan mayeritam
yajñair dānais tapabhiś ca stavaiḥ prītir na me'rjuna |
santuṣṭis tu na cānyena vinā nāma-sahasrakam
stavaṃ nāma-sahasrākhyaṃ ye na jānanti vai kalau |
bhramanti te narī̀a loke sarva-dharma-bahiṣkṛtāḥ
stavaṃ nāma-sahasrākhyaṃ likhitaṃ yasya veśmani |
pūjyate mama sānnidhye pūjāṃ gṛhṇāmi tasya vai
yasmin nāma-sahasraṃ me gṛhe tiṣṭhati sarvadā |
likhitaṃ pāṇḍava-śreṣṭha tatra no viśate kaliḥ
tasmāt tvam api kaunteya mad-bhakto man-manā bhava |
paṭhan nāma-sahasraṃ me sarvān kāmān avāpsyasi
aham ārādhitaḥ pūrvaṃ brahmaṇā loka-kartṛṇā |
tato nāma-sahasraṃ me prāptaṃ loka-hitaṃ param
nāradena tataḥ pūrvaṃ prāptaṃ ca parameṣṭhinaḥ |
nāradena tataḥ prokta-vṛṣīṇām ūrdhva-retasām
ṛṣibhis tu mahābāho devaloke prakāśitam |
martya-loke manuṣyāṇāṃ vyāsena paribhāṣitam
tapasogreṇa mahatā śaṅkareṇa mahātmanā |
mat-prasādād anuprāptaṃ guhyānām uttamottamam
dattaṃ bhavānyai rudreṇa nāmnāṃ me hi sahasrakam |
viśrutaṃ triṣu lokeṣu mayā te parikīrtitam
aśeṣārtiharaṃ pārtha mama nāma-sahasrakam |
sadyaḥ prīti-karaṃ puṇyaṃ surāṇām amṛtaṃ yathā
aṣṭādaśa-purāṇānāṃ sārem etad dhanañjaya |
mayoddhṛtya samākhyātaṃ tava nāma-sahasrakam
sahasra-nāma-māhātmyaṃ devo jānāti śaṅkaraḥ |
sahasra-nāma-māhātmyaṃ yaḥ paṭhec chṛṇuyād api |
aparādha-sahasreṇa na sa lipyet kadācana
atha śrī-bhagavad-gītā-māhātmyam
skānde avantī-khaṇḍe śrī-vyāsoktau -
gītā sugītā kartavyā kim anyaiḥ śāstra-vistaraiḥ |
yā svayaṃ padma-nābhasya mukha-padmād viniḥsṛtā
sarva-śāstra-mayī gītā sarva-deva-mayī yataḥ |
sarva-dharma-mayī yasmāt tasmād etāṃ samabhyaset
śālagrāma-śilāgre tu gītādhyāyaṃ paṭhet tu yaḥ |
manvantara-sahasrāṇi vasate brahmaṇaḥ pure
hatvā hatvā jagat sarvaṃ muṣitvā sa-carācaram |
pāpair na lipyate caiva gītādhyāyī kathañcana
teneṣṭaṃ kratubhiḥ sarvair dattaṃ tena gavāyutam |
gītām abhyasyatā nityaṃ tenāptaṃ padam avyayam
gītādhyāyaṃ paṭhed yas tu ślokaṃ ślokārdham eva vā |
bhava-pāpa-vinirmukto yāti viṣṇoḥ paraṃ padam
yo nityaṃ viśva-rūpākhyam adhyāyaṃ paṭhati dvijaḥ |
vibhūtiṃ deva-devasya tasya puṇyaṃ vadāmy aham
vedair adhītair yat puṇyaṃ setihāsaiḥ purātanaiḥ |
ślokenaikena tat puṇyaṃ labhate nātra saṃśayaḥ
ābrahma-stamba-paryantaṃ jagat-tṛptiṃ karoti saḥ |
viśva-rūpaṃ sadādhyāyaṃ vibhūtiṃ ca paṭhet tu yaḥ
ahany ahani yo martyo gītādhyāyaṃ paṭhet tu vai |
dvātriṃśad-aparādhāṃs tu kṣamate tasya keśavaḥ
likhitvā vaiṣṇavānāṃ ca gītā-śāstraṃ prayacchati |
dine dine ca yajate hariṃ cātra na saṃśayaḥ
caturṇām eva vedānāṃ sāram uddhṛtya viṣṇunā |
trailokyasyopakārāya gītā-śāstraṃ prakāśitam
bhāratāmṛta-sarvasvaṃ viṣṇor vaktrād viniḥsṛtam |
gītā-gaṅgodakaṃ pītvā punar janma na vidyate
dharmaṃ cārthaṃ ca kāmaṃ ca mokṣaṃ cāpīcchatā sadā |
śrotavyā paṭhanīyā ca gītā kṛṣṇa-mukhodgatā
yo naraḥ paṭhate nityaṃ gītā-śāstraṃ dine dine |
vimuktaḥ sarva-pāpebhyo yāti viṣṇoḥ paraṃ padam
atha purāṇa-pāṭhādi-māhātmyam
pādme devadūta-vikuṇḍala-saṃvāde [PadmaP 3.31.94-96] -
vicārayanti ye śāstraṃ vedābhyāsa-ratāś ca ye |
purāṇaṃ saṃhitāṃ ye ca śrāvayanti paṭhanti ca
vyākurvanti smṛtiṃ ye ca ye dharma-pratibodhakāḥ |
vedānteṣu niṣaṇṇā ye tair iyaṃ jagatī dhṛtā
tat-tad-abhyāsa-māhātmyaiḥ sarve te hata-kilbiṣāḥ |
gacchanti brahmaṇo lokaṃ yatra moho na vidyate
tatraiva śrī-śivomā-saṃvāde -
antaṃ gato 'pi vedānāṃ sarva-śāstrārtha-vedy api |
puṃso 'śruta-purāṇasya na samyag gati-darśanam
vedārthād adhikaṃ manye purāṇārthaṃ ca bhāmini |
purāṇam anyathā kṛtvā tiryag-yonim avāpnuyāt
bṛhan-nāradīye ca [ṇārP 1.1.57, ?, 60-61] -
purāṇeṣv artha-vādatvaṃ ye vadanti narādhamāḥ |
tair arjitāni puṇyāni kṣayaṃ yānti dvijottamāḥ
purāṇeṣu dvija-śreṣṭhāḥ sarva-dharma-pravaktṛṣu |
pravadanty artha-vādatvaṃ ye te naraka-bhājanāḥ
anāyāsena yaḥ puṇyānīcchatīha dvijottamāḥ |
śrotavyāni bhaktyā tenaiva purāṇāni na saṃśayaḥ
purārjitāni pāpāni naśam āyānti tasya vai |
purāṇa-śravaṇe buddhis tasyaiva bhavati dhruvam
kiṃ ca -
purāṇe vartamāne'pi pāpa-pāśena yantritaḥ |
anādṛtyānya-gāthāsu sakta-buddhiḥ pravartate
atha vastrārpaṇam
snāna-mudrāṃ pradarśyātha śuddha-sūkṣmāṅga-vāsasā |
śanaiḥ saṃmārjya gātrāṇi divye vastre samarpayet
madhya-deśīya-nepathyādy-anusāreṇa bhaktitaḥ |
ke'py atra kañcukosṇīṣādy-ambarāṇy arpayanti ca
tathā ca matsye-
tat-tad-deśīya-bhūṣāḍhyāṃ tat-tan-mūrtiṃ ca kārayet
ekādaśa-skandhe [BhP 11.27.32] -
alaṅkurvīta sa-prema mad-bhakto māṃ yathocitam
bhaviṣye ca-
vāsobhiḥ pūjayed viṣṇuṃ yny evātma-priyāṇi tu |
tathānyaiś ca śubhiar divyair arcayec ca dukūlaiḥ
vāsāṃsi ca vicitrāṇi sāravanti śucīni ca |
dhūpitāni harer dadyāt vikeśāni navāni ca
//
bhūṣayed bahubhir vastrair vicitraiḥ kañcukādibhiḥ |
bhogānantaram eveti bahūnāṃ sammataṃ satām
atha śrīmad-aṅga-mārjana-māhātmyam
dvārakā-māhātmye-
kṛṣṇaṃ snānārdra-gātraṃ tu vastreṇa parimārjati |
tasya lakṣārjitasyāpi bhavet pāpasya mārjanam
atha vastrārpaṇa-māhātmyam
nārasiṃhe-
vastrābhyām acyutaṃ bhaktyā paridhāpya vicitritam |
soma-loke vasitvā tu viṣṇu-loke mahīyate
skānde śrī-śivomā-saṃvāde-
vastrāṇi supavitrāṇi sāravanti mṛdūni ca |
rūpavanti harer dattvā sadaśāni navāni ca
yāvad vastrasya tantunā parimāṇaṃ bhavaty atha |
tāvad varṣa-sahasrāṇi viṣṇu-loke mahīyate
viṣṇu-dharmottare [3.341.176-178]-
rāṅkavasya pradānena sarvān kānām avāpnuyāt* |
kārpāsikaṃ vastra-yugaṃ yaḥ pradadyāj janārdane
yāvanti tasya tantūni hasta-mātra-mitāni tu |
tāvad varṣa-sahasrāṇi viṣṇu-loke mahīyate
mahārghatā yathā tasya sādhu-deśodbhavo yathā |
sūkṣmatā ca yathā viprās tathā proktaṃ phalaṃ mahat
kiṃ ca tatraivānyatra [3.341.179-185]-
śukla-vastra-pradānena śriyam āpnoty anuttamām |
mahā-rajana-raktena saubhāgyaṃ mahad aśnute
tathā kuṅkuma-raktena strīṇāṃ vallabhatāṃ vrajet |
nīlī-raktaṃ vinā raktaṃ śeṣa-raṅgair dvijottamāḥ |
dattvā bhavati dharmātmā sarva-vyādhi-vivarjitaḥ
kauśeyāni ca vastrāṇi sumṛdūni laghūni ca |
yaḥ prayacchati devāya so 'śvamedha-phalaṃ labhet
rāṅkavā mṛga-lomyāś ca kadalyāś ca tathā śubhā |
yo dadyād deva-devāya so 'śvamedha-phalaṃ labhet
nānā-bhakti-vicitrāṇi cīrajāni navāni ca |
dattvā vāsāṃsi śubhrāṇi rājasūya-phalaṃ labhet
dvārakā-māhātmye ca-
nānā-deśa-samudbhūtaiḥ suvastraiś ca sukomalaiḥ |
dhūpayitvā subhaktyā ca pradhāpayati mādhavam |
manvantarāṇi vasate tantu-saṃkhyaṃ harer gṛhe
atha vastrārpaṇe niṣiddham
viṣṇu-dharmottare-
nīlī-raktaṃ tathā jīrṇaṃ vastram anya-dhṛtaṃ tathā |
deva-devāya yo dadyāt sa tu pāpair hi yujyate
atrāpavādaḥ
tatraiva-
āvike paṭṭa-vastre ca nīlī-rāgo na duṣyati
atha yajñopavītam
vastrasyārpaṇa-mudrāṃ ca pradarśya paridhāpya tat |
upavītaṃ samārpyātha tan-mudrāṃ ca pradarśayet
athopavītārpaṇa-māhātmyam
trivṛt śuklaṃ ca pītaṃ ca paṭṭa-sūtrādi-nirmitam |
yajñopavītaṃ govinde dattvā vedāntago bhavet
nandi-purāṇe-
yajñopavīta-dānena surebhyo brāhmaṇāya vā |
bhaved vidvāṃś caturvedī śuddha-dhīr nātra saṃśayaḥ
atha pādya-tilakācamanāni
atha pādyaṃ nivedyādāv ūrdhva-puṇḍraṃ manoharam |
nirmāya bhāle kṛṣṇasya dadyād ācamanaṃ tataḥ
atha bhūṣaṇam
tato devāya divyāni bhūṣaṇāni nivedya ca |
paridhāpya yathā-yuktaṃ tan-mudrāṃ ca pradarśayet
atha bhūṣaṇārpaṇa-māhātmyam
skānde śivomā-saṃvāde-
maṇi-mauktika-saṃyuktaṃ dattvābharaṇam uttamam |
sva-śaktyā bhūṣaṇaṃ dattvā agniṣṭoma-phalaṃ labhet
kiṃ ca--
guñjā-mātraṃ suvarṇasya yo dadyād viṣṇu-mūrdhani |
indrasya bhavane tiṣṭhed yāvad āhūta-samplavam
tasmād ābharaṇaṃ devi dātavyaṃ viṣṇave sadā |
nārāyaṇo bhavet prīto bhaktyā paramayā mubhe
nandi-purāṇe-
alaṅkāraṃ tu yo dadyād viprāyātha surāya vā |
sa gacched vāruṇaṃ lokaṃ nānābharaṇa-bhūṣitaḥ |
jātaḥ pṛthivyāṃ kāena bhaved dvīpa-patir nṛpaḥ
viṣṇu-dharmottare-
karṇābharaṇa-dānena bhavec chruti-dharo naraḥ |
aśvamedham avāpnoti saubhāgyaṃ cāpi vindati
karṇapūra-pradānena śrutiṃ sarvatra vindati
mūrdhābharaṇa-dānena bhūr dhanyo bhūtale bhavet |
catuḥ-samudra-valayāṃ praśāsti ca vasundharām
tatraiva tṛtīya-khaṇḍe-
vibhūṣaṇa-pradānena mūrdhanyo bhūtale bhavet |
ramyāṇi ratna-citrāṇi saurvarṇāni dvijottamāḥ
dattvābharaṇa-jātāni rājasūya-phalaṃ labhet |
pādāṅgulīya-dānena guhyakādhipatir bhavet
pādābharaṇa-dānena sthānaṃ sarvatra vindati
śroṇī-sūtra-pradānena mahīṃ sāgara-mekhalām |
praśāsti nihatāmitro nātra kāryā vicāraṇā
saubhāgyaṃ mahad āpnoti kiṅkiṇīṃ pradadad dhareḥ |
hastāṅgulīya-dānena paraṃ saubhāgyam āpnuyāt
tathaivāṅgada-dānena rājā bhavati bhūtale |
keyūra-dānād bhavati śatur-pakṣa-kṣayaṅkaraḥ
graiveyakāṇi dattvā ca sarva-śāstrārthavid bhavet |
nāryaś ca vaśagās tasya bhavati dvija-puṅgavāḥ
dattvā pratisarān mukhyān na bhūtair abhibhūyate
kiṃ ca tatraiva-
kṛtrimaṃ ca pradātavyaṃ tathaivābharaṇaṃ divjāḥ |
pratirūpa-kṛtaṃ dattvā kṣipraṃ puṣṭyā prayujyate
pādme-
śaṅkha-cakra-gadādīni pādādy-avayaveṣu ca |
sauvarṇābharaṇaṃ kṛtvā viṣṇu-loke mahīyate
nārasiṃhe-
suvarṇābharaṇair divyair hāra-keyūra-kuṇḍalaiḥ |
mukuṭaiḥ kaṭakādyaiś ca yo viṣṇuṃ pūjayen naraḥ
sarva-pāpa-vinirmuktaḥ sarva-bhūṣaṇa-bhūṣitaḥ |
indra-loke vased dhīmān yāvad indraś caturdaśa
garuḍa-purāṇe-
yasyārcā tiṣṭhate viṣṇor hema-bhūṣaṇa-bhūṣitā |
ratnair muktāviśeṣeṇa ahany ahani vāsava
kalpa-koṭi-sahasrāṇi tasya vai bhuvane hareḥ |
vāso bhavati devendra kathitaṃ brahmaṇā mama
yaḥ paśyati naraḥ kṛṣṇaṃ hema-bhūṣaṇa-bhūṣitam |
sakṛd bhaktyā kalau śakra punāty āsaptamaṃ kulam
| iti|
bahulaṃ bhūṣaṇaṃ bhogāt paścād evānulepanam |
puṣpaṃ cecchanti santo 'nulepanārcānubhūṣaṇam
samprārthyātha prabhuṃ prāgvat nivedya śuci-pāduke |
vādya-gītātapatrānyaiḥ pūjā-sthānaṃ punar nayet
prāgvad dattvāsanādīni gandhaṃ tan-mudrayārpayet |
śaṅkhe nidhāya tulasī-dalenaivātha candanam
atha gandhaḥ
āgame-
candanāguru-karpūra-paṅkaṃ gandham ihocyate
gāruḍe-
kastūrikāyā dvau bhāgau catvāraś candanasya tu |
kuṅkumasya trayaś caikaḥ śaśinaḥ syāc catuḥsamam
karpūraṃ candanaṃ darpaḥ kuṅkumaṃ ca catuḥsama |
sarvaṃ gandham iti proktaṃ samasta-sura-vallabham
vārāhe-
karpūraṃ kuṅkumaś caiva varaṃ tagaram eva ca |
rasyaṃ ca candanaṃ caiva aguruṃ guggulaṃ tathā |
etair vilepanaṃ dadyāt śubhaṃ cāru vicakṣaṇaḥ
viṣṇu-dharmottarāgni-purāṇayoḥ-
sugandhaiś ca murāmāṃsī-karpūrāguru-candanaiḥ |
tathānyaiś ca śubhair dravyair arcayej jagatī-patim
vaśiṣṭha-saṃhitāyām-
karpūrāguru-miśreṇa candanenānulepayet |
mṛga-darpaṃ viśeṣeṇa abhīṣṭaṃ cakra-pāṇinaḥ
skānde śrī-brahma-nārada-saṃvāde-
gandhebhyaś candanaṃ puṇyaṃ candanād agurur varaḥ |
kṛṣṇāgurus tataḥ śreṣṭhaḥ kuṅkumaṃ tu tato 'dhikam
viṣṇu-dharmottare-
na dātavyaṃ dvija-śreṣṭha ato 'nyad anulepanam |
anulepana-mukhyaṃ tu candanaṃ parikīrtitam
nāradīye-
yathā viṣṇoḥ sadābhīṣṭaṃ naivedyaṃ śāli-sambhavam |
śukenoktaṃ purāṇe ca tathā tulasi-candanam
agastya-saṃhitāyāṃ ca-
saṃghṛṣya tulasī-kāṣṭhaṃ yo dadyād rāma-mūrdhani |
karpūrāguru-kastūrī-kuṅkumaṃ na ca tat-samam
athānulepana-māhātmyam
skānde brahma-nārada-saṃvāde śaṅkha-māhātmye-
vilepayanti deveśaṃ śaṅkhe kṛtvā tu candanam |
paramātmā parāṃ prītiṃ karoti śatvārṣikīm
gāruḍe-
tulasī-dala-lagnena candanena janārdanam |
vilepayanti yo nityaṃ labhate vāñchitaṃ phalam
nārasiṃhe-
kuṅkumāguru-śrīkhaṇḍa-kardamair acyutākṛtim |
vilipya bhaktyā rājendra kalpa-koṭiṃ vased divi
viṣṇu-dharmottarāgni-purāṇayoḥ-
candanāguru-karpūra-kuṅkumośīra-padmakaiḥ |
anulipto harir bhaktyā varān bhogān prayacchati
kāleyakaṃ turuṣkaṃ ca rakta-candanam uttamam
nṛṇāṃ bhavanti dattāni puṇyāni puruṣottama
viṣṇu-dharmottare-
candanenānulepyainaṃ candra-loka avāpnuyāt |
śārīrair mānasair duḥkhais tathaiva ca vimucyate
kuṅkumenānulepyainaṃ sūrya-loke mahīyate |
saubhāgyam uttamaṃ loke tathā prāpnoti mānavaḥ
karpūreṇānulpiyainaṃ vāruṇaṃ lokam āpnuyāt |
śārīrair mānasair duḥkhais tathaiva ca vimucyate
dattvā mṛgamadaṃ mukhyaṃ yaśasā ca virājate |
dattvā jāta-phala-kṣodaṃ kriyā-sāphalyam aśnute
ramyeṇāguru-sāreṇa anulipya janārdanam |
saubhāgyam atulaṃ loke balaṃ prāpnoti cottamam
tathā bakula-niryāsair agniṣṭoma-phalaṃ labhet |
bakulāguru-miśreṇa candanena sugandhinā |
samālipya jagannāthaṃ puṇḍarīka-phalaṃ labhet
ekīkṛtya tu sarvāṇi samālipya janārdanam |
aśvamedhasya mukhyasya phalaṃ prāpnoty asaṃśayam
yo 'nulimpeta deveśaṃ kīrtitair anulepanaiḥ |
pārthivādyāni yāvanti paramāṇūni tatra vai
tāvad abdāni lokeṣu kāmacārī bhavaty asau |
keśa-saugandhya-jananaṃ kṛtvā mṛgamadaṃ naraḥ
sarva-kāma-samṛddhasya yajñasya phalam aśnute
yaḥ prayacchati gandhāni gandha-yuktī-kṛtāni ca |
gandharvatvaṃ dhruvaṃ tasya saubhāgyaṃ tathottamam
atha śrī-tulasī-kāṣṭha-candana-māhātmyam
gāruḍe śrī-nārada-dhundhumāra-nṛpa-saṃvāde-
yo dadāti harer nityaṃ tulasī-kāṣṭha-candanam |
yugāni vasate svarge hy anantāni narottama
mahā-viṣṇau kalau bhaktyā dattvā tulasī-candanam |
yo 'rcayen mālatī-puṣpair na bhūya-stanapo bhavet
tulasī-kāṣṭha-sambhūtaṃ candanam yacchato hareḥ |
nirdahet pātakaṃ sarvaṃ pūrva-janma-śataiḥ kṛtam
sarveṣām api devānāṃ tulasī-kāṣṭha-candanam |
pitṝṇāṃ ca viśeṣeṇa sadābhīṣṭaṃ harer yathā
mṛtyu-kāle tu samprāpte tulasī-kāṣṭha-candanam |
bhavate yasya dehe tu harir bhūtvā hariṃ vrajet
tāvan malaya-jaṃ viṣṇor bhāti kṛṣṇāgurur nṛpa |
yāvan na dṛśyate puṇyaṃ tulasī-kāṣṭha-candanam
tāvat kastūrikāmodaḥ karpūrasya sugandhinā |
yāvan na dīyate viṣṇos tulasī-kāṣṭha-candanam
kalau yacchanti ye viṣṇau tulasī-kāṣṭha-candanam |
dhundhumāra na vai martyāḥ punar āyānti te bhuvi
yo hi bhāgavato bhūtvā kalau tulasī-candanam |
nārpayati sadā viṣṇor na sa bhāgavato naraḥ
prahlāda-saṃhitāyāṃ-
na tena sadṛśo loke vaiṣṇavo vidyate bhuvi |
yaḥ prayacchati kṛṣṇāya tulasī-kāṣṭha-candanam
tulasī-dāru-jātena candanena kalau naraḥ |
vilipya bhaktito viṣṇuṃ ramate sannidhau hareḥ
//
tulasī-kāṣṭha-jātena candanena vilepanam |
yaḥ kuryād viṣṇu-toṣāya kapilāgo-phalaṃ labhet
tulasī-kāṣṭha-sambhūtaṃ candanaṃ yas tu sevate |
mṛtyu-kāle viśeṣeṇa kṛta-pāpo 'pi mucyate
yo dadāti pitṝṇāṃ tu tulasī-kāṣṭha-candanam |
teṣāṃ sa kurute tṛptiṃ śrāddhe vai śatavārṣikīm
viṣṇu-dharmottare ca-
tulasī-candanāktāṅgaḥ kurute kṛṣṇa-pūjanam |
pūjanena dinaikena labhate śata-vārṣikīm
vilepanārthaṃ kṛṣṇasya tulasī-kāṣṭha-candanam |
mandire vasate yasya tasya puṇya-phalaṃ śṛṇu
tila-prasthāṣṭakaṃ dattvā yat puṇyaṃ cottarāyaṇe |
tat tulyaṃ jāyate puṇyaṃ prasādāc cakra-pāṇinaḥ
| iti|
deyaṃ malayajābhāve śītalatvāt kadambajam |
yathā kiñcit sugandhitvāc candanaṃ deva-dārujam
gāruḍe-
harer malayajaṃ śreṣṭham abhāve devadārujam
athānulepe niṣiddhāni
viṣṇu-dharmottare-
dāridryaṃ padmakaṃ kuryād asvāsthyaṃ rakta-candanam |
uśīraṃ citta-vibhraṃśam anye kuryur upadravam
| iti|
padmakādi na dātavyam aihikaṃ hīcchatā sukham |
mukhyālābhe tu tat sarvaṃ dātavyaṃ bhagavat-paraiḥ
tato bhagavataḥ kuryād anulepād anantaram |
vidvān vicitrair vyajanaiś cāmarair api vījanam
vījana-māhātmyaṃ ca
viṣṇu-dharmottare-
anulipya jagannāthaṃ tāla-vṛntena vījayet |
vāyu-lokam avāpnoti puruṣas tena karmaṇā
cāmarair vījayed yas tu devadevaṃ janārdanam |
tila-prastha-pradānasya phalam āpnoty asaṃśayam
vyajanenātha vastreṇa subhaktyā mātariśvana |
devadevasya rājendra kurute tāpa-vāraṇam
tat-kule yama-loke tu śamate nārako daraḥ |
vāyu-lokān mahīpāla na cyutir vidyate punaḥ
calac-cāmara-vātena kṛṣṇaṃ santoṣayen naraḥ
tasyottamāṅgaṃ deveśa stuvate sva-mukhena vai |
uṣṇa-kāle tv idaṃ jñeyaṃ yat santaḥ pauṣa-māghayoḥ |
śītalatvān malayajam api naivārpayanti hi
tathā coktam-
na śīte śītalaṃ deyam
Original text: Haribhaktivilāsa 1-11 · Edition: Haridasa Sastri · Data entry Gaudiya Grantha Mandira · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0