Language

ENहिગુ
Scripture Library

Haribhaktivilāsa 1-11 · Chapter 6

6.1

iti śrī-gopāla-bhaṭṭa-vilikhite śrī-bhagavad-bhakti-vilāse
ādhiṣṭhāniko nāma
pañcamo vilāsaḥ
6. Snapanika-Vilasa
ṣaṣṭha-vilāsaḥ
snāpanikaḥ
śrī-caitanya-prasādena tad-rūpaṃ gokulotsavam |
manojñaṃ yaṣṭu-kāmasya mūrty-arcā-vidhir ucyate

6.2

svayaṃ vyaktāḥ sthāpanāś ca mūrtayo dvividhā matāḥ |
svayaṃ vyaktāḥ svayaṃ kṛṣṇaḥ sthāpanās tu pratiṣṭhayā

6.3

yathā ca pādmottara-khaṇḍe [PadmaP 6.253.4-7]-
śṛṇu devi pravakṣyāmi tad-arcāvasathaṃ hareḥ |
sthāpanaṃ ca svayaṃ vyaktaṃ dvividhaṃ tat prakīrtitam

6.4

śilā-mṛd-dāru-lohādyaiḥ kṛtvā pratikṛtiṃ hareḥ |
śrauta-smārtāgama-prokta-vidhinā sthāpanaṃ hi yat

6.5

tat sthāpanaṃ iti proktaṃ svayaṃ vyaktaṃ hi me śṛṇu |
yasmin sannihito viṣṇuḥ svam eva nṝṇāṃ bhuvi

6.6

pāṣāṇadārvor ātmeśaḥ svayaṃ vyaktaṃ hi tat smṛtam |
durlabhatvāt svayaṃ vyakta-mūrteḥ śrī-vaiṣṇavottamaḥ |
yathāvidhi pratiṣṭhāpya sthāpitāṃ mūrtim arcayet

6.7

hari-bhakti-sudhodaye-
naikaṃ sva-vaṃśaṃ tu naras tārayaty akhilaṃ jagat |
arcāyām īpsitaṃ nṝṇāṃ phalaṃ yāgādi-durlabham |
pratimām āśrito 'bhīṣṭa-pradāṃ kalpa-latāṃ yathā

6.8

atha-śrī-mūrteḥ prasādanam ātmādi-śuddhayaś ca
śrī-mūrtiṃ kṣālanārhāṃ tu śasta-gandha-jalādinā |
praksālayet tad anyāṃ tu mūla-mantreṇa mārjayet

6.9

śrī-mūrti-hṛdayaṃ spṛṣṭvā sva-mantraṃ cāṣṭadhā japet |
evaṃ prasādanaṃ mūrter ātmanas tat-prasādanāt |
śuddhir ekā dvitīyā tu syād avyagratayāpi ca

6.10

sthāna-śuddhis tathā dravya-śuddhiś ca likhitā purā |
iti prakāra-bhedena bhavec chuddhi-catuṣṭayam

6.11

uktaṃ ca śrī-nāradena-
puṣpeṇāmbu gṛhītvā tu prokṣayete sarva-sādhanam |
mala-snānaṃ tataḥ kuryāt pātre devaṃ nidhāya ca

6.12

anyenāpi-
puṣpākṣatādi-dravyānāṃ kuryān mantrādi-śodhanam |
kṣālanenāmbu-lepāder mūrti-śuddiṃ samācaret |
avyagratvenātma-śuddhiṃ ksiti-śuddhiṃ tataś caret

6.13

| iti //
mantra-śuddhiṃ parāṃ citta-śuddhiṃ cecchanti kecana |
evaṃ ṣaṭ śuddhayaḥ puṇyāḥ sampradāyānusārataḥ

6.14

atha pīṭha-pūjā
tāmrādi-pīṭhe śrī-khaṇḍādyālipte'ṣṭa-dalaṃ likhet |
sakarṇikaṃ trivṛttāḍhyaṃ padmaṃ ṣoḍaśa-keśaram

6.15

sadalāgraṃ catuṣkoṇaṃ caturdvāra-vibhūṣitam |
pūjā-yantraṃ samuddhṛtya pīṭhārcāṃ tatra sādhayet

6.16

pīṭhe bhagavato vāme śrī-gurūn guru-pādukām |
nāradādīn pūrva-siddhān yajed anyāṃś ca vaiṣṇavān

6.17

dakṣiṇe cārcayed durgāṃ gaṇeśaṃ ca sarasvatīm |
tatra prāg-likhita-nyāsasyānusāreṇa pūjayet

6.18

madhye ādhāra-śakty-ādīn dharmādīṃś ca vidikṣv atha |
adharmādīṃś catur-dikṣv anantādīn madhyataḥ punaḥ

6.19

śaktīr navāṣṭa-patreṣu karṇikāyāṃ ca pūjayet |
tathā tad-upariṣṭhāc ca pīṭha-mantraṃ yathoditam

6.20

tat-pīṭhe mūla-mantreṇa śrī-mūrtiṃ sthāpayed atha |
puṣpāñjaliṃ gṛhitveṣṭa-deva-rūpaṃ vicintayet

6.21

tataś ca mūla-mantreṇa kṣiptvā puṣpāñjali-trayam |
nijeṣṭa-deva-mūrteś ca param aikyaṃ vibhāvayet

6.22

athāvāhanādīni
tato devārcane prauḍha-pādatāyā niṣedhanāt |
bhūmai nihita-pādaḥ san kuryād āvāhanādikam

6.23

yac cāvāhyam adhiṣṭhānaṃ tatrāvāhanam ācaret |
śālagrāma-sthāpane ca nāvāhana-visarjane

6.24

tathā coktam-
udvāsāvāhane na staḥ sthāvare vai yathā tathā |
śālagrāmārcane naiva hy āvāhana-visarjane

6.25

śālagrāme tu bhagavān āvirbhūto yathā hariḥ |
na tathānyatra sūryādau vaikuṇṭhe'pi ca sarvagaḥ

6.26

athāvāhanādi-vidhiḥ
āvāhanādi-mudrāś ca saṃdarśyāvāhanaṃ budhaḥ |
tathā saṃsthāpanaṃ sannidhāpanaṃ sannirodhanam

6.27

sakalīkaraṇaṃ cāvaguṇṭhanaṃ ca yathāvidhi |
amṛtīkaraṇaṃ kuryāt paramīkaraṇaṃ tathā

6.28

tathāvāhanādy-arthaḥ
āgame-
āvāhanaṃ cādareṇa sammukhīkaraṇaṃ prabhoḥ |
bhaktyā niveśanaṃ tasya saṃsthāpana-mudrā-hṛtam

6.29

tavāsmīti tvadīyatva-darśanaṃ sannidhāpanam |
kriyā-samāpti-paryantaṃ sthāpanaṃ sannirodhanam

6.30

saklaīkaraṇaṃ coktaṃ tat-sarvāṅga-prakāśanam |
ānanda-ghanatātyanta-prakāśo hy avaguṭhanam

6.31

amṛtīkaraṇaṃ sarvair evāṅgair avaruddhatā |
paramīkaraṇaṃ nāmābhīṣṭa-sampādanaṃ param

6.32

athāvāhana-māhātmyam
nārasiṃhe-
āgaccha narasiṃheti āvāhyākṣata-puṣpakaiḥ |
etāvatāpi rājendra sarva-pāpaiḥ pramucyate

6.33

| iti|
nyased yathā-sampradāyaṃ deve'ṅgādīni pūrvavat |
śaṅkha-cakrādikāś cātha mudrā vidvān pradarśayet

6.34

tathā ca tattva-sāgare-
āvāhanādi-mudrāś ca darśayitvā tataḥ punaḥ |
aṅga-nyāsaṃ ca devasya kṛtvā mudrāḥ pradarśayet

6.35

atha mudrāḥ
āgame-
āvāhanīṃ sthāpanīṃ ca tathānyāṃ sannidhāpanīm |
saṃnirodha-karīṃ cānyāṃ sakalīkaraṇīṃ parām

6.36

tathāvaguṇṭhanīṃ paścād amṛtīkaraṇīṃ tathā |
paramīkaraṇaṃ cānyā prāg aṣṭau darśayed imāḥ

6.37

śaṅkhaṃ cakraṃ gadāṃ padmaṃ muṣalaṃ śārṅgam eva ca |
khaḍgaṃ pāśāṅkuśī tadvad vainateyaṃ tathaiva ca

6.38

śrīvatsa-kaustubhau veṇum abhīti-varadau tathā |
vanamālāṃ tathā mantrī darśayet kṛṣṇa-pūjane

6.39

mudrā cāpi prayoktavyā nitya`abilva-phalākṛtiḥ |
ity etāś ca punaḥ saptadaśa mudrāḥ pradarśayet

6.40

ganda-digdhau karau kṛtvā mudrāḥ sarvatra yojayet |
yo 'nyathā kurute mūḍho na siddhaḥ phalabhāg bhavet

6.41

atha mudrā-māhātmyam
agastya-saṃhitāyām-
etābhiḥ saptadaśabhir mudrābhis tu vicaksaṇaḥ |
yo vai mām arcayen nityaṃ mohayet sa sureśvaram |
drāpayed api viprendra tataḥ prārthitam āpnuyat

6.42

krama-dīpikāyāṃ [2.58] bilva-mudrām adhikṛtya -
mano-vāṇī-dehair yad iha ca purā vāpi vihitaṃ
tvamatyā matyā vā tad akhilam asau duṣkṛti-cayam |
imāṃ mudrāṃ jānan kṣapayati naras taṃ sura-gaṇā
namanty asyādhīnā bhavati satataṃ sarva-janatā

6.43

athāsanādy-arpaṇam
tato nikṣipya devasyopari puṣpāñjali-trayam |
dattvāsanārthaṃ puspaṃ ca svāgataṃ vidhinācaret

6.44

āsanādy-upacāreṣu mudrāḥ ṣoḍaśa darśayet |
prasiddhāḥ padma-svasty-ādyā vidvān ṣoḍaśasu kramāt

6.45

śrī-kṛṣṇāyārpayed arghyaṃ pādyam ācamanīyakam |
madhuparkaṃ punaś cācamanīyaṃ ca vidhir yathā

6.46

tathā ca smṛty-artha-sāre -
āvāhanāsanaṃ pādyam arghyam ācamanīyakam |
snānam ācamanaṃ vastrācamanaṃ copavītakam

6.47

ācamanaṃ gandha-puṣpaṃ dhūpa-dīpaṃ prakalpayet |
naivedyaṃ punar ācāmaṃ natvā stutvā visarjayet

6.48

anyatra ca -
ādau puṣpāñjaliṃ dattvā pādārcanam ataḥ param |
pādyam arghaṃ tv ācamanaṃ madhuparkaṃ yathoditam

6.49

abhyaṅgodvartane kṛtvā mahā-snānaṃ samācaret |
abhiṣekāṅga-vastraṃ ca dattvā nīrājayed dharim

6.50

| iti|
śrī-mūrtau tu śirasy arghyaṃ dadyāt pādyaṃ ca pādayoḥ |
mukhe cācamanīyaṃ trir madhuparkaṃ ca tatra hi

6.51

sarveṣv apy upacāreṣu pādyādiṣu pṛthak pṛthak |
ādau puṣpāñjaliṃ kecid icchanti bhagavat-parāḥ

6.52

athāsanādy-arpaṇa-māhātmyam
narasiṃha-purāṇe -
dattvāsanam athārghyaṃ ca pādyam ācamanīyakam |
devadevasya vidhinā sarva-pāpaiḥ pramucyate

6.53

viṣṇu-dharmottare -
āsanānāṃ pradānena sthānaṃ sarvatra vindati |
godāna-phalam āpnoti tathā pādya-prado naraḥ

6.54

tatas tv arhaṇa-dānena sarva-pāpaiḥ pramucyate |
tathaivācamaīyasya dātā brāhamaṇa-sattamāḥ

6.55

tīrtha-toyaṃ tathā dattvā devasyācamanaṃ punaḥ |
svarga-lokam avāpnoti sarva-pāpa-vivarjitaḥ |
naras tv ācamanīyasya dātā bhavati nirmalaḥ

6.56

madhuparkasya dānena paraṃ padam ihāśnute

6.57

viṣṇu-purāṇe (?) ca -
madhuparka-vidhiṃ kṛtvā madhuparkaṃ prayacchati |
brahman sa yāti paramaṃ sthānam etan na saṃśayaḥ

6.58

atha snānam
vijñāpya devaṃ snānārthaṃ pāduke purato 'rpayet |
mahā-vidyādinā taṃ ca snāna-sthānaṃ tato nayet

6.59

prāgvat tatrāsanaṃ pādyaṃ tatraivācamanīyakam |
nivedya darśayen mudrām amṛtīkaraṇīṃ budhaḥ

6.60

śālagrāma-śilā-rūpaṃ tato devaṃ niveśayet |
snāna-pātre nijābhīṣṭāṃ calāṃ śrī-mūrtim eva vā

6.61

atha snāna-pātram
skanda-purāṇe -
kṛtvā tāmra-maye pātre yo 'rcayen madhusūdanam |
phalam āpnoti pūjāyāḥ pratyahaṃ śatvārṣikam

6.62

yo 'rcayen mādhavaṃ bhaktyā aśvattha-dala-saṃsthitam |
pratyahaṃ labhate puṇyaṃ padma-yuta-samudbhavam

6.63

rambhā-dalopari hariṃ kṛtvā yo 'bhyarcayen naraḥ |
varṣāyutaṃ bhavet pītaḥ keśavaḥ priyayā saha

6.64

ye paśyanti sakṛd bhaktyā padma-patropari sthitam |
bhaktyā padmālayā-kāntaṃ tair āptaṃ durlabha-phalam

6.65

| iti|
tataḥ śaṅkhenābhiṣekaṃ kuryād ghaṇṭādi-niḥsvanaiḥ |
mūlenāṣṭākṣareṇāpi dhūpayann antarāntarā

6.66

tatra tu prathamaṃ bhaktyā vidadhīta sugandhibhiḥ |
divyais tailādibhir dravyair abhyaṅgaṃ śrī-hareḥ śanaiḥ

6.67

athābhyaṅga-dravyāṇi tan-māhātmyaṃ ca
skande -
mālatī-jātim ādāya sugandhānāṃ tu vā punaḥ

6.68

tathānya-puṣpa-jātīnāṃ gṛhītvā bhaktito narāḥ |
ye snāpayanti deveśam utsave vai harer dine

6.69

medinī-dāna-tulyaṃ hi phalam uktaṃ svayambhuvā |
yaḥ punaḥ puṣpa-tailena divyauṣadhi-yutena hi

6.70

abhyaṅgaṃ kurute viṣṇor madhye kṣiptvā tu kuṅkumam |
romāñcita-tanur bhūtvā priyayā saha mādhavaḥ |
prītyā bibharti svotsaṅge manvantara-śataṃ hariḥ

6.71

viṣṇu-dharmottare ca -
gandha-tailāni divyāni sugandhīni śucīni ca |
keśavāya naro dattvā gandharvaiḥ saha modate

6.72

atha pañcāmṛta-snapanam
tataḥ śaṅkha-bhṛtenaiva kṣīreṇa snāpayet kramāt |
dadhnā ghṛtena madhunā khaṇḍena ca pṛthak pṛthak

6.73

pañcāmṛtādyaiḥ snapanaṃ sadā necchanti tat priyāḥ |
kintu taiḥ kāla-deśādi-viśeṣe kārayanti tat

6.74

atha tat-parimāṇam
brahma-purāṇe (?)
devānāṃ pratimā yatra ghṛtābhyaṅgas tato bhavet |
palāni tasya deyāni śraddhayā pañcaviṃśatiḥ

6.75

aṣṭottara-pala-śataṃ deyaṃ ca sarvadā |
dve sahasre palānāṃ tu mahā-snāne ca saṅkhyayā

6.76

dātavye yena sarvāsu dikṣu niryāti tad-ghṛtam

6.77

| iti|
dugdhādāv api saṅkhyeyam evaṃ jñeyā manīṣibhiḥ |
pala-saṅkhyā ca vijñeyā yājñavalkyādi-vākyataḥ

6.78

tathā hi -
pañca-kṛṣṇalako māṣas te suvarṇas tu ṣoḍaśa |
suvarṇānāṃ ca catvāraḥ palam ity abhidhīyate

6.79

| iti|
kiṃ ca -
snānārthaṃ surabhī-kṣīraṃ mahiṣyādyās tu kutsitāḥ

6.80

viṣṇu-dharmottare ca -
śarīra-duḥkha-śamanaṃ mano-duḥkha-vināśanam |
kṣīreṇa snapanaṃ viṣṇoḥ kṣīrābhodhi-pradaṃ tathā

6.81

agni-purāṇe -
gavāṃ śatasya viprebhyaḥ samyag-dattasya yat phalam |
ghṛta-prasthena tad viṣṇor labhet snānān na saṃśayaḥ

6.82

indradyumnena samprāptā sapta-dvīpā vasundharā |
ghṛtodakena saṃyuktā pratimā snāpitā kila

6.83

pratimāsaṃ sitāṣṭamyāṃ ghṛtena jagatāṃ patim |
snāpayitvā samabhyarcya sarva-pāpaiḥ pramucyate

6.84

jñānato 'jñānato vāpi yat pāpaṃ kurute naraḥ |
tat kṣālayati sandhyāyāṃ ghṛta-snapana-toṣitaḥ

6.85

yeṣu kṣīravahā nadyo pāyasa-kardamāḥ |
tān lokān puruṣā yānti kṣīra-snapanakā hareḥ

6.86

viṣṇu-dharme śrī-pulastya-prahlāda-saṃvāde ca -
dvādaśyāṃ pañcadaśyāṃ ca gavyena havisā hareḥ |
snāpanaṃ daitya-śārdūla mahā-pātaka-nāśanam

6.87

dadhy-ādīnāṃ vikārāṇāṃ kṣīrataḥ sambhavo yathā |
tathaivāśeṣa-kāmānāṃ kṣīra-snānaṃ tato hareḥ

6.88

nārasiṃhe -
payasā yas tu deveśaṃ snāpayed garuḍa-dhvajam |
sarva-pāpa-viśuddhātmā viṣṇu-loke mahīyate

6.89

snāpya dadhnā sakṛd viṣṇuṃ nirmalaṃ priya-darśanam |
viṣṇu-lokam avāpnoti sevyamānaḥ surottamaḥ

6.90

duḥsvapna-śamanaṃ jñeyam amaṅgalya-vināśanam |
māṅgalya-vṛddhi-daṃ dadhnā snapanaṃ nara-puṅgava

6.91

yaḥ karoti harer arcāṃ madhunā snāpitāṃ naraḥ |
agni-loke sa moditvā punar viṣṇu-pure vaset

6.92

madhunā snapanaṃ kṛtvā saubhāgyam adhigacchati |
loka-mitrāṇy avāpnoti tathaivekṣu-rasena ca

6.93

śrī-dvārakā-māhātmye ca śrī-mārkaṇḍeyendradyumna-saṃvāde -
kṣīra-snānaṃ prakurvanti ye narā viṣṇu-mūrdhani |
tenāśva-medhajaṃ puṇyaṃ bindunā bindunā smṛtam

6.94

kṣīrād daśa-guṇaṃ dadhnā ghṛtaṃ tasmād daśottaram |
ghṛtād daśa-guṇaṃ kṣaudraṃ khaṇḍaṃ tasmād daśottaram

6.95

puṣpodakaṃ ca gandhodaṃ vardhate ca daśottaram |
mantrodakaṃ ca darbhodaṃ tathaiva nṛpa-sattama

6.96

drākṣā-rasaṃ cūta-rasaṃ śata-vāji-makhaiḥ samam |
tathaiva tīrtha-nīraṃ ca phalaṃ yacchati bhūmipa

6.97

snāpanaṃ kṛṣṇa-devasya yaḥ karoti sva-śaktitaḥ |
phalam āpnoti tat proktaṃ niṣkāmo muktim āpnuyāt

6.98

viṣṇu-dharmottare-
tīrthodakāni puṇyāni svayam ānīya mānavaḥ |
tailasya snapanaṃ dattvā sarva-pāpaiḥ pramucyate

6.99

atha snapane dhūpane dhūpana-māhātmyam
skānde -
snāna-kāle tu kṛṣṇasya aguruṃ dahate tu yaḥ |
praviṣṭo nāsikā-randhraṃ pāpaṃ janmāyutaṃ dahet

6.100

udvartanaṃ ca tailāder apasāraṇa-kāraṇam |
devasya kārayed dravyair upayuktyair anantaram

6.101

athodvartanaṃ tan-māhātmyaṃ ca
nārasiṃhe -
yava-godhūmaiś cūrṇair udvartyoṣṇena vāriṇā |
prakṣālya deva-deveśaṃ vāruṇaṃ lokam āpnuyāt

6.102

viṣṇu-dharmottare ca -
go-dhūma-yava-cūrṇais tu tam utsādya janārdanam |
lodhra-cūrṇaka-saṅkīrṇair bala-rūpaṃ tathāpnuyāt

6.103

masūra-māsa-cūrṇaṃ ca kuṅkuma-kṣoda-saṃyutam |
nivedya deva-devāya gandharvaiḥ saha modate

6.104

vārāhe -
kalāyakasya cūrṇena piṣṭa-cūrṇena vā punaḥ |
tenaivodvartanaṃ kuryād gandha-puṣpaiś ca saṃyutam |
yadīcchet paramāṃ siddhiṃ mama karma-parāyaṇaḥ

6.105

| iti|
tataḥ samarpayet kūrcam uṣīrādi-vinirmitam |
malāpakarṣaṇādy-arthaṃ śrīman-mūrty-aṅga-sandhitaḥ

6.106

atha kūrcaṃ tan-māhātmyam
viṣṇu-dharmottare -
uṣīra-kūrcakaṃ dattvā sarva-pāpaiḥ pramucyate |
dattvā go-bāla-jaṃ kūrcaṃ sarvāṃs tāpān vyapohati |
dattvā cāmarakaṃ kūrcaṃ śriyam āpnoty anuttamam

6.107

atha śuddha-jala-snapanam
tataḥ koṣṇena saṃsnāpya saṃskṛtena sugandhinā |
śītalenāmbunā śaṅkha-bhṛtena snāpayet punaḥ

6.108

tad uktam ekādaśa-skandhe [BhP 11.27.30] -
candanośīra-karpūra- kuṅkumāguru-vāsitaiḥ |
salilaiḥ snāpayen mantrair nityadā vibhave sati

6.109

atha jala-parimāṇam
bhaviṣye -
snāne pala-śataṃ deyam abhyaṅge pañca-viṃśatiḥ |
palānāṃ dve sahasre tu mahā-snānaṃ prakīrtitam

6.110

tatra yājñavalkyaḥ-
na naktodaka-puṣpādyair arcanaṃ snānam arhati

6.111

viṣṇuḥ-
na naktaṃ gṛhītodakena daiva-karma kuryāt

6.112

hārītaḥ-
rātrāv etā āpo varuṇaṃ prāviśanta
tasmān na rātrau gṛhṇīyāt

6.113

atha snapana-māhātmyam
nārasiṃhe-
nirmālaym apanīyātha toyena snāpya keśavam |
narasiṃhākṛtiṃ rājan sarva-pāpaiḥ pramucyate

6.114

go-dāna-jaṃ phalaṃ prāpya yānenāmbara-śobhinā |
narasiṃha-puraṃ prāpya modate kālam akṣayam

6.115

kiṃ ca-
snāpya toyena bhaktyā tu narasiṃhaṃ narādhipa |
sarva-pāpa-vinirmukto viṣṇu-lokaṃ mahīyate

6.116

narasiṃhaṃ tu saṃsnāpya karpūrāguru-vāriṇā |
canddra-loke sa moditvā paścād viṣṇu-puraṃ vaset

6.117

kiṃ ca-
kuśa-puṣpodakenāpi viṣṇu-lokam avāpnuyāt |
ratnodakena sāvitraṃ kauveraṃ hema-vāriṇā

6.118

viṣṇu-dharmottare -
ratnodaka-pradānena śriyam āpnoty anuttamām |
bījodaka-pradānena kriyā-sāphalyam āpnuyāt

6.119

puṣpa-toya-pradānena śrīmān bhavati mānavaḥ |
phala-toya-pradānena saphalāṃ vindate kriyām

6.120

hayaśīrṣa-pañcarātre-
sugandhinā yas toyena snāpayej jala-śāyinam |
brahma-lokam avāpnoti yāvad indrāś caturdaśa

6.121

gāruḍe -
tulasī-miśra-toyena snāpayanti janārdanam |
pūjayanti ca bhāvena dhanyās te bhuvi mānavāḥ

6.122

agni-purāṇe-
mahā-snānena govindaṃ samyak saṃsnāpya mānavaḥ |
yaṃ yaṃ prārthayate kāmaṃ taṃ taṃ prāpnoty asaṃśayaḥ

6.123

pādme śrī-pulastya-bhagīratha-saṃvāde-
snānam abhyarcanaṃ yas tu kurute keśave sadā |
tasya puṇyasya yā saṅkhyā nāsti sā jñāne gocarā

6.124

viṣṇu-dharmottare -
snānārthaṃ devadevasya yas tu gandhaṃ prayacchati |
bhavanti vaśagās tasya nāryaḥ sarvatra sarvadā

6.125

puṣpa-dānāt tathā loke bhavatīha phalānvitaḥ |
dattvā mṛgamada-snānaṃ sarvān kāmān avāpnuyāt

6.126

sarvauṣadhi-pradānena vājimedha-phalaṃ labhet |
dattvā jātī-phalaṃ mukhyaṃ saphalāṃ vindati kriyām

6.127

atha sarvauṣadhiḥ
murā māsī vacā kuṣṭhaṃ śaileyaṃ rajanī-dvayam |
śaṭī campaka-mustaṃ ca sarvauṣadhi-gaṇaḥ smṛtaḥ

6.128

gandhaś cāgame-
gandhaś candana-karpūra-kālāgurubhir īritaḥ

6.129

atha śaṅkha-māhātmyam
skānde śrī-brahma-nārada-saṃvāde-
śaṅkha-sthitena toyena yaḥ snāpayati keśavam |
kapilā-śata-dānasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ

6.130

śaṅke tīrthodakaṃ kṛtvā yaḥ snāpayati mādhavam |
dvādaśyāṃ bindu-mātreṇa kulānāṃ tārayec chatam

6.131

kapilā-kṣīram ādāya śaṅkhe kṛtvā janārdanam |
yaḥ snāpayati dharmātmā yajñāyuta-phalaṃ labhet

6.132

anya-go-sambhavaṃ kṣīraṃ śaṅkhe kṛtvā tu nārada |
yaḥ snāpayati deveśaṃ rājasūya-phalaṃ labheet

6.133

śaṅkhe kṛtvā ca pānīyaṃ sākṣataṃ kusumānvitam |
snāpayed devadeveśaṃ hanyāt pāpaṃ cirārjitam

6.134

sākṣataṃ kusumopetaṃ śaṅkhe toyaṃ sa-candanam |
yaḥ kṛtvā snāpayed devaṃ mama loke vasec ciram

6.135

kṣiptvā gandhodakaṃ śaṅkhe yaḥ snāpayati keśavam |
namo nārāyaṇāyeti mucyate yoni-saṅkaṭān

6.136

nādyaṃ taḍāgajaṃ vāri vāpī-kūpa-hradādijam |
gāṅgeyaṃ ca bhavet sarvaṃ kṛtaṃ śaṅkhe kali-priya

6.137

trailokye yāni tīrthāni vāsudevasya cājñayā |
śaṅkhe tiṣṭhanti viprendra tasmāt śaṅkhaṃ sadārcayet

6.138

śaṅkhe kṛtvā tu pānīyaṃ sa-puṣpaṃ satilākṣatam |
arghyaṃ dadāti devasya sa-sāgara-dharā-phalam

6.139

arghyaṃ dattvā tu śaṅkhena yaḥ karoti pradakṣiṇam |
pradakṣiṇī-kṛtā tena sapta-dvīpā vasundharā

6.140

darśanenāpi śaṅkhasya kiṃ punaḥ sparśane kṛte |
vilayaṃ yānti pāpāni himaṃ sūryodaye yathā

6.141

nitye naimittike kāmye snānārcana-vilepane |
śaṅkham udvahate yas tu śvetadvīpe vasec ciram

6.142

natvā śaṅkhaṃ kare dhṛtvā mantreṇānena vaiṣṇavaḥ |
yaḥ snāpayati govindaṃ tasya puṇyam anantakam

6.143

mantraḥ
tvaṃ purā sāgarotpanno viṣṇunā vidhṛtaḥ kare |
mānitaḥ sarva-devaiś ca pāñcajanya namo 'stu te

6.144

tava nādena jīmūtā vitrasyanti surāsurāḥ |
śaśāṅkāyuta-dīptābha pāñcajanya namo 'stu te

6.145

garbhā devāri-nārīṇāṃ vilīyante sahasradhā |
tava nādena pātāle pāñcajanya namo 'stu te

6.146

vārāhe ca-
dakṣiṇāvarta-śaṅkhena tila-miśrodakena ca |
udake nābhimātre tu yaḥ kuryād abhiṣecanam

6.147

prāk srotasi ca nadyāṃ vai naras tv ekāgra-mānasaḥ |
yāvaj jīva-kṛtaṃ pāpaṃ tat-kṣaṇād eva naśyati

6.148

dakṣiṇāvarta-śaṅkhena pātre auḍumbare sthitam |
udakaṃ yaḥ pratīccheta śirasā kṛṣṇa-mānasaḥ |
tasya janma-kṛtaṃ pāpaṃ tat-kṣaṇād eva naśyati

6.149

āgame-
bṛhattvaṃ snigdhatācchatvaṃ śaṅkhasyeti guṇa-trayam

6.150

āvarta-bhaṅga-doṣas tu hema-yogān na jāyate |
nālikāyāṃ svabhāvena yadi chidraṃ bhaven nahi

6.151

| iti|
ghaṇṭāvādyaṃ ca nitarāṃ snāna-kāle praśasyate |
yato bhagavato viṣṇos tat sadā paramaṃ priyam

6.152

āvāhanārghye dhūpe ca puṣpa-naivedya-yojane |
nityam etāṃ prayuñjīta tan-mantreṇābhimantritām

6.153

tan-mantraḥ
jaya-dhvaniṃ tato mantramātaḥ svāhety udīrya ca |
abhyarcya vādayan ghaṇṭāṃ dhūpaṃ nīcaiḥ pradāpayet

6.154

pūjā-kālaṃ vinānyatra hitaṃ nāsyāḥ pracālanam |
na tayā ca vinā kuryāt pūjanaṃ siddhi-lālasaḥ

6.155

atha ghaṇṭā-māhātmyam
uktaṃ ca skānde śrī-brahma-nārada-saṃvāde-
snānārcana-kriyā-kāle ghaṇṭā-nādaṃ karoti yaḥ |
purato vāsudevasya tasya puṇya-phalaṃ śṛṇu

6.156

varṣa-koṭi-sahasrāṇi varṣa-koṭi-śatāni ca |
vasate deva-loke tu apsaro-gaṇa-sevitaḥ

6.157

sarva-vādya-mayī ghaṇṭā keśavasya sadā priyā |
vādanāl labhate puṇyaṃ yajña-koṭi-samudbhavam

6.158

vāditra-ninadais tūrya-gīta-maṅgala-nisvanaiḥ |
yaḥ snāpayati govindaṃ jīvan-mukto bhaved dhi saḥ

6.159

vāditrāṇām abhāve tu pūjā-kāle hi sarvadā |
ghaṇṭā-śabdo naraiḥ kāryaḥ sarva-vādya-mayī yataḥ

6.160

sarva-vādya-mayī ghaṇṭā devadevasya vallabhā |
tasmāt sarva-prayatnena ghaṇṭā-nādaṃ tu kārayet

6.161

manvantara-sahasrāṇi manvantara-śatāni ca |
ghaṇṭā-nādena deveśaḥ prīto bhavati keśavaḥ

6.162

viṣṇu-dharmottare śrī-bhagavat-prahlāda-saṃvāde-
śṛṇu daityendra vakṣyāmi ghaṇṭā-māhātmyam uttamam |
prahlāda tvat-samo nāsti mad-bhakto bhuvana-traye

6.163

mama nāmāṅkitā ghaṇṭā purato mama tiṣṭhati |
arcitā vaiṣṇava-gṛhe tatra māṃ viddhi daityaja

6.164

vainateyāṅkitāṃ ghaṇṭāṃ sudarśana-yutāṃ yadi |
mamāgre sthāpayed yas tu dehe tasya vasāmy aham

6.165

yas tu vādayate ghaṇṭā vainateyena cihnitām |
dhūpe nīrājanae snāne pūjā-kāle vilepane

6.166

mamāgre pratyahaṃ vatsa pratyekaṃ labhate phalam |
mamāyutaṃ go-yutaṃ ca cāndrāyaṇa-śatodbhavam

6.167

vidhi-bāhya-kṛtā pūjā saphalā jāyate nṝṇām |
ghaṇṭā-nādena tusṭo 'haṃ prayacchāmi svakaṃ padam

6.168

nāgāri-cihnitā ghaṇṭā rathāṅgena samanvitā |
vādanāt kurute nāśaṃ janma-mṛtyu-bhayasya ca

6.169

garuḍenāṅktāṃ ghaṇṭāṃ dṛṣṭvāhaṃ pratyahaṃ sadā |
prītiṃ karoti daityendra lakṣmīṃ prāpya yathādhanaḥ

6.170

dṛṣṭvāmṛtaṃ yathā devāḥ prītiṃ kurvanty aharniśam |
suparṇe ca tathā prītiṃ ghaṇṭā-śikhara-saṃsthite

6.171

sva-kareṇa prakurvanti ghaṇṭā-nādaṃ sva-bhaktitaḥ |
madīyārcana-kāle tu phalaṃ koṭy-aindavaṃ kalau

6.172

anyatra ca-
ghaṇṭā-daṇḍasya śikhare sa-cakraṃ sthāpayet tu yaḥ |
garuḍaṃ vai priyaṃ viṣṇoḥ sthāpitaṃ bhuvana-trayam

6.173

sa-cakra- ghaṇṭā-nādaṃ tu mṛtyu-kāle śṛṇoti yaḥ |
pāpa-koṭi-yutasyāpi naśyanti yama-kiṅkarāḥ

6.174

sarve doṣāḥ pralīyante ghaṇṭā-nāde kṛte harau |
devatānāṃ munīndrāṇāṃ pitṝṇām utsavo bhavet

6.175

abhāve vainateyasya cakrasyāpi na saṃśayaḥ |
ghaṇṭā-nādena bhaktānāṃ prasādaṃ kurute hariḥ

6.176

gṛhe yasmin bhaven nityaṃ ghaṇṭā nāgāri-saṃyutā |
na sarpāṇāṃ bhayaṃ tatra nāgni-vidyut-samudbhavam

6.177

yasya ghaṇṭā gṛhe nāsti śaṅkhaś ca purato hareḥ |
kathaṃ bhāgavataṃ nāma gīyate tasya dehinaḥ

6.178

| iti|
ato bhagavataḥ prītyai ghaṇṭā śrī-garuḍānvitā |
saṅgṛhyā vaiṣṇavair yatnāc cakreṇopari maṇḍitā

6.179

snāne śaṅkhādi-vādyāṃ tu nāma-saṅkīrtanaṃ hareḥ |
gītaṃ nṛtyaṃ purāṇādi-paṭhanaṃ ca praśasyate

6.180

atha snāne vādyādi-māhātmyam
skanda-purāṇe-
snāna-kāle tu kṛṣṇasya śaṅkhādīnāṃ tu vādanam |
kurute brahma-loke tu vasate brahma-vāsaram

6.181

snāna-kāle tu samprāpte kṛṣṇasyāgre tu nartanam |
gītaṃ caiva punāty atra ṛcoktaṃ vadanena hi

6.182

tatraiva śrī-brahma-nārada-saṃvāde-
mṛdaṅga-vādyena yutaṃ paṇavena samanvitam |
arcanaṃ vāsudevasya sa-nṛtyaṃ mokṣadaṃ nṝṇām

6.183

gītaṃ vādyaṃ ca nṛtyaṃ ca tathā pustaka-vācanam |
pūjā-kāle tu kṛṣṇasya sarvadā keśava-priyam

6.184

nṛtya-vādyādy-abhāve tu kuryāt pustaka-vācanam |
pūjā-kāle tv idaṃ putra sarvadā prīti-dāyakam

6.185

pustakasyāpy abhāve tu viṣṇu-nāma-sahasrakam |
stava-rājaṃ mini-śreṣṭha gajendrasya ca mokṣaṇam

6.186

pūjā-kāle tu devasya gītā-stotram anusmṛtiḥ |
pañca-staavā mahā-bhāga mahā-prīti-karā hareḥ

6.187

vihāya gīta-vādyāni pūjā-kāle sadā hareḥ |
paṭhanīyaṃ mahā-bhaktyā viṣṇor nāma-sahasrakam

6.188

dvārakā-māhātmye-
snāna-kāle tu kṛṣṇasya jaya-śabdaṃ karoti yaḥ |
kara-tāḍana-saṃyuktaṃ gītaṃ nṛtyaṃ prakurvate

6.189

unmatta-ceṣṭāṃ kurvāṇo hasan jalpan yathecchayā |
nottāna-śāyī bhavati mātur aṅke nareśvara

6.190

atha sahasra-nāma-māhātmyam
tatraiva-
snāna-kāle tu devasya paṭhen nāma-sahasrakam |
pratyaksaraṃ labhet puṇyaṃ kapilā-go-śatodbhavam

6.191

viṣṇu-dharmottare-
kṛtvā nāma-sahasreṇa stutiṃ tasya mahātmanaḥ |
viyogam āpnoti naraḥ sarvānarthair na saṃśayaḥ

6.192

skānde śrī-brahma-nārada-saṃvāde-
viṣṇor nāma-sahasraṃ tu pūjā-kāle paṭhanti ye |
vedānāṃ caiva puṇyānāṃ phalam āpnoti mānavaḥ

6.193

ślokenaikena devarṣe sahasra-nāmakasya yat |
paṭhitena phalaṃ proktaṃ na tat kratu-śatair api

6.194

mantra-hīnaṃ kriyā-hīnaṃ yat kṛtaṃ pūjanaṃ hareḥ |
paripūrṇaṃ bhavet sarvaṃ sahasra-nāma-kīrtanāt

6.195

kiṃ ca-
jñānājñāna-kṛtaṃ pāpaṃ paṭhitvā viṣṇu-sannidhau |
nāmnāṃ sahasraṃ viṣṇos tu prajahāti mahā-rujam

6.196

brahma-hatyādi-pāpāni kāma-cāra-kṛtāny api |
vilayaṃ yānti vai nūnam anya-pāpe tu kā kathā

6.197

siddhyanti sarva-kāryāṇi manasā cintitāni ca |
yaḥ paṭhet prātar utthāya viṣṇor nāma-sahasrakam

6.198

tatraiva śrī-kṛṣṇārjuna-saṃvāde-
adhītās tena vai vedāḥ surāḥ sarva-samarcitāḥ |
nāmnāṃ sahasraṃ yo 'dhīte muktis tasya kare sthitā

6.199

kurvat pāpa-sahasrāṇi bhuñjāno 'pi yatas tataḥ |
paṭhen nāma-sahasras tu durgandhaṃ na sa paśyati

6.200

muktvā nāma-sahasras tu nānyo dharmo 'sti kaścana |
kalau prāpte guḍākeśa satyam etan mayeritam

6.201

yajñair dānais tapabhiś ca stavaiḥ prītir na me'rjuna |
santuṣṭis tu na cānyena vinā nāma-sahasrakam

6.202

stavaṃ nāma-sahasrākhyaṃ ye na jānanti vai kalau |
bhramanti te narī̀a loke sarva-dharma-bahiṣkṛtāḥ

6.203

stavaṃ nāma-sahasrākhyaṃ likhitaṃ yasya veśmani |
pūjyate mama sānnidhye pūjāṃ gṛhṇāmi tasya vai

6.204

yasmin nāma-sahasraṃ me gṛhe tiṣṭhati sarvadā |
likhitaṃ pāṇḍava-śreṣṭha tatra no viśate kaliḥ

6.205

tasmāt tvam api kaunteya mad-bhakto man-manā bhava |
paṭhan nāma-sahasraṃ me sarvān kāmān avāpsyasi

6.206

aham ārādhitaḥ pūrvaṃ brahmaṇā loka-kartṛṇā |
tato nāma-sahasraṃ me prāptaṃ loka-hitaṃ param

6.207

nāradena tataḥ pūrvaṃ prāptaṃ ca parameṣṭhinaḥ |
nāradena tataḥ prokta-vṛṣīṇām ūrdhva-retasām

6.208

ṛṣibhis tu mahābāho devaloke prakāśitam |
martya-loke manuṣyāṇāṃ vyāsena paribhāṣitam

6.209

tapasogreṇa mahatā śaṅkareṇa mahātmanā |
mat-prasādād anuprāptaṃ guhyānām uttamottamam

6.210

dattaṃ bhavānyai rudreṇa nāmnāṃ me hi sahasrakam |
viśrutaṃ triṣu lokeṣu mayā te parikīrtitam

6.211

aśeṣārtiharaṃ pārtha mama nāma-sahasrakam |
sadyaḥ prīti-karaṃ puṇyaṃ surāṇām amṛtaṃ yathā

6.212

aṣṭādaśa-purāṇānāṃ sārem etad dhanañjaya |
mayoddhṛtya samākhyātaṃ tava nāma-sahasrakam

6.213

sahasra-nāma-māhātmyaṃ devo jānāti śaṅkaraḥ |
sahasra-nāma-māhātmyaṃ yaḥ paṭhec chṛṇuyād api |
aparādha-sahasreṇa na sa lipyet kadācana

6.214

atha śrī-bhagavad-gītā-māhātmyam
skānde avantī-khaṇḍe śrī-vyāsoktau -
gītā sugītā kartavyā kim anyaiḥ śāstra-vistaraiḥ |
yā svayaṃ padma-nābhasya mukha-padmād viniḥsṛtā

6.215

sarva-śāstra-mayī gītā sarva-deva-mayī yataḥ |
sarva-dharma-mayī yasmāt tasmād etāṃ samabhyaset

6.216

śālagrāma-śilāgre tu gītādhyāyaṃ paṭhet tu yaḥ |
manvantara-sahasrāṇi vasate brahmaṇaḥ pure

6.217

hatvā hatvā jagat sarvaṃ muṣitvā sa-carācaram |
pāpair na lipyate caiva gītādhyāyī kathañcana

6.218

teneṣṭaṃ kratubhiḥ sarvair dattaṃ tena gavāyutam |
gītām abhyasyatā nityaṃ tenāptaṃ padam avyayam

6.219

gītādhyāyaṃ paṭhed yas tu ślokaṃ ślokārdham eva vā |
bhava-pāpa-vinirmukto yāti viṣṇoḥ paraṃ padam

6.220

yo nityaṃ viśva-rūpākhyam adhyāyaṃ paṭhati dvijaḥ |
vibhūtiṃ deva-devasya tasya puṇyaṃ vadāmy aham

6.221

vedair adhītair yat puṇyaṃ setihāsaiḥ purātanaiḥ |
ślokenaikena tat puṇyaṃ labhate nātra saṃśayaḥ

6.222

ābrahma-stamba-paryantaṃ jagat-tṛptiṃ karoti saḥ |
viśva-rūpaṃ sadādhyāyaṃ vibhūtiṃ ca paṭhet tu yaḥ

6.223

ahany ahani yo martyo gītādhyāyaṃ paṭhet tu vai |
dvātriṃśad-aparādhāṃs tu kṣamate tasya keśavaḥ

6.224

likhitvā vaiṣṇavānāṃ ca gītā-śāstraṃ prayacchati |
dine dine ca yajate hariṃ cātra na saṃśayaḥ

6.225

caturṇām eva vedānāṃ sāram uddhṛtya viṣṇunā |
trailokyasyopakārāya gītā-śāstraṃ prakāśitam

6.226

bhāratāmṛta-sarvasvaṃ viṣṇor vaktrād viniḥsṛtam |
gītā-gaṅgodakaṃ pītvā punar janma na vidyate

6.227

dharmaṃ cārthaṃ ca kāmaṃ ca mokṣaṃ cāpīcchatā sadā |
śrotavyā paṭhanīyā ca gītā kṛṣṇa-mukhodgatā

6.228

yo naraḥ paṭhate nityaṃ gītā-śāstraṃ dine dine |
vimuktaḥ sarva-pāpebhyo yāti viṣṇoḥ paraṃ padam

6.229

atha purāṇa-pāṭhādi-māhātmyam
pādme devadūta-vikuṇḍala-saṃvāde [PadmaP 3.31.94-96] -
vicārayanti ye śāstraṃ vedābhyāsa-ratāś ca ye |
purāṇaṃ saṃhitāṃ ye ca śrāvayanti paṭhanti ca

6.230

vyākurvanti smṛtiṃ ye ca ye dharma-pratibodhakāḥ |
vedānteṣu niṣaṇṇā ye tair iyaṃ jagatī dhṛtā

6.231

tat-tad-abhyāsa-māhātmyaiḥ sarve te hata-kilbiṣāḥ |
gacchanti brahmaṇo lokaṃ yatra moho na vidyate

6.232

tatraiva śrī-śivomā-saṃvāde -
antaṃ gato 'pi vedānāṃ sarva-śāstrārtha-vedy api |
puṃso 'śruta-purāṇasya na samyag gati-darśanam

6.233

vedārthād adhikaṃ manye purāṇārthaṃ ca bhāmini |
purāṇam anyathā kṛtvā tiryag-yonim avāpnuyāt

6.234

bṛhan-nāradīye ca [ṇārP 1.1.57, ?, 60-61] -
purāṇeṣv artha-vādatvaṃ ye vadanti narādhamāḥ |
tair arjitāni puṇyāni kṣayaṃ yānti dvijottamāḥ

6.235

purāṇeṣu dvija-śreṣṭhāḥ sarva-dharma-pravaktṛṣu |
pravadanty artha-vādatvaṃ ye te naraka-bhājanāḥ

6.236

anāyāsena yaḥ puṇyānīcchatīha dvijottamāḥ |
śrotavyāni bhaktyā tenaiva purāṇāni na saṃśayaḥ

6.237

purārjitāni pāpāni naśam āyānti tasya vai |
purāṇa-śravaṇe buddhis tasyaiva bhavati dhruvam

6.238

kiṃ ca -
purāṇe vartamāne'pi pāpa-pāśena yantritaḥ |
anādṛtyānya-gāthāsu sakta-buddhiḥ pravartate

6.239

atha vastrārpaṇam
snāna-mudrāṃ pradarśyātha śuddha-sūkṣmāṅga-vāsasā |
śanaiḥ saṃmārjya gātrāṇi divye vastre samarpayet

6.240

madhya-deśīya-nepathyādy-anusāreṇa bhaktitaḥ |
ke'py atra kañcukosṇīṣādy-ambarāṇy arpayanti ca

6.241

tathā ca matsye-
tat-tad-deśīya-bhūṣāḍhyāṃ tat-tan-mūrtiṃ ca kārayet

6.242

ekādaśa-skandhe [BhP 11.27.32] -
alaṅkurvīta sa-prema mad-bhakto māṃ yathocitam

6.243

bhaviṣye ca-
vāsobhiḥ pūjayed viṣṇuṃ yny evātma-priyāṇi tu |
tathānyaiś ca śubhiar divyair arcayec ca dukūlaiḥ

6.244

vāsāṃsi ca vicitrāṇi sāravanti śucīni ca |
dhūpitāni harer dadyāt vikeśāni navāni ca

6.245

//
bhūṣayed bahubhir vastrair vicitraiḥ kañcukādibhiḥ |
bhogānantaram eveti bahūnāṃ sammataṃ satām

6.246

atha śrīmad-aṅga-mārjana-māhātmyam
dvārakā-māhātmye-
kṛṣṇaṃ snānārdra-gātraṃ tu vastreṇa parimārjati |
tasya lakṣārjitasyāpi bhavet pāpasya mārjanam

6.247

atha vastrārpaṇa-māhātmyam
nārasiṃhe-
vastrābhyām acyutaṃ bhaktyā paridhāpya vicitritam |
soma-loke vasitvā tu viṣṇu-loke mahīyate

6.248

skānde śrī-śivomā-saṃvāde-
vastrāṇi supavitrāṇi sāravanti mṛdūni ca |
rūpavanti harer dattvā sadaśāni navāni ca

6.249

yāvad vastrasya tantunā parimāṇaṃ bhavaty atha |
tāvad varṣa-sahasrāṇi viṣṇu-loke mahīyate

6.250

viṣṇu-dharmottare [3.341.176-178]-
rāṅkavasya pradānena sarvān kānām avāpnuyāt* |
kārpāsikaṃ vastra-yugaṃ yaḥ pradadyāj janārdane

6.251

yāvanti tasya tantūni hasta-mātra-mitāni tu |
tāvad varṣa-sahasrāṇi viṣṇu-loke mahīyate

6.252

mahārghatā yathā tasya sādhu-deśodbhavo yathā |
sūkṣmatā ca yathā viprās tathā proktaṃ phalaṃ mahat

6.253

kiṃ ca tatraivānyatra [3.341.179-185]-
śukla-vastra-pradānena śriyam āpnoty anuttamām |
mahā-rajana-raktena saubhāgyaṃ mahad aśnute

6.254

tathā kuṅkuma-raktena strīṇāṃ vallabhatāṃ vrajet |
nīlī-raktaṃ vinā raktaṃ śeṣa-raṅgair dvijottamāḥ |
dattvā bhavati dharmātmā sarva-vyādhi-vivarjitaḥ

6.255

kauśeyāni ca vastrāṇi sumṛdūni laghūni ca |
yaḥ prayacchati devāya so 'śvamedha-phalaṃ labhet

6.256

rāṅkavā mṛga-lomyāś ca kadalyāś ca tathā śubhā |
yo dadyād deva-devāya so 'śvamedha-phalaṃ labhet

6.257

nānā-bhakti-vicitrāṇi cīrajāni navāni ca |
dattvā vāsāṃsi śubhrāṇi rājasūya-phalaṃ labhet

6.258

dvārakā-māhātmye ca-
nānā-deśa-samudbhūtaiḥ suvastraiś ca sukomalaiḥ |
dhūpayitvā subhaktyā ca pradhāpayati mādhavam |
manvantarāṇi vasate tantu-saṃkhyaṃ harer gṛhe

6.259

atha vastrārpaṇe niṣiddham
viṣṇu-dharmottare-
nīlī-raktaṃ tathā jīrṇaṃ vastram anya-dhṛtaṃ tathā |
deva-devāya yo dadyāt sa tu pāpair hi yujyate

6.260

atrāpavādaḥ
tatraiva-
āvike paṭṭa-vastre ca nīlī-rāgo na duṣyati

6.261

atha yajñopavītam
vastrasyārpaṇa-mudrāṃ ca pradarśya paridhāpya tat |
upavītaṃ samārpyātha tan-mudrāṃ ca pradarśayet

6.262

athopavītārpaṇa-māhātmyam
trivṛt śuklaṃ ca pītaṃ ca paṭṭa-sūtrādi-nirmitam |
yajñopavītaṃ govinde dattvā vedāntago bhavet

6.263

nandi-purāṇe-
yajñopavīta-dānena surebhyo brāhmaṇāya vā |
bhaved vidvāṃś caturvedī śuddha-dhīr nātra saṃśayaḥ

6.264

atha pādya-tilakācamanāni
atha pādyaṃ nivedyādāv ūrdhva-puṇḍraṃ manoharam |
nirmāya bhāle kṛṣṇasya dadyād ācamanaṃ tataḥ

6.265

atha bhūṣaṇam
tato devāya divyāni bhūṣaṇāni nivedya ca |
paridhāpya yathā-yuktaṃ tan-mudrāṃ ca pradarśayet

6.266

atha bhūṣaṇārpaṇa-māhātmyam
skānde śivomā-saṃvāde-
maṇi-mauktika-saṃyuktaṃ dattvābharaṇam uttamam |
sva-śaktyā bhūṣaṇaṃ dattvā agniṣṭoma-phalaṃ labhet

6.267

kiṃ ca--
guñjā-mātraṃ suvarṇasya yo dadyād viṣṇu-mūrdhani |
indrasya bhavane tiṣṭhed yāvad āhūta-samplavam

6.268

tasmād ābharaṇaṃ devi dātavyaṃ viṣṇave sadā |
nārāyaṇo bhavet prīto bhaktyā paramayā mubhe

6.269

nandi-purāṇe-
alaṅkāraṃ tu yo dadyād viprāyātha surāya vā |
sa gacched vāruṇaṃ lokaṃ nānābharaṇa-bhūṣitaḥ |
jātaḥ pṛthivyāṃ kāena bhaved dvīpa-patir nṛpaḥ

6.270

viṣṇu-dharmottare-
karṇābharaṇa-dānena bhavec chruti-dharo naraḥ |
aśvamedham avāpnoti saubhāgyaṃ cāpi vindati

6.271

karṇapūra-pradānena śrutiṃ sarvatra vindati

6.272

mūrdhābharaṇa-dānena bhūr dhanyo bhūtale bhavet |
catuḥ-samudra-valayāṃ praśāsti ca vasundharām

6.273

tatraiva tṛtīya-khaṇḍe-
vibhūṣaṇa-pradānena mūrdhanyo bhūtale bhavet |
ramyāṇi ratna-citrāṇi saurvarṇāni dvijottamāḥ

6.274

dattvābharaṇa-jātāni rājasūya-phalaṃ labhet |
pādāṅgulīya-dānena guhyakādhipatir bhavet

6.275

pādābharaṇa-dānena sthānaṃ sarvatra vindati

6.276

śroṇī-sūtra-pradānena mahīṃ sāgara-mekhalām |
praśāsti nihatāmitro nātra kāryā vicāraṇā

6.277

saubhāgyaṃ mahad āpnoti kiṅkiṇīṃ pradadad dhareḥ |
hastāṅgulīya-dānena paraṃ saubhāgyam āpnuyāt

6.278

tathaivāṅgada-dānena rājā bhavati bhūtale |
keyūra-dānād bhavati śatur-pakṣa-kṣayaṅkaraḥ

6.279

graiveyakāṇi dattvā ca sarva-śāstrārthavid bhavet |
nāryaś ca vaśagās tasya bhavati dvija-puṅgavāḥ

6.280

dattvā pratisarān mukhyān na bhūtair abhibhūyate

6.281

kiṃ ca tatraiva-
kṛtrimaṃ ca pradātavyaṃ tathaivābharaṇaṃ divjāḥ |
pratirūpa-kṛtaṃ dattvā kṣipraṃ puṣṭyā prayujyate

6.282

pādme-
śaṅkha-cakra-gadādīni pādādy-avayaveṣu ca |
sauvarṇābharaṇaṃ kṛtvā viṣṇu-loke mahīyate

6.283

nārasiṃhe-
suvarṇābharaṇair divyair hāra-keyūra-kuṇḍalaiḥ |
mukuṭaiḥ kaṭakādyaiś ca yo viṣṇuṃ pūjayen naraḥ

6.284

sarva-pāpa-vinirmuktaḥ sarva-bhūṣaṇa-bhūṣitaḥ |
indra-loke vased dhīmān yāvad indraś caturdaśa

6.285

garuḍa-purāṇe-
yasyārcā tiṣṭhate viṣṇor hema-bhūṣaṇa-bhūṣitā |
ratnair muktāviśeṣeṇa ahany ahani vāsava

6.286

kalpa-koṭi-sahasrāṇi tasya vai bhuvane hareḥ |
vāso bhavati devendra kathitaṃ brahmaṇā mama

6.287

yaḥ paśyati naraḥ kṛṣṇaṃ hema-bhūṣaṇa-bhūṣitam |
sakṛd bhaktyā kalau śakra punāty āsaptamaṃ kulam

6.288

| iti|
bahulaṃ bhūṣaṇaṃ bhogāt paścād evānulepanam |
puṣpaṃ cecchanti santo 'nulepanārcānubhūṣaṇam

6.289

samprārthyātha prabhuṃ prāgvat nivedya śuci-pāduke |
vādya-gītātapatrānyaiḥ pūjā-sthānaṃ punar nayet

6.290

prāgvad dattvāsanādīni gandhaṃ tan-mudrayārpayet |
śaṅkhe nidhāya tulasī-dalenaivātha candanam

6.291

atha gandhaḥ
āgame-
candanāguru-karpūra-paṅkaṃ gandham ihocyate

6.292

gāruḍe-
kastūrikāyā dvau bhāgau catvāraś candanasya tu |
kuṅkumasya trayaś caikaḥ śaśinaḥ syāc catuḥsamam

6.293

karpūraṃ candanaṃ darpaḥ kuṅkumaṃ ca catuḥsama |
sarvaṃ gandham iti proktaṃ samasta-sura-vallabham

6.294

vārāhe-
karpūraṃ kuṅkumaś caiva varaṃ tagaram eva ca |
rasyaṃ ca candanaṃ caiva aguruṃ guggulaṃ tathā |
etair vilepanaṃ dadyāt śubhaṃ cāru vicakṣaṇaḥ

6.295

viṣṇu-dharmottarāgni-purāṇayoḥ-
sugandhaiś ca murāmāṃsī-karpūrāguru-candanaiḥ |
tathānyaiś ca śubhair dravyair arcayej jagatī-patim

6.296

vaśiṣṭha-saṃhitāyām-
karpūrāguru-miśreṇa candanenānulepayet |
mṛga-darpaṃ viśeṣeṇa abhīṣṭaṃ cakra-pāṇinaḥ

6.297

skānde śrī-brahma-nārada-saṃvāde-
gandhebhyaś candanaṃ puṇyaṃ candanād agurur varaḥ |
kṛṣṇāgurus tataḥ śreṣṭhaḥ kuṅkumaṃ tu tato 'dhikam

6.298

viṣṇu-dharmottare-
na dātavyaṃ dvija-śreṣṭha ato 'nyad anulepanam |
anulepana-mukhyaṃ tu candanaṃ parikīrtitam

6.299

nāradīye-
yathā viṣṇoḥ sadābhīṣṭaṃ naivedyaṃ śāli-sambhavam |
śukenoktaṃ purāṇe ca tathā tulasi-candanam

6.300

agastya-saṃhitāyāṃ ca-
saṃghṛṣya tulasī-kāṣṭhaṃ yo dadyād rāma-mūrdhani |
karpūrāguru-kastūrī-kuṅkumaṃ na ca tat-samam

6.301

athānulepana-māhātmyam
skānde brahma-nārada-saṃvāde śaṅkha-māhātmye-
vilepayanti deveśaṃ śaṅkhe kṛtvā tu candanam |
paramātmā parāṃ prītiṃ karoti śatvārṣikīm

6.302

gāruḍe-
tulasī-dala-lagnena candanena janārdanam |
vilepayanti yo nityaṃ labhate vāñchitaṃ phalam

6.303

nārasiṃhe-
kuṅkumāguru-śrīkhaṇḍa-kardamair acyutākṛtim |
vilipya bhaktyā rājendra kalpa-koṭiṃ vased divi

6.304

viṣṇu-dharmottarāgni-purāṇayoḥ-
candanāguru-karpūra-kuṅkumośīra-padmakaiḥ |
anulipto harir bhaktyā varān bhogān prayacchati

6.305

kāleyakaṃ turuṣkaṃ ca rakta-candanam uttamam

6.306

nṛṇāṃ bhavanti dattāni puṇyāni puruṣottama

6.307

viṣṇu-dharmottare-
candanenānulepyainaṃ candra-loka avāpnuyāt |
śārīrair mānasair duḥkhais tathaiva ca vimucyate

6.308

kuṅkumenānulepyainaṃ sūrya-loke mahīyate |
saubhāgyam uttamaṃ loke tathā prāpnoti mānavaḥ

6.309

karpūreṇānulpiyainaṃ vāruṇaṃ lokam āpnuyāt |
śārīrair mānasair duḥkhais tathaiva ca vimucyate

6.310

dattvā mṛgamadaṃ mukhyaṃ yaśasā ca virājate |
dattvā jāta-phala-kṣodaṃ kriyā-sāphalyam aśnute

6.311

ramyeṇāguru-sāreṇa anulipya janārdanam |
saubhāgyam atulaṃ loke balaṃ prāpnoti cottamam

6.312

tathā bakula-niryāsair agniṣṭoma-phalaṃ labhet |
bakulāguru-miśreṇa candanena sugandhinā |
samālipya jagannāthaṃ puṇḍarīka-phalaṃ labhet

6.313

ekīkṛtya tu sarvāṇi samālipya janārdanam |
aśvamedhasya mukhyasya phalaṃ prāpnoty asaṃśayam

6.314

yo 'nulimpeta deveśaṃ kīrtitair anulepanaiḥ |
pārthivādyāni yāvanti paramāṇūni tatra vai

6.315

tāvad abdāni lokeṣu kāmacārī bhavaty asau |
keśa-saugandhya-jananaṃ kṛtvā mṛgamadaṃ naraḥ

6.316

sarva-kāma-samṛddhasya yajñasya phalam aśnute

6.317

yaḥ prayacchati gandhāni gandha-yuktī-kṛtāni ca |
gandharvatvaṃ dhruvaṃ tasya saubhāgyaṃ tathottamam

6.318

atha śrī-tulasī-kāṣṭha-candana-māhātmyam
gāruḍe śrī-nārada-dhundhumāra-nṛpa-saṃvāde-
yo dadāti harer nityaṃ tulasī-kāṣṭha-candanam |
yugāni vasate svarge hy anantāni narottama

6.319

mahā-viṣṇau kalau bhaktyā dattvā tulasī-candanam |
yo 'rcayen mālatī-puṣpair na bhūya-stanapo bhavet

6.320

tulasī-kāṣṭha-sambhūtaṃ candanam yacchato hareḥ |
nirdahet pātakaṃ sarvaṃ pūrva-janma-śataiḥ kṛtam

6.321

sarveṣām api devānāṃ tulasī-kāṣṭha-candanam |
pitṝṇāṃ ca viśeṣeṇa sadābhīṣṭaṃ harer yathā

6.322

mṛtyu-kāle tu samprāpte tulasī-kāṣṭha-candanam |
bhavate yasya dehe tu harir bhūtvā hariṃ vrajet

6.323

tāvan malaya-jaṃ viṣṇor bhāti kṛṣṇāgurur nṛpa |
yāvan na dṛśyate puṇyaṃ tulasī-kāṣṭha-candanam

6.324

tāvat kastūrikāmodaḥ karpūrasya sugandhinā |
yāvan na dīyate viṣṇos tulasī-kāṣṭha-candanam

6.325

kalau yacchanti ye viṣṇau tulasī-kāṣṭha-candanam |
dhundhumāra na vai martyāḥ punar āyānti te bhuvi

6.326

yo hi bhāgavato bhūtvā kalau tulasī-candanam |
nārpayati sadā viṣṇor na sa bhāgavato naraḥ

6.327

prahlāda-saṃhitāyāṃ-
na tena sadṛśo loke vaiṣṇavo vidyate bhuvi |
yaḥ prayacchati kṛṣṇāya tulasī-kāṣṭha-candanam

6.328

tulasī-dāru-jātena candanena kalau naraḥ |
vilipya bhaktito viṣṇuṃ ramate sannidhau hareḥ

6.329

//
tulasī-kāṣṭha-jātena candanena vilepanam |
yaḥ kuryād viṣṇu-toṣāya kapilāgo-phalaṃ labhet

6.330

tulasī-kāṣṭha-sambhūtaṃ candanaṃ yas tu sevate |
mṛtyu-kāle viśeṣeṇa kṛta-pāpo 'pi mucyate

6.331

yo dadāti pitṝṇāṃ tu tulasī-kāṣṭha-candanam |
teṣāṃ sa kurute tṛptiṃ śrāddhe vai śatavārṣikīm

6.332

viṣṇu-dharmottare ca-
tulasī-candanāktāṅgaḥ kurute kṛṣṇa-pūjanam |
pūjanena dinaikena labhate śata-vārṣikīm

6.333

vilepanārthaṃ kṛṣṇasya tulasī-kāṣṭha-candanam |
mandire vasate yasya tasya puṇya-phalaṃ śṛṇu

6.334

tila-prasthāṣṭakaṃ dattvā yat puṇyaṃ cottarāyaṇe |
tat tulyaṃ jāyate puṇyaṃ prasādāc cakra-pāṇinaḥ

6.335

| iti|
deyaṃ malayajābhāve śītalatvāt kadambajam |
yathā kiñcit sugandhitvāc candanaṃ deva-dārujam

6.336

gāruḍe-
harer malayajaṃ śreṣṭham abhāve devadārujam

6.337

athānulepe niṣiddhāni
viṣṇu-dharmottare-
dāridryaṃ padmakaṃ kuryād asvāsthyaṃ rakta-candanam |
uśīraṃ citta-vibhraṃśam anye kuryur upadravam

6.338

| iti|
padmakādi na dātavyam aihikaṃ hīcchatā sukham |
mukhyālābhe tu tat sarvaṃ dātavyaṃ bhagavat-paraiḥ

6.339

tato bhagavataḥ kuryād anulepād anantaram |
vidvān vicitrair vyajanaiś cāmarair api vījanam

6.340

vījana-māhātmyaṃ ca
viṣṇu-dharmottare-
anulipya jagannāthaṃ tāla-vṛntena vījayet |
vāyu-lokam avāpnoti puruṣas tena karmaṇā

6.341

cāmarair vījayed yas tu devadevaṃ janārdanam |
tila-prastha-pradānasya phalam āpnoty asaṃśayam

6.342

vyajanenātha vastreṇa subhaktyā mātariśvana |
devadevasya rājendra kurute tāpa-vāraṇam

6.343

tat-kule yama-loke tu śamate nārako daraḥ |
vāyu-lokān mahīpāla na cyutir vidyate punaḥ

6.344

calac-cāmara-vātena kṛṣṇaṃ santoṣayen naraḥ

6.345

tasyottamāṅgaṃ deveśa stuvate sva-mukhena vai |
uṣṇa-kāle tv idaṃ jñeyaṃ yat santaḥ pauṣa-māghayoḥ |
śītalatvān malayajam api naivārpayanti hi

6.346

tathā coktam-
na śīte śītalaṃ deyam

Original text: Haribhaktivilāsa 1-11 · Edition: Haridasa Sastri · Data entry Gaudiya Grantha Mandira · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc