હરિભક્તિવિલાસ · અધ્યાય 8

। ઇતિ।
ઇતિ શ્રી-ગોપાલ-ભટ્ટ-વિલિખિતે શ્રી-ભગવદ્-ભક્તિ-વિલાસે
સ્નાપનિકો નામ ષષ્ઠો વિલાસઃ ।
8. પ્રતરર્ચસમપન-વિલસ
અષ્ટમ-વિલાસઃ
પ્રાતર્-અર્ચા-સમાપનઃ
શ્રી-ચૈતન્ય-પ્રભું વન્દે યત્-પાદાશ્રય-વીર્યતઃ ।
સંગૃહ્ણાત્ય્ આકરવ્રાતાદ્ રઙ્કો રત્નાવલીમયમ્

અથ ધૂપનં
તતશ્ ચ ધૂપમ્ ઉત્સૃજ્ય નીચૈસ્ તન્-મુદ્રયાર્પયેત્ ।
કૃષ્ણં સઙ્કીર્તયન્ ઘણ્ટમ્ વામ-હસ્તેન વાદયન્

તથા ચ બહ્વ્-ઋચ-પરિશિષ્ટે --
ધૂપસ્ય વિજને ચૈવ ધૂપેનાઙ્ગ-વિધૂપને ।
નીરાજનેષુ સર્વેષુ વિષ્ણોર્ નામાનિ કીર્તયેત્

જય-ઘોષં પ્રકુર્વીત કારુણ્યં ચાભિકીર્તયેત્ ।
તથા મઙ્ગલ-ઘોષં ચ જગદ્-બીજસ્ય ચ સ્તુતિમ્

અન્યત્ર ચ --
તતઃ સમર્પયેદ્ ધૂપં ઘણ્ટ-વાદ્ય-જય-સ્વનૈઃ ।
ધૂપ-સ્થાનં સમભ્યર્ચ્ય તર્જન્યા વામયા હરેઃ

તત્ર મન્ત્રઃ --
વનસ્પતિ-રસોત્પન્નો ગન્ધાઢ્યો ગન્ધ ઉત્તમઃ ।
અઘ્રેયઃ સર્વ-દેવાનાં ધૂપો ઽયં પ્રતિગૃહ્યતમ્

અથ ધૂપઃ
વામન-પુરાણે -
રુહિકાખ્યં કણો દારુ-સિહ્લકં ચાગુરુઃ સિતા ।
શઙ્ખો જાતિ-ફલં શ્રીશે ધૂપાનિ સ્યુઃ પ્રિયાણિ વૈ

મૂલાગમે
સ-ગુગ્ગુલ્વ્-અગુરુ-શીર-સિતાજ્ય-મધુ-ચન્દનૈઃ ।
સારાઙ્ગાર-વિનિક્ષિપ્તૈઃ કલ્પયેદ્ ધૂપમ્ ઉત્તમમ્

વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે ચ --
તથૈવ શુભ-ગન્ધા યે ધૂપસ્ તે જગતઃ પતેઃ ।
વાસુદેવસ્ય ધર્મ-જ્ઞૈર્ નિવેદ્ય દાનવેશ્વર

અથ ધૂપેષુ નિષિદ્ધં
ન ધૂપર્થે જીવ-જતમ્

તત્રૈવાપવાદઃ
વિના મૃગમદં ધૂપે જીવ-જાતં વિવર્જયેત્

કાલિકા-પુરાણે --
ન યક્ષ-ધૂપં વિતરેન્ મધવય કદચન

અગ્નિ-પુરાણે -
ન સલ્લકિજં ન તૃણમ્ ન શલ્ક-રસ-સમ્ભ્ર્તં ધૂપમ્ ।
પ્રત્યઙ્ગ-નિર્મુક્તમ્ દદ્યાત્ કૃષ્ણાય બુદ્ધિમાન્

અથ ધૂપન-માહાત્મ્યમ્
નારસિંહે શ્રી-મર્કન્દેય-સતનિક-સમ્વદે
મહિષાખ્યં ગુગ્ગુલું ચ આજ્ય-યુક્તં સ-શર્કરમ્ ।
ધૂપં દદાતિ રજેન્દ્ર નરસિંહસ્ય ભક્તિમાન્

સ ધૂપિતઃ સર્વ-દિક્ષુ સર્વ-પાપ-વિવર્જિતઃ ।
અપ્સરો-ગણ-યુક્તેન વિમાનેન વિરાજતા ।
વાયુ-લોકં સમાસાદ્ય વિષ્ણુ-લોકે મહીયતે

સ્કાન્દે -
યે કૃષ્ણ-ગુરુણા કૃષ્ણં ધૂપયન્તિ કલૌ નરાઃ ।
સ-કર્પૂરેણ રાજેન્દ્ર કૃષ્ણ-તુલ્યા ભવન્તિ તે

સાજ્યેન વૈ ગુગ્ગુલુના સુ-ધૂપેન જનાર્દનમ્ ।
ધૂપયિત્વા નરો યાતિ પદં તસ્ય સદા-શિવં

અગુરું તુ સ-કર્પૂર-દિવ્ય-ચન્દન-સૌરભમ્ ।
દત્ત્વા નિત્યં હરેર્ ભક્ત્યા કુલાનાં તારયેચ્ છતમ્

વિષ્ણુ-ધર્મોત્તર-ત્ર્તિય-ખણ્ડે -
ધૂપનમ્ ઉત્તમં તદ્વત્ સર્વ-કમ-ફલ-પ્રદમ્ ।
ધૂપં તુરુષ્કકં દત્ત્વા વહ્નિસ્તોમ-ફલં લભેત્

દત્ત્વા તુ કૃત્રિમં મુખ્યં સર્વ-કામાન્ અવાપ્નુયાત્ ।
ગન્ધ-યુક્ત-કૃતં દત્ત્વા યજ્ઞ-ગોસવં આપ્નુયાત્

દત્ત્વા કર્પૂર-નિર્યાસં વાજિમેધ-ફલં લભેત્ ।
વસન્તે ગુગ્ગુલં દત્ત્વા વહ્નિસ્તોમં અવાપ્નુયાત્

ગ્રીષ્મે ચન્દન-સારેણ રાજસૂય-ફલં લભેત્ ।
તુરુષ્કસ્ય પ્રદાનેન પ્રવૃષ્ય્ ઉત્તમતાં લભેત્

કર્પૂર-દાનાચ્ છરદિ રાજસૂયં અવાપ્નુયાત્

હેમન્તે મ્ર્ગ-દર્પેણ વાજિમેધ-ફલં લભેત્ ।
શિશિરે ઽગુરુ-સરેન સર્વ-મેધ-ફલં લભેત્

પદમ્ ઉત્તમં આપ્નોતિ ધૂપ-દઃ પુષ્ટિમ્ અશ્નુતે ।
ધૂપ-લેખ યથાઇવોર્ધ્વમ્ નિત્યં એવ પ્રસર્પતિ ।
તથાઇવોર્ધ્વ-ગતો નિત્યં ધૂપ-દાનાદ્ ભવેન્ નરઃ

પ્રહ્લાદ-સંહિતાયાં ચ
યો દદાતિ હરેર્ ધૂપમ્ તુલસી-કાષ્ઠ-વહ્નિના ।
શત-ક્રતુ-સમં પુણ્યં ગો ઽયુતં લભતે ફલં

ઇતિ ।
ધૂપયેચ્ ચ તથા સમ્યક્ શ્રીમદ્-ભગવદ્-આલયં ।
ધૂપ-શેષં તતો ભક્ત્યા સ્વયં સેવેત વૈષ્ણવઃ

તથા ચ બ્રાહ્મે અમ્બરિસં પ્રતિ ગૌતમ-પ્રશ્ને --
ધૂપ-શેષં તુ કૃષ્ણસ્ય ભક્ત્યા ભજસિ ભૂપતે ।
કૃત્વા ચારાત્રિકં વિષ્ણોઃ સ્વ-મૂર્ધ્ના વન્દસે નૃપ

અથ શ્રી-ભગવદ્-અલય-ધૂપન-માહાત્મ્યં
કૃષ્ણાગુરુ-સમુત્થેન ધૂપેન શ્રીધરાલયમ્ ।
ધૂપયેદ્ વૈષ્ણવો યસ્ તુ સ મુક્તો નરકાર્ણવત્

ધૂપ-શેષ-સેવન-માહાત્મ્યમ્
પાદ્મે શ્રી-ગૌતમામ્બરીષ-સંવાદે -
તીર્થ-કોટિ-શતૈર્ ધૌતો યથા ભવતિ નિર્મલઃ ।
કરોતિ નિર્મલં દેહં ધૂપ-શેષસ્ તથા હરેઃ

ન ભયં વિદ્યતે તસ્ય ભૌમં દિવ્યં રાસાતલમ્ ।
કૃષ્ણ-ધૂપાવશેષેન યસ્યાઙ્ગં પરિવાસિતમ્

નાપદો વિપદસ્ તસ્ય ભવન્તિ ખલુ દેહિનઃ ।
હરેર્ દત્તાવશેષેન ધૂપયેદ્ યસ્ તનું સદા

નાસૌખ્યં ન ભયં દુઃખં નાધિજં નૈવ રોગજમ્ ।
યઃ સેવયેદ્ ધૂપ-શેષં વિષ્ણોર્ અદ્ભુત-કર્મણઃ

ક્રૂર-સત્ત્વ-ભયં નૈવ ન ચ ચૌર-ભયં ક્વચિત્ ।
સેવયિત્વા હરેર્ ધૂપં નિર્માલ્યં પદયોર્ જલમ્

હરિ-ભક્તિ-સુધોદયે ચ-
આઘ્રાણં યદ્ ધરેર્ દત્તં ધૂપોચ્છિષ્ટસ્ય સર્વતઃ ।
તદ્-ભવ-વ્યાલ-દષ્ટાનાં ભવેત્ કર્મ-વિષાપહં

ઇતિ ।
દર્શનાદ્ અપિ ધૂપસ્ય ધૂપ-દાનાદિ-જં ફલમ્ ।
સર્વં અન્યેઽપિ વિન્દન્તિ તચ્ ચાગ્રે વ્યતિં એષ્યતિ

અથ દીપનં
તથૈટ દીપમ્ ઉત્સૃજ્ય પ્રાગ્વદ્ ઘણ્ટં ચ વાદયન્ ।
પદાબ્જાદ્ અદૃગ્-અબ્જાન્તં મુદ્રયોચ્ચૈઃ પ્રદીપયેત્

તત્ર મન્ત્રઃ
ગૌતમીયે-
સુ-પ્રકાશો મહા-તેજહ્ સર્વતસ્ તિમિરાપહઃ ।
સ-બાહ્યાભ્યન્તર-જ્યોતિર્ દીપો ઽયં પ્રતિગૃહ્યતામ્

અથ દીપઃ
દીપં પ્રજ્વલયેત્ શક્તૌ કર્પૂરેન ઘૃતેન વા ।
ગવ્યેન તત્રાસામાર્થ્યે તૈલેનાપિ સુ-ગન્ધિના

તથા ચ નારદીય-કલ્પે-
સ-ઘૃતં ગુગ્ગુલં ધૂપં દીપં ગો-ઘૃત-દીપિતમ્ ।
સમસ્ત-પરિવારાય હરયે શ્રદ્ધયાર્પયેત્

ભવિષ્યોત્તરે-
ઘૃતેન દીપો દાતવ્યો રાજન્ તૈલેન વા પુનઃ

મહાભારતે ચ-
હવિષા પ્રથમઃ કલ્પો દ્વિતીયશ્ ચૌષધોરસૈઃ

અથ દીપે નિષિદ્ધં
ભવિષ્યોત્તરે-
વસા-મજ્જાદિભિર્ દીપો ન તુ દેયઃ કદાચન

મહાભારતે-
વસા-મજ્જાસ્થિ-નિર્યાસૈર્ ન કાર્યઃ પુષ્ટિં ઇચ્છત

વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે તૃતીય-ખણ્ડે-
નીલ-રક્ત-દશં દીપં પ્રયત્નેન વિવર્જયેત્

કાલિકા-પુરાણે-
દીપ-વૃક્ષશ્ ચ કર્તવ્યસ્ તૈજાસાદ્યૈશ્ ચ ભૈરવ ।
વૃક્ષેષુ દીપો દાતવ્યો ન તુ ભૂમૌ કદાચન

અથ દીપ-માહાત્મ્યં
સ્કાન્દે બ્રહ્મ-નારદ-સંવાદે-
પ્રજ્વાલ્ય દેવ-દેવસ્ય કર્પૂરેન ચ દીપકમ્ ।
અશ્વમેધં અવાપ્નોતિ કુલં ચૈવ સમુદ્ધરેત્

અત્રૈવાન્યત્ર ચ-
યો દદાતિ મહી-પાલ કૃષ્ણસ્યાગ્રે તુ દીપકમ્ ।
પાતકં તુ સમુત્સૃજ્ય જ્યોતી-રૂપં લભેત્ ફલમ્

વારાહે-
દીપં દદાતિ યો દેવિ મદ્-ભક્ત્યા તુ વ્યવસ્થિતઃ ।
નાત્રાન્ધત્વં ભવેત્ તસ્ય સપ્ત-જન્મનિ સુન્દરિ

યસ્ તુ દદ્યાત્ પ્રદીપં મે સર્વતઃ સ્રદ્ધયાન્વિતઃ ।
સ્વયમ્-પ્રભેષુ દેશેષુ તસ્યોત્પત્તિર્ વિધીયતે

હરિ-ભક્તિ-સુધોદયે-
દત્તં સ્વ-જ્યોતિષે જ્યોતિર્ યદ્ વિસ્તારયતિ પ્રભામ્ ।
તદ્વદ્ ધર્યતિ સજ્-જ્યોતિર્ દાતુઃ પાપતમો ઽપહં

નારસિંહે-
ઘૃતેન વાથ તૈલેન દીપં પ્રજ્વલયેન્ નરઃ ।
વિષ્ણવે વિધિવદ્ ભક્ત્યા તસ્ય પુણ્ય-ફલં શૃણુ

વિહાય પાપં સકલં સહસ્રાદિત્ય-સ-પ્રભઃ ।
જ્યોતિષ્મતા વિમાનેન વિષ્ણુ-લોકે મહીયતે

પ્રહ્લાદ-સંહિતાયાં
ચ તુલસી-પવકેનૈવ દીપં યઃ કુરુતે હરેઃ ।
દીપ-લક્ષ-સહસ્રાણાં પુણ્યં ભવતિ દૈત્યજ

ઇતિ ।
પશ્ચાદ્ દીપં ચ તં ભક્ત્યા મૂર્ધ્ના વન્દેત વૈષ્ણવઃ ।
ધૂપસ્યેવેક્ષણાત્ તસ્ય લભન્તેઽન્યેઽપિ તત્ ફલમ્

કેચિચ્ ચાનેન દીપેન શ્રી-મૂર્તેર્ મૂર્ધ્નિ વૈષ્ણવઃ ।
નીરાજનં ઇહેચ્છન્તિ મહા-નીરાજને યથા

તથા ચ રામાર્ચન-ચન્દ્રિકાયાં ધૂપાનન્તરં દીપ-પ્રસઙ્ગે-
આરાત્રિકં તુ વિષમ-બહુ-વર્તિ-સમન્વિતમ્ ।
અભ્યર્ચ્ય રામચન્દ્રાય વામ-મધ્યમ્ અથાર્પયેત્

નમો દીપેશ્વરાયેતિ દદ્યાત્ પુષ્પાઞ્જલિં તતઃ ।
અવધૂપ્યાભ્યર્ચ્ય વાદ્યૈર્ મૂર્ધ્નિ નીરાજયેત્ પ્રભુમ્

ઇતિ ।
અત એવેષ્યતે તસ્ય કરાભ્યાં વન્દનં ચ તૈઃ ।
નામ ચારાત્રિકેત્ય્ આદિ વર્ત્યો ઽપિ બહુલાઃ સમાઃ

પ્રસઙ્ગાલ્ લિખ્યતેઽત્રૈવ શ્રીમદ્-ભગવદ્-આલયે ।
દીપ-દાનસ્ય માહાત્મ્યં કાર્ત્તિકીયં ચ તદ્ વિના

અથ શ્રી-ભગવદ્-આલયે દીપ-પ્રદાન-માહાત્મ્યમ્
વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે પ્રથમ-કાણ્ડે [1.166.17ff, મિxએદ્ ઉપ્]-
દીપ-દાનાત્ પરં દાનં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ ।
કેશવાયતને કૃત્વા દીપ-વૃક્ષા-મનોહરમ્ ।
અતીવ ભ્રાજતે લક્ષ્મ્યા દિવમ્ આસાદ્ય સર્વતઃ

દીપ-માલાં પ્રયચ્છન્તિ યે નરાઃ શાર્ઙ્ગિણો ગૃહે ।
ભવન્તિ તે ચન્દ્ર-સમાઃ સ્વર્ગમ્ આસાદ્ય માનવાઃ

દીપાગારં નરઃ કૃત્વા કૂતાગાર-નિભં શુભમ્ ।
કેશવાલયમ્ આસાદ્ય લોકે ભાતિ સ શક્રવત્

યથોજ્જ્વલો ભવેદ્ દીપઃ સમ્પ્રદાતાપિ યાદવ ।
તથા નિત્યોજ્જ્વલો લોકે નાકપૃષ્ઠે વિરાજતે

સ-દીપે ચ યથા દેસે ચક્ષૂંસિ ફલવન્તિ ચ ।
તથા દીપસ્ય દતરો ભવન્તિ સ-ફલેક્ષનઃ

એકાદશ્યાં ચ દ્વાદશ્યાં પ્રતિ-પક્ષં તુ યો નરઃ ।
દીપં દદાતિ કૃષ્ણાય તસ્ય પુણ્ય-ફલં શૃણુ

સુવર્ણ-મણિ-મુક્તાઢ્યમ્ મનોજ્ઞમ્ અતિ-સુન્દરમ્ ।
દીપ-માલા-કુલં દિવ્યં વિમાનમ્ અધિરોહતિ

પદ્મ-સુત્રોદ્ભવં વર્ત્તિ ગન્ધ-તૈલેન દીપકાન્ ।
વિરોગઃ સુભગશ્ ચૈવ દત્ત્વા ભવતિ માનવઃ

દીપ-દનં મહા-પુણ્યમ્ અન્ય-દેવેષ્વ્ અપિ ધ્રુવમ્ ।
કિં પુનર્ વાસુદેવસ્યાનન્તસ્ય તુ મહાત્મનઃ

તત્રૈવ તૃતીય-ખણ્ડે-
દીપં ચક્ષુઃ-પ્રદં દદ્યાત્ તથૈવોર્ધ્વ-ગતિ-પ્રદમ્ ।
ઊર્ધ્વં યથા દીપ-શિખા દાતા ચોર્ધ્વ-ગતિસ્ તથા

યાવદ્ અક્ષિ-નિમેષાણિ દીપો દેવાલયે જ્વલેત્ ।
તાવદ્ વર્ષ-સહસ્રાણિ નાક-પૃષ્ઠે મહીયતે

બ્ર્હન્-નારદીયે વિતિહોત્રં પ્રતિ યજ્ઞધ્વજસ્ય પૂર્વ-જન્મ-વૃત્ત-કથને-
પ્રદીપઃ સ્થાપિતસ્ તત્ર સુરતાર્થં દ્વિજોત્તમ ।
તેનાપિ મમ દુષ્કર્મ નિહ્શેષં ક્ષયમ્ અગતમ્

વિષ્ણુ-ધર્મે ચ-
વિલીયતે સ્વ-હસ્તે તુ સ્વ-તન્ત્રે સતિ દીપકઃ ।
મહા-ફલો વિષ્ણુ-ગૃહે ન દત્તો નરકાય સઃ

નારદીયે મોહિનીં પ્રતિ શ્રી-રુક્માઙ્ગદોક્તૌ-
તિષ્ઠન્તુ બહુ-વિત્તાનિ દાનાર્થં વર-વર્ણિનિ ।
હૃદયાયાસ-કર્તૃણિ દીપ-દાનાદ્ દિવં વ્રજેત્

તસ્યાપ્ય્ અભાવે સુભગે પર-દીપ-પ્રબોધનમ્ ।
કર્તવ્યં ભક્તિ-ભાવેન સર્વ-દાનાધિકશ્ ચ યત્

ઇતિ ।
સદ કલ-વિશેષેઽપિ ભક્ત્યા ભગવદ્-આલયે ।
મહા-દીપ-પ્રદાનસ્ય મહિમાપ્ય્ અત્ર લિખ્યાતે

અથ મહાદીપ-માહાત્મ્યમ્
વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે પ્રથમ-ખણ્ડે-
મહાવર્ત્તિઃ સદા દેયા ભૂમિ-પાલ મહા-ફલા ।
કૃષ્ણ-પક્ષે વિશેષેણ તત્રાપિ સ વિશેષતઃ

અમાવસ્યા ચ નિર્દિષ્ટા દ્વાદશી ચ મહાફલા ।
અશ્વ-યુજ્યામ્ અતીતાયાં કૃષ્ણ-પક્ષશ્ ચ યો ભવેત્

અમાવસ્યા તદા પુણ્યા દ્વાદશી ચ વિશેષતઃ ।
દેવસ્ય દક્ષિણે પાર્શ્વે દેયા તૈલ-તુલા નૃપ

પલાષ્ટક-યુતાં રાજન્ વર્ત્તિ તત્ર ચ દાપયેત્ ।
વાસસા તુ સમગ્રેણ સોપવાસો જિતેન્દ્રિયઃ

મહાવર્ત્તિ-દ્વયમ્ ઇદં સકૃદ્ દત્ત્વા મહામતે ।
સ્વર્-લોકં સુ-ચિરં ભુક્ત્વા જાયતે ભૂ-તલે યદા

તદા ભવતિ લક્ષ્મીવાન્ જય-દ્રવિણ-સમ્યુતઃ ।
રાષ્ટ્રે ચ જાયતે સ્વસ્મિન્ દેશે ચ નગરે તથા

કુલે ચ રાજ-શાર્દૂલ તત્ર સ્યાદ્ દીપવત્-પ્રભઃ ।
પ્રત્યુજ્જ્વલશ્ ચ ભવતિ યુદ્ધેષુ કલહેષુ ચ

ખ્યાતિં યાતિ તથા લોકે સદ્-ગુણાનાં ચ સદ્-ગુણૈઃ ।
એકમ્ અપ્ય્ અથ યો દદ્યાદ્ અભીષ્ટતમયોર્ દ્વયોઃ

મનુષ્યે સર્વમ્ આપ્નોતિ યદ્ ઉક્તં તે મહાનઘ ।
સ્વર્ગે તથાત્વમ્ આપ્નોતિ ભોગ-કાલે તુ યાદવ

સમાન્યસ્ય તુ દીપસ્ય રાજન્ દાનં મહાફલમ્ ।
કિં પુનર્ મહતો દીપસ્યાત્રેયત્ત ન વિદ્યતે

અથ સોન-મલિનદિ-વસ્ત્ર-વર્ત્ત્ય દીપ-દન-નિસેધઃ
શોણં વાદરકં વસ્ત્રં જીર્ણં મલિનમ્ એવ ચ ।
ઉપભુક્તં ન વા દદ્યાત્ વર્ત્તિકાર્થં કદાચન

ઇતિ ।
સ્વયમ્ અન્યેન વા દત્તં દીપાન્ ન શ્રી-હરેર્ હરેત્ ।
નિર્વાપયેન્ ન હિંસાચ્ ચ શુભં ઇચ્છન્ કદાચન

અથ દીપ-નિર્વાપનાદિ-દોષઃ
વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે પ્રથમ-ખણ્ડે-
દત્ત્વા દીપો ન હર્તવ્યસ્ તેન કર્મ વિજાનતા ।
નિર્વાપનં ચ દીપસ્ય હિંસનં ચ વિગર્હિતમ્

યઃ કુર્યાદ્ ધિંસનં તેન કર્મણા પુષ્પિતેક્ષણઃ ।
દીપ-હર્તા ભવેદ્ અન્ધઃ કણો નિર્વાણ-કૃદ્ ભવેત્

વિષ્ણુ-ધર્મે ચ નારકાન્ પ્રતિ શ્રી-ધર્મરાજોક્તૌ-
યુષ્માભિર્ યૌવનોન્માદમ્ ઉદિતૈર્ અવિવેકિભિઃ ।
દ્યુતોદ્યોતય ગોવિન્દ-ગેહાદ્ દીપઃ પુરા હૃતઃ

તેનાદ્ય નરકે ઘોરે ક્ષુત્-તૃષ્ણા-પરિપીડિતાઃ ।
ભવન્તિ પતિતાસ્ તીવ્રે શીત-વાત-વિદારિતાઃ

તત્રૈવ શ્રી-પુલસ્ત્યોક્તૌ ચ-
તસ્માદ્ આયાતને વિષ્ણોર્ દદ્યાદ્ દીપાન્ દ્વિજોત્તમ ।
તામ્શ્ ચ દત્ત્વા ન હિંસેત ન ચ તૈલ-વિયોજિતાન્

કુર્વીત દીપ-હન્તા ચ મૂકો ઽન્ધો જાયતે મૃતઃ ।
અન્ધે તમસિ દુષ્પરે નરકે પચ્યતે કિલ

ભૂમૌ દીપ-દન-નિસેધઃ
કાલિકા-પુરાણે-
દીપ-વૃક્ષશ્ ચ કર્તવ્યસ્ તૈજાસાદ્યૈશ્ ચ ભૈરવ ।
વૃક્ષેષુ દીપો દાતવ્યો ન તુ ભૂમૌ કદાચન

અથ નૈવેદ્યં
દત્ત્વા પુષ્પાઞ્જલિં પીઠં પદ્યમ્ આચમનં તથા ।
કૃત્વા પાત્રેષુ કૃષ્ણાયાર્પયેદ્ ભોજ્યં યથા-વિધિ

અથ નૈવેદ્યર્પન-વિધિઃ
અસ્ત્રં જપ્ત્વામ્બુના પ્રોક્ષ્ય નૈવેદ્યં ચક્ર-મુદ્રયા ।
સંરક્ષ્ય પ્રોક્ષયેદ્ વાયુ-બીજ-જપ્ત-જલેન ચ

તેન સંશોષ્ય તદ્-દોષમ્ અગ્નિ-બીજં ચ દક્ષિણે ।
ધ્યાત્વા કર-તલેઽન્યત્ તત્ પૃષ્ઠે સંયોજ્ય દર્શ્યતે

તદ્-ઉત્થ-વહ્નિના તસ્ય શુષ્ક-દોષં હૃદા દહેત્ ।
તતઃ કર-તલે સવ્યેઽમૃત-બીજં વિચિન્તયેત્

તત્-પૃષ્ઠે દક્ષિણં પનિ-તલં સંયોજ્ય દર્શયેત્ ।
તદ્-ઉત્થયા નિવેદ્યં તત્ સિચેદ્ અમૃત-ધારયા

જલેન મૂલ-જપ્તેન પ્રોક્ષ્ય તચ્ ચામૃતાત્મકમ્ ।
સર્વં વિચિન્ત્ય સંસ્પૃશ્ય મૂલં વારાષ્ટકં જપેત્

અમૃતી-કૃત્ય તદ્ ધેનુ-મુદ્રયા સલિલાદિભિઃ ।
તચ્ ચ કૃષ્ણં ચ સમ્પૂજ્ય ગૃહિત્વા કુસુમાઞ્જલિમ્

શ્રી-કૃષ્ણં પ્રાર્થ્ય તદ્-વક્ત્રાત્ તેજો ધ્યાત્વા વિનિર્ગતમ્ ।
સંયોજ્ય ચ નિવેદ્યૈતત્ પત્રં વામેન સંસ્પૃશન્

દક્ષેણ પાણિનાદાય ગન્ધ-પુષ્પાન્વિતં જલમ્ ।
સ્વાહાન્તં મૂલમ્ ઉચ્ચાર્ય તજ્-જલં વિસૃજેદ્ ભુવિ

તત્ પાણિભ્યાં સમુત્થાય નિવેદ્યં તુલસી-યુતમ્ ।
પત્રાઢ્યં તસ્ય મન્ત્રેણ ભક્ત્યા ભાગવતેઽર્પયેત્

નિવેદન-મન્ત્રશ્ ચયં-
નિવેદયમિ ભવતે જુસનેદં હવિર્ હરે

ઇતિ ।
અમૃતોપસ્તરનમ્ અસિ સ્વાહેત્ય્ ઉચ્ચારયન્ હરેઃ ।
દત્ત્વાથ વિધિવદ્ વારિ-ગણ્ડૂષં વામ-પાણિના ।
દર્શયેદ્ ગ્રાસ-મુદ્રાં તુ પ્રફુલ્લોત્પલ-સન્નિભમ્

પ્રાણાદિ-મુદ્રા-હસ્તેન દક્ષિણેન તુ દર્શયેત્ ।
મન્ત્રૈશ્ ચતુર્થી-સ્વાહાન્તૈસ્ તારાદ્યૈસ્ તત્-તદ્-આહ્વયૈઃ

તતઃ સ્પૃશમ્શ્ ચ કરયોર્ અઙ્ગુષ્ઠાભ્યામ્ અનામિકે ।
પ્રદર્શયેન્ નિવેદ્યસ્ય મુદ્રાં તસ્ય મનું જપન્

મન્ત્રશ્ ચાયં ક્રમ-દીપિકાયામ્ [4.62] --
નન્દજો ઽમ્બુમનુ-બિન્દુ-યુઙ્ નતિઃ
પાર્શ્વ-રા-મરુદ્-અવાત્મને નિ ચ ।
રુદ્ધ-ઙે-યુત-નિવેદ્યમ્ આત્મ-ભૂર્
માસ-પાર્શ્વમ્ અનિલસ્ તથાઽમિ-યુક્

નિવેદ્યસ્ય મનુત્વેન સ્વાભીષ્ટં મનુમ્ એવ તે ।
એકાન્તિનો જપન્તસ્ તુ ગ્રાસ-મુદ્રાં વિતન્વતે

ન ચ ધ્યાયન્તે તે કૃષ્ણ-વક્ત્રાત્ તેજો-વિનિર્ગમમ્ ।
મઞ્જુલ-વ્યવહારેણ ભોજયન્તિ હરિં મુદા

અન્યત્ર ચ-
શાલી-ભક્તં સુ-ભક્તં શિશિર-કર-સિતં પાયસં પૂપ-સૂપમ્
લેહ્યં પેયં સુ-ચૂષ્યં સિતમ્ અમૃત-ફલં ઘારિકાદ્યં સુખાદ્યમ્ ।
આજ્યં પ્રાજ્યં સમિજ્યં નયન-રુચિ-કરં વાજિકૈલ-મરીચ-
સ્વાદિયઃ શાકરાજિ-પરિકરમ્ અમૃતાહાર-જોષં જુષસ્વ

કિં ચ-ગરુડ-પુરાણે-
નૈવેદ્યં પરયા ભક્ત્યા ઘણ્ટાદ્યૈર્ જય-નિસ્વનૈઃ ।
નીરાજનૈશ્ ચ હરયે દદ્યાદ્ દીપાસનં બુધઃ

અથ નૈવેદ્ય-પત્રાણિ
સ્કાન્દે શ્રી-બ્રહ્મ-નારદ-સંવાદે-
નૈવેદ્ય-પાત્રં વક્ષ્યામિ કેશવસ્ય મહાત્મનઃ ।
હૈરણ્યં રજતં તામ્રં કંસ્યં મૃન્-મયમ્ એવ ચ ।
પલાશં પદ્મ-પત્રં ચ પાત્રં વિષ્ણોર્ અતિ-પ્રિયમ્

વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે-
પત્રાણાં તુ પ્રદાનેન નરકં ચ ન ગચ્છતિ

પત્ર-પરિમનં
દેવી-પુરાણે-
ષટ્-ત્રિંશદ્-અઙ્ગુલં પાત્રમ્ ઉત્તમં પરિકીર્તિતમ્ ।
મધ્યમં ચ ત્રિભાગોનં કન્યસં દ્વાદશાઙ્ગુલમ્ ।
વસ્વ્-અઙ્ગુલ-વિહીનં તુ ન પાત્રં કારયેત્ ક્વચિત્

અથ ભોજ્યનિ
એકાદશ-સ્કન્દે (11.27.34)-
ગુડ-પાયસ-સર્પીંષિ સષ્કુલ્યાપૂપ-મોદકાન્ ।
સંયાવ-દધિ-સૂપામ્શ્ ચ નૈવેદ્યં સતિ કલ્પયેત્

કિં ચ-(11.11.41)-
યદ્ યદ્ ઇષ્ટતમં લોકે યચ્ ચાતિ-પ્રિયમ્ આત્મનઃ ।
તત્ તન્ નિવેદયેન્ મહ્યં તદ્ આનન્ત્યાય કલ્પતે

અષ્ટમ-સ્કાન્દે- (8.16.52)-
નૈવેદ્યં ચાધિ-ગુણવદ્ દદ્યાત્ પુરુષ-તુષ્ટિ-દમ્

બૌધાયન-સ્મૃતૌ ચ-
નાના-વિધાન્ન-પાનૈશ્ ચ ભક્ષનાદ્યૈર્ મનોહરૈઃ ।
નૈવેદ્યં કલ્પયેદ્ વિષ્ણોસ્ તદ્-અભાવે ચ પાયસં
કેવલં ઘૃત-સંયુક્તં

વામન-પુરાણે---
હવિષા સંસ્કૃતા યે ચ યવ-ગોધૂમ-શલયઃ ।
તિલ-મુદ્ગાદયો માષા વ્રીહયશ્ ચ પ્રિયા હરેઃ

ગારુડે-
અન્નં ચતુર્-વિધં પુણ્યમ્ ગુણાઢ્યં ચામૃતોપમમ્ ।
નિષ્પણ્ણં સ્વ-ગૃહે યદ્ વા શ્રદ્ધયા કલ્પયેદ્ ધરેઃ

ભવિષ્યે-
પુષ્પં ધૂપં તથા દીપં નૈવેદ્યં સુ-મનોહરમ્ ।
ખણ્ડ-લડ્ડુક-શ્રી-વેસ્ત-કાસારાશોક-વર્તિકાઃ

સ્વસ્તિકોલ્લસિક-દુગ્ધ-તિલ-વેષ્ટ-કિલાટિકાઃ ।
ફલાનિ ચૈવ પક્વાનિ નાગરઙ્ગાદિકાનિ ચ

અન્યાનિ વિધિના દત્ત્વા ભક્ષ્યાણિ વિવિધાનિ ચ ।
એવમ્ આદિનિ દાપયેદ્ ભક્તિતો ન્ર્પ

વારાહે-
યસ્ તુ ભાગવતો દેવિ અન્નાદ્ યેન તુ પ્રીણયેત્ ।
પ્રીણિતસ્ તિષ્ઠતેઽસૌ વા બહુ-જન્માનિ માધવિ

સર્વ-વ્રીહિ-મયં ગૃહ્યમ્ શુભં સર્વ-રસાન્વિતમ્ ।
મન્ત્રેણ મે પ્રદીયેત ન કિંચિદ્ અપિ સંસ્પૃશેત્

ઇઙ્ગુદિ-ફલ-બિલ્વાનિ બદરામલકાનિ ચ ।
ખર્જુરામ્શ્ ચાસનામ્શ્ ચૈવ માનવામ્શ્ ચ પરૂષકાન્

શાલોડ્ડમ્બરિકામ્શ્ ચૈવ તથા પ્લક્ષ-ફલાનિ ચ ।
પૈપ્પલં કણ્ટકીયં ચ તુમ્બુરું ચ પ્રિયઙ્ગુકમ્

મરીચં શિંશ-પાકં ચ ભલ્લાતકર-મર્દકમ્ ।
દ્રાક્ષાં ચ દાડિમં ચૈવ પિણ્ડ-ખર્જૂરમ્ એવ ચ

સૌવીરં કેલિકં ચૈવ તથા શુભ-ફલાનિ ચ ।
પિણ્ડારક-ફલં ચૈવ પુન્નાગ-ફલમ્ એવ ચ

શમીં ચૈવ કવીરં ચ ખર્જૂરક-મહાફલમ્ ।
કુમુદસ્ય ફલં ચૈવ વહેડક-ફલં તથા

અજં કર્કોટકં ચૈવ તથા તલ-ફલાનિ ચ ।
કદમ્બઃ કૌમુદં ચૈવ દ્વિ-વિધં સ્થલ-કઞ્જયોઃ

પિણ્ડિકણ્ડેતિ વિખ્યાતં વંશ-નીપં તતઃ પરમ્ ।
મધુ-કણ્ડેતિ વિખ્યાતં માહિષં કણ્ડમ્ એવ ચ

કર-મર્દક-કન્દં ચ તથા નિલોત્પલસ્ય ચ ।
મૃણાલં પૌષ્કરં ચૈવ શાલૂકસ્ય ફલં તથા

એતે ચાન્યે ચ બહવઃ કાણ્ડ-મૂલ-ફલાનિ ચ ।
એતાનિ ચોપયોજ્યાનિ યે મયા પરિકલ્પિતાઃ

મૂલકસ્ય તતઃ શાકમ્ ચિઞ્ચ-શાકં તથૈવ ચ ।
શાકં ચૈવ કલાયસ્ય સર્ષપસ્ય તથૈવ ચ

વંસકસ્ય તુ શાકં ચ શાકમ્ એવ કલમ્બિકમ્ ।
આર્દ્રકસ્ય ચ શાકં વૈ પાલઙ્કં શાકમ્ એવ ચ

અમ્બિલોડક-શાકં ચ કાશં કૌમારકં તથા ।
શુક-મણ્ડલ-પત્રં ચ દ્વાવ્ એવ તરુ-વાનકૌ

ચરસ્ય ચૈવ શાકં ચ મધુ-કોડ્ડુમ્બરં તથા ।
એતે ચાન્યે ચ બહવહ્ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ ।
કર્મણ્યાશ્ ચૈવ સર્વે વૈ યે મયા પરિકીર્તિતાઃ

વ્રીહીણાં ચ પ્રવક્ષ્યામિ ઉપયોગામ્શ્ ચ માધવિ ।
એક-ચિત્તં સમાધાય તત્ સર્વં શૃણુ સુન્દરિ

ધર્માધાર્મિક-રક્તં ચ સુ-ગન્ધં રક્ત-શાલિકમ્ ।
દીર્ઘશૂકં મહાશાલિં વર-કુઙ્કુમ-પત્રકમ્

ગ્રામ-શાલિં સમદ્રાશામ્ સ-શ્રીશાં કુશ-શાલિકામ્ ।
યવાશ્ ચ દ્વિ-વિધા જ્ઞેયાઃ કર્મણ્યા મમ સુન્દરિ

કર્મણ્યાશ્ ચૈવ મુદ્ગાશ્ ચ તિલાઃ કૃષ્ણાઃ કુલત્થકાઃ ।
ગોધૂમકં મહા-મુદ્ગ-મુદ્ગાષ્ટકમ્ અવાટ-જિત્

કર્મણ્ય્ એતાનિ ચોક્તાનિ વ્યજનાનિ પ્રિયાન્વિતાન્ ।
પ્રતિગૃહ્ણામ્ય્ અહં હ્ય્ એતાન્ સર્વાન્ ભાગવતાન્ પ્રિયાન્

કિં ચ--
યે મયૈવોપયોજ્યાનિ ગવ્યં દધિ પયો ઘૃતમ્

સ્કાન્દે ચ બ્રહ્મ-નારદ-સંવાદે-
હવિઃ શલ્યોદનં દિવ્યમ્ આજ્ય-યુક્તં સ-શર્કરમ્ ।
નૈવેદ્યં દેવ-દેવાય યાવકં પાયસં તથા

નૈવેદ્યાનામ્ અભાવે તુ ફલાનિ વિનિવેદયેત્ ।
ફલાનામ્ અપ્ય્ અભાવે તુ તૃણ-ગુલ્મૌષધીર્ અપિ

ઔષધીનામ્ અલાભે તુ તોયં ચ વિનિવેદયેત્ ।
તદ્-અલાભે તુ સર્વત્ર માનસં પ્રવરં સ્મૃતમ્

સ્કાન્દે મહેન્દ્રં પ્રતિ શ્રી-નારદ-વચનં-
યચ્છન્તિ તુલસી-શાકં શ્રુતં યે માધવાગ્રતઃ ।
કલ્પાન્તં વિષ્ણુ-લોકે તુ વસન્તિ પિતૃભિઃ સહ

અથ નૈવેદ્ય-નિષિદ્ધાનિ
હારિત-સ્મૃતૌ-
નાભક્ષ્યં નૈવેદ્યાર્થે ભક્ષ્યેસ્વ્ અપ્ય્ અજા-મહિષી-ક્ષીરં પઞ્ચ-નખા મત્સ્યાશ્ ચ

દ્વારકા-માહાત્મ્યે-
નીલી-ક્ષેત્રં વાપયન્તિ મૂલકં ભક્ષયન્તિ યે ।
નૈવાસ્તિ નરકોત્તારહ્ કલ્પ-કોટિ-શતૈર્ અપિ

વારાહે-
માહિષં ચાવિકં ચાજમ્ અયજ્ઞીયમ્ ઉદાહૃતમ્

કિં ચ-
માહિષં વર્જયેન્ મહ્યં ક્ષીરં દધિ ઘૃતં યદિ

વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે તૃતીય-ખણ્ડે-
અભક્ષ્યં ચપ્ય્ અહૃદ્યં ચ નૈવેદ્યં ન નિવેદયેત્ ।
કેશ-કીટાવપન્નં ચ તથા ચાવિહિતં ચ યત્

મૂષિકા-લાઙ્ગુલોપેતમ્ અવધૂતમ્ અવક્ષુતમ્ ।
ઉડ્ડુમ્બરં કપિત્થં ચ તથા દન્ત-શઠં ચ યત્ ।
એવમ્ આદીનિ દેવાય ન દેયાનિ કદાચન

અથાભક્ષ્યાણિ
કૌર્મે-
વૃન્તાકં જાલિકા-શાકં કુસુમ્ભાશ્મન્તકં તથા ।
પલાણ્ડું લશુનં શુક્લમ્ નિર્યાસં ચૈવ વર્જયેત્

ગૃઞ્જનં કિંશુકં ચૈવ કુકુણ્ડં ચ તથૈવ ચ ।
ઉડુમ્બરમ્ અલાબું ચ જગ્ધ્વા પતતિ વૈ દ્વિજઃ

વૈષ્ણવે-
ભુઞ્જીતોદ્ધૃત-સારાણિ ન કદાચિન્ નરેશ્વર

સ્કાન્દે-
ન ભક્ષયતિ વૃન્તાકં તસ્ય દૂરતરો હરિઃ

કિં ચાન્યત્ર-
દોર્ભ્યાં પાદ્ભ્યાં ચ જાનુભ્યામ્ ઉરસા શિરસા દૃશા ।
મનસા વચસા ચેતિ પ્રણામો ઽષ્ટાઙ્ગ ઈરિતઃ ॥ હ્ભ્વ્_8. 162 ॥
જાનુભ્યામ્ ચૈવ બાહુભ્યાં શિરસા વચસા ધિયા ।
પઞ્ચાઙ્ગકઃ પ્રણામઃ સ્યાત્ પૂજાસુ પ્રવરાવ્ ઇમૌ ॥ હ્ભ્વ્_8. 163 ॥
અત એવોક્તં યામલે-
યત્ર મદ્યં તથા માંસમ્ તથા વૃન્તાક-મૂલકે ।
નિવેદયેન્ નૈવ તત્ર હરેર્ ઐકાન્તિકી રતિઃ

અથ નૈવેદ્યર્પન-માહાત્મ્યં
સ્કાન્દે-
નૈવેદ્યાનિ મનોજ્ઞાનિ કૃષ્ણસ્યાગ્રે નિવેદયેત્ ।
કલ્પાન્તં તત્-પિતૄણં તુ તૃપ્તિર્ ભવતિ શાશ્વતી

ફલાનિ યચ્છતે યો વૈ સુહૃદ્યાનિ નરેશ્વર ।
કલ્પાન્તં જાયતે તસ્ય સ-ફલં ચ મનોરથઃ

નારસિંહે-
હવિઃ શાલ્યોદનં દિય્યમ્ આજ્ય-યુક્તં સ-શર્કરમ્ ।
નિવેદ્ય નરસિંહાય યાવકં પાયસં તથા

સમાસ્ તણ્ડુલ-શઙ્ખ્યાયા યાવત્યસ્ તાવતીર્ નૃપ ।
વિષ્ણુ-લોકે મહા-ભોગન્ ભુઞ્જાનસ્ તે સ-વૈષ્ણવાઃ

વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે-
અન્ન-દસ્ તૃપ્તિમ્ આપ્નોતિ સ્વર્ગ-લોકં ચ ગચ્છતિ ।
દત્ત્વા ચ સંવિભાગાય તથૈવાન્નમ્ અતન્દ્રિતઃ ।
ત્રૈલોક્ય-તર્પિતે પુણ્યં તત્-ક્ષનાત્ સમવાપ્નુયાત્

અક્ષય્યમ્ અન્ન-પાનં ચ પિતૃભ્યશ્ ચોપતિષ્ઠતે ।
ઓદનં વ્યજનોપેતમ્ દત્ત્વા સ્વર્ગમ્ અવાપ્નુયાત્

પરમાન્નં તથા દત્ત્વા તૃપ્તિમ્ આપ્નોતિ શશ્વતિમ્ ।
વિષ્ણુ-લોકમ્ અવાપ્નોતિ કુલમ્ ઉદ્ધરતે તથા

ઘૃતૌદન-પ્રદાનેન દીર્ઘમ્ આયુર્ અવાપ્નુયાત્ ।
દધ્ય્-ઓદન-પ્રદાનેન શ્રિયમ્ આપ્નોત્ય્ અનુત્તમામ્

ક્ષીરોદન-પ્રદાનેન દીર્ઘ-જીવિતમ્ આપ્નુયાત્ ।
ઇક્ષૂણાં ચ પ્રદાનેન પરં સૌભાગ્યમ્ અશ્નુતે

રત્નાનાં ચૈવ ભાગી સ્યાત્ સ્વર્ગ-લોકં ચ ગચ્છતિ ।
ફાણિતસ્ય પ્રદાનેન અગ્ન્ય્-આધાન-ફલં લભેત્

તથા ગુડ-પ્રદાનેન કામિતાભીષ્ટમ્ આપ્નુયાત્

નિવેદ્યેક્ષુ-રસં ભક્ત્યા પરં સૌભાગ્યમ્ આપ્નુયાત્ ।
સર્વાન્ કામાન્ અવાપ્નોતિ ક્ષૌદ્રં યશ્ ચ પ્રયચ્છતિ

તદ્ એવ તુહિતોપેતમ્ રાજસૂયમ્ અવાપ્નુયાત્ ।
વહ્નિષ્ટોમમ્ અવાપ્નોતિ યવાકસ્ય નિવેદકઃ ।
અતિ-રાત્રમ્ અવાપ્નોતિ તથા પૂપ-નિવેદકઃ

વૈદલાનાં ચ ભક્ષ્યાણાં દાનાત્ કામાન્ અવાપ્નુયાત્ ।
દીર્ઘ-જીવિતમ્ આપ્નોતિ ઘૃત-પૂર-નિવેદકઃ

મોદકાનાં પ્રદાનેન કામાન્ આપ્નોત્ય્ અભીપ્સિતાન્

નાના-વિધાનાં ભક્ષ્યાણાં દાનાત્ સ્વર્ગમ્ અવાપ્નુયાત્ ।
ભોજનીય-પ્રદાનેન તૃપ્તિમ્ આપ્નોત્ય્ અનુત્તમામ્

તથા લેહ્ય-પ્રદાનેન સૌભાગ્યમ્ અધિગચ્છતિ ।
બલ-વર્ણમ્ અવાપ્નોતિ ચૂષ્યાણાં ચ નિવેદને

કુલ્માષોલ્લાસિક-દાતા વહ્ન્ય્-આધેયં ફલં લભેત્ ।
તથા કૃષાર-દાનેન વહ્નિષ્ટોમમ્ અવાપ્નુયાત્

ધનાનાં ક્ષૌદ્ર-યુક્તાનાં લાજાનાં ચ નિવેદકઃ ।
મુખ્યં ચૈવ શક્તૂનાં વહ્નિષ્ટોમમ્ અવાપ્નુયાત્

વાનપ્રસ્થાશ્રિતં પુણ્યમ્ લભેચ્ છાક-નિવેદકઃ ।
દત્ત્વા હરિતકં ચૈવ તદ્ એવ ફલમ્ આપ્નુયાત્

દત્ત્વા શાકાનિ રમ્યાણિ વિશોકસ્ ત્વ્ અભિજાયતે ।
દત્ત્વા ચ વ્યજનાર્થાય તથોપકરણાનિ ચ

સુ-કુલે લભતે જન્મ કન્દ-મૂલ-નિવેદકઃ ।
નીલોત્પલ-વિદરીણાં તરુટસ્ય તથા દ્વિજઃ

કન્દ-દાનાદ્ અવાપ્નોતિ વાનપ્રસ્થ-ફલં શુભમ્ ।
ત્રપુષેર્ વારુકં દત્ત્વા પુણ્ડરીક-ફલં લભેત્

કર્કન્ધુ-વદરે દત્ત્વા તથા પારૈવતં કલમ્ ।
પરૂષકં તથાભ્રં ચ પનસં નારિકેલકમ્

ભવ્યં મોચં તથા ચોચમ્ ખર્જૂરમ્ અથ દાડિમમ્ ।
આમ્રાતક-સ્રુવામ્લોટ-ફલ-માન-પ્રિયાલકમ્

જમ્બૂ-બિલ્વામલં ચૈવ જાત્યં વીણાતકં તથા ।
નારઙ્ગ-બીજ-પૂરે ચ બીજ-ફલ્ગુ-ફલન્ય્ અપિ

એવમ્ આદીનિ દિવ્યનિ યઃ ફલાનિ પ્રયચ્છતિ ।
તથા કન્દાનિ મુખ્યાનિ દેવ-દેવાય ભક્તિતઃ

ક્રિયા-સાફલ્યમ્ આપ્નોતિ સ્વર્ગ-લોકં તથૈવ ચ ।
પ્રાપ્નોતિ ફલમ્ આરોગ્યમ્ મૃદ્વીકાનાં નિવેદકઃ

રસાન્ મુખ્યાન્ અવાપ્નોતિ સૌભાગ્યમ્ અપિ ચોત્તમમ્ ।
આમ્રૈર્ અભ્યર્ચ્ય દેવેશમ્ અશ્વમેધ-ફલં લભેત્

કિં ચ-
મોચકં પનસં જમ્બૂ તથાન્યત્ કુમ્ભાલિ-ફલમ્ ।
પ્રાચીનામલકં શ્રેષ્ઠં મધુકોડ્ડુમ્બરસ્ય ચ ।
યત્ન-પક્વમ્ અપિ ગ્રાહ્યં કદલી-ફલમ્ ઉત્તમમ્

હરિ-ભક્તિ-સુધોદયે ચ-
યત્ કિઞ્ચિદ્ અલ્પં નૈવેદ્યમ્ ભક્ત-ભક્તિ-રસ-પ્લુતમ્ ।
પ્રતિભોજયતિ શ્રીશસ્ તદ્-દાતૄન્ સ્વ-સુખં દ્રુતમ્ ઇતિ

તતઃ પ્રાગ્વદ્ વિચિત્રાણિ પનકાન્ય્ ઉત્તમાનિ ચ ।
સુ-ગન્ધિ શીતલં સ્વચ્છં જલમ્ અપ્ય્ અર્પયેત્ તતઃ

અથ પનકાનિ, તન્-માહાત્મ્યં ચ
વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે-
પાનકાનિ સુ-ગન્ધીનિ શીતલાનિ વિશેષતઃ ।
નિવેદ્ય દેવ-દેવાય વાજિમેધમ્ અવાપ્નુયાત્

ત્વગેલા-નાગ-કુસુમ-કર્પૂર-સિત-સંયુતૈઃ ।
સિતા-ક્ષૌદ્ર-ગુડોપેતૈર્ ગન્ધ-વર્ણ-ગુણાન્વિતૈઃ

બીજ-પૂરક-નારઙ્ગ-સહકાર-સમન્વિતૈઃ ।
રાજસૂયમ્ અવાપ્નોતિ પનકૈર્ વિનિવેદિતૈઃ

નિવેદ્ય નારિકેલામ્બુ-વહ્નિષ્ટોમ-ફલં લભેત્ ।
સર્વ-કામ-વહા નદ્યો નિત્યં યત્ર મનોરમાઃ ।
તત્ર પાન-પ્રદા યાન્તિ યત્ર રામા ગુણાન્વિતાઃ

ઇતિ ।
ઇત્થં સમર્પ્ય નૈવેદ્યમ્ દત્ત્વા જવનિકં તતઃ ।
બહિર્-ભૂય યથા-સક્તિ જપં સન્ધ્યાનમ્ આચરેત્

અથ ધ્યાનમ્
બ્રહ્મેશાદ્યૈઃ પરિત ઋષિભિઃ સૂપવિષ્ટૈઃ સમેતો
લક્ષ્મ્યા શિઞ્જદ્-વલય-કરયા સાદરં વીજ્યમન ।
મર્મ-ક્રીડ-પ્રહસિત-મુખો હાસયન્ પઙ્ક્તિ-ભોક્તૄન્
ભુઙ્ક્તે પાત્રે કનક-ઘટિતે ષડ્-રસં શ્રી-રમેશઃ

ઇતિ ।
એકન્તિભિશ્ ચાત્મ-કૃતં સ-વયસ્યસ્ય ગોકુલે ।
યશોદા-લાલ્યમાનસ્ય ધ્યેયં કૃષ્ણસ્ય ભોજનમ્

અથ હોમઃ
નિત્યં ચાવશ્યકં હોમં કુર્યાત્ શક્ત્ય્-અનુસારતઃ ।
હોમાશક્તૌ તુ કુર્વીત જપં તસ્ય ચતુર્-ગુણમ્

કેઽપ્ય્ એવં મન્વતેઽવશ્યમ્ નિત્ય-હોમં સદાચરેત્ ।
પુરશ્ચરન-હોમસ્યાશક્તૌ હિ સ વિધિર્ મતઃ

પૂર્વં દીક્ષા-વિધૌ હોમ-વિધિશ્ ચ લિખિતઃ કિયાન્ ।
તદ્-વિસ્તારશ્ ચ વિજ્ઞેયસ્ તત્-તચ્-છાસ્ત્રાત્ તદ્-ઇચ્છુભિઃ

સમાપ્તિં ભોજને ધ્યાત્વા દત્ત્વા ગણ્ડૂષિકં જલમ્ ।
અમૃતાપિધાનમ્ અસિ સ્વાહેત્ય્ ઉચ્ચારયેત્ સુધીઃ

વિસૃજેદ્ દેવ-વક્ત્રે તત્ તેજઃ સંહાર-મુદ્રયા ।
નૈકન્તી તેજસઃ કુર્યાન્ નિષ્ક્રાન્તિં ઇવ સઙ્ક્રમમ્

અથ બલિ-દાનમ્
તતો જવનિકા વિદ્વાન્ અપસાર્ય યથાવિધિ ।
વિષ્વક્સેનાય ભગવન્-નૈવેદ્યાંશં નિવેદયેત્

તથા ચ પઞ્ચરાત્રે શ્રી-નારદ-વચનમ્-
વિશ્વક્સેનાય દાતવ્યં નૈવેદ્યં તચ્-છતાંશકમ્ ।
પાદોદકં પ્રસાદં ચ લિઙ્ગે ચણ્ડેશ્વરાય ચ

તદ્-વિધિઃ
મુખ્યાદ્ ઈસાનતઃ પાત્રાન્ નૈવેદ્યાંશં સમુદ્ધરેત્ ।
સર્વ-દેવ-સ્વરુપાય પરાય પરમેષ્ઠિને

શ્રી-કૃષ્ણ-સેવ-યુક્તાય વિષ્વક્સેનાય તે નમઃ ।
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા શ્રી-હરેર્ વામે તીર્થ-ક્લિન્નં સમર્પયેત્

સતંસં વા સહસ્રાંશમ્ અન્યથા નિષ્ફલં ભવેત્

પશ્ચાચ્ ચ બલિર્ ઇત્ય્ આદિ શ્લોકાવ્ ઉચ્ચાર્ય વૈષ્ણવઃ ।
સર્વેભ્યો વૈષ્ણવેભ્યસ્ તચ્-છતાંસં વિનિવેદયેત્

તૌ ચ શ્લોકૌ -
બલિર્ વિભીષણો ભીષ્મઃ કપિલો નારદો ઽર્જુનઃ ।
પ્રહ્લાદશ્ ચામ્બરીષશ્ ચ વસુર્ વાયુ-સુતઃ સિવઃ

વિષ્વક્સેનોદ્ધવાક્રૂરઃ સનકાદ્યાઃ શુકાદયઃ ।
શ્રી-કૃષ્ણસ્ય પ્રસાદો ઽયં સર્વે ગૃહ્ણન્તુ વૈષ્ણવાઃ

ઇદં યદ્યપિ યુજ્યેત દર્પણાર્પણતઃ પરમ્ ।
તથાપિ ભક્ત-વાત્સલ્યાત્ કૃષ્ણસ્યાત્રાપિ સમ્ભવેત્

અથ બલિ-દન-માહાત્મ્યં
નારસિંહે-
તતસ્ તદ્-અન્ન-શેષેણ પાર્ષદેભ્યઃ સમન્તતઃ ।
પુષ્પાક્ષતૈર્ વિમિશ્રેણ બલિં યસ્ તુ પ્રયચ્છતિ

બલિના વૈષ્ણવેનાથ તૃપ્તઃ સન્તો દિવૌકસઃ ।
શાન્તિં તસ્ય પ્રયચ્છન્તિ શ્રિયમ્ આરોગ્યમ્ એવ ચ

અથ જલ-ગન્દુસદ્ય્-અર્પનં
ઉપલિપ્ય તતો ભૂમિં પુનર્ ગાણ્ડૂષિકં જલમ્ ।
દદ્યાત્ ત્રિર્ અગ્રે કૃષ્ણસ્ય તતો ઽસ્મૈ દન્ત-સોધનમ્

પુનર્ આચમનં દત્ત્વા શ્રી-પાણ્યોઃ શ્રી-મુખસ્ય ચ ।
માર્જનાયાંશુકં દત્ત્વા સર્વાણ્ય્ અઙ્ગાનિ માર્જયેત્

પરિધાપ્ય્ અપરે વસ્ત્રે પુનર્ દત્ત્વાસનાન્તરમ્ ।
પદ્યમ્ આચમનીયં ચ પૂર્વવત્ પુનર્ અર્પયેત્

ચન્દનાગુરુ-ચૂર્ણાદિ પ્રદદ્યાત્ કર-માર્જનમ્ ।
કર્પૂરદ્ય્-આસ્ય-વાસં ચ તામ્બૂલં તુલસીમ્ અપિ

અથ મુખ-વસદિ-માહાત્મ્યં
વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે ત્ર્તીય-ખણ્ડે-
પૂગ-જાતિ-ફલં દત્ત્વા જાતિ-પત્રં તથૈવ ચ ।
લવઙ્ગ-ફલ-કક્કોલ-મેલ-કત-ફલં તથા

તામ્બૂલીનાં કિશલયં સ્વર્ગ-લોકમ્ અવાપ્નુયાત્ ।
સૌભાગ્યમ્ અતુલં લોકે તથા રૂપમ્ અનુત્તમમ્

સ્કાન્દે-
તામ્બૂલં ચ સ-કર્પૂરમ્ સ-પૂગં નર-નાયક ।
કૃષ્ણાય યચ્છતિ પ્રીત્યા તસ્ય તુષ્ટો હરિઃ સદા

અથ પુનર્ ગન્ધર્પનં
દિવ્યં ગન્ધં પુનર્ દત્ત્વા યથેષ્ટમ્ અનુલેપનૈઃ ।
દિવ્યૈર્ વિચિત્રૈઃ શ્રી-કૃષ્ણમ્ ભક્તિ-ચ્છેદેન લેપયેત્

રમ્યાણિ ચોર્ધ્વ-પુણ્ડ્રાણિ સદ્-વર્ણેન યથાસ્પદમ્ ।
સુ-ગન્ધિનાનુલેપેન કૃષ્ણસ્ય રચયેત્તરામ્

તથા ચાગમે ધ્યાન-પ્રસઙ્ગે-
લલાટે હૃદયે કુક્ષૌ કણ્ઠે બહ્વોશ્ ચ પાર્શ્વયોઃ ।
વિરાજતોર્ધ્વ-પુણ્ડ્રેણ સૌવર્ણેન વિભૂષિતમ્

ઇતિ ।
દિવ્યાનિ કઞ્ચુકોષ્ણીષ-કાઞ્ચ્ય્-આદીનિ પરાણ્ય્ અપિ ।
વસ્ત્રાણિ સુ-વિચિત્રાણિ શ્રી-કૃષ્ણં પરિધાપયેત્

તતો દિવ્ય-કિરીટાદિ-ભૂષણનિ યથા-રુચિ ।
વિચિત્ર-દિવ્ય-માલ્યાનિ પરિધાપ્ય વિભૂષયેત્

અથ મહારજોપચરર્પનં
તતશ્ ચ ચામર-ચ્છત્ર-પાદુકાદીન્ પરાન્ અપિ ।
મહારાજોપચારામ્શ્ ચ દત્ત્વાદર્શં પ્રદર્શયેત્

વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે-
યથાદેશં યથા-કલં રાજ-લિઙ્ગં સુરાલયે ।
દત્ત્વા ભવતિ રાજૈવ નાત્ર કાર્યા વિચારણા

તત્ર ચામર-માહાત્મ્યં
તથા ચામર-દાનેન શ્રીમાન્ ભવતિ ભૂ-તલે ।
મુચ્યતે ચ તથા પાપૈઃ સ્વર્ગ-લોકં ચ ગચ્છતિ

છત્રસ્ય માહાત્મ્યં
તત્રૈવ-
છત્રં બહુ-શલાકં ચ ઝલ્લરી-વસ્ત્ર-સંયુતમ્ ।
દિવ્ય-વસ્ત્રૈશ્ ચ સંયુક્તં હેમ-દણ્ડ-સમન્વિતમ્

યઃ પ્રયચ્છતિ કૃષ્ણસ્ય છત્ર-લક્ષ-યુતૈર્ વૃતઃ ।
પ્રાર્થ્યતે સો ઽમરૈઃ સર્વૈઃ ક્રીડતે પિતૃભિઃ સહ

તત્રૈવ વાન્યત્ર-
રાજા ભવતિ લોકેઽસ્મિન્ છત્રં દત્ત્વા દ્વિજોત્તમઃ ।
નાપ્નોતિ રિપુજં દુઃખં સઙ્ગ્રામે રિપુ-જિદ્ ભયેત્

ઉપાનત્-સમ્પ્રદાનેન વિમાનમ્ અધિરોહતિ ।
યથેષ્ટં તેન લોકેષુ વિચરત્ય્ અમર-પ્રભઃ

ધ્વજસ્ય માહાત્મ્યં
તત્રૈવ-
લોકેષુ ધ્વજ-ભૂતઃ સ્યાદ્ દત્ત્વા વિષ્ણોર્ વરં ધ્વજમ્ ।
શક્ર-લોકમ્ અવાપ્નોતિ બહૂન્ અબ્દ-ગણાન્ નરઃ

કિં ચ-
યુક્તં પીત-પતાકાભિર્ નિવેદ્ય ગરુડ-ધ્વજમ્ ।
કેશવાય દ્વિજ-શ્રેષ્ઠઃ સર્વ-લોકે મહીયતે ઇતિ

યત્-પ્રસાદે ધ્વજારોપ-માહાત્મ્યં લિખિતં પુરા ।
તદ્ અત્રાપ્ય્ અખિલં જ્ઞેયં તત્રાત્રત્યં ઇદં તથા

કિં ચ ભવિષ્યે-
વિષ્ણોર્ ધ્વજે તુ સૌવર્ણમ્ દણ્ડં કુર્યાદ્ વિચક્ષણઃ ।
પતાકા ચાપિ પીતા સ્યાદ્ ગરુડસ્ય સમીપ-ગા

વ્યજનસ્ય માહાત્મ્યં
વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે-
તલ-વ્ર્ણ્ત-પ્રદાનેન નિર્વૃતિં પ્રાપ્નુયાત્ પરમ્

વિતનસ્ય માહાત્મ્યં
તત્રૈવ-
વિતાનક-પ્રદાનેન સર્વ-પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ।
પરં નિર્વૃતિમ્ આપ્નોતિ યત્ર તત્રાભિજાયતે

ખદ્ગદીનાં માહાત્મ્યં
દત્ત્વા નિસ્ત્રિંશકાન્ મુખ્યાન્ શત્રુભિર્ નાભિભૂયતે ।
દત્ત્વા તદ્-બન્ધનં મુખ્યમ્ અગ્ન્ય્-આધેય-ફલં લભેત્

કિં ચ-
પતદ્-ગ્રહં તથા દત્ત્વા શુભદસ્ ત્વ્ અભિજાયતે ।
પાદ-પીઠ-પ્રદાનેન સ્થાનં સર્વત્ર વિન્દતિ

દર્પણસ્ય પ્રદાનેન રૂપવાન્ દર્પવાન્ ભવેત્ ।
માર્જયિત્વા તથા તં ચ શુભગસ્ ત્વ્ અભિજાયતે

યત્ કિઞ્ચિદ્ દેવ-દેવાય દદ્યાદ્ ભક્તિ-સમન્વિતઃ ।
તદ્ એવાક્ષયમ્ આપ્નોતિ સ્વર્ગ-લોકં સ ગચ્છતિ

કિં ચ, વામન-પુરાણે શ્રી-બલિં પ્રતિ શ્રી-પ્રહ્લાદોક્તૌ-
શ્રદ્દધાનૈર્ ભક્તિ-પરૈર્ યાન્ય્ ઉદ્દિશ્ય જનાર્દનમ્ ।
બલિ-દાનાનિ દીયન્તે અક્ષયાનિ વિદુર્ બુધઃ

અત્રાપિ કેચિદ્ ઇચ્છન્તિ દત્ત્વા પુષ્પાઞ્જલિ-ત્રયમ્ ।
પૂર્વોક્ત દશ શઙ્ખાદ્યા મુદ્રાઃ સન્દર્શયેત્

ઇતિ ।
અથ ગીત-વદ્ય-નૃત્યનિ
તતો વિચિત્રૈર્ લલિતૈઃ કારિતૈર્ વા સ્વયં કૃતૈઃ ।
ગીતૈર્ વાદ્યૈશ્ ચ નૃત્યૈશ્ ચ શ્રી-કૃષ્ણં પરિતોષયેત્

અથ તત્ર નિષિદ્ધં
નૃત્યાદિ કુર્વતો ભક્તાન્ નોપવિષ્ટો ઽવલોકયેત્ ।
ન ચ તિર્યગ્ વ્રજેત્ તત્ર તૈઃ સહાન્તરયન્ પ્રભુમ્

તથા ચોક્તં-
નૃત્યન્તં વૈષ્ણવં હર્સાદ્ આસીનો યસ્ તુ પશ્યતિ ।
ખઞ્જો ભવતિ રાજેન્દ્ર સો ઽયં જન્મનિ જન્મનિ

કિં ચ-
નૃત્યતાં ગાયતાં મધ્યે ભક્તાનાં કેશવસ્ય ચ ।
તાન્ ઋતે યસ્ તિરો યાતિ તિર્યગ્-યોનિં સ ગચ્છતિ

અથ ગીતદિ-માહાત્મ્યમ્
અદૌ સમન્યતઃ
નારસિંહે-
ગીત-વાદ્યાદિકં નાટ્યમ્ શઙ્ખ-તુર્યાદિ-નિસ્વનમ્ ।
યઃ કારયતિ વિષ્ણોસ્ તુ સન્ધ્યાયાં મન્દિરે નરઃ ।
સર્વ-કાલે વિશેષેણ કામગઃ કામ-રૂપવાન્

સુ-સઙ્ગીત-વિદગ્ધૈશ્ ચ સેવ્યમાનો ઽપ્સરો-ગણૈઃ ।
મહાર્હેણ વિમાનેન વિચિત્રેણ વિરાજતા ।
સ્વર્ગાત્ સ્વર્ગમ્ અનુપ્રાપ્ય વિષ્ણુ-લોકે મહીયતે

સ્કાન્દે વિષ્ણુ-નારદ-સંવાદે-
ગીતં વાદ્યં ચ નૃત્યં ચ નાટ્યં વિષ્ણુ-કથાં મુને ।
યઃ કરોતિ સ પુણ્યાત્મા ત્રૈલોક્યોપરિ સંસ્થિતઃ

બૃહન્-નારદીયે શ્રી-યમ-ભગીરથ-સંવાદે-
દેવતાયતને યસ્ તુ ભક્તિ-યુક્તઃ પ્રનૃત્યતિ ।
ગીતાનિ ગાયત્ય્ અથવા તત્-ફલં શૃણુ ભૂ-પતે

ગન્ધર્વ-રાજતાં ગણૈર્ નૃત્યાદ્ રુદ્ર-ગણેશતામ્ ।
પ્રાપ્નોત્ય્ અષ્ટ-કુલૈર્ યુક્તસ્ તતઃ સ્યાન્ મોક્ષ-ભાઙ્ નરઃ

લૈઙ્ગે શ્રી-માર્કણ્ડેયામ્બરીષ-સંવાદે-
વિષ્ણુ-ક્ષેત્રે તુ યો વિદ્વાન્ કારયેદ્ ભક્તિ-સંયુતઃ ।
ગન-નૃત્યાદિકં ચૈવ વિષ્ણ્વ્-આખ્યં ચ કથાં તથા

જાતિં સ્મૃતિં ચ મેધાં ચ તથૈવ પરમાં સ્થિતિમ્ ।
પ્રાપ્નોતિ વિષ્ણુ-સાલોક્યં સત્યમ્ એતન્ નારાધિપ

અન્યત્ર ચ શ્રી-ભગવદ્-ઉક્તૌ-
વિસૃજ્ય લજ્જાં યો ઽધીતે ગાયતે નૃત્યતેઽપિ ચ ।
કુલ-કોટિ-સમાયુક્તો લભતે મામકં પદમ્

અત એવોક્તં-
ભારતે નૃત્ય-ગીતે તુ કુર્યાત્ સ્વાભાવિકેઽપિ વા ।
સ્વાભાવિકેન ભગવાન્ પ્રીણાતીત્ય્ આહ શૌનકઃ

અત એવ નારદીયે-
વિષ્ણોર્ ગીતં ચ નૃત્યં ચ નટાનાં ચ વિશેષતઃ ।
બ્રહ્મન્ બ્રાહ્મણ-જાતીનાં કર્તવ્યં નિત્ય-કર્મ-વત્

કિન્તુ સ્મૃતૌ---
ગીત-નૃત્યાનિ કુર્વીત દેવ-દ્વિજાદિ-તુષ્ટયે ।
ન જીવનાય યુઞ્જીત વિપ્રો પાપ-ભિયા ક્વચિત્

એવં કૃષ્ણ-પ્રીણનત્વાદ્ ગીતાદેર્ નિત્યતા પરા ।
સંસિદ્ધૈર્ અવિશેષેન જ્ઞેયા સા હરિ-વસરે

તથા ચોક્તં-
કેશવાગ્રે નૃત્ય-ગીતં ન કરોતિ હરેર્ દિને ।
વહ્નિના કિં ન દગ્ધો ઽસૌ ગતઃ કિં ન રસાતલં

અથ વિશેષતો ગીતસ્ય માહાત્મ્યં
દ્વારકા-માહાત્મ્યે શ્રી-મર્કન્દેયેન્દ્રદ્યુમ્ન-સંવાદે-
કૃષ્ણં સન્તોષયેદ્ યસ્ તુ સુ-ગીતૈર્ મધુર-સ્વનૈઃ ।
સર્વ-વેદ-ફલં તસ્ય જાયતે નાત્ર સંશયઃ

સ્કાન્દે શ્રી-મહાદેવોક્તૌ-
શ્રુતિ-કોટિ-સમં જપ્યં જપ-કોટિ-સમં હવિઃ ।
હવિહ્-કોટિ-સમં ગેયં ગેયં ગેય-સમં વિદુઃ

કસિ-ખણ્ડે વિષ્ણુ-દૂત-શિવશર્મ-સંવાદે-
યદિ ગીતં ક્વચિદ્ ગીતં શ્રીમદ્-ધરિ-હરાઙ્કિતમ્ ।
મોક્ષં તુ તત્ ફલં પ્રાહુહ્ સાન્નિધ્યમ્ અથવા તયોઃ

વિષ્ણુશર્મે શ્રી-ભગવદ્-ઉક્તૌ-
રાગેણાકૃષ્યતે ચેતો ગાન્ધર્વાભિમુખં યદિ ।
મયિ બુદ્ધિં સમાસ્થાય ગાયેથ મમ સત્-કથાઃ

હરિ-ભક્તિ-સુધોદયે
યો ગાયતિ સમ્ અનિશં ભુવિ ભક્તા ઉચ્ચૈઃ
સ દ્રાણ્ સમસ્ત-જન-પાપ-ભિદેઽલમ્ એકઃ ।
દીપેસ્વ્ અસત્સ્વ્ અપિ નનુ પ્રતિ-ગેહમ્ અન્તર્
ધ્વાન્તં કિમ્ અત્ર વિલસત્ય્ અમલે દ્યુ-નાથે

યદ્ આનન્દ-કલં ગાયન્ ભક્તઃ પુણ્યાશ્રુ વર્ષતિ ।
તત્ સર્વ-તીર્થ-સલિલ-સ્નાનં સ્વ-મલ-શોધનં

વારાહે --
બ્રાહ્મણો વાસુદેવાર્થં ગાયમનો ઽનિશં પરમ્ ।
સમ્યક્ તાલ-પ્રયોગેણ સન્નિપાતેન વા પુનઃ

નવ વર્ષ-સહસ્રાણિ નવ વર્ષ-શતાનિ ચ ।
કુવેર-ભવનં ગત્વા મોદતે વૈ યદૃચ્છયા

કુવેર-ભવનાદ્ ભ્રષ્ટઃ સ્વચ્છન્દ-ગમનાલયઃ ।
ફલમ્ આપ્નોતિ સુશ્રોણિ મમ કર્મ-પરાયણઃ

નારાયણાનાં વિધિના ગાનં શ્રેષ્ઠતમં સ્મૃતમ્ ।
ગાનેનારાધિતો વિષ્ણુહ્ સ્વ-કીર્તિ-જન-વર્ચસા દદાતિ ।
તુષ્ટઃ સ્થાનં સ્વં યથાસ્મૈ કૌશિકયા વૈ

કિં ચ-
એષ વો મુનિ-શાર્દૂલઃ પ્રોક્તો ગીત-ક્રમો મુનેઃ ।
બ્રાહ્મણો વાસુદેવાખ્યં ગાયમાનો ઽનિશં પરમ્

હરેઃ સાલોક્યમ્ આપ્નોતિ રુદ્ર-ગાનાધિકો ભવેત્ ।
કર્મણા મનસા વાચા વાસુદેવ-પરાયણઃ ।
ગાયન્ નૃત્યંસ્ તમ્ આપ્નોતિ તસ્માદ્ ગેયં પરં વિદુઃ

પ્રથમ-સ્કન્ધે શ્રી-નારદોક્તૌ (1.6.33)-
પ્રગાયતઃ સ્વ-વીર્યાણિ તીર્થ-પદઃ પ્રિય-શ્રવઃ ।
અહુત ઇવ મે સિઘ્રમ્ દર્શનં યાતિ ચેતસિ

દ્વાદશ-સ્કન્ધે (12.12.49-50) શ્રી-સૂતોક્તૌ-
મૃષા ગિરસ્ તા હ્ય્ અસતીર્ અસત્-કથા
ન કથ્યતે યદ્ ભગવાન્ અધોક્ષજઃ ।
તદ્ એવ સત્યં તદ્ ઉહૈવ મઙ્ગલં
તદ્ એવ પુણ્યં ભગવદ્-ગુનોદયમ્

તદ્ એવ રમ્યં રુચિરં નવં નવં
તદ્ એવ શશ્વન્ મનસો મહોત્સવમ્ ।
તદ્ એવ શોકાર્ણવ-શોષણં નૄણાં
યદ્ ઉત્તમ-શ્લોક-યશો ઽનુગીયતે

વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે-
દત્ત્વા ચ ગીતં ધર્મ-જ્ઞા ગન્ધર્વૈઃ સહ મોદતે ।
સ્વયં ગીતેન સમ્પૂજ્ય તસ્યૈવાનુચરો ભવેત્

પાદ્મે શ્રી-કૃષ્ણ-સત્યભામા-સંવાદીય-કાર્ત્તિક-માહાત્મ્યે શ્રી-પૃથુ-નારદ-સંવાદે શ્રી-ભગવદ્-ઉક્તૌ-
નાહં વસામિ વૈકુણ્ઠે ન યોગિ-હૃદયેષુ વા ।
મદ્-ભક્તા યત્ર ગાયન્તિ તત્ર તિષ્ઠામિ નારદ

તેષાં પૂજાદિકં ગન્ધ-પદ્યાદ્યૈઃ ક્રિયતે નરૈઃ ।
તેન પ્રીતિં પરાં યામિ ન તથા મત્-પૂજનાત્

અત એવોક્તં-
કર્માણ્ય્ ઔપાયિકત્વેન બ્રાહ્મણો ઽન્ય ઇતિ સ્મૃતઃ ।
કારિકાયામ્ અતઃ પ્રોક્તં વિપ્રો ગીતૈ રમેદ્ ઇતિ

અથ નૃત્યસ્ય માહાત્મ્યં
દ્વારકા-માહાત્મ્યે તત્રૈવ-
યો નૃત્યતિ પ્રહૃષ્ટાત્મા ભાવૈર્ બહુ-સુભક્તિતઃ ।
સ નિર્દહતિ પાપાનિ જન્માન્તર-શતેષ્વ્ અપિ

હરિ-ભક્તિ-સુધોદય-
બહુધોત્સાર્યતે હર્ષાદ્ વિષ્ણુ-ભક્તસ્ય નૃત્યતઃ ।
પદ્ભ્યાં ભૂમેર્ દિશો ઽક્ષિભ્યાં દોર્ભ્યાં વામઙ્ગલં દિવઃ

વારાહે-
યશ્ ચ નૃત્યતિ સુશ્રોણિ પુરાણોક્તં સમાસતઃ ।
ત્રિંશદ્-વર્ષ-સહસ્રાણિ ત્રિંશદ્-વર્ષ-શતાનિ ચ ।
પુષ્કર-દ્વીપમ્ આસાદ્ય મોદતે વૈ યદૃચ્છયા

પુષ્કરાચ્ ચ પરિભ્રષ્ટઃ સ્વચ્છન્દ-ગમનાલયઃ ।
ફલમ્ આપ્નોતિ સુશ્રોણિ મમ કર્મ-પરાયણઃ

વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે-
નૃત્યં દત્ત્વા તથાપ્નોતિ રુદ્ર-લોકમ્ અસંશયમ્ ।
સ્વયં નૃત્યેન સમ્પૂજ્ય તસ્યૈવાનુચરો ભવેત્

અન્યત્ર શ્રી-નારદોક્તૌ-
નૃત્યતાં શ્રીપતેર્ અગ્રે તાલિકા-વાદનૈર્ ભૃશમ્ ।
ઉડ્ડીયન્તે શરીર-સ્થાઃ સર્વે પાતક-પક્ષિણઃ

સઙ્ગીત-શાસ્ત્રે-
વીણા-વાદન-તત્ત્વ-જ્ઞહ્ શ્રુતિ-જાતિ-વિશારદઃ ।
તાલજ્ઞશ્ ચાપ્રયાસેન મોક્ષ-માર્ગં નિયચ્છતિ

વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે-
વાદ્યં દત્ત્વા તથા વિપ્રહ્ શક્ર-લોકમ્ અવાપ્નુયાત્ ।
સ્વયં વદ્યેન સમ્પૂજ્ય તસ્યૈવનુચરો ભવેત્

વાદ્યાનામ્ અપિ દેવસ્ય તન્ત્રી-વાદ્યં સદા પ્રિયમ્ ।
તેન સમ્પૂજ્ય વરદં ગાણપત્યમ્ અવાપ્નુયાત્

અતઃ સક્તૌ પુનઃ પૂજ
શક્તશ્ ચેત્ સ-પરિવારં કૃષ્ણં ગન્ધાદિભિઃ પુનઃ ।
પઞ્ચોપચારૈર્ મૂલેન સમ્પૂજ્યાર્ઘ્યં સમર્પયેત્

અથ નીરાજનં
તતશ્ ચ મૂલ-મન્ત્રેન દત્ત્વા પુષ્પાઞ્જલિ-ત્રયમ્ ।
મહા-નીરાજનં કુર્યાન્ મહા-વાદ્ય-જય-સ્વનૈઃ

પ્રજ્વલયેત્ તદ્-અર્થં ચ કર્પૂરેણ ઘૃતેન વા ।
આરાત્રિકં શુભે પાત્રે વિષમાનેક-વર્તિકં

અથ નીરાજન-માહાત્મ્યમ્
સ્કાન્દે બ્રહ્મ-નારદ-સંવાદે-
બહુ-વર્ત્તિ-સમાયુક્તં જ્વલન્તં કેશવોપરિ ।
કુર્યાદ્ આરાત્રિકં યસ્ તુ કલ્પ-કોટિં વસેદ્ દિવિ

કર્પૂરેન તુ યઃ કુર્યાદ્ ભક્ત્યા કેશવ-મુર્ધનિ ।
આરાત્રિકં મુનિ-શ્રેષ્ઠ પ્રવિશેદ્ વિષ્ણુમ્ અવ્યયં

તત્રૈવન્યત્ર-
દીપ્તિમન્તં સ-કર્પૂરમ્ કરોત્ય્ આરાત્રિકં નૃપ ।
કૃષ્ણસ્ય વસતે લોકે સપ્ત કલ્પાનિ માનવાઃ

તત્રૈવ શ્રી-સિવોમ-સંવાદે-
મન્ત્ર-હીનં ક્રિયા-હીનમ્ યત્ કૃતં પૂજનં હરેઃ ।
સર્વં સમ્પૂર્ણતામ્ એતિ કૃતે નીરાજને શિવે

હરિ-ભક્તિ-સુધોદયે-
કૃત્વા નીરાજનં વિષ્ણોર્ દીપાવલ્યા સુદૃશ્યયા ।
તમો-વિકારં જયતિ જિતે તસ્મિમ્શ્ ચ કો ભવઃ

અન્યત્ર ચ-
કોટયો બ્રહ્મ-હત્યાનામ્ અગમ્યાગમ-કોતયઃ ।
દહત્ય્ આલોક-માત્રેણ વિષ્ણોઃ સારાત્રિકં મુખં

ઇતિ ।
યચ્ ચ દીપસ્ય માહાત્મ્યં પૂર્વં લિખિતમ્ અસ્તિ તત્ ।
દ્રસ્તવ્યં સર્વત્રાપિ પ્રાયેનાભેદતો ઽનયોઃ

અતઃ સાદરમ્ ઉત્થાય મહા-નીરાજનં ત્વ્ ઇદમ્ ।
દ્રષ્ટવ્યં દીપવત્ સર્વૈર્ વન્દ્યમ્ આરાત્રિકં ચ યત્

તદ્ ઉક્તં શ્રી-પુલસ્ત્યેન વિષ્ણુ-ધર્મે-
ધૂપં ચારાત્રિકં પશ્યેત્ કરાભ્યાં ચ પ્રવન્દતે ।
કુલ-કોટિં સમુદ્ધૃત્ય યાતિ વિષ્ણોઃ પરં પદં

મૂલાગમે ચ-
નીરાજનં ચ યઃ પશ્યેદ્ દેવ-દેવસ્ય ચક્રિણઃ ।
સપ્ત જન્માનિ વિપ્રઃ સ્યાદ્ અન્તે ચ પરમં પદમ્

અથ શઙ્ખાદિ-વાદન-માહાત્મ્યમ્
બૃહન્-નારદીયે શ્રી-યમ-ભગીરથ-સંવાદે-
કેશવાયતને રાજન્ કુર્વન્ શઙ્ખ-રવં નરઃ ।
સર્વ-પાપ-વિનિર્મુક્તો બ્રહ્મણા સહ મોદતે

કર-શબ્દં પ્રકુર્વન્તિ કેશવાયતનેષુ યે ।
તે સર્વે પાપ-નિર્મુક્તા વિમાનેશા યુગ-દ્વયમ્

તાલાદિ-કાંસ્ય-નિનદં કુર્વન્ વિષ્ણુ-ગૃહે નરઃ ।
યત્ ફલં લભતે રાજન્ શૃણુષ્વ ગદતો મમ

સર્વ-પાપ-વિનિર્મુક્તો વિમાન-શત-સઙ્કુલઃ ।
ગીયમાનશ્ ચ ગન્ધર્વૈર્ વિષ્ણુના સહ મોદતે

ભેરી-મૃદઙ્ગ-પટહ-મુરજૈશ્ ચ સ-ડિણ્ડિમૈઃ ।
સંપ્રીણયન્તિ દેવેશં તેષાં પુણ્ય-ફલં શૃણુ

દેવ-સ્ત્રી-ગણ-સંયુક્તાઃ સર્વ-કામૈઃ સમર્ચિતાઃ ।
સ્વર્ગ-લોકમ્ અનુપ્રાપ્ય મોદન્તે કલ્પ-પઞ્ચકમ્

ઇતિ ।
અથ સ-જલ-શઙ્ખ-નીરાજનં
તતશ્ ચ સ-જલં શઙ્ખં ભગવન્-મસ્તકોપરિ ।
ત્રિ ભ્રામયિત્વા કુર્વીત પુનર્ નીરાજનં પ્રભોઃ

તન્-માહાત્મ્યં ચ
દ્વારકા-માહાત્મ્યે તત્રૈવ-
શઙ્ખે કૃત્વા તુ પાનીયં ભ્રામિતં કેશવોપરિ ।
સન્નિધૌ વસતે વિષ્ણોઃ કલ્પાન્તં ક્ષીર-સાગરે

ઇતિ ।
નીરાજન-દ્વયં ચૈતત્ તામ્બૂલસ્યાર્પણં પરમ્ ।
કેચિદ્ ઇચ્છન્તિ કેચિચ્ ચ દર્પણાર્પણતઃ પરમ્

તથા ચ પઞ્ચરાત્રે-
પુનર્ આચમનં દદ્યાત્ કરોદ્વર્તનમ્ એવ ચ ।
સ-કર્પૂરં ચ તામ્બૂલમ્ કુર્યાન્ નીરાજનં તથા

સમર્પ્ય મુકુટાદીનિ ભૂષણાનિ વિચક્ષણઃ ।
આદર્શયેત્ તથાદર્શં પ્રકલ્પ્ય છત્ર-ચામરે

ગારુડે ચ-
અથ ભુક્તવતે દત્ત્વા જલૈઃ કર્પૂર-વાસિતૈઃ ।
આચમનં ચ તામ્બૂલમ્ ચન્દનૈઃ કર-માર્જનમ્

પુષ્પાઞ્જલિં તતઃ કૃત્વા ભક્ત્યાદર્શં પ્રદર્શયેત્ ।
નીરાજનં પુનઃ કાર્યં કર્પૂરં વિભવે સતિ

અત એવ વાયુ-પુરાણે-
આરાત્રિકં તુ નિઃસ્નેહં નિઃસ્નેહયતિ દેવતામ્ ।
અતઃ સંશમયિત્વૈવ પુનઃ પૂજનમ્ આચરેત્

અત એવ દ્વારકા-માહાત્મ્યે-
તત્રૈવ કૃત્વા પૂજાદિકં સર્વં જ્વલન્તં કૃષ્ણ-મૂર્ધનિ ।
આરાત્રિકં પ્રકુર્વાણો મોદતે કૃષ્ણ-સન્નિધૌ

ઇતિ ।
કેચિન્ નીરાજનત્ પશ્ચાદ્ ઇચ્છન્તિ પ્રણતિં તતઃ ।
પ્રદક્ષિણં તતઃ સ્તોત્રં ગીત-નૃત્યાદિકં તતઃ

એવં ભગવતઃ સ્વ-સ્વ-સમ્પ્રદાયાનુસારતઃ ।
પ્રવર્તન્તે પ્રભોર્ ભક્તૌ ભક્ત્યા સર્વં હિ શોભનમ્

તતો નિક્ષિપ્ય દેવસ્યોપરિ પુસ્પાઞ્જલિ-ત્રયમ્ ।
વિચિત્રૈર્ મધુરૈઃ સ્તોત્રૈહ્ સ્તુતિં કુર્વીત ભક્તિમાન્

અથ સ્તુતિ-વિધિઃ
મહાભારતે-
આરિરાધયિષુઃ કૃષ્ણં વાચં જિગદિષામિ યમ્ ।
તયા વ્યાસ-સમાસિન્યા પ્રીયતાં મધુસૂદનઃ

ઇતિ ।
આરમ્ભે ચ સ્તુતેર્ એતમ્ શ્લોકં સ્તુતિ-પરઃ પઠેત્ ।
સત્યાં તસ્યાં સમાપ્તૌ ચ શ્લોકં સઙ્કીર્તયેદ્ ઇમમ્

ઇતિ વિદ્યા-તપો-યોનિર્ અયોનિર્ વિષ્ણુર્ ઈરિતઃ ।
વગ્-યજ્ઞેનાર્ચિતો દેવઃ પ્રીયતાં મે જનાર્દનઃ

પૂર્વ-તાપની-શ્રુતિષુ [ગ્તુ 1.34-45] --
ઓં નમો વિશ્વરૂપાય વિશ્વ-સ્થિત્ય્-અન્ત-હેતવે ।
વિશ્વેશ્વરાય વિશ્વાય ગોવિન્દાય નમો નમઃ

નમો વિજ્ઞાન-રૂપાય પરમાનન્દ-રૂપિણે ।
કૃષ્ણાય ગોપીનાથાય ગોવિન્દાય નમો નમં

નમઃ કમલ-નેત્રાય નમઃ કમલ-માલિને ।
નમઃ કમલ-નાભાય કમલા-પતયે નમઃ

બર્હાપીડાભિરામાય રામયાકુણ્ઠ-મેધસે ।
રમા-માનસ-હંસાય ગોવિન્દાય નમો નમં

કંસ-વંશ-વિનાશાય કેશિ-ચાણૂર-ઘાતિને ।
વૃષભ-ધ્વજ-વન્દ્યાય પાર્થ-સારથયે નમઃ

વેણુ-વાદન-શીલાય ગોપાલાયાહિ-મર્દિને ।
કાલિન્દી-કૂલ-લોલાય લોલ-કુણ્ડલ-ધારિણે

વલ્લવી-વદનામ્ભોજ-માલિને નૃત્ય-શાલિને ।
નમઃ પ્રણત-પાલાય શ્રી-કૃષ્ણાય નમો નમઃ

નમઃ પાપ-પ્રણાશાય ગોવર્ધન-ધરાય ચ ।
પૂતના-જીવિતાન્તાય તૃણાવાર્તાસુ-હારિણે

નિષ્કલાય વિમોહાય શુદ્ધાયાશુદ્ધ-વૈરિણે ।
અદ્વિતીયાય મહતે શ્રી-કૃષ્ણાય નમો નમઃ

પ્રસીદ પરમાનન્દ પ્રસીદ પરમેશ્વર ।
આધિવ્યાધિભુજઙ્ગેન દષ્ટં મામ્ ઉદ્ધર પ્રભો

શ્રી-કૃષ્ણ રુક્મિણી-કાન્ત ગોપી-જન-મનોહર ।
સંસારસાગરે મગ્નં મામ્ ઉદ્ધર જગદ્ ગુરો

કેશવ ક્લેશ-હરણ નારાયણ જનાર્દન ।
ગોવિન્દ પરમાનન્દ માં સમુદ્ધર માધવ

એકાદશ-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 11.5.33-34] -
ધ્યેયં સદા પરિભવ-ઘ્નમ્ અભીષ્ટ-દોહં
તીર્થાસ્પદં શિવ-વિરિઞ્ચિ-નુતં શરણ્યં
ભૃત્યાર્તિ-હં પ્રણત-પાલ ભવાબ્ધિ-પોતં
વન્દે મહા-પુરુષ તે ચરણારવિન્દમ્

ત્યક્ત્વા સુ-દુસ્ત્યજ-સુરેપ્સિત-રાજ્ય-લક્ષ્મીં
ધર્મિષ્ઠ આર્ય-વચસા યદ્ અગાદ્ અરણ્યમ્ ।
માયા-મૃગં દયિતયેપ્સિતમ્ અન્વધાવદ્
વન્દે મહા-પુરુષ તે ચરણારવિન્દમ્

અથ વદ્યસ્ય માહાત્મ્યં
વૈદિકાનીદૃશાન્ય્ એવ કૃષ્ણે પૌરાણિકાન્ય્ અપિ ।
તાન્ત્રિકાણિ ચ શાસ્ત્રાણિ સ્તોત્રાણ્ય્ અભિનવાન્ય્ અપિ

વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે હંસ-ગીતયં---
અભ્રષ્ટ-લક્ષણૈઃ કૃત્વા સ્વયં વિરચિતાક્ષરૈઃ ।
સ્તવં બ્રાહ્મણ-શાર્દૂલસ્ તસ્માત્ કામાન્ અવાપ્નુયાત્

સ્તુતિ-માહાત્મ્યં
વિષ્ણુ-ધર્મે-
સર્વ-દેવેષુ યત્ પુણ્યં સર્વ-દેવેષુ યત્ ફલમ્ ।
નરસ્ તત્ ફલમ્ આપ્નોતિ સ્તુત્વા દેવં જનાર્દનમ્

વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે-
ન વિત્ત-દાન-નિચયૈર્ બહુભિર્ મધુસૂઉદનઃ ।
તથા તોષમ્ અવાપ્નોતિ યથા સ્તોત્રૈર્ દ્વિજોત્તમઃ

નારસિંહે-
સ્તોત્રૈર્ જપૈશ્ ચ દેવાગ્રે યઃ સ્તૌતિ મધુસૂદનમ્ ।
સર્વ-પાપ-વિનિર્મુક્તો વિષ્ણુ-લોકમ્ અવાપ્નુયાત્

હરિ-ભક્તિ-સુધોદયે-
સ્તુવન્ન્ અમેય-માહાત્મ્યં ભક્તિ-ગ્રથિત-રમ્ય-વાક્ ।
ભવેદ્ બ્રહ્માદિ-દુર્લભ્ય-પ્રભુ-કારુણ્ય-ભાજનમ્

યથા નરસ્ય સ્તુવતો બાલકસ્યેવ તુષ્યતિ ।
મુગ્ધ-વાક્યૈર્ ન હિ તથા વિબુધાનાં જગત્-પિતા

અબલં પ્રભુર્ ઈપ્સિતોન્નતિં
કૃત-યત્નં સ્વ-યશહ્-સ્તવે ઘ્ર્ણી ।
સ્વયમ્ ઉદ્ધરતિ સ્તનાર્થિનં
પદ-લગ્નં જનનીવ બાલકમ્

સ્કાન્દે અમૃત-સરોદ્ધરે-
શ્રી-કૃષ્ણ-સ્તવ-રત્નૌઘૈર્ યેષાં જિહ્વા ત્વ્ અલઙ્કૃતા ।
નમસ્યા મુનિ-સિદ્ધાનાં વન્દનીયા દિવૌકસામ્

તત્રૈવ કર્ત્તિક-માહાત્મ્યે શ્રી-બ્રહ્મ-નારદ-સંવાદે-
સ્તોત્રાણાં પરમં સ્તોત્રં વિષ્ણોર્ નામ-સહસ્રકમ્ ।
હિત્વા સ્તોત્ર-સહસ્રાણિ પઠનીયં મહા-મુને

તેનૈકેન મુનિ-શ્રેષ્ઠ પથિતેન સદા હરિઃ ।
પ્રીતિમ્ આયાતિ દેવેશો યુગ-કોટિ-શતાનિ ચ

ઇતિ ।
સ્નાને યત્ સ્તોત્ર-માહાત્મ્યં લિખિતં લેખ્યમ્ અગ્રતઃ ।
યચ્ ચ કીર્તન-માહાત્મ્યં સર્વં જ્ઞેયં ઇહાપિ તત્

તન્-નિત્યત
વિષ્ણુ-ધર્મે-
નૂનં તત્ કણ્ઠ-શાલૂકમ્ અથવા પ્રતિ-જિહ્વિકા ।
રોગો વાન્યો ન સા જિહ્વા યા ન સ્તૌતિ હરેર્ ગુણાન્

અથ વન્દનં
પ્રણમેદ્ અથ સાષ્ટાઙ્ગં તન્-મુદ્રાં ચ પ્રદર્શયેત્ ।
પઠેત્ પ્રતિ-પ્રણામં ચ પ્રસીદ ભગવન્ન્ ઇતિ

તદ્ ઉક્તમ્ એકાદશે શ્રી-ભગવતા [ભ્પ્ 11.27.45]-
સ્તવૈર્ ઉચ્ચાવચૈઃ સ્તોત્રૈઃ પૌરાણૈઃ પ્રાકૃતૈર્ અપિ ।
સ્તુત્વા પ્રસીદ ભગવન્ન્ ઇતિ વન્દેત દણ્ડ-વત્

અથ પ્રણામ-વિધિઃ
તત્રૈવ [ભ્પ્ 11.27.46]-
શિરો મત્-પાદયોઃ કૃત્વા બાહુભ્યાં ચ પરસ્પરમ્ ।
પ્રપન્નં પાહિ મામ્ ઈશ ભીતં મૃત્યુ-ગ્રહાર્ણવાત્

કિં ચાગમે-
દોર્ભ્યાં પદ્ભ્યાં ચ જાનુભ્યામ્ ઉરસા શિરસા દૃશા ।
મનસા વચસા ચેતિ પ્રણામો ઽષ્ટાઙ્ગ ઈરિતઃ

જાનુભ્યાં ચૈવ બાહુભ્યાં શિરસા વચસા ધિયા ।
પઞ્ચાઙ્ગકઃ પ્રણામઃ સ્યાત્ પૂજાસુ પ્રવરાવ્ ઇમૌ

ઇતિ ।
ગરુદં દક્ષિને કૃત્વા કુર્યાત્ તત્-પૃષ્ઠતો બુધઃ ।
અવશ્યં ચ પ્રણામાંસ્ ત્રીન્ શક્તશ્ ચેદ્ અધિકાધિકાન્

તથા ચ નારદ-પઞ્ચરાત્રે-
સન્ધિં વીક્ષ્ય હરિં ચાદ્યં ગુરૂન્ સ્વ-ગુરુમ્ એવ ચ ।
દ્વિ-ચતુર્-વિંશદ્ અથવા ચતુર્-વિંશત્ તદ્-અર્ધકમ્ ।
નમેત્ તદ્-અર્ધમ્ અથવા તદ્-અર્ધં સર્વથા નમેત્

વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે-
દેવાર્ચા-દર્શનાદ્ એવ પ્રણમેન્ મધુસૂદનમ્ ।
સ્નાનાપેક્ષા ન કર્તવ્યા દૃષ્ટ્વાર્ચાં દ્વિજ-સત્તમઃ ।
દેવાર્ચા-દૃષ્ટ-પૂતં હિ શુચિ સર્વં પ્રકીર્તિતમ્

અથ નમસ્કર-માહાત્મ્યં
નારસિંહે-
નમસ્કારઃ સ્મૃતો યજ્ઞઃ સર્વ-યજ્ઞેષુ ચોત્તમઃ ।
નમસ્કારેણ ચકેન સાષ્ટાઙ્ગેન હરિં વ્રજેત્

સ્કાન્દે-
દણ્ડ-પ્રણામં કુરુતે વિષ્ણવે ભક્તિ-ભાવિતઃ ।
રેણુ-સઙ્ખ્યં વસેત્ સ્વર્ગે મન્વન્તર-શતં નરઃ

તત્રૈવ શ્રી-બ્રહ્મ-નારદ-સંવાદે-
પ્રણમ્ય દણ્ડવદ્ ભૂમૌ નમસ્કારેણ યો ઽર્ચયેત્ ।
સ યાં ગતિમ્ અવાપ્નોતિ ન તાં ક્રતુ-શતૈર્ અપિ ।
નમસ્કારેણ ચૈકેન નરઃ પુતો હરિં વ્રજેત્

તત્રૈવ શ્રી-સિવોમ-સંવાદે-
ભૂમિમ્ આપીડ્ય જાનુભ્યાં શિર આરોપ્ય વૈ ભુવિ ।
પ્રણમેદ્ યો હિ દેવેશમ્ સો ઽશ્વમેધ-ફલં લભેત્

તત્રૈવન્યત્ર-
તીર્થ-કોટિ-સહસ્રાણિ તીર્થ-કોટિ-શતાનિ ચ ।
નારાયણ-પ્રણામસ્ય કાલં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્

શાઠ્યેનાપિ નમસ્કારમ્ કુર્વતઃ શાર્ઙ્ગ-ધન્વને ।
શતશન્ માર્જિતં પાપં તત્-ક્ષનાદ્ એવ નશ્યતિ

રેણુ-મણ્ડિત-ગાત્રસ્ય કણા દેહે ભવન્તિ યત્ ।
તાવદ્ વર્ષ-સહસ્રાણિ વિષ્ણુ-લોકે મહીયતે

વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે-
અભિવાદ્યં જગન્નાથં કૃતાર્થશ્ ચ તથા ભવેત્ ।
નમસ્કાર-ક્રિયા તસ્ય સર્વ-પાપ-પ્રણાશિની

જાનુભ્યાં ચૈવ પાણિભ્યાં શિરસા ચ વિચક્ષણઃ ।
કૃત્વા પ્રણામં દેવસ્ય સર્વાન્ કામાન્ અવાપ્નુયાત્

વિષ્ણુ-પુરાણે [?]-
અનાદિ-નિધનં દેવં દૈત્ય-દાનવ-દારણમ્ ।
યે નમન્તિ નરા નિત્યં ન હિ પશ્યન્તિ તે યમમ્

યે જના જગતાં નાથં નિત્યં નારાયણં દ્વિજાઃ ।
નમન્તિ ન હિ તે વિષ્ણોઃ સ્નાનાદ્ અન્યત્ર ગામિનઃ

નારદીયે --
એકો ઽપિ કૃષ્ણાય કૃતઃ પ્રણામો
દશાશ્વમેધાવભૃથૈર્ ન તુલ્યઃ ।
દશાશ્વમેધી પુનર્ એતિ જન્મ
કૃષ્ણ-પ્રણામી ન પુનર્-ભવાય

હરિ-ભક્તિ-સુધોદયે-
વિષ્ણોર્ દણ્ડ-પ્રણામાર્થં ભક્તેન પતિતો ભુવિ ।
પતિતં પાતકં કૃત્સ્નં નોત્તિષ્ઠતિ પુનઃ સહ

પાદ્મે દેવદૂત-વિકુણ્ડલ-સંવાદે-
તપસ્ તપ્ત્વા નરો ઘોરમ્ અરણ્યે નિયતેન્દ્રિયઃ ।
યત્ ફલં સમવાપ્નોતિ તન્ નત્વા ગરુડ-ધ્વજમ્

કૃત્વાપિ બહુશઃ પાપં નરો મોહ-સમન્વિતઃ ।
ન યાતિ નરકં નત્વા સર્વ-પાપ-હરં હરિમ્

તત્રૈવ વેદ-નિધિ-સ્તુતૌ
અપિ પાપં દુરાચારં નરં તત્ પ્રણતો હરેઃ ।
નેક્ષન્તે કિઙ્કરા યામ્યા ઉલૂકાસ્ તપનં યથા

વિષ્ણુ-પુરાણે શ્રી-યમસ્ય નિજ-ભટાનુશાસને [વિપ્ 3.7.18]-
હરિમ્ અમર-ગણાર્ચિતાઙ્ઘ્રિ-પદ્મં
પ્રણમતિ યઃ પરમાર્થતો હિ મર્ત્યઃ ।
તમ્ અપગત-સમસ્ત-પાપ-બન્ધં
વ્રજ પરિહૃત્ય યથાગ્નિમ્ આજ્ય-સિક્તમ્

બ્રહ્મ-વૈવર્તે-
શરણાગત-રક્ષણોદ્યતં
હરિમ્ ઈશં પ્રણમન્તિ યે નરાઃ ।
ન પતન્તિ ભવામ્બુધૌ સ્ફુટં
પતિતાનુદ્ધરતિ સ્મ તાન્ અસૌ

અષ્ટમ-સ્કન્ધે ચ બલિ-વાક્યે [ભ્પ્ 8.23.2] -
અહો પ્રણામાય કૃતઃ સમુદ્યમઃ
પ્રપન્ન-ભક્તાર્થ-વિધૌ સમાહિતઃ ।
યલ્ લોક-પાલૈસ્ ત્વદ્-અનુગ્રહો ઽમરૈર્
અલબ્ધ-પૂર્વો ઽપસદે ઽસુરે ઽર્પિતઃ

અતૈવ નારાયણ-વ્યૂહ-સ્તવે -
અહો ભાગ્યમ્ અહો ભાગ્યમ્ અહો ભાગ્યં નૄણામ્ ઇદમ્ ।
યેષાં હરિ-પદાબ્જાગ્રે શિરો ન્યસ્તં યથા તથા

કિં ચ, નારસિંહે શ્રી-યમોક્તૌ-
તસ્ય વૈ નરસિંહસ્ય વિષ્ણોર્ અમિત-તેજસઃ ।
પ્રણામં યે પ્રકુર્વન્તિ તેષામ્ અપિ નમો નમઃ

ભવિષ્યોત્તરે ચ-
વિષ્ણોર્ દેવ-જગદ્-ધાતુર્ જનાર્દન-જગત્-પતેઃ ।
પ્રણામં યે પ્રકુર્વન્તિ તેષામ્ અપિ નમો નમઃ

ઇતિ ।
અથ પ્રણામ-નિત્યત
બૃહન્-નારદીયે લુબ્ધકોપાખ્યાનારમ્ભે-
સકૃદ્ વા ન નમેદ્ યસ્ તુ વિષ્ણવે સર્મ-કારિણે ।
શવોપરં વિજાનીયાત્ કદાચિદ્ અપિ નાલપેત્

કિં ચ, પાદ્મે વૈશાખ-માહાત્મ્યે યમ-બ્રાહ્મણ-સંવાદે-
પશ્યન્તો ભગવદ્-દ્વારં નામ શાસ્ત્ર-પરિચ્છદમ્ ।
અકૃત્વા તત્-પ્રણામાદિ યાન્તિ તે નરકૌકસઃ

અથ નમસ્કર-નિષિદ્ધનિ
વિષ્ણુ-સ્મૃતૌ-
જન્મ-પ્રભૃતિ યત્ કિઞ્ચિત્ પુમાન્ વૈ ધર્મમ્ આચરેત્ ।
સર્વં તન્ નિષ્ફલં યાત્ય્ એક-હસ્તાભિવાદનાત્

વારાહે-
વસ્ત્ર-પ્રાવૃત-દેહસ્ તુ યો નરઃ પ્રણમેત મામ્ ।
શ્વિત્રી સ જાયતે મૂર્ખહ્ સપ્ત જન્માનિ ભામિની

કિં ચાન્યત્ર-
અગ્રે પૃષ્ઠે વામ-ભાગે સમીપે ગર્ભ-મન્દિરે ।
જપ-હોમ-નમસ્કારાન્ ન કુર્યાત્ કેશવાલયે

અપિ ચ-
સકૃદ્ ભૂમૌ નિપતિતો ન શક્તઃ પ્રણમેન્ મુહુઃ ।
ઉત્થાયોત્થાય કર્તવ્યં દણ્ડવત્ પ્રણિપાતનમ્

ઇતિ ।
અથ પ્રદક્ષિણા
તતઃ પ્રદક્ષિનાં કુર્યાદ્ ભક્ત્યા ભગવતો હરેઃ ।
નામાનિ કીર્તયન્ શક્તૌ તાં ચ સાષ્ટાઙ્ગ-વન્દનામ્

પ્રદક્ષિણા-શઙ્ખ્યા
નારસિંહે-
એકાં ચાણ્ડ્યાં રવૌ સપ્ત તિસ્રો દદ્યાદ્ વિનાયકે ।
ચતસ્રઃ કેશવે દદ્યાત્ શિવે ત્વ્ અર્ધ-પ્રદક્ષિનામ્

અથ પ્રદક્ષિણા-માહાત્મ્યં
વારાહે-
પ્રદક્ષિણાં યે કુર્વન્તિ ભક્તિ-યુક્તેન ચેતસા ।
ન તે યમ-પુરં યાન્તિ યાન્તિ પુણ્ય-કૃતાં ગતિમ્

યસ્ ત્રિઃ પ્રદક્ષિણાં કુર્યાત્ સાષ્ટાઙ્ગક-પ્રણામકમ્ ।
દશાશ્વમેધસ્ય ફલં પ્રાપ્નુયાન્ નાત્ર સંશયઃ

સ્કાન્દે શ્રી-બ્રહ્મ-નારદ-સંવાદે-
વિષ્ણોર્ વિમાનં યઃ કુર્યાત્ સકૃદ્ ભક્ત્યા પ્રદક્ષિણામ્ ।
અશ્વમેધ-સહસ્રસ્ય ફલમ્ આપ્નોતિ માનવઃ

તત્ર ચતુર્મસ્ય-માહાત્મ્યે
ચતુર્-વારં ભ્રમીભિસ્ તુ જગત્ સર્વં ચરાચરમ્ ।
ક્રાન્તં ભવતિ વિપ્રાગ્ર્ય તત્ તીર્થ-ગમનાધિકમ્

તત્રૈવાન્યત્ર-
પ્રદક્ષિણાં તુ યઃ કુર્યાત્ હરિં ભક્ત્યા સમન્વિતઃ ।
હંસ-યુક્ત-વિમાનેન વિષ્ણુ-લોકં સ ગચ્છતિ

નારસિંહે-
પ્રદક્ષિણેન ચૈકેન દેવ-દેવસ્ય મન્દિરે ।
કૃતેન યત્ ફલં નૃણાં તચ્ છૃણુષ્વ નૃપાત્મજ ।
પૃથ્વી-પ્રદક્ષિણ-ફલં યત્ તત્ પ્રાપ્ય હરિં વ્રજેત્

।
અન્યત્ર ચ-
એવં કૃત્વા તુ કૃષ્ણસ્ય યઃ કુર્યાદ્ દ્વિઃ પ્રદક્ષિણામ્ ।
સપ્ત-દ્વીપવતી-પુણ્યં લભતે તુ પદે પદે ।
પઠન્ નામ-સહસ્રં તુ નામાન્ય્ એવાથ કેવલમ્

હરિ-ભક્તિ-સુધોદયે-
વિષ્ણું પ્રદક્ષિણી-કુર્વાણ્ યસ્ તત્રાવર્તતે પુનઃ ।
તદ્ એવાવર્તનં તસ્ય પુનર્ નાવર્તતે ભવે

બૃહન્-નારદીયે યમ-ભગીરથ-સંવાદે-
પ્રદક્ષિણા-ત્રયં કુર્યાદ્ યો વિષ્ણોર્ મનુજેશ્વર ।
સર્વ-પાપ-વિનિર્મુક્તો દેવેન્દ્રત્વં સમશ્નુતે

તત્રૈવ પ્રદક્ષિણા-માહાત્મ્યે સુધર્મોપાખ્યાનારમ્ભે-
ભક્ત્યા કુર્વન્તિ યે વિષ્ણોહ્ પ્રદક્ષિણા-ચતુષ્ટયમ્ ।
તેઽપિ યન્તિ પરં સ્થાનમ્ સર્વ-લોકોત્તમોત્તમમ્

ઇતિ ।
તત્ ખ્યાતં યત્ સુ-ધર્મસ્ય પૂર્વસ્મિન્ ગૃધ્ર-જન્મનિ ।
કૃષ્ણ-પ્રદક્ષિણાભ્યાસાન્ મહા-સિદ્ધિર્ અભૂદ્ ઇતિ

અથ પ્રદક્ષિણાયં નિષિદ્ધં
વિષ્ણુ-સ્મૃતૌ-
એક-હસ્ત-પ્રણામશ્ ચ એકા ચૈવ પ્રદક્ષિણા ।
અકાલે દર્શનં વિષ્ણોર્ હન્તિ પુણ્યં પુરા-કૃતમ્

કિં ચ-
કૃષ્ણસ્ય પુરતો નૈવ સૂર્યસ્યૈવ પ્રદક્ષિણામ્ ।
કુર્યાદ્ ભ્રમરિકા-રૂપાં વૈમુખ્ય-પદનીં પ્રભોઃ

તથા ચોક્તં---
પ્રદક્ષિણાં ન કર્તવ્યં વિમુખત્વાચ્ ચ કારણાત્

અથ કર્માદ્ય્-અર્પણમ્
તતઃ શ્રી-કૃષ્ણ-પાદાબ્જે દાસ્યેનૈવ સમર્પયેત્ ।
ત્રિભિર્ મન્ત્રૈઃ સ્વ-કર્માણિ સર્વાણ્ય્ આત્માનમ્ અપ્ય્ અથ

મન્ત્રશ્ ચ-
ઇતઃ પૂર્વં પ્રાણ-બુદ્ધિ-ધર્માધિકારતો જાગ્રત્-સ્વપ્ન-સુષુપ્ત્ય્-અવસ્થાસુ મનસા વાચા કર્મણા હસ્તાભ્યાં પદ્ભ્યામ્ ઉદરેણ શિશ્ના યત્ સ્મૃતં યદ્ ઉક્તં યત્ કૃતં તત્ સર્વં શ્રી-કૃષ્ણાર્પણં ભવતુ સ્વાહા માં મદીયં ચ સકલં હરયે સમર્પયામીતિ । ઓં તત્ સત્

ઇતિ ।
અથ તત્ર કર્મર્પનં
બૃહન્-નારદીયે-
વિરાગી ચેત્ કર્મ-ફલે ન કિઞ્ચિદ્ અપિ કારયેત્ ।
અર્પયેત્ સ્વ-કૃતં કર્મ પ્રીયતામ્ ઇતિ મે હરિઃ

અત એવ કૂર્મ-પુરાણે-
પ્રીણાતુ ભગવાન્ ઈશઃ કર્મણાનેન શાશ્વતઃ ।
કરોતિ સતતં બુદ્ધ્યા બ્રહ્માર્પણમ્ ઇદં પરમ્

યદ્ વા ફલાનાં સન્ન્યાસં પ્રકુર્યાત્ પરમેશ્વરે ।
કર્મણામ્ એતદ્ અપ્ય્ આહુર્ બ્રહ્માર્પણમ્ અનુત્તમમ્

અથ કર્માર્પણ-વિધિઃ
દક્ષેણ પાણિનાર્ઘ્ય-સ્થં ગૃહીત્વા ચુલુકોદકમ્ ।
નિધાય કૃષ્ણ-પાદાબ્જ-સમીપે પ્રાર્થયેદ્ ઇદમ્

પાદ-ત્રય-ક્રમાક્રાન્ત ત્રૈલોકેશ્વર કેશવ ।
ત્વત્-પ્રસાદાદ્ ઇદં તોયં પાદ્યં તેઽસ્તુ જનાર્દન

અથ કર્મર્પન-માહાત્મ્યં
બૃહન્-નારદીયે-
પર-લોક-ફલ-પ્રેપ્સુઃ કુર્યાત્ કર્માણ્ય્ અતન્દ્રિતઃ ।
હરેર્ નિવેદયેત્ તાનિ તત્ સર્વં ત્વ્ અક્ષયં ભવેત્

અત એવ નારાયણ-વ્યૂહ-સ્તવે-
કૃષ્ણાર્પિત-ફલાઃ કૃષ્ણં સ્વ-ધર્મેણ યજન્તિ યે ।
વિષ્ણુ-ભક્ત્ય્-અર્થિનો ધન્યાસ્ તેભ્યો ઽપીહ નમો નમઃ

અથ સ્વાર્પણ-વિધિઃ
અહં ભગવતો ઽંશો ઽસ્મિ સદા દાસો ઽસ્મિ સર્વથા ।
તત્-કૃપાપેક્ષકો નિત્યમ્ ઇ ત્ય્ આત્માનં સમર્પયેત્

તથા ચોક્તં શ્રી-શઙ્કરાચાર્ય-પાદૈઃ -
સત્ય્ અપિ ભેદાપગમે નાથ તવાહં ન મામકીનસ્ ત્વમ્ ।
સામુદ્રો હિ તરઙ્ગઃ ક્વચન સમુદ્રો ન તારઙ્ગઃ

અથાત્માર્પણ-માહાત્મ્યમ્
સપ્તમ-સ્કન્ધે શ્રી-પ્રહ્લાદોક્તૌ [ભ્પ્ 7.6.26] -
ધર્માર્થ-કામ ઇતિ યો ઽભિહિતસ્ ત્રિ-વર્ગ
ઈક્ષા ત્રયી નય-દમૌ વિવિધા ચ વાર્તા ।
મન્યે તદ્ એતદ્ અખિલં નિગમસ્ય સત્યં
સ્વાત્માર્પણં સ્વ-સુહૃદઃ પરમસ્ય પુંસઃ

એકાદશે શ્રી-ભગવદ્-ઉદ્ધવ-સંવાદે [ભ્પ્ 11.29.34] --
મર્ત્યો યદા ત્યક્ત-સમસ્ત-કર્મા
નિવેદિતાત્મા વિચિકીર્ષિતો મે ।
તદામૃતત્વં પ્રતિપદ્યમાનો
મયાત્મ-ભૂયાય ચ કલ્પતે વૈ

અથ જપઃ
જપસ્ય પુરતઃ કૃત્વા પ્રાણાયામ-ત્રયં બુધઃ ।
મન્ત્રાર્થ-સ્મૃતિ-પૂર્વં ચ જપેદ્ અષ્ટોત્તરં શતમ્ ।
મૂલં લેખ્યેન વિધિના સદૈવ જપ-માલયા

શક્તૌઽષ્ટાધિક-સાહસ્રમ્ જપેત્ તં ચાર્પયન્ જપમ્ ।
પ્રાણાયામાંશ્ ચ કૃત્વા ત્રીન્ દદ્યાત્ કૃષ્ણ-કરે જલમ્

તત્ર ચાયં મન્ત્રઃ
ગુહ્યાતિગુહ્ય-ગોપ્તા ત્વં ગૃહાણાસ્મત્-કૃતં જપમ્ ।
સિદ્ધિર્ ભવતુ મે દેવ ત્વત્-પ્રસાદાત્ ત્વયિ સ્થિતે

ઇતિ ।
જપ-પ્રકારો યો ઽપેક્ષ્યો માલાદિ-નિયમાત્મકઃ ।
પુરશ્ચર્યા-પ્રસઙ્ગે તુ સ વિલિખ્યતેઽગ્રતઃ

અર્પિતં તં ચ સઞ્ચિન્ત્ય સ્વીકૃતં પ્રભુણાખિલમ્ ।
પુનઃ સ્તુત્વા યથા-શક્તિ પ્રણમ્ય પ્રાર્થયેદ્ ઇદમ્ ॥ હ્ભ્વ્_8. 426 ॥
આગમે-
મન્ત્ર-હીનં ક્રિયા-હીનં ભક્તિ-હીનં જનાર્દન ।
યત્ પૂજિતં મયા દેવ પરિપૂર્ણં તદ્ અસ્તુ મે

કિં ચ-
યદ્ દત્તં ભક્તિ-માત્રેણ પત્રં પુષ્પં ફલં જલમ્ ।
આવેદિતં નિવેદ્યં તુ તદ્ ગૃહાણાનુકમ્પયા

વિધિ-હીનં મન્ત્ર-હીનં યત્ કિઞ્ચિદ્ ઉપપાદિતમ્ ।
ક્રિયા-મન્ત્ર-વિહીનં વા તત્ સર્વં ક્ષન્તુમ્ અર્હસિ

કિં ચ-
અજ્ઞાનાદ્ અથવા જ્ઞાનાદ્ અશુભં યન્ મયા કૃતમ્ ।
ક્ષન્તુમ્ અર્હસિ તત્ સર્વં દાસ્યેનૈવ ગૃહાણ મામ્

સ્થિતિઃ સેવા ગતિર્ યાત્રા સ્મૃતિશ્ ચિન્તા સ્તુતિર્ વચઃ ।
ભૂયાત્ સર્વાત્મના વિષ્ણો મદીયં ત્વયિ ચેષ્ટિતમ્

અપિ ચ-
કૃષ્ણ રામ મુકુન્દ વામન વાસુદેવ જગદ્-ગુરો ।
મત્સ્ય કચ્છપ નારસિંહ વરાહ રાઘવ પાહિ મામ્

દેવ-દાનવ-નારદાદિ-વન્દ્ય દયા-નિધે ।
દેવકી-સુત દેહિ મે તવ પાદ-ભક્તિમ્ અચલામ્

શ્રી-વિષ્ણુ-પુરાણે [વિપ્ 1.20.18-19] -
નાથ યોનિ-સહસ્રેષુ યેષુ યેષુ વ્રજામ્ય્ અહમ્ ।
તેષુ તેષ્વ્ અચ્યુતા ભક્તિર્ અચ્યુતેઽસ્તુ સદા ત્વયિ

યા પ્રીતિર્ અવિવેકાનાં વિષયેષ્વ્ અનપાયિની ।
ત્વામ્ અનુસ્મરતઃ સા મે હૃદયાન્ નાપસર્પતુ

પાણ્ડવ-ગીતાયાં -
કીટેષુ પક્ષિષુ મૃગેષુ સરીસૃપેષુ
રક્ષઃ-પિશાચ-મનુજેષ્વ્ અપિ યત્ર તત્ર ।
જાતસ્ય મે ભવતુ કેશવ તે પ્રસાદાત્
ત્વય્ય્ એવ ભક્તિર્ અતુલાવ્યભિચારિણી ચ

પાદ્મે --
યુવતીનાં યથા યૂનિ યૂનાં ચ યુવતૌ યથા ।
મનો ઽભિરમતે તદ્વન્ મનો ઽભિરમતાં ત્વયિ

અથાપરાધ-ક્ષમાપણમ્
તતો ઽપરાધાન્ શ્રી-કૃષ્ણં ક્ષમા-શીલં ક્ષમાપયેત્ ।
સકાકુ કીર્તયન્ શ્લોકાન્ ઉત્તમાન્ સામ્પ્રદાયિકાન્

તથા હિ-
અપરાધ-સહસ્રાણિ ક્રિયન્તેઽહર્નિશં મયા ।
દાસો ઽહમ્ ઇતિ માં મત્વા ક્ષમસ્વ મધુસૂદન

કિં ચ-
પ્રતિજ્ઞા તવ ગોવિન્દ ન મે ભક્તઃ પ્રણશ્યતિ ।
ઇતિ સંસ્મૃત્ય સંસ્મૃત્ય પ્રાણાન્ સંધારયામ્ય્ અહમ્

અથાપરાધાઃ
આગમે -
યાનૈર્ વા પાદુકૈર્ વાપિ ગમનં ભગવદ્-ગૃહે ।
દેવોત્સવાદ્ય્-અસેવા ચ અપ્રણામસ્ તદ્-અગ્રતઃ

ઉચ્છિષ્ટે વાપ્ય્ અશૌચે વા ભગવદ્-વન્દનાદિકમ્ ।
એક-હસ્ત-પ્રણામશ્ ચ તત્-પુરસ્તાત્ પ્રદક્ષિણમ્

પાદ-પ્રસારણં ચાગ્રે તથા પર્યઙ્ક-બન્ધનમ્ ।
શયનં ભક્ષણં ચાપિ મિથ્યા-ભાષણમ્ એવ ચ

ઉચ્ચૈર્ ભાષા મિથો જલ્પો રોદનાનિ ચ વિગ્રહઃ ।
નિગ્રહાનુગ્રહૌ ચૈવ નૃષુ ચ ક્રૂર-ભાષણમ્

કમ્બલાવરણં ચૈવ પર-નિન્દા પર-સ્તુતિઃ ।
અશ્લીલ-ભાષણં ચૈવ અધો-વાયુ-વિમોક્ષણમ્

શક્તૌ ગૌણોપચારશ્ ચ અનિવેદિત-ભક્ષણમ્ ।
તત્-તત્-કાલોદ્ભવાનાં ચ ફલાદીનામ્ અનર્પણમ્

વિનિયુક્તાવૈશિષ્ઠસ્ય પ્રદાનં વ્યઞ્જનાદિકે ।
પૃષ્ઠીકૃત્યાસનં ચૈવ પરેષામ્ અભિવાદનમ્

ગુરૌ મૌનં નિજ-સ્તોત્રં દેવતા-નિન્દનં તથા ।
અપરાધાસ્ તથા વિષ્ણોર્ દ્વાત્રિંશત્ પરિકીર્તિતાઃ

વારાહે-
દ્વાત્રિંશદ્-અપરાધા યે કીર્ત્યન્તે વસુધે મયા ।
વૈષ્ણવેન સદા તે તુ વર્જનીયાઃ પ્રયત્નતઃ

યે વૈ ન વર્જયન્ત્ય્ એતાન્ અપરાધાન્ મયોદિતાન્ ।
સર્વ-ધર્મ-પરિભ્રષ્ટાઃ પચ્યન્તે નરકે ચિરમ્

રાજાન્ન-ભક્ષણં ચૈવમ્ આપદ્ય્ અપિ ભયાવહમ્ ।
ધ્વાન્તાગારે હરેઃ સ્પર્શઃ પરં સુકૃત-નાશનઃ

તથૈવ વિધિમ્ ઉલ્લઙ્ઘ્ય સહસા સ્પર્શનં હરેઃ ।
દ્વારોદ્ઘાટો વિના વાદ્યં ક્રોડ-માંસ-નિવેદનમ્

પાદુકાભ્યાં તથા વિષ્ણોર્ મન્દિરાયોપસર્પણમ્ ।
કુક્કુરોચ્છિષ્ટ-કલનં મૌન-ભઙ્ગો ઽચ્યુતાર્ચને

તથા પૂજન-કાલે વિડ્-ઉત્સર્ગાય સર્પણમ્ ।
શ્રાદ્ધાદિકમ્ અકૃત્વા ચ નવાન્નસ્ય ચ ભક્ષણમ્

અદત્ત્વા ગન્ધ-માલ્યાદિ ધૂપનં મધુઘાતિનઃ ।
અકર્મણ્ય્ અપ્રસૂનેન પૂજનં ચ હરેસ્ તથા ॥ હ્ભ્વ્_8. 455 ॥
અકૃત્વા દન્ત-કાષ્ઠં ચ કૃત્વા નિધૂવનં તથા ।
સ્પૃષ્ટ્વા રજસ્વલાં દીપં તથા મૃતકમ્ એવ ચ

રક્તં નીલમ્ અધૌતં ચ પારક્યં મલિનં પટમ્ ।
પરિધાય મૃતં દૃષ્ટ્વા વિમુચ્યાપાન-મારુતમ્

ક્રોધં કૃત્વા શ્મશાનં ચ ગત્વા ભુક્તાપ્ય્ અજીર્ણ-યુક્ ।
ભક્ષયિત્વા ક્રોડ-માંસં પિન્યાકં જાલ-પાદકમ્

તથા કુસુમ્ભ-શાકં ચ તૈલાભ્યઙ્ગં વિધાય ચ ।
હરેઃ સ્પર્શો હરેઃ કર્મ-કરણં પાતકાવહમ્

કિં તત્રૈવ-
મમ શાસ્ત્રં બહિષ્કૃત્ય અસ્માકં યઃ પ્રપદ્યતે ।
મુક્ત્વા ચ મમ શાસ્ત્રાણિ શાસ્ત્રમ્ અન્યત્ પ્રભાષસે

મદ્યપસ્ તુ સમાસાદ્ય પ્રવિશેદ્ ભવનં મમ

યો મે કુસુમ્ભ-શાકેન પ્રાપણં કુરુતે નરઃ

અપિ ચ-
મમ દૃષ્ટેર્ અભિમુખં તામ્બૂલં ચર્વયેત્ તુ યઃ ।
કુરૂવકઃ પલાશસ્થૈઃ પુષ્પૈઃ કુર્યાન્ મમાર્ચનમ્

મમાર્ચામ્ આસુરે કાલે યઃ કરોતિ વિમૂઢ-ધીઃ ।
પીઠાસનોપવિષ્ટો યઃ પૂજયેદ્ વા નિરાસનઃ

વામ-હસ્તેન માં ધૃત્વા સ્નાપયેદ્ વા વિમૂઢ-ધીઃ ।
પૂજા પર્યુષિતૈઃ પુષ્પૈઃ ષ્ઠીવનં ગર્વ-કલ્પનમ્

તિર્યક્-પુણ્ડ્ર-ધરો ભૂત્વા યઃ કરોતિ મમાર્ચનમ્ ।
યાચિતૈઃ પત્ર-પુષ્પાદ્યૈર્ યઃ કરોતિ મમાર્ચનમ્

અપ્રક્ષાલિત-પાદો યઃ પ્રવિશેન્ મમ મન્દિરમ્ ।
અવૈષ્ણવસ્ય પક્વાન્નં યો મહ્યં વિનિવેદયેત્

અવૈષ્ણવેષુ પશ્યત્સુ મમ પૂજાં કરોતિ યઃ ।
અપૂજયિત્વા વિઘ્નેશં સમ્ભાષ્ય ચ કપાલિનમ્

નરઃ પૂજાં તુ યઃ કુર્યાત્ સ્નપનં ચ નખામ્ભસા ।
અમૌની ધર્મ-લિપ્તાઙ્ગો મમ પૂજાં કરોતિ યઃ

જ્ઞેયાઃ પરેઽપિ બહવો ઽપરાધાઃ સદ્-અસમ્મતૈઃ ।
આચારૈઃ શાસ્ત્ર-વિહિત-નિષિદ્ધાતિક્રમાદિભિઃ ।
તત્રાપિ સર્વથા કૃષ્ણ-નિર્માલ્યં તુ ન લઙ્ઘયેત્

તથા ચ નારસિંહે શન્તનું પ્રતિ નારદ-વાક્યમ્ -
અતઃ પરં તુ નિર્માલ્યં ન લઙ્ઘય મહીપતે ।
નરસિંહસ્ય દેવસ્ય તથાન્યેષાં દિવૌકસામ્

કૃષ્ણસ્ય પરિતોષેપ્સુર્ ન તચ્-છપથમ્ આચરેત્ ।
નાના-દેવસ્ય નિર્માલ્યમ્ ઉપયુઞ્જીત ન ક્વચિત્

તથા વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે-
આપાદ્ય્ અપિ ચ કષ્ટાયાં દેવેશ-શપથં નરઃ ।
ન કરોતિ હિ યો બ્રહ્મંસ્ તસ્ય તુષ્યતિ કેશવઃ

ન ધારયતિ નિર્માલ્યમ્ અન્ય-દેવ-ધૃતં તુ યઃ ।
ભુઙ્ક્તે ન ચાન્ય-નૈવેદ્યં તસ્ય તુષ્યતિ કેશવઃ

ઇતિ ।
અથાપરાધ-શમનમ્
સંવત્સરસ્ય મધ્યે તુ તીર્થે શૌકરકે મમ ।
કૃતોપવાસઃ સ્નાનેન ગઙ્ગાયાં શુદ્ધિમ્ આપ્નુયાત્ ॥ હ્ભ્વ્_8. 475 ॥
મથુરાયાં તથાપ્ય્ એવં સાપરાધઃ શુચિ ભવેત્ ॥ હ્ભ્વ્_8. 476 ॥
અનયોસ્ તીર્થયોર્ એકં યઃ સેવેત સુકૃતી નરઃ ।
સહસ્ર-જન્મ-જનિતાન્ અપરાધાન્ જહાતિ સઃ ॥ હ્ભ્વ્_8. 477 ॥
સ્કાન્દે -
અહન્ય્ અહનિ યો મર્ત્યો ગીતાધ્યાયં પઠેત્ તુ વૈ ।
દ્વાત્રિંશદ્-અપરાધાંસ્ તુ ક્ષમતે તસ્ય કેશવઃ ॥ હ્ભ્વ્_8. 478 ॥
તત્ર કાર્ત્તિક-માહાત્મ્યે --
તુલસ્યા રોપણં કાર્યં શ્રાવણેષુ વિશેષતઃ ।
અપરાધ-સહસ્રાણિ ક્ષમતે પુરુષોત્તમઃ ॥ હ્ભ્વ્_8. 479 ॥
તત્રૈવાન્યત્ર -
દ્વાદશ્યાં જાગરે વિષ્ણોર્ યઃ પઠેત્ તુલસી-સ્તવમ્ ।
દ્વાત્રિંશદ્-અપરાધાનિ ક્ષમતે તસ્ય કેશવઃ ॥ હ્ભ્વ્_8. 480 ॥
યઃ કરોતિ હરેઃ પૂજાં કૃષ્ણ-શત્રાઙ્કિતો નરઃ ।
અપરાધ-સહસ્રાણિ નિત્યં હરતિ કેશવઃ

અથ શેષ-ગ્રહણમ્
તતો ભગવતા દત્તં મન્યમાનો દયાલુના ।
મહા-પ્રસાદ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા શેષં શિરસિ ધારયેત્

અથ નિર્માલ્ય-ધારણ-નિત્યતા
પાદ્મે શ્રી-ગૌતમામ્બરીષ-સંવાદે-
અમ્બરીષ હરેર્ લગ્નં નીરં પુષ્પં વિલેપનમ્ ।
ભક્ત્યા ન ધત્તે શિરસા શ્વપચાદ્ અધિકો હિ સઃ

અથ શ્રી-ભગવન્-નિર્માલ્ય-માહાત્મ્યં
સ્કાન્દે બ્રહ્મ-નારદ-સંવાદે-
કૃષ્ણોત્તીર્ણં તુ નિર્માલ્યં યસ્યાઙ્ગં સ્પૃશતે મુને ।
સર્વ-રોગૈર્ તથા પાપૈર્ મુક્તો ભવતિ નારદ

વિષ્ણોર્ નિર્માલ્ય-શેષેણ યો ગાત્રં પરિમાર્જયેત્ ।
દુરિતાનિ વિનશ્યન્તિ વ્યાધયો યાન્તિ ખણ્ડશઃ

મુખે શિરસિ દેહે તુ વિષ્ણૂત્તિર્નં તુ યો વહેત્ ।
તુલસીં મુનિ-શાર્દૂલ ન તસ્ય સ્પૃશતે કલિઃ

કિં ચ-
વિષ્ણુ-મૂર્તિ-સ્થિતં પુષ્પં શિરસા યો વહેન્ નરઃ ।
અપર્યૂષિત-પાપસ્ તુ યાવદ્ યુગ-ચતુષ્ટયમ્

કિં કરિષ્યતિ સુ-સ્નાતો ગઙ્ગાયાં ભૂસુરોત્તમ ।
યો વહેત્ શિરસા નિત્યં તુલસીં વિષ્ણુ-સેવિતાં

વિષ્ણુ-પાદાબ્જ-સંલગ્નામ્ અહો-રાત્રોષિતાં શુભામ્ ।
તુલસીં ધારયેદ્ યો વૈ તસ્ય પુણ્યમ્ અનન્તકમ્

અહો-રત્રં શિરે યસ્ય તુલસી વિષ્ણુ-સેવિતા ।
ન સ લિપ્યતિ પાપેન પદ્મ-પત્રમ્ ઇવામ્ભસા

કિં ચ-
વિષ્ણોઃ શિરઃ-પરિભ્રષ્ટમ્ ભક્ત્યા યસ્ તુલસીં વહેત્ ।
સિધ્યાન્તિ સર્વ-કાર્યાણિ મનસા ચિન્તિતાનિ ચ

અપિ ચ-
પ્રમાર્જયતિ યો દેહમ્ તુલસ્યા વૈષ્ણવો નરઃ ।
સર્વ-તીર્થ-મયં દેહં તત્-ક્ષનાત્ દ્વિજ જાયતે

ગારુડે-
હરેર્ મૂર્ત્ય્-અવશેષં તુ તુલસી-કાષ્ઠ-ચન્દનમ્ ।
નિર્માલ્યં તુ વહેદ્ યસ્ તુ કોટિ-તીર્થ-ફલં લભેત્

નારદ-પઞ્ચરાત્રે-
ભોજનનાન્તરં વિષ્ણોર્ અર્પિતં તુલસી-દલમ્ ।
તત્-ક્ષનાત્ પાપ-નિર્મોક્તસ્ ચાન્દ્રાયણ-શતાધિકઃ

કિં ચાન્યત્ર-
કૌતુકં શૃણુ મે દેવિ વિષ્ણોર્ નિર્માલ્ય-વહ્નિના ।
તાપિતં નાશમ્ આયાતિ બ્રહ્મ-હત્યાદિ-પાતકમ્

એકાદશ-સ્કન્ધે (11.6.46) શ્રી-ભગવન્તં પ્રત્ય્ ઉદ્ધવોક્તૌ-
ત્વયોપયુક્ત-સ્રગ્-ગન્ધ-વાસો ઽલઙ્કાર-ચર્ચિતઃ ।
ઉચ્છિસ્ત-ભોજિનો દાસાસ્ તવ માયાં જયેમ હિ

અત એવ સ્કાન્દે શ્રી-યમસ્ય દૂતાનુશાસને-
પાદોદક-રતા યે ચ હરેર્ નિર્માલ્ય-ધારકાઃ ।
વિષ્ણુ-ભક્તિ-રતા યે વૈ તે તુ ત્યાજ્યઃ સુ-દુરતઃ

ઇતિ ।
વિસર્જનં તુ ચેત્ કાર્યં વિસૃજ્ય-વરણાનિ તત્ ।
દેવે તન્-મુદ્રયા પ્રાર્થ્ય દેવં હૃદિ વિસર્જયેત્

તથા ચોક્તં-
પૂજિતો ઽસિ મયા ભક્ત્યા ભગવન્ કમલ-પતે ।
સ લક્ષ્મીકો મમ સ્વાન્તં વિશ વિશ્રાન્તિ-હેતવે

પ્રાર્થ્યૈવં પાદુકે દત્ત્વા સઙ્ગમ્ ઉદ્વાસયેદ્ ધરિમ્ ।
પ્રાણાયામં ષડ્-અઙ્ગં ચ કૃત્વા મુદ્રાં વિસર્જનીમ્

અથ પૂજ-વિધિ-વિવેકઃ
અયં પૂજ-વિધિર્ મન્ત્ર-સિદ્ધ્ય્-અર્થસ્ય જપસ્ય હિ ।
અઙ્ગં ભક્તેસ્ તુ તન્-નિષ્ઠૈર્ ન્યાસાદીન્ અન્તરેષ્યતે

તત્ર દેવલયે પૂજ નિત્યત્વેન મહાપ્રભોઃ ।
કામ્યત્વેનાપિ ગેહે તુ પ્રાયો નિત્યતયા મતા

સેવાદિ-નિયમો દેવાલયે દેવસ્ય ચેષ્યતે ।
પ્રાયઃ સ્વ-ગેહે સ્વચ્છન્દ-સેવા સ્વ-વ્રત-રક્ષયા

કિં ચ વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે-
ઘૃતેન સ્નપિતં દેવં ચન્દનેનાનુલેપયેત્ ।
સિત-જાત્યાશ્ ચ કુસુમૈહ્ પૂજયેત્ તદ્-અનન્તરમ્

શ્વેતેન વસ્ત્ર-યુગ્મેન તથા મુક્તા-ફલૈઃ શુભૈઃ ।
મુખ્ય-કર્પૂર-ધૂપેન પયસા પાયસેન ચ

પદ્મ-સૂત્રસ્ય વર્ત્ત્યા ચ ઘૃત-ધૂપેન ચાપ્ય્ અથ ।
પૂજયેત્ સર્વથા યત્નાત્ સર્વ-કામ-પ્રદાર્ચનમ્

કૃત્વેમં મુચ્યતે રોગી રોગાત્ શીઘ્રમ્ અસંશયમ્ ।
દુઃખાર્તો મુચ્યતે દુઃખાદ્ બદ્ધો મુચ્યેત બન્ધનાત્

રાજ-ગ્રસ્તશ્ ચ મુચ્યેત તથા રાજ-ભયાન્ નરઃ ।
ક્ષેમેણ ગચ્છેદ્ અધ્વાનમ્ સર્વાનર્થ-વિવર્જિતઃ