Language

ENहिગુ
Scripture Library

Haribhaktivilāsa 1-11 · Chapter 5

5.1

|iti|
iti śrī-gopāla-bhaṭṭa-vilikhite śrī-bhagavad-bhakti-vilāse
śrī-vaiṣṇavālaṅkāro nāma
caturtho vilāsaḥ
5. Adhisthanika-Vilasa
pañcama-vilāsaḥ
ādhiṣṭhānikaḥ
śrī-caitanya-prabhuṃ vande bālo 'pi yad-anugrahāt |
taren nānā-mata-grāha-vyāptaṃ pūjā-kramārṇavam

5.2

sanātanaḥ: śrī-caitanyāya namaḥ | bālo 'jñaḥ | pakṣe śiśuḥ | nānā-vidha-matāny eva grāhas tair vyāptam | pūjāyāḥ kramo vidhiḥ | vidhy-anukramo vā sa evārṇavas tam ** HbhvC_5.1 **
śrīmad-gopāla-devasyāṣṭādaśākṣara-yantrataḥ |
likhyate'rcā-vidhir gūḍhaḥ krama-dīpikayekṣitaḥ

5.3

sanātanaḥ: aṣṭādaśākṣara-mantreṇa yo 'rcā-vidhiḥ pūjā-prakāraḥ sa likhyate | yadyapi daśākṣarādināpi pūjā-vidhau bhedo nāsti, tathāpi nyāsādi-bhedāpekṣayā, tathā likhitam | gūḍho 'pi krama-dīpikayā śrī-keśavācārya-viracitayā īkṣitaḥ darśitaḥ san | ataḥ krama-dīpikoktānusāreṇa lekhya iti bhāvaḥ ** HbhvC_5.2 **
āgamoktena mārgeṇa bhagavān brāhmaṇair api |
sadaiva pūjyo 'to lekhyaḥ prāya āgamiko vidhiḥ

5.4

tathā ca viṣṇu-yāmale-
kṛte śruty-ukta-mārgaḥ syāt tretāyāṃ smṛti-bhāvitaḥ |
dvāpare tu purāṇoktaḥ kalāv āgama-sambhavaḥ

5.5

aśuddhāḥ śūdrākalpā hi brāhmaṇāḥ kali-sambhavāḥ |
teṣām āgama-mārgeṇa śuddhir na śrauta-vartmanā

5.6

sanātanaḥ: teṣām āgama-mārgeṇa śrauta-vartmanety anena tair api āgamika-vidhinaiva pūjā kāryeti bhāvaḥ | tathā caikādaśa-skandhe [BhP 11.5.61] nānā-tantra-vidhānena kalāv api tathā śṛṇu iti | tatra śrīdhara-svāmi-pādāḥ-nānā-tantra-vidhāneneti kalau tantra-mārgasya prādhānyaṃ darśayati iti ** HbhvC_5.3-5 **
atha dvāra-pūjā
śrī-kṛṣṇa-dvāra-devebhyo dattvā pādyādikaṃ tataḥ |
gandha-puṣpair arcayet tān yathā-sthānaṃ yathā-kramam

5.7

sanātanaḥ: tān śrī-kṛṣṇa-dvāra-devān, praṇavādi-caturthy-antaṃ deva-nāma namo 'ntakam ity agre lekhyatvād atraivaṃ prayogaḥ-śrī-kṛṣṇa-dvāra-devatābhyo namaḥ | anena mantreṇa pādyārdhyādikaṃ dattvā gandhādibhiḥ punar viśeṣeṇa pūjayed ity arthaḥ | evam agre'pi sa-parivārebhyaḥ śrī-kṛṣṇa-pārṣadebhyo namaḥ ity ādi prayogo draṣṭavyaḥ ** HbhvC_5.6 **
dvārāgre sa-parīvārān bhū-pīṭhe kṛṣṇa-pārṣadān |
tad-agre garuḍaṃ dvārasyordhve dvāra-śriyaṃ yajet

5.8

prāg-dvārobhaya-pārśve tu yajec caṇḍa-pracaṇḍakau |
dvāre ca dakṣiṇe dhātṛ-vidhātārau ca paścime

5.9

jayaṃ ca vijayaṃ caiva balaṃ prabalam uttare |
dvandva-śastv evam abhyarcya dehalyāṃ vāstu-puruṣam

5.10

sanātanaḥ: evaṃ sāmānyena sarveṣām eva pūjā-vidhir likhitaḥ | idānīṃ yathā-sthānaṃ yathā-kramam iti yal likhitaṃ, tad eva vivicya likhati-dvārāgra iti dvārābhyām | tatrāpy ādau dvārasyāgre yat bhū-rūpaṃ pīṭhaṃ, tatra samasta-parivārānvitān śrī-kṛṣṇa-pārṣadān yajet pūjayet | anantaraṃ tasya dvārasyāgre garuḍaṃ | yadyapi dvāra-śriyo 'rcanaṃ prabalārcanānantaram eva krama-dīpikāyām uktam, tathāpi iṣṭveti kṭvā-pratyayena caṇḍādi-pūjātaḥ pūrva-kāla eveti bodhitam | tathaivaa sad-ācārāt | kiṃ ca, dvandva ity agre likhanāt, caṇḍa-pracaṇḍābhyāṃ namaḥ ity evaṃ yugmatvena prayogo jñeyaḥ ** HbhvC_5.7-9 **
dvārāntaḥ-pārśvayor gaṅgāṃ yamunāṃ ca tato 'rcayet |
tat-pārśvayoḥ śaṅkha-nidhiṃ tathā padma-nidhiṃ yajet

5.11

sanātanaḥ: dvārasyāntaḥ abhyantare tat-pārśva-dvaye tayor gaṅgā-yamunayoḥ pārśva-dvaye ** HbhvC_5.10 **
gaṇeśaṃ mandirasyāgni-koṇe durgāṃ ca nairṛte |
vāṇīṃ vāyavya aiśāne kṣetrapālaṃ tathārcayet

5.12

sanātanaḥ: āgneye koṇe gaṇeśam arcayet | tathā coktaṃ krama-dīpikāyām [7.103-106]-
parivārārāḥ kṛtāḥ sarve punaḥ śrī-viṣṇu-pārṣadāḥ |
dvārāgrābali-pīṭhe'rcyāḥ pakṣīndraś ca tad-agrataḥ ||
caṇḍa-pracaṇḍau prāg dhātṛ-vidhātārau ca dakṣiṇe |
jayaḥ sa-vijayaḥ paścād balaḥ prabala uttare ||
ūrdhve dvāra-śriyaṃ ceṣṭvā dvāry etān yugmaśo 'rcayet |
pūjyo vāstu-pumāṃs tatra tatra dvāḥ-pītha-madhyataḥ ||
dvārāntaḥ-pārśvayor arcyā gaṅgā ca yamunā nadī |
koṇeṣu vighnaṃ durgāṃ ca vāṇīṃ kṣetre samarcayet ||
| iti |
dvāḥ-śākhām āśrayan vāmāṃ saṅkocyāṅgāni dehalīm |
aspṛṣṭvā praviśed veśma nyasyan prāg dakṣiṇaṃ padam

5.13

sanātanaḥ: vāmāṃ sva-vāma-bhāga-vartinīṃ dvāra-śākhāṃ āśrayan īṣat spṛṣad nijāṅgāni saṃkocya dehalīm aspṛṣṭvā na laṅghayitvety arthaḥ | dakṣiṇaṃ padaṃ prāk ādau nyasyan | dakṣiṇa-pāda-nyāsa-krameṇety arthaḥ | veśma śrī-bhagavan-mandiraṃ harer gehaṃ pravekṣyann iti pūrva-likhanāt | praviśet tan-madhyaṃ śanaiḥ pūjako gacchet ** HbhvC_5.12 **
tathā ca sāradā-tilake-
kiṃcit spṛśan vāma-śākhāṃ dehalīṃ laṅghayan guruḥ |
aṅgaṃ saṅkocayann antaḥ praviśed dakṣiṇāṅghriṇā

5.14

sanātanaḥ: gurur iti dīkṣā-vidhānoktaḥ ** HbhvC_5.13 **
atha gṛha-praveśa-māhātmyam
tan-māhātmyaṃ ca hari-bhakti-sudhodaye-
praviśann ālayaṃ viṣṇor arcanārthaṃ subhaktimān |
na bhūyaḥ praviśan mātuḥ kukṣi-kārā-gṛhaṃ sudhīḥ

5.15

atha gṛhāntaḥ-pūjā
nairṛte vāstu-puruṣaṃ brahmāṇam api pūjayet |
āsanastho yajet tāṃs tān anyatra bhagavad-gṛhāt

5.16

tat-pūjāmantraś coktaḥ-
praṇavādi-caturthy-antaṃ deva-nāma namo 'ntakam |
pūjā-mantram idaṃ proktaṃ sarvatrārcana-karmaṇi

5.17

| iti |
atha kṛṣṇāgratas tiṣṭhan kṛtvā dig-bandhanaṃ kṣipet |
puṣpākṣatān samastāsu dikṣu tatrokta-mantrataḥ

5.18

atha pūjārthāsanam
tataś cāsana-mantreṇābhimantryābhyarcya cāsanam |
tasminn upaviśet padmāsanena svastikena vā

5.19

tatra kṛṣṇārcakaḥ prāyo divase prāṅ-mukho bhavet |
udaṅmukho rajanyāṃ tu sthira-mūrtiś ca sammukhaḥ

5.20

tatra ca ekādaśa-skandhe [BhP 11.27.19]-
āsīnaḥ prāg udag-vārcet sthirāyāntv atha sammukhaḥ

5.21

athāsana-mantraḥ
āsana-mantrasya meru-pṛṣṭha ṛṣiḥ sutalaṃ chandaḥ |
kūrmo devatā āsanābhimantreṇa viniyogaḥ

5.22

pṛthvi tvayā dhṛtā lokā devi tvaṃ viṣṇunā dhṛtā |
tvaṃ ca dhāraya māṃ nityaṃ pavitraṃ kuru cāsanam

5.23

athāsana-vidhiḥ
nārada-pañcarātre-
vaṃśāśma-dāru-dharaṇī-tṛṇa-pallava-nirmitam | varjayed āsanaṃ vidvān dāridrya-vyādhi-duḥkhadam |
kṛṣṇājinaṃ kambalaṃ vā nānyad āsanam iṣyate

5.24

anyatra ca-
kṛṣṇājinaṃ vyāghra-carma kauṣeyaṃ vetra-nirmitam |
vastrājinaṃ kambalaṃ vā kalpayed āsanaṃ mṛdu

5.25

atha viśeṣata āsana-doṣa-vidhiḥ
nārada-pañcarātre-
vaṃśād āhur daridratvaṃ pāṣāṇe vyādhi-sambhavam |
dharaṇyāṃ duḥkha-sambhūtiṃ daurbhāgyaṃ dāravāsane

5.26

tṛṇāsane yaśo-hāniṃ pallave citta-vibhramam |
darbhāsane vyādhi-nāśaṃ kambalaṃ duḥkha-mocanam

5.27

kiṃ ca, śrī-bhagavad-gītāsu [ṅītā 6.11]-
śucau deśe pratiṣṭhāpya sthiram āsanam ātmanaḥ |
nātyucchritaṃ nātinīcaṃ cailājina-kuśottaram

5.28

| iti |
yathokatam upaviśyātha sampradāyānusārataḥ |
śaṅkhādi-pūjā-sambhārān nyaset tat-tat-padeṣu tān

5.29

atha pātrāsādanam
svasya vāmāgrataḥ śaṅkhaṃ sādhāraṃ sthāpayed budhaḥ |
tatraivārdhyādi-pātrāṇi nyasyec ca dvāri bhāgaśaḥ

5.30

tulasī-gandha-puṣpādi-bhājanāni ca dakṣiṇe |
vāme ca sthāpayet pārśve kalasaṃ pūrṇam ambhasā

5.31

dakṣiṇe ghṛta-dīpaṃ ca taila-dīpaṃ ca vāmataḥ |
sambhārānaparān nyaset sva-dṛṣṭi-viṣaye pade |
kara-prakṣālanārthaṃ ca pātram ekaṃ sva-pṛṣṭhataḥ

5.32

atha pātrāṇi tan-māhātmyaṃ ca
devī-purāṇe-
nānā-vicitra-rūpāṇi puṇḍarīkākṛtīni ca |
śaṅkha-nīlotpalābhāni pātrāṇi parikalpayet

5.33

ratnādi-racitāny eva kāñcī-mūla-yutāni ca |
yathā-śobhaṃ yathā-lābhaṃ tathā pātrāṇi kārayet

5.34

kiṃ ca-
haṃsa-pātreṇa sarvāṇi cepsitāni labhen mune |
arghyaṃ dattvā tathā raupyeṇāyu-rājyaṃ śubhaṃ bhavet |
tāmra-pātreṇa saubhāgyaṃ dharmaṃ mṛṇ-maya-sambhavam

5.35

vārāhe-
sauvarṇaṃ rājataṃ kāṃsyaṃ yena dīyate bhājanam |
tān sarvān samparityajya tāmraṃ tu mama rocate

5.36

pavitrāṇāṃ pavitraṃ yo maṅgalānāṃ ca maṅgalam |
viśuddhānāṃ śuciṃ caiva tāmraṃ saṃsāra-mokṣaṇam

5.37

dīkṣitānāṃ viśuddhānāṃ mama karma-parāyaṇaḥ |
sadā tāmreṇa kartavyam evaṃ bhūmi mama priyam

5.38

| iti |
kecic ca tāmra-pātreṣu gavyāder yoga-doṣataḥ |
tāmrātiriktam icchanti madhuparkasya bhājanam

5.39

tathaiva śaṅkham evārdhya-pātram icchanti kecana |
śaṅkhe kṛtvā tu pānīyaṃ sa-puṣpaṃ salilākṣatam |
arghyaṃ dadāti devasyety evaṃ skānde'bhidhānataḥ

5.40

atha maṅgala-ghaṭa-sthāpanam
maṅgalārthaṃ ca kalasaṃ sajalaṃ karakānvitam |
phalādi-sahitaṃ divyaṃ nyased bhagavato 'grataḥ

5.41

tathā ca skānde-
kumbhaṃ sa-karakaṃ divyaṃ phala-karpūra-saṃyutam |
nyased arcana-kāle tu kṛṣṇasyātīva vallabham

5.42

| iti |
kiṃ ca-
sanīraṃ ca sa-karpūraṃ kumbhaṃ kṛṣṇāya yo nyaset |
kalpaṃ tasya na pāpekṣāṃ kurvanti prapitāmahāḥ

5.43

athārghyādi-pātrāṇi
prakṣiped arghya-pātre tu gandha-puṣpākṣatān yavān |
kuśāgra-tila-dūrvāś ca siddhārthān api sādhakaḥ |
kecic cātra jalādīni dravyāṇy aṣṭau vadanti hi

5.44

yata uktaṃ bhaviṣye-
āpaḥ kṣīraṃ kuśāgrāṇi dadhy-akṣata-tilas tathā |
yavāḥ siddhārthakāś caivam arghyo 'ṣṭāṅgaḥ prakīrtitaḥ

5.45

pādya-pātre ca kamalaṃ dūrvā śyāmākam eva ca |
nikṣiped viṣṇu-patrīṃ cety evaṃ dravya-catuṣṭayam

5.46

tathaivācamanīyārthaṃ pātre dravya-trayaṃ budhaḥ |
jātī-phalaṃ lavaṅgaṃ ca kakkolam api nikṣipet

5.47

madhuparkīya-pātre ca gavyaṃ dadhi payo ghṛtam |
madhu-khaṇḍam apīty evaṃ nikṣiped dravya-pañcakam

5.48

kecit trīṇy eva pātre'smin dravyāṇīcchanti sādhavaḥ

5.49

yata uktaṃ śrī-viṣṇu-dharme-
ghṛtaṃ dadhi tathā kṣaudraṃ madhuparko vidhīyate

5.50

ādi-vārāhe ca-
dadhi-sarpir madhu-samaṃ pātre auḍumbare mama |
madhunas tu alābhe tu guḍena saha miśrayet

5.51

ghṛtasyālābhe suśroṇi lājaiś ca saha miśrayet |
tathā dadhno 'py alābhe tu kṣīreṇa saha miśrayet

5.52

teṣām abhāve puṣpādi tat-tad-bhāvanayā kṣipet |
nāradas tv āha vimalenodakenaiva pūryate

5.53

mūlena pātreṇaikena maṣṭakṛtvo 'bhimantrayet |
kuryāc ca teṣāṃ pātrāṇāṃ rakṣaṇaṃ cakra-mudrayā

5.54

pūjām ārabhamāṇo hi yathoktāsanam āsthitaḥ |
paṭhen maṅgala-śāntiṃ tāṃ yārcane sammatā satām

5.55

atha maṅgala-śāntiḥ
oṃ bhadraṃ karṇebhiḥ śṛṇuyāma devā
bhadraṃ paśyemākṣabhir yajatrā |
sthirair aṅgais tuṣṭuvāṃsas tanubhir
vyaśema deva-hitaṃ yad āyuḥ

5.56

svasti na indro vṛddhaśravāḥ | svasti naḥ pūṣā viśvadevāḥ |
svasti nas tārkṣo 'riṣṭanemiḥ | svasti no bṛhaspatir dadhātu

5.57

| iti |
paṭhan, oṃ śāntiḥ śrī-kṛṣṇa-pāda-padmārādhaneṣu śāntir bhavatu ||
| iti |
atha vighna-nivāraṇam
apasarpantu te bhūtā ye bhūtā bhuvi saṃsthitāḥ |
ye bhūtā vighna-kartāras te naśyantu śivājñayā

5.58

ity udīryāstra-mantreṇa vāma-pādasya pārṣṇinā |
ghātais tribhir budho vighnān bhaumān sarvān nivārayet

5.59

āntarīkṣāṃś ca tenaivordhvordhva-tāla-trayeṇa hi |
nirasyotsārayed divyān māntriko divya-dṛṣṭitaḥ

5.60

śrī-gurv-ādi-natiḥ
tataḥ kṛtāñjalir vāme śrī-guruṃ paramaṃ gurum |
parameṣṭhi-guruṃ ceti named guru-paramparām

5.61

gaṇeśaṃ dakṣiṇe bhāge durgām agre'tha pṛṣṭhataḥ |
kṣetrapālaṃ named bhaktyā madhye cātmeṣṭa-daivatam

5.62

tataś cāstreṇa saṃśodhya karau kurvīta tena hi |
tāla-trayaṃ diśāṃ bandham agni-prākāram eva ca

5.63

atha bhūta-śuddhiḥ
śarīrākāra-bhūtānāṃ bhūtānāṃ yad viśodhanam |
avyaya-brahma-samparkād bhūta-śuddhir iyaṃ matā

5.64

bhūta-śuddhiṃ vinā kartur japa-homādikāḥ kriyāḥ |
bhavanti niṣphalāḥ sarvā yathā-vidhy apy aniṣṭhitāḥ

5.65

tat-prakāraś ca
kara-kacchapikāṃ kṛtvātmānaṃ buddhyā hṛd-abjataḥ |
śiraḥ-sahasra-patrābje paramātmani yojayet |
pṛthivyādīni tattvāni tasmin līnāni bhāvayet

5.66

vāma-hastaṃ tathottānam adho dakṣiṇa-bandhitam |
kara-kacchapikā mudrā bhūta-śuddhau prakīrtitā

5.67

dehaṃ saṃśoṣya dagdhvedam āplāvyāmṛta-varṣataḥ |
utpādya draḍhayitvāsu-pratiṣṭhāṃ vidhinācaret

5.68

ātmānam evaṃ saṃśodhya nītvā kṛṣṇārcanārhatām |
vātsalyād dhṛd-gataṃ kṛṣṇaṃ yaṣṭuṃ hṛt punar ānayet

5.69

tathā ca trailokya-saṃmohana-tantre-
nābhistha-vāyunā dehaṃ sa-pāpaṃ śodhayed budhaḥ |
vahninā hṛdaya-sthena dahet tac ca kalevaram

5.70

sahasrāre mahāpadme lalāṭa-sthe sthitaṃ vidhum |
sampūrṇa-maṇḍalaṃ śuddhaṃ cintayed amṛtātmakam

5.71

tasmād galita-dhārābhiḥ plāvayed bhasmasād budhaḥ |
ābhir varṇamayībhiś ca pañca-bhūtātmakaṃ vapuḥ |
pūrvavad bhāvayed devīm

5.72

| ity ādi |
kiṃ cāgre-
tatas tasmāt samākṛṣya praṇavena tu mantravit |
tat tejo hṛdaye nyasya cintayed viṣṇum avyayam

5.73

kiṃ vā cintana-mātreṇa bhūta-śuddhiṃ vidhāya tām |
prāṇāyāmāṃś tataḥ kuryāt sampradāyānusarataḥ

5.74

atha prāṇāyāmaḥ
recaḥ ṣoḍaśa-mātrābhiḥ pūro dvātriṃśatā bhavet |
catuḥṣaṣṭhyā bhavet kumbha evaṃ syāt prāṇa-saṃyamaḥ

5.75

virecya pavanaṃ pūrvaṃ saṃkocya guda-maṇḍalam |
pūrayitvā vidhānena sva-śaktyā kumbhake sthitaḥ

5.76

tatra praṇavam abhyasyan bījaṃ vā mantram ūrdhvagam |
ṛṣy-ādi-smaraṇaṃ kṛtvā kuryād dhyānam atandritaḥ

5.77

tad dhyānaṃ coktam-
viṣṇuṃ bhāsvat-kirīṭāṅgada-valaya-kalā-kalpa-hārodarāṅghri-
śroṇībhūṣaṃ savakṣo-maṇi-makara-mahā-kuṇḍalāmṛṣṭa-gaṇḍam |
hastodyac-chaṅkha-cakrāmbuja-gadam amalaṃ pīta-kauśeya-vāsaṃ
vidyotad-bhāsam udyad-dina-kara-sadṛśaṃ padma-saṃsthaṃ namāmi

5.78

kvacic ca-
rudras tu recake brahmā pūrake dhyeya-devatā |
śrī-viṣṇuḥ kumbhake jñeyo dhyāna-sthānaṃ guror mukhāt

5.79

tathā hi-
nābhi-sthāne pūrakeṇa cintayet kamalāsanam |
brahmāṇaṃ rakta-gaurāṅgaṃ caturvaktraṃ pitāmaham

5.80

nīlotpala-dala-śyāmaṃ hṛdi madhye pratiṣṭhitam |
caturbhujaṃ mahātmānaṃ kumbhakena tu cintayet

5.81

recekanaiśvaraṃ dhyānaṃ lalāṭe sarva-pāpaham |
śuddha-sphaṭika-saṅkāśaṃ kuryād vai nirmalaṃ budhaḥ

5.82

| iti |
ekāntibhiś ca bhagavān sarva-deva-mayaḥ prabhuḥ |
kṛṣṇaḥ priya-janopetaś cintanīyo hi sarvataḥ

5.83

atha prāṇāyāma-māhātmyam
pādme [3.31.79-83] devahūti-vikuṇḍala-saṃvāde-
yama-lokaṃ na paśyanti prāṇāyāma-parāyaṇāḥ |
api duṣkṛta-karmāṇas tair eva hata-kilbiṣāḥ

5.84

divase divase vaiśya prāṇāyāmās tu ṣoḍaśa |
api brahma-haṇaṃ sākṣāt punanty ahar-ahaḥ kṛtāḥ

5.85

tapāṃsi yāni tapyante vratāni niyamāś ca ye |
go-sahasra-pradānaṃ ca prāṇāyāmas tu tat-samaḥ

5.86

ambu-binduṃ yaḥ kuśāgreṇa māse māse naraḥ pibet |
saṃvatsara-śataṃ sāgraṃ prāṇāyāmas tu tat-samaḥ

5.87

pātakaṃ tu mahad yac ca tathā kṣudropapātakam |
prāṇāyāmaiḥ kṣaṇāt sarvaṃ bhasmasāt kurute naraḥ

5.88

| iti |
nyāsān vinā japaṃ prāhur āsuraṃ viphalaṃ budhāḥ |
ato yathā-sampradāyaṃ nyāsān kuryād yathā-vidhi

5.89

tatrādau mātṛkā-nyāsaḥ
ṛṣi-cchando-devatādi smṛtvādau mātṛkā-manoḥ |
śiro-vaktra-hṛd-ādau ca nyasya tad-dhyānam ācaret

5.90

tac coktam-
pañcāśal-lipibhir vibhakta-mukha-doḥ-pan-madhya-vakṣaḥ-sthalīṃ
bhāvan-mauli-nibaddha-candra-śakalām āpīna-tuṅga-stanīm |
mudrām akṣa-guṇaṃ sudhāḍhya-kalasaṃ vidyāṃ ca hastāmbujair
bibhrāṇāṃ viśada-prabhāṃ tri-nayanāṃ vāg-devatām āśraye

5.91

akārādīn kṣa-kārāntān varṇānādau tu kevalān |
lalāṭādiṣu cāṅgeṣu nyased vidvān yathā-kramam

5.92

tac ca vivicyoktam-
lalāṭa-mukha-bimbākṣi-śruti-ghrāṇeṣu gaṇḍayoḥ |
oṣṭha-dantottamāṅgāsye doḥ-pat-sandhyagrakeṣu ca

5.93

pārśvayoḥ pṛṣṭhato nābhau jaṭhare hṛdaye'ṃsake |
kakudyase ca hṛt-pūrvaṃ pāṇi-pāda-yuge tataḥ |
jaṭharānanayor nyasen mātṛkārṇān yathā-kramam

5.94

| iti |
sānusvārān visargāḍhyān sānusvāra-visargakān |
nyased bhūyo 'pi tān vidvān evaṃ vāra-catuṣṭayam

5.95

atha mātṛkā-nyāsaḥ
kaṇṭha-hṛn-nābhi-guhyeṣu pāyu-bhrū-mahdyayos tathā |
sthite ṣoḍaśa-patrābje krameṇa dvādaśa-cchade

5.96

daśa-patre ca ṣaṭ-patre catuṣpatre dvipatrake |
nyased ekaika-patrānte sa-bindv-ekaikam akṣaram

5.97

atha keśavādi-nyāsaḥ
smṛtvā ṛṣy-ādikāṃ varṇān mūrtibhiḥ keśavādibhiḥ |
kīrtyādibhiḥ śaktibhiś ca nyaset tān pūrvavat kramāt

5.98

nyasec caturthīn atyantā mūrtīḥ śaktīś ca yādibhiḥ |
sapta-dhātūn prāṇa-jīvau krodham apy ātmane'ntakān

5.99

tatra dhyānam
udyat-pradyotana-śata-ruciṃ tapta-hemāvadānaṃ
pārśva-dvandve jaladhi-sutayā viśva-dhātryā ca juṣṭam |
nānā-ratnollasita-vividhākalpam āpīta-vastraṃ
viṣṇuṃ vande dara-kamala-kaumodakī-cakra-pāṇim

5.100

atha śrī-mūrtayaḥ
prathamaṃ keśavo nārāyaṇaḥ paścāc ca mādhavaḥ |
govindaś ca tathā viṣṇur madhusūdana eva ca

5.101

trivikramo vāmano 'tha śrīdharaś ca tataḥ param |
ṛṣīkeśaḥ padmanābhas tato dāmodaras tathā

5.102

vāsudevaḥ saṅkarṣaṇaḥ pradyumno 'thāniruddhakaḥ |
cakrī gadī tathā śārṅgī khaḍgī śaṅkhī halī tathā

5.103

muṣalī ca tathā śūlī pāśī caivāṅkuśī tathā |
mukundo nandajaś caiva tathā nandī naras tathā

5.104

narakajid dhariḥ kṛṣṇaḥ satyaḥ sātvata eva ca |
tataḥ śauris tathā śūras tataḥ paścāj janārdanaḥ

5.105

bhūdharo viśvamūrtiś ca vaikuṇṭhaḥ puruṣottamaḥ |
balo balānujo bālo vṛṣaghno vṛṣa eva ca

5.106

haṃso varāho vimalo nṛsiṃhaś ceti mūrtayaḥ

5.107

atha śaktayaḥ
kīrtiḥ kāntis tuṣṭi-puṣṭī dhṛtiḥ śāntiḥ kriyā dayā |
medhā harṣā tathā śraddhā lajjā lakṣmīḥ sarasvatī

5.108

prītī ratir jayā durgā prabhā satyā ca caṇḍikā |
vāṇī vilāsinī caiva vijayā virajā tathā

5.109

viśvā ca vinadā caiva sunandā ca smṛtis tathā |
ṛddhiḥ samṛddhiḥ śuddhiś ca buddhir mūrtir natiḥ kṣamā

5.110

ramomā kledinī klinnā vasudā vasudhā parā |
parāyaṇā ca sūkṣmā ca sandhyā prajñā prabhā niśā

5.111

amoghā vidyutety eka-pañcāśat śaktayo matāḥ |
dadāty ayaṃ keśavādi-nyāso 'trākhila-sampadam

5.112

amutrācyuta-sārūpyaṃ nayati nyāsa-mātrataḥ

5.113

tad uktaṃ-
dhyātvaivaṃ parama-pumāṃsam akṣarair yo
vinyased dinam anu keśavādi-yuktaiḥ |
medhāyuḥ-smṛti-dhṛti-kīrti-kānti-lakṣmī-
saubhāgyaiś ciram upabṛṃhito bhavet saḥ

5.114

anyatra ca-
keśavādir ayaṃ nyāso nyāsa-mātreṇa dehinaḥ |
acyutatvaṃ dadāty eva satyaṃ satyaṃna saṃśayaḥ

5.115

| iti |
yaś ca kuryād imaṃ nyāsaṃ lakṣmī-bīja-puraḥsaram |
bhaktiṃ muktiṃ ca bhuktiṃ ca kṛṣṇaṃ ca labhate'cirāt

5.116

tathā coktam-
amum eva ramā-puraḥ-saraṃ
prabhajed yo manujo vidhiṃ budhaḥ |
samupetya ramāṃ prathīyasīṃ
punar ante haritāṃ vrajaty asau

5.117

atha tattva-nyāsaḥ
ma-kārādi-ka-kārānta-varṇair yuktaṃ sa-bindukaiḥ |
namaḥ parāyeti pūrvam ātmane nama ity anu

5.118

nāma jīvādi-tattvānāṃ nyaset tat-tat-pade kramāt |
nyāsenānena loko hi bhavet pūjādhikāravān

5.119

tatrādau sakale nyasej jīva-prāṇau kalevare |
hṛdaye maty ahaṅkāra-manāṃsīti trayaṃ tataḥ

5.120

śabdaṃ sparśaṃ tato rūpaṃ rasaṃ gandhaṃ ca mastake |
mukhe hṛdi ca guhye ca pādayoś ca yathā-kramam

5.121

śrotraṃ tvacaṃ dṛśaṃ jihvāṃ ghrāṇaṃ sva-sva-pade tataḥ |
vāk-pāṇi-pāyūpasthāni sva-sva-pade tathā

5.122

ākāśa-vāyu-tejāṃsi jalaṃ pṛthvīṃ ca mūrdhani |
vadane hṛdaye liṅge pādayoś ca yathā-kramam

5.123

hṛdi hṛt-puṇḍarīkaṃ ca dviṣaṭ-dvyaṣṭadaśādikam |
kalā-vyāpteti pūrvaṃ ca sūrya-candrāgni-maṇḍalam |
varṇaiḥ saha sarephaiś ca kramān nyaset sa-bindukaiḥ

5.124

vāsudevaṃ ṣa-kāreṇa parameṣṭhi-yutaṃ ca ke |
ya-kāreṇa mukhe saṅkarṣaṇaṃ nyaset pumanvitam

5.125

hṛdi nyasel la-kāreṇa pradyumnaṃ viśva-saṃyutam |
aniruddhaṃ nivṛtty-āḍhyaṃ va-kāreṇa ca guhyake |
nārāyaṇaṃ ca sarvāḍhyaṃ la-kāreṇaiva pādayoḥ

5.126

nṛsiṃhaṃ kopa-saṃyuktaṃ tad-bījenākhilātmani |
tattva-nyāso 'yam acirāt kṛṣṇa-sānnidhya-kārakaḥ

5.127

tathā coktam-
atattva-vyāptya-rūpasya tat-prāpter hetunā punaḥ |
tattva-nyāsam iti prāhur nyāsa-tattva-vido budhāḥ

5.128

yaḥ kuryāt tattva-vinyāsaṃ sa pūto bhavati dhruvam |
tad-ātmanānupraviśya bhagavān iha tiṣṭhati |
yataḥ sa eva tattvāni sarvaṃ tasmin pratiṣṭhitam

5.129

atha punaḥ prāṇāyāṃa-viśeṣaḥ
prāṇāyāmāṃs tataḥ kuryān mūla-mantraṃ japan kramāt |
vārau dvau caturaḥ ṣaṭ ca reca-pūraka-kumbhakaḥ

5.130

athavā recakādīṃs tān kuryād vārāṃs tu ṣoḍaśa |
dvātriṃśac ca catuḥṣaṣṭhiṃ kāma-bījaṃ japan kramāt

5.131

--o)0(o--
tathā ca krama-dīpikāyām [1.39]-
recayen mārutaṃ dakṣayā dakṣiṇaḥ
pūrayed vāmayā madhya-nāḍyā punaḥ |
dhārayed īritaṃ recakādi-trayaṃ syāt
kalādanta-vidyākhya-mātrācyukam

5.132

sanātanaḥ: tad eva krama-dīpikoktyā saṃvādayan tatraiva kiṃcid viśeṣaṃ ca darśayati-recayed iti | dakṣayā dakṣiṇa-nāḍyā, dakṣiṇaḥ vidvān janaḥ | madhya-nāḍyā suṣumṇayā dhārayet | evaṃ recaka-pūraka-kumbhakākhyaṃ trayaṃ syāt | recakādiṣu triṣu krameṇāvadhikālam āha-kalāḥ ṣoḍaśa | dantā dvātriṃśat | vidyāś catuḥṣaṣṭhis tat-tat-saṅkhyaka-mātrātmakam ity arthaḥ | mātrā ca-vāmāṅguṣṭhena vāma-kaniṣṭhādy-aṅgulīnāṃ pratyekaṃ parva-traya-samparka-kālaḥ | vāma-hastena vāma-jānu-maṇḍalasya prādakṣiṇyena sparśa-kālo vā | tatrāpy aṅguli-niyamo 'py uktaḥ-
kaniṣṭhānāmikāṅguṣṭhair yan nāsā-puṭa-dhāraṇam |
prāṇāyāmaḥ sa vijñeyas tarjanī-madhyame vinā ||
| iti |
tatra teṣu prāṇāyāmeṣu purvaṃ recakādiṣu saṅkhyoktā | atra ca prāṇāyāmeṣv iti bhedaḥ ** HbhvC_5.131 **
tatra kālaḥ saṅkhyādikaṃ ca
tatraiva [1.36]-
purato japasya parato 'pi
vihitam atha tat-trayaṃ budhaiḥ |
ṣoḍaśa ya iha samācared dineśaḥ
paripūyate sa khalu māsato 'ṃ haṃsaḥ

5.133

sanātanaḥ: japasya purata ādau parataḥ ante ca iti prāṇāyāmeṣu kālaḥ | tat trayaṃ prāṇāyāma-trayam iti saṅkhyā | yo jano dinaśaḥ pratyahaṃ ṣoḍaśa-prāṇāyāmān ācaret, sa māsataḥ māsenaikena aṃhasaḥ pāpāt paripūyate śuddho bhavatīti sāmānyataḥ phalam | paraṃ ca sarvaṃ purvaṃ likhitam eva ** HbhvC_5.132 **
atha pīṭha-nyāsaḥ
tato nija-tanūm eva pūjā-pīṭhaṃ prakalpayet |
pīṭhasyādhāra-śaktyādīn nyaset svāṅgeṣu tāravat

5.134

ādhāra-śaktiṃ prakṛtiṃ kūrmānantau ca tatra tu |
pṛthivīṃ kṣīra-sindhuṃ ca śvetadvīpaṃ ca bhāsvaram

5.135

śrī-ratna-maṇḍapaṃ caiva kalpa-vṛkṣaṃ tathā hṛdi |
nyaset pradakṣiṇatvena dharma-jñāne tato 'ṃsayoḥ

5.136

ūrvor vairāgyam aiśvaryaṃ tathaivādharmam ānane |
trike'jñānam avairāgyam anaiśvaryaṃ ca pārśvayoḥ

5.137

hṛd-abje'nanta-padmaṃ ca sūryendu-śikhinān tathā |
maṇḍalāni kramād varṇaiḥ praṇavāṃśaiḥ sa-bindukaiḥ

5.138

sattva rajas tamaś cātmāntarātmānau ca tatra hi |
paramātmānam apy ātmādy-ādya-varṇaiḥ sa-bindukaiḥ

5.139

jñānātmānaṃ ca bhuvaneśvarī-bījena saṃyutam |
tasyāṣṭa-dikṣu madhye'pi nava-śaktīś ca dik-kramāt

5.140

tāś coktāḥ-
vimalotkarṣiṇī jñānā kriyā yogeti śaktayaḥ |
prahvī satyā tatheśānānugrahā navam smṛtā

5.141

| iti |
nyaset tad-upariṣṭhāc ca pīṭha-mantraṃ yathoditam |
ṛṣy-ādikaṃ smared asyāṣṭādaśārṇa-manos tataḥ

5.142

jñeyāś caikāntibhiḥ kṣīra-samudrādi-catuṣṭayam |
kramāc chrī-mathurā-vṛndāvanaṃ tat-kuñja-nīpakāḥ

5.143

tato pīṭha-nyāsaḥ
tathā ca brahma-saṃhitāyām ādi-puruṣa-rahasya-stotre [5.56]-
sa yatra kṣīrābdhiḥ sravati surabhībhyaś ca sumahān
nimeṣārdhākhyo vā vrajati na hi yatrāpi samayaḥ |
bhaje śvetadvīpaṃ tam aham iha golokam iti yaṃ
vidantas te santaḥ kṣitiviralacārāḥ katipaye

5.144

krama-dīpikāyāṃ [1.44-45]-
evaṃ hṛdayaṃ bhagavān viṣṇuḥ sarvānvitaś ca bhūtātmā |
ṅe'ntāḥ sa-vāsudevāḥ sarvātma-yutaṃ ca saṃyogaṃ

5.145

yogāvadhaś ca padmaṃ pīṭhāt ṅe-yuto natiś cānte |
pīṭha-mahā-manur vyaktaḥ paryāpto 'yaṃ saparyāsu

5.146

sanātanaḥ: tāraḥ praṇavaḥ | tato hṛdayaṃ nama iti padam | tataś ca bhagavān iti viṣṇur iti ca | sarvānvitaḥ sarva-śabda-yukto bhūtātmā sarva-bhūtātmeti | ete trayaḥ sa-vāsudevā vāsudeva-sahitāḥ pratyekaṃ ṅe'ntāś caturthy-antāḥ | tataś ca sarvātmanā yutaṃ saṃyogaṃ sarvātma-saṃyogam iti napuṃsakatvam ārṣam | tataś ca yogasyāvadhau ante padmaṃ yoga-padmam iti | tad-ante ṅe-yuktaś caturthy-antaḥ pīṭhātmā | tad-ante ca natiḥ namaḥ-śabdaḥ | evaṃ oṃ namo bhagavate viṣṇave sarva-bhūtātmane vāsudevāya sarvātma-saṃyoga-yoga-padma-pīṭhātmane nama iti siddham | tathā ca śāradā-tilake-
namo bhagavate brūyād viṣṇave ca padaṃ vadet |
sarva-bhūtātmane vāsudevāyeti vadet tataḥ ||
sarvātma-saṃyoga-padād yoga-padma-padaṃ punaḥ |
pīṭhātmane hṛd-anto 'yaṃ mantras tārādir īritaḥ ||
| iti |
sanat-kumāra-kalpe ca-
oṃ namaḥ padam ābhāṣya tathā bhagavate-padam |
vāsudevāya ity uktvā sarvātmeti padaṃ tathā ||
saṃyoga-yogety uktvā ca tathā pīṭhātmane padam |
vahni-patnī-samāyuktaḥ pīṭha-mantra itīritaḥ ||
| iti |
|144-5||
atha ṛṣy-ādi-smaraṇam
oṃ aṣṭādaśākṣara-mantrasya śrī-nārada ṛṣir gāyatrī-cchandaḥ, sakala-loka-maṅgalo nanda-tanayo devatā, hrīṃ bījaṃ, svāhā śaktiḥ, kṛṣṇaḥ prakṛtir, durgādhiṣṭhātrī devatā, abhimatārthe viniyogaḥ

5.147

tathā ca saṃmohana-tantre śivomā-saṃvāde-
ṛṣir nārada ity ukto gāyatrī-cchanda ucyate |
gopa-veśa-dharaḥ kṛṣṇo devatā parikīrtitaḥ

5.148

bījaṃ manmatha-saṃjñaṃ tu priyā śaktir havir bhujaḥ |
tvam eva parameśāni asyādhiṣṭhātṛ-devatā |
caturvarga-phalāvāptyai viniyogaḥ prakīrtitaḥ

5.149

athāṅga-nyāsaḥ
catuś caturbhir varṇaiś ca catvāry aṅgāni kalpayet |
dvābhyām astrākhyam aṅgaṃ ca tasyety aṅgāni pañca vai

5.150

nyasyec ca vyāpakatvena tāny aṅgāni kara-dvaye |
tāny aṅgulīṣu pañcātha kecid varṇān svarān api

5.151

te coktāḥ-
drāvaṇa-kṣobhaṇākarṣa-vaśīkṛt-srāvaṇās tathā |
śoṣaṇo mohanaḥ sandīpanas tāpana-mādanau

5.152

| iti |
kiṃ ca-
namo 'ntaṃ hṛdayaṃ cāṅgaiḥ śiraḥ svāhānvitaṃ śikhām |
vaṣaḍ-yutaṃ ca kavacaṃ huṃ-yug-astraṃ ca phaḍ-yutam

5.153

nyasyanti punar aṅguṣṭhau tarjanyau madhyame tathā |
anāmike kaniṣṭhe ca kramād aṅgaiś ca pañcabhiḥ

5.154

punaś ca hṛdayādīni tathāṅguṣṭhādikāni ca |
nyasyanti yugapat sarvāṇy aṅgais taiḥ pañcabhiḥ kramāt

5.155

nyasyanti ca ṣaḍ-aṅgāni hṛdayādīni tan-manoḥ |
hṛdayādiṣu caiteṣāṃ pañcaikaṃ dikṣu ca kramāt

5.156

ṣaḍ-aṅgāni coktāni sammohana-tantre sanat-kumāra-kalpe-
varrṇenaikena hṛdayaṃ tirbhir eva śiro matam |
caturbhiś ca śikhā proktā tathaiva kavacaṃ matam |
netraṃ tathā caturvarṇair astraṃ dvābhyāṃ tathā matam

5.157

| iti |
tataś cāpādam ākeśān nyased dorbhyām imaṃ manum |
vārāṃs trīn vyāpakatvena nyasec ca praṇavaṃ sakṛt

5.158

athākṣara-nyāsaḥ
tato 'ṣṭādaśa-varṇāṃś ca mantrasyāsya yathā-kramam |
dante lalāṭe bhrū-madhye karṇayor netrayor dvayoḥ

5.159

nāsayor vadane kaṇṭhe hṛdi nābhau kaṭi-dvaye |
guhye jānu-dvaye caikaṃ nyased ekaṃ ca pādayoḥ

5.160

santo nyasyanti tārādi-namo 'nantāṃs tān sa-bindukān |
śrī-śakti-kāma-bījaiś ca sṛṣṭy-ādi-kramato 'pare

5.161

atha pada-nyāsaḥ
tāraṃ śirasi vinyasya pañca mantra-padāni ca |
nyasen netra-dvaye vaktre hṛd-guhyāṅghriṣu ca kramāt

5.162

dehe ca vyāpakatvena nyaset tāny akhile punaḥ |
kecit tāni namo 'ntāni nyasyanty ādyākṣaraiḥ saha

5.163

svāhāntāni tathā trīṇi saṃmiśrāṇy uttarottaraiḥ |
guhyād galān mastakāc ca vyāpayya caraṇāvadhi

5.164

nyāso 'tra jñāna-niṣṭhānāṃ guhyādi-viṣayas tu yaḥ |
sva-sva-varṇa-tanoḥ kāryas tat-tad-varṇeṣu vaiṣṇavaiḥ

5.165

atha ṛṣy-ādi-nyāsaḥ
ṛṣy-ādīn sapta-bhāgāṃś ca nyased asya manoḥ kramāt |
mūrdhāsya-hṛtsu kucayoḥ punar hṛdi punar hṛdi

5.166

atha mudrā-pañcakam
veṇv-ākhyāṃ vana-mālākhyāṃ mudrāṃ sandarśayet tataḥ |
śrī-vatsākhyāṃ kaustubhākhyāṃ blivākhyāṃ ca manoramām

5.167

itthaṃ naysta-śarīraḥ san kṛtvā dig-bandhanaṃ punaḥ |
kara-kacchapikāṃ kṛtvā dhāyec chrī-nanda-nandanam

5.168

atha śrī-nandandana-bhagavad-dhyāna-vidhiḥ
[Krama-dīpikā 3.1-36]
atha prakaṭa-saurabhodgalita-mādhvikotphulla-sat-
prasūna-nava-pallava-prakara-namra-śākhair drumaiḥ |
praphulla-nava-mañjarī-lalita-vallarī-veṣṭitaiḥ
smarec chiśiritaṃ śivaṃ sita-matis tu vṛndāvanam

5.169

athānantaraṃ sita-matiḥ śuddha-manāḥ san vṛndāvanaṃ cintayet | kīdṛśaṃ ? drumaiḥ śiśiritaṃ śītalī-kṛtam | kīdṛśaiḥ ? prakaṭam udbhaṭaṃ saurabhaṃ yasya tac ca | tad udgalita-mādhvīkaṃ ca pracyuta-madhu | utphullaṃ ca vikasitaṃ | sac ca uttamaṃ yat prasūnaṃ puṣpaṃ nava-pallavaṃ ca | tayoḥ prakaraḥ samūhaḥ | tena namrāḥ śākhā yeṣāṃ taiḥ | mādhviketi-hrasvatvaṃ mahā-kavi-nibaddhatvāt soḍhavyam | prakaṭa-saurabhākulita-matta-bhṛṅgollasad iti pāṭhas tu sugama eva | punaḥ kīdṛśaiḥ ? praphullābhir nava-mañjarībhir lalitā manoharā yā vallaryaḥ agra-śākhā latā vā, tabhir veṣṭitaiḥ | śivaṃ maṅgala-rūpaṃ, nirbādhatvāt parama-kalyāṇa-karatvāc ca ** HbhvC_5.168 **
vikāsi-sumanorasāsvādana-mañjulaiḥ sañcarac-
chilīmukha-mukhodgatair mukharitāntaraṃ jhaṅkṛtaiḥ |
kapota-śuka-śārikā-parabhṛtādibhiḥ patribhir
virāṇitam itas tato bhujaga-śatru-nṛtyākulam

5.170

kalinda-duhituś calal-lahari-vipruṣāṃ vāhibhir
vinidra-sarasī-ruhodara-rajaś-cayoddhūsaraiḥ |
pradīpita-manobhava-vraja-vilāsinī-vāsasāṃ
vilolana-vihāribhiḥ satata-sevitaṃ mārutaiḥ

5.171

pravāla-nava-pallavaṃ marakata-cchadaṃ vajra-mauktika-
prakara-korakaṃ kamala-rāga-nānā-phalam | sthaviṣṭham akhila-rtubhiḥ satata-sevitaṃ kāmadaṃ
tad-antar api kalpakāṅghripam udañcitaṃ cintayet

5.172

suhema-śikharāvaler udita-bhānuvad bhāsvaram
adho 'sya kanaka-sthalīm amṛta-śīkarāsāriṇaḥ |
pradīpta-maṇi-kuṭṭimāṃ kusuma-reṇu-puñjojjvalāṃ
smaret punar atandrito vigata-ṣaṭ-taraṅgāṃ budhaḥ

5.173

tad-ratna-kuṭṭima-niviṣṭa-mahiṣṭha-yoga-
pīṭhe'ṣṭa-patram araṇaṃ kamalaṃ vicintya |
udyad-virocana-sarocir amuṣya madhye
sañcintayet ssukha-niviṣṭam atho mukundam

5.174

sūtrāmaratna-dalitāñjana-megha-puñja-
pratyagra-nīla-jalajanma-samāna-bhāsam |
susnigdha-nīla-ghana-kuñcita-keśa-jālaṃ
rājan-manojña-śiti-kaṇṭha-śikhaṇḍa-cūḍam

5.175

rolamba-lālita-sura-druma-sūna-kalpi-
tottaṃsam utkaca-navotpala-karṇa-pūram |
lolālaka-sphurita-bhāla-tala-pradīpta-
gorocanā-tilakam uccala-cilli-mālam

5.176

āpūrṇa-śārada-gatāṅka-śaśāṅka-bimba-
kāntānanaṃ kamala-patra-viśāla-netram |
ratna-sphuran-makara-kuṇḍala-raśmi-dīpta-
gaṇḍa-sthalī-mukuram unnata-cāru-nāsam

5.177

sindūra-sundaratarādharam indu-kunda-
mandāra-manda-hasita-dyuti-dīpitāṅgam |
vanya-pravāla-kusuma-pracayāvakpta-
graiveyakojjvala-manohara-kambu-kaṣṭham

5.178

matta-bhramad-bhramara-juṣṭa-vilambamāna-
santānaka-prasava-dāma-pariṣkṛtāṃsam |
hārāvalī-bhagaṇa-rājita-pīvaroro-
vyoma-sthalī-lalita-kaustubha-bhānumantam

5.179

śrīvatsa-lakṣaṇa-sulakṣitam unnatāṃsa-
ājānu-pīna-parivṛtta-sujāta-bāhum |
ābandhurodaram udāra-gabhīra-nābhiṃ
bhṛṅgāṅganānikara-vañjula-roma-rājim

5.180

nānā-maṇi-praghaṭitāṅgada-kaṅkaṇormi-
graiveya-sāra-sana-nūpura-tunda-bandham |
divyāṅga-rāga-paripiñjaritāṅga-yaṣṭi-
māpīta-vastra-parivīta-nitamba-bimbam

5.181

cārūrujānu-manuvṛtta-manojña-jaṅghaṃ
kāntonnata-prapada-nindita-kūrma-kāntim |
māṇikya-darāṇa-lasan-nakharājirāja-
dratnāṅguli-cchadana-sundara-pāda-padmam

5.182

matsyāṅkuśāradara-ketu-yavābja-vajra-
saṃlakṣitāruṇa-karāṅghri-talābhirāmam |
lāvaṇya-sāra-samudāya-vinirmitāṅga-
saundarya-nirjita-manobhava-deha-kāntim

5.183

āsyāravinda-paripūrita-veṇu-randhra-
lolat-karāṅguli-samīrita-divya-rāgaiḥ |
śaśvad-ddravīkṛta-vikṛṣṭa-samasta-jantu-
santāna-santatim ananta-sukhāmbu-rāśim

5.184

gobhir mukhāmbuja-vilīna-vilocanābhi-
rūdhobhara-skhalita-manthara-mandagābhiḥ |
dantāgra-daṣṭa-pariśiṣṭa-tṛṇāṅkurābhi-
rālamb-vāladhi-latābhivītam

5.185

saprasravastana-vicūṣaṇa-pūrṇa-niśca-
lāsyāvaṭakṣarita-phenila-dugdha-mugdhaiḥ |
veṇu-pravartita-manohara-mandragīta-
dattocca-karṇa-yugalair api tarṇakaiś ca

5.186

pratyagra-śṛṅga-mṛdu-mastaka-samprahāra-
saṃrambha-valgana-vilola-khurāgra-pātaiḥ |
āmedurair bahula-sāsna-galair udagra-
pucchaiś ca vatsatara-vatsatarī-nikāyaiḥ

5.187

hambā-rava-kṣubhita-dig-valayair mahadbhi-
rapy ukṣabhiḥ pṛthu-kakudbhara-bhāra-khinnaiḥ |
uttambhita-śruti-puṭī-parivīta-vaṃśa-
dhvānāmṛtoddhata-vikāśi-viśāla-ghoṇaiḥ

5.188

gopaiḥ samāna-guṇa-śīla-vayo-vilāsa-
veśaiś ca mūrcchita-kala-svana-veṇu-vīṇaiḥ |
mandroccatāra-paṭa-gāna-parair vilola-
dor-vallarī-lalita-lāsya-vidhāna-dakṣaiḥ

5.189

jaṅghānta-pīvara-kaṭīra-taṭī-nibaddha-
vyālola-kiṅkiṇi-ghaṭāraṭitair aṭadbhiḥ |
mugdhais tarakṣu-nakha-kalpita-kaṇṭha-bhūṣai-
ravyakta-mañju-vacanaiḥ pṛthukaiḥ parītam

5.190

atha sulalita-gopa-sundarīṇāṃ
pṛthu-nivivīṣa-nitamba-mantharāṇām |
guru-kuca-bhara-bhaṅgurāvalagna-
trivali-vijṛmbhita-roma-rāji-bhājām

5.191

tad-atimadhura-cāru-veṇu-vādyā-
mṛta-rasa-pallavitāṅgajāṅghripāṇām |
mukula-visara-ramya-rūḍha-romo-
dgama-samalaṅkṛta-gāna-vallarīṇām

5.192

tad-atirucira-manda-hāsa-candrā-
tapa-parijṛmbhita-rāga-vāri-rāśeḥ |
taralatara-taraṅga-bhaṅga-vipruṭ-
prakara-sama-śrama-bindu-santatānām

5.193

tad-atilalita-manda-cilli-cāpa-
cyuta-niśitekṣaṇa-māra-bāṇa-vṛṣṭyā |
dalita-sakala-marma-vihvalāṅga-
pravisṛta-duḥsaha-vepathu-vyathānām

5.194

tad-atisubhaga-kamra-rūpa-śobhā-
mṛta-rasa-pāna-vidhāna-lālasābhyām |
praṇaya-salila-pūra-vāhinīnā-
malasa-vilola-vilocanāmbujābhyām

5.195

visraṃsat-kavarī-kalāpa-vigalat-phulla-prasūna-srava-
n-mādhvī-lampaṭa-cañcarīka-ghaṭayā saṃsevitānāṃ muhuḥ |
māronmāda-mada-skhalan-mṛdu-girām ālola-kāñcy-ucchvasa-
nnīvī-viślatha-māna-cīna-hicayāntāvir-nitamba-tviṣām

5.196

skhalita-lalita-pādāmbhoja-mandābhidhāna-
kvaṇita-maṇi-tulākoṭy-ākulāśāmukhānām |
calad-adhara-dalānāṃ kuṭ-nala-pakṣmalākṣi-
dvaya-sarasiruhāṇām ullasat-kuṇḍalānām

5.197

skhalitasya skhalana-yuktasya lalitasya ca pādāmbhojasya mandābhighātena īṣad bhū-bhāgaa-prahāreṇa kvaṇitaḥ kṛta-śabdo maṇi-mayo yas tulākoṭir nūpuraṃ, tenākulaṃ śabda-vyāptam āśānāṃ diśāṃ mukhaṃ yābhyas tāsām | kuḍmalat mukulāyamānaṃ pakṣmalaṃ ca utkṛṣṭa-pakṣma-yuktam akṣi-dvaya-sarasi-ruhaṃ yāsām ** HbhvC_5.196 **
drāghiṣṭha-śvasana-samīraṇābhitāpa-
pramlānībhavad-aruṇoṣṭha-pallavānām |
nānopāyana-vilasat-karāmbujānā-
mālībhiḥ satata-niṣevitaṃ samantāt

5.198

drāghiṣṭho 'tidīrghaḥ śvāsana-samīraṇaḥ śvāsa-vāyus tena abhitāpaḥ santāpas tena pramlānī-bhavan aruṇoṣṭha-pallavo yāsām ** HbhvC_5.197 **
tāsām āyata-lola-nīla-nayana-vyākoṣa-nīlāmbuja-
sragbhiḥ samparipūjitākhila-tanuṃ nānā-vinodāspadam |
tan-mugdhānana-paṅkaja-pravigalan-mādhvī-rasāsvādinīṃ
vibhrāṇaṃ praṇayonmadākṣi-madhu-kṛn-mālāṃ manohāriṇīm

5.199

vyākośaṃ vikasitaṃ, praṇayād unmade udgata-made akṣiṇī eva madhu-kṛn-mālā bhramara-paṅktiḥ | tāṃ bibhrāṇam prakaṭayantam | śrī-locanayor itas tato bahudhā nipatanena sarvato darśanān mālety uktam | kīdṛśīm ? tāsāṃ yan mugdhaṃ manoharam ānana-paṅkajaṃ | tasmāt pravigalito mādhvī-rasasya makarandasya āsvādana- śīlām | ata eva manohāriṇīṃ ** HbhvC_5.198 **
gopa-gopī-paśūnāṃ bahiḥ smared
agrato 'sya gīrvāṇa-ghaṭām |
vittārthinīṃ viriñci-trinayana-
śatamanyu-pūrvikāṃ stotra-parām

5.200

idānīṃ krameṇa vitta-dharma-mokṣa-kāmākhya-puruṣārthacatuṣṭayasya tathā sarvataḥ śreṣṭhasya pañcama-puruṣārtha-rūpāyā bhakteś ca vāñchāyāḥ pradānāṃ devādīnāṃ dhyānam āha-gopeti pañcabhiḥ | asya kṛṣṇasya agrataḥ sammukhe ** HbhvC_5.199 **
tad-dakṣiṇato muni-nikaraṃ
dṛḍha-dharma-vāñcham ānāya-param |
yogīndrān atha pṛṣṭhe mumukṣa-
māṇān samādhinā sanakādyān

5.201

dakṣiṇe cāsya muni-nikaraṃ smaret | dṛḍhā dharme vāñchā yasya tam ** HbhvC_5.200 **
savye sakāntān atha yakṣa-siddha-
gandharva-vidyādhara-cāraṇāṃś ca |
sa-kinnarān apsarasaś ca mukhyāḥ
kāmārthino nartana-gīta-vādyaiḥ

5.202

sa-kāntān patnī-sahitān yakṣādīṃś ca smaret | katham-bhūtān ? nartanādyaiḥ kāmārthino nija-nijābhīṣṭa-prārthakān | mukhyāḥ śreṣṭhāḥ urvaśy-ādyā apsarasaś ca smaret ** HbhvC_5.201 **
śaṅkhendu-kunda-dhavalaṃ sakalāgama-jñaṃ
saudāmanī-tati-piṅga-jaṭā-kalāpam |
tat-pāda-paṅkaja-gatām acalāṃ ca bhaktiṃ
vāñchantam ujjhitatarānya-samasta-saṅgam

5.203

tasya śrī-kṛṣṇasya pāda-paṅka-jagatāṃ tad-viṣayiṇīm ity arthaḥ | ujjhitataro nitarāṃ parityakto 'nyasmin bhakti-vyatirikte samaste saṅga āsaktir yena tam ** HbhvC_5.202 **
nānā-vidha-śruti-gaṇānvita-sapta-rāga-
grāma-trayī-gata-manohara-mūrchanābhiḥ |
samprīṇayantam uditābhir amuṃ mahatyā
sañcintayen nabhasi dhātṛ-sutaṃ munīndram

5.204

ata eva amuṃ śrī-kṛṣṇaṃ mahatyākhyayā kacchapikayā svakīya-vīṇayā prīṇayantam | kābhiḥ ? nānā-vidhaḥ ṣaṭ-triṃśad-bhedātmako yaḥ śruti-gaṇo nāda-samūhas tenānvitā ye sapta rāgāḥ niṣādādi-svarā meghanāda-vasantādi-rāgā vā, teṣu vā grāma-trayī tatra grāmāṇāṃ trayāṇāṃ samāhāras tasyāṃ gatāḥ prāptā yā manoharā mūrchanās tābhiḥ | kimbhūtābhiḥ ? uditābhiḥ svayam eva prākaṭyaṃ prāptābhiḥ | mahatyoditābhir iti vā sambandhaḥ | ata eva munīndraṃ muni-gaṇa-śreṣṭhaṃ dhātṛ-sutaṃ śrī-nāradaṃ nabhasi samyak cintayet ** HbhvC_5.203 **
śrī-gautamīya-tantre-
atha dhyānaṃ pravakṣyāmi sarva-pāpa-praṇāśanam |
pītāmbara-dharaṃ kṛṣṇaṃ puṇḍarīka-nibhekṣaṇam

5.205

rakta-netrādharaṃ rakta-pāṇa-pāda-nakhaṃ śubham |
kaustubhodbhāsitoraskaṃ nānā-ratna-vibhūṣitam

5.206

tad-dhāma-vilasan-muktā-baddha-hāropaśobhitam |
nānā-ratna-prabhodbhāsi-mukuṭaṃ divya-tejasam

5.207

hara-keyūra-kaṭaka-kuṇḍalaiḥ parimaṇḍitam |
śrīvatsa-vakṣasaṃ cāru-nūpurādy-upaśobhitam

5.208

nānā-ratna-vicitraiś ca kaṭi-sūtrāṅgulīyakaiḥ |
barhi-patra-kṛtāpīḍaṃ vanya-puṣpair alaṅkṛtam

5.209

kadamba-kusumodbaddha-vana-mālā-vibhūṣitam |
sa-candra-tārakānandi-vimalāmbara-sannibham

5.210

veṇuṃ gṛhītvā hastābhyāṃ mukhe saṃyojya saṃsthitam |
gāyantaṃ divya-gānaiś ca goṣṭha-madhya-gataṃ harim

5.211

svargād iva paribhraṣṭa-kanyakā-śata-veṣṭitam |
sarva-lakṣaṇa-sampannaṃ saundaryeṇābhiśobhitam

5.212

śubhaṃ jagan-maṅgala-rūpaṃ, tasya kaustubhasya dhāmnā tejasā vilasantībhir muktābhir ācchannena saṃveṣṭitena hāreṇa upaśobhitam | muktā-baddheti vā pāṭhaḥ | kaṭi-sūtreṇāṅgulīyakaiś cālaṅkṛtam | sa-candrābhis tārābhir ānandaṃ sukha-karaṃ yad vimalam ambaraṃ vyoma tat sadṛśam | atra candra-sthāne kaustubhaḥ | tārā-sthāne kadamba-mālā | ambara-sthāne śrīmad-vakṣaḥ-sthalam ūhyam | svargād iva paribhraṣṭānāṃ parama-sundarīṇām ity arthaḥ | tadṛśīnāṃ kanyānāṃ śrī-gopa-kumārīṇāṃ śatena veṣṭitam | śata-śabdo 'trāsaṅkhyatve ** HbhvC_5.204-211 **
mohanaṃ sarva-gopīnāṃ sarvāsāṃ ca gavām api |
lelihyamānaṃ vatsaiś ca dhenubhiś ca samantataḥ

5.213

siddha-gandharva-yakṣaiś ca apsarobhir vihaṅgamaiḥ |
surāsura-manuṣyaiś ca sthāvaraiḥ pannagair api

5.214

mṛgair vidyādharaiś caiva vīkṣyamāṇaṃ suvismitaiḥ |
nāradena vaśiṣṭhena viśvāmitreṇa dhīmatā

5.215

parāśareṇa vyāsena bhṛguṇāṅgirasā tathā |
dakṣeṇa śaunakātribhyāṃ siddhena kapilena ca

5.216

sanakādyir munīndraiś ca brahma-loka-gatair api |
anyair api ca saṃyuktaṃ kṛṣṇaṃ dhyāyed aharniśam

5.217

saṅkṣepeṇa śrī-sanat-kumāra-kalpe'pi-
avyān mīlat-kalāya-dyutir ahi-ripu-picchollasat keśa-jālo
gopī-netrotsavārādhita-lalita-vapur gopa-go-vṛnda-vītaḥ |
śrīmad-vaktrāravinda-pratisahit-śaśāṅkākṛtiḥ pīta-vāsā
devo 'sau veṇu-nāda-kṣapita-jana-dhṛtir devakī-nandano naḥ

5.218

| iti |
asau anirvacanīya-māhātmyaḥ śrī-devakī-nandano devo naḥ asmān avyāt rakṣatu | kalāyasya tat-puṣpasyeva dyutiḥ śyāmā kāntir yasya saḥ ** HbhvC_5.217 **
athāntar-yāgaḥ
dhyātvaivaṃ bhagavantaṃ taṃ samprārthya ca yathā-sukham |
ādau sampūjayet sarvair upacāraiś ca mānasaiḥ

5.219

lekhyā ye bahir arcayām upacārā vibhāgaśaḥ |
te sarve'py antar-arcāyāṃ kalpanīyā yathā-ruci

5.220

atha prārthanā-vidhiḥ
śrī-nārada-pañcarātre-
svāgataṃ deva-deveśa sannidhau bhava keśava |
gṛhāṇa mānasīṃ pūjāṃ yathārtha-paribhāvinām

5.221

| iti |
athopacārair bāhyaiś ca svātmany eva sthitaṃ prabhum |
pūjayan sthāpayed ādau śaṅkhaṃ sat-sampradāyataḥ

5.222

atha śaṅkha-pratiṣṭhā
svasya vāmāgrato bhūmāv ullikhya try-asra-maṇḍalam |
tatāstra-kṣālitaṃ śaṅkhaṃ sādhāraṃ sthāpayed budhaḥ

5.223

śaṅkhe hṛdaya-mantreṇa gandha-puṣpākṣatān kṣipet |
vyutkrāntair mātṛkārṇais taṃ śiro 'ntaiḥ kena pūrayet

5.224

sa-bindunā ma-kāreṇa tad-ādhāre'gni-maṇḍalam |
sampūjayed a-kāreṇa śaṅkhe cāditya-maṇḍalam

5.225

u-kāreṇa jale soma-maṇḍalaṃ ca tathārcayet |
tīrtha-mantreṇa tīrthāny āvāhayec cārka-maṇḍalam

5.226

kṛṣṇaṃ cāvāhya hṛt-padmād gālinīṃ śikhayekṣayet |
netra-mantreṇa vīkṣyāntaḥ kavacenāvaguṇṭhaet

5.227

kuryān nyāsaṃ jale mūla-mantrāṅgānāṃ tato diśaḥ |
baddhvāstreṇāmṛtīkuṛyād atha tad-dhenu-mudrayā

5.228

tac cakra-mudrayā rakṣya salilaṃ matsya-mudrayā |
ācchādya saṃspṛśan śaṅkhaṃ japen mūlaṃ tato 'ṣṭaśaḥ

5.229

taj jalaṃ prokṣaṇī-pātre kiṃcit kṣiptvā trir ukṣayet |
tac-cheṣeṇārcana-dravya-jātāni sva-tanūm api

5.230

kaniṣṭhāṅguṣṭhakau saktau karayor itaretaram |
tarjanī-madhyamānāmāḥ saṃhatā bhugna-sajjitāḥ |
mudraiṣā gālinī proktā śaṅkhasyopari cālitā

5.231

tato 'pāsyāvaśiṣṭāntaḥ śaṅkhaṃ vardhanikāmbunā |
punar āpūrya kṛṣṇāgre nyased ācārataḥ satām

5.232

atha sva-dehe pīṭha-pūjā
gurūn mūrdhni gaṇeśaṃ ca mūlādhāre'bhipūjya tam |
pīṭha-nyāsānusāreṇa pīṭhaṃ cātmani pūjayet

5.233

atha devāṅgeṣu mantrāṅgādi-nyāsaḥ
tato japan kāma-bījaṃ tri-sthāna-sthaṃ paraṃ mahaḥ |
mūla-mantrātmakaṃ bījenaikībhūtaṃ vicintayet

5.234

tac ca pañcāṅga-nyāsena sākāraṃ sveṣṭa-daivatam |
vicintya pañcāṅgādīni nyasyet tasmin yathātmani

5.235

kuryur bhagavati prādurbhūte kṛṣṇe ca vaiṣṇavāḥ |
tat-tan-nyāsān abhedāya manor bhagavatā saha

5.236

kecin nyasyanti tattvādīnn avyaktāni yathoditam |
mantrārṇaiḥ svara-haṃsādyair bhūṣaṇeṣu prabhoḥ kramāt

5.237

atha bāhyopacārair antaḥ-pūjā
tasmin pīṭhe tam āsīnaṃ bhagavantaṃ vibhāvayan |
āsanādyais tu puṣpāntair yathā-vidhy arcayed budhaḥ

5.238

tato mukhe'rcayed veṇuṃ vanamālāṃ ca vakṣasi |
dakṣastanordhve śrīvatsaṃ savye tatraiva kaustubham

5.239

vaiṣṇavaś candanenāmum ālipyopaka-niṣṭhayā |
prāgvad dīpa-śikhākāra-tilakāni dviṣaḍ likhet

5.240

yathoktaṃ pañcabhiḥ puṣpāñjalibhiś cābhipūjya tam |
dhūpaṃ dīpaṃ ca naivedyaṃ mukha-vāsādi cārpayet

5.241

gītādibhiś ca santoṣya kṛṣṇam asmai tato 'khilam |
aśakto bahir arcāyām arpayej japam ācaret

5.242

athāntar-yāga-māhātmyam
vaiṣṇava-tantre-
aśvamedha-sahasrāṇi vājapeya-śatāni ca |
ekasya dhyāna-yogasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm

5.243

bṛhan-nāradīye (1.11.12) śrī-vāmana-prādurbhāve-
yan-nāmoccāraṇād eva sarve naśyanty upadravāḥ |
stotrair vā arhaṇābhir vā kim u dhyānena kathyate

5.244

nārada-pañcarātre śrī-bhagavan-nārada-saṃvāde-
ayaṃ yo mānaso yāgo jarā-vyādhi-bhayāpahaḥ |
sarva-pāpaugha-śamano bhāvābhāva-karo dvija |
satatābhyāsa-yogena deha-bandhād vimocayet

5.245

yaś caivaṃ parayā bhaktyā sakṛt kuryān mahāmate |
kramoditena vidhinā tasya tuṣyāmy ahaṃ mune

5.246

smaraṇa-dhyānayoḥ pūrvaṃ māhātmyaṃ likhitaṃ ca yat |
jñeyaṃ tad-adhikaṃ cātrāntaryāgāṅgatayā tayoḥ

5.247

evaṃ yathā-sampradāyaṃ śaktyā yāvan-manaḥ-sukham |
antaḥ-pūjāṃ vidhāyādāv ārabheta bahis tataḥ

5.248

tathā coktaṃ nāradena-
dhyātvā ṣoḍaśa-saṅkhyātair upacāraiś ca mānasaiḥ |
samyag ārādhanaṃ kṛtvā bāhya-pūjāṃ samācaret

5.249

atha bahiḥ-pūjā
anujñāṃ dehi bhagavan bahir yoge mama prabho |
śrī-kṛṣṇam ity anujñāpya bahiḥ pūjāṃ samācaret

5.250

tatra tv anekaśaḥ santi pūjā-sthānāni tatra ca |
śrī-mūrtayo bahu-vidhāḥ śālagrāma-śilās tathā

5.251

atha pūjā-sthānāni
saṃmohana-tantre-
śālagrāme manau yantre sthaṇḍile pratimādiṣu |
hareḥ pūjā tu kartavyā kevale bhūtale na tu

5.252

ekādaśa-skandhe [BhP 11.11.42-46] śrīmad-uddhava-saṃvāde-
sūryo 'gnir brāhmaṇā gāvo vaiṣṇavaḥ khaṃ maruj jalam |
bhūr ātmā sarva-bhūtāni bhadra pūjā-padāni me

5.253

sūrye tu vidyayā trayyā haviṣāgnau yajeta mām |
ātithyena tu viprāgrye goṣv aṅga yavasādinā

5.254

vaiṣṇave bandhu-sat-kṛtyā hṛdi khe dhyāna-niṣṭhayā |
vāyau mukhya-dhiyā toye dravyais toya-puraḥ-saraiḥ

5.255

sthaṇḍile mantra-hṛdayair bhogair ātmānam ātmani |
kṣetra-jñaṃ sarva-bhūteṣu samatvena yajeta mām

5.256

dhiṣṇyeṣv ity eṣu mad-rūpaṃ śaṅkha-cakra-gadāmbujaiḥ |
yuktaṃ catur-bhujaṃ śāntaṃ dhyāyann arcet samāhitaḥ

5.257

atha śrī-mūrtayaḥ
tatraiva [BhP 11.27.12-14]-
śailī dārumayī lauhī lepyā lekhyā ca saikatī |
manomayī maṇimayī pratimāṣṭa-vidhā matā

5.258

calācaleti dvi-vidhā pratiṣṭhā jīva-mandiram |
udvāsāvāhane na staḥ sthirāyām uddhavārcane

5.259

asthirāyāṃ vikalpaḥ syāt sthaṇḍile tu bhaved dvayam |
snapanaṃ tv avilepyāyām anyatra parimārjanam

5.260

gopāla-mantroddiṣṭatvāt tac-chrī-mūrtir apekṣitā |
tathāpi vaiṣṇava-prītyai lekhyāḥ śrī-mūrtayo 'khilāḥ

5.261

atha śrī-mūrti-lakṣaṇāni
śrī-hayaśīrṣa-pañcarātre śrī-bhagavat-śrī-hayaśīrṣa-brahma-saṃvāde-
ādi-mūrtir vāsudevaḥ saṅkarṣaṇam athāsṛjat |
caturmūrtiḥ paraṃ proktaṃ ekaiko bhidyate tridhā |
keśavādi-prabhedena mūrti-dvādaśakaṃ smṛtam

5.262

paṅkajaṃ dakṣiṇe dadyāt pāñcajanyaṃ tathopari |
vāmopari gadā yasya cakraṃ cādho vyavasthitam |
ādi-mūrtes tu bhedo 'yaṃ keśaveti parkīrtyate

5.263

adharottara-bhāvena kṛtam etat tu yatra vai |
nārāyaṇākhyā sā mūrtiḥ sthāpitā bhukti-muktidā

5.264

savyādhaḥ paṅkajaṃ yasya pāñcajanyaṃ tathopari |
dakṣiṇordhve gadā yasya cakraṃ cādho vyavasthitam |
ādimūrtes tu bhedo 'yaṃ mādhaveti prakīrtyate

5.265

dakṣiṇādhaḥ-sthitaṃ cakraṃ gadā yasyopari sthitā |
vāmordhva-saṃsthitaṃ padmaṃ śaṅkhaṃ cādho vyavasthitam |
saṅkarṣaṇasya bhedo 'yaṃ govindeti prakīrtyate

5.266

dakṣiṇopari padmaṃ tu gadā cādho vyavasthitā |
saṅkarṣaṇasya bhedo 'yaṃ viṣṇur ity abhiśabdyate

5.267

dakṣiṇopari śaṅkhaṃ ca cakraṃ cādhaḥ pradarśyate |
vāmopari tathā padmaṃ gadā cādhaḥ pradarśyate |
madhusūdana-nāmāyaṃ bhedaḥ saṅkarṣaṇasya ca

5.269

vāmordhva-saṃsthitaṃ cakram adhaḥ śaṅkhaṃ pradarśyate |
brahmāṇḍagaṃ vāma-pādaṃ dakṣiṇaṃ śeṣa-pṛṣṭhagam

5.270

dakṣiṇordhvaṃ sahasrāraṃ pāñcajanyam adhaḥ-sthitam |
sapta-tāla-pramāṇena vāmanaṃ kārayet sadā

5.271

ūrdhvaṃ dakṣiṇataś cakram adhaḥ padmaṃ vyavasthitam |
padmā padma-karā vāme pārśve yasya vyavasthitā

5.272

sthito vāpy upaviṣṭo vā sānurāgo vilāsavān |
pradyumnasya hi bhedo 'yaṃ śrīdhareti prakīrtyate

5.273

dakṣiṇordhvaṃ mahā-cakraṃ kaumudī tad-adhaḥ-sthitā |
vāmordhve nalinaṃ yasya adhaḥ śaṅkhaṃ virājate |
hṛṣīkeśeti vijñeyaḥ sthāpitaḥ sarva-kāmadaḥ

5.274

dakṣiṇordhve puṇḍarīkaṃ pāñcajanyam adhas tathā |
vāmordhve saṃsthitaṃ cakraṃ kaumudī tad-adhaḥ-sthitā |
padmanābheti sā mūrtiḥ sthāpitā mokṣa-dāyinī

5.275

dakṣiṇordhve pāñcajanyam adhastāt tu kuśeśayam |
savordhve kaumudī caiva heti-rājam adhaḥ-sthitam |
aniruddhasya bhedo 'yaṃ dāmodara iti smṛtaḥ

5.276

eteṣāṃ tu striyau kārye padma-vīṇādhare śubhe

5.277

iti krameṇa mārgādhimāsādhipāḥ keśavādayo dvādaśa |
atha caturviṃśati-mūrtayaḥ
siddhārtha-saṃhitāyām-
vāsudevo gadā-śaṅkha-cakra-padma-dharo mataḥ |
padmaṃ śaṅkhaṃ tathā cakraṃ gadāṃ vahati keśavaḥ

5.278

śaṅkhaṃ padmaṃ gadāṃ cakraṃ dhatte nārāyaṇaḥ sadā |
gadāṃ cakraṃ tathā śaṅkhaṃ padmaṃ vahati mādhavaḥ

5.279

cakraṃ padmaṃ tathā śaṅkhaṃ gadāṃ ca puruṣottamaḥ |
padmaṃ kaumodakīṃ śaṅkhaṃ cakraṃ dhatte'py adhokṣajaḥ

5.280

saṅkarṣaṇo gadā-śaṅkha-padma-cakra-dharaḥ smṛtaḥ |
cakraṃ gadāṃ padma-śaṅkhau govindo dharate bhujaiḥ

5.281

gadāṃ padmaṃ tathā śaṅkhaṃ cakraṃ viṣṇur bibharti yaḥ |
cakraṃ śaṅkhaṃ tathā padmaṃ gadāṃ ca madhusūdanaḥ

5.282

gadāṃ sarojaṃ cakraṃ ca śaṅkhaṃ dhatte'cyutaḥ sadā |
śaṅkhaṃ kaumodakīṃ cakram upendraḥ padmam udvahet

5.283

cakra-śaṅkha-gadā-padma-dharaḥ pradyumna ucyate |
padmaṃ kaumodakīṃ cakraṃ śaṅkhaṃ dhatte trivikramaḥ

5.284

śaṅkhaṃ cakraṃ gadāṃ padmaṃ vāmano vahate sadā |
padmaṃ cakraṃ gadāṃ śaṅkhaṃ śrīdharo vahate bhujaiḥ

5.285

cakraṃ padmaṃ gadāṃ śaṅkhaṃ narasiṃho bibharti yaḥ |
padmaṃ sudarśanaṃ śaṅkhaṃ gadāṃ dhatte janārdanaḥ

5.286

aniruddhaś cakra-gadā-śaṅkha-padma-lasad-bhujaḥ |
hṛṣīkeśo gadāṃ cakraṃ padmaṃ śaṅkhaṃ ca dhārayet

5.287

padmanābho vahet śaṅkhaṃ padmaṃ cakraṃ gadāṃ tathā |
padmaṃ cakraṃ gadāṃ śaṅkhaṃ dhatte dāmodaraḥ sadā

5.288

śaṅkhaṃ cakraṃ sarojaṃ ca gadāṃ vahati yo hariḥ |
śaṅkhaṃ kaumodakīṃ padmaṃ cakraṃ viṣṇur bibharti yaḥ

5.289

etāś ca mūrtayo jñeyā dakṣiṇādhaḥ-kara-kramāt

5.290

matsya-purāṇe ca-
etad-uddeśataḥ proktaṃ pratimā-lakṣaṇaṃ tathā |
vistareṇa na śaknoti bṛhaspatir api dvijāḥ

5.291

| iti |
sevā-niṣṭhā hareḥ śrīmad-vaiṣṇavāḥ pāñcarātrikāḥ |
prākaṭyād akhilāṅgānāṃ śrī-mūrtiṃ bahu manyate

5.292

sevyā nija-nijair eva mantraiḥ sva-sveṣṭa-mūrtayaḥ |
śālagrāmātmake rūpe niyamo naiva vidyate

5.293

dvibhujā jalada-śyāmā tribhaṅgī madhurākṛtiḥ |
sevyā dhyānānurūpaiś ca mūrtiḥ kṛṣṇasya daivataiḥ

5.294

anyāś ca vividhā śrīmad-avatārādi-mūrtayaḥ |
prādurbhāva-vidhāv agre lekhyās tat-tad-viśeṣataḥ

5.295

nitya-karma-prasaṅge'tra mūrti-janma-pratiṣṭhayoḥ |
vidhir na likhituṃ yogyaḥ sa tu lekhiṣyate'grataḥ

5.296

atha śālagrāma-śilāḥ
gautamīya-tantre-
gaṇḍakyāś caiva deśe ca śālagrāma-sthalaṃ mahat |
pāṣāṇaṃ tad-bhavaṃ yat tat śālagrāmam iti smṛtam

5.297

skanda-purāṇe-
snigdhā kṛṣṇā pāṇḍarā vā pītā nīlā tathaiva ca |
vakrā rukṣā ca raktā ca mahā-sthūlā tv alāñchitā

5.298

kapilā dardurā bhagnā bahu-cakraika-cakrikā |
bṛhan-mukhī bṛhac-cakrā lagna-cakrāthavā punaḥ |
baddha-cakrāthavā kācid bhagna-cakrā tv adhomukhī

5.299

atha tāsāṃ varṇādi-bhedena guṇa-doṣau
tatraiva-
snigdhā siddhi-karī mantre kṛṣṇā kīrtiṃ dadāti ca |
pāṇḍarā pāpa-dahanī pītā putra-phala-pradā

5.300

nīlā sandiśate lakṣmīṃ raktā roga-pradāyikā |
rakṣā codvegadā nityaṃ vakrā dāridrya-dāyikā

5.301

sthūlā nihati caivāyur niṣphalā tu alāñchitā |
kapilā karburā bhagnā bahu-cakraika-cakrikā

5.302

bṛhan-mukhī bṛhac-cakrā lagna-cakrāthavā punaḥ

5.303

baddha-cakrāthavā yā syād bhagna-cakrā tv adho-mukhī |
pūjayed yaḥ pramādena duḥkham eva labheta saḥ

5.304

agni-purāṇe ca-
tathā vyāla-mukhī bhagnā viṣayā baddha-cakrikā |
vikārāvartanābhiś ca nārasiṃhī tathaiva ca

5.305

kapilā vibhramāvartā rekhāvartā ca yā śilā |
duḥkhadā sā tu vijñeyā sukhadā na kadācana

5.306

snigdhā śyāmā tathā muktāmāyā vā sama-cakrikā |
ghoṇi-mūrtir anantākhyā gambhīrā sampuṭā tathā

5.307

sūkṣma-mūrtir amūrtiś ca sammukhā siddhi-dāyikā |
dhātrī-phala-pramāṇā yā kareṇobhaya-sampuṭā |
pūjanīyā prayatnena śilā caitādṛśī śubhā

5.308

iṣṭā tu yasya yā mūrtiḥ sa tāṃ yatnena pūjayet |
pūjite phalam āpnoti iha-loke paratra ca

5.309

doṣāś caite sa-kāmārcana-viṣayāḥ
yata uktaṃ śrī-bhagavatā brāhme-
khaṇḍitaṃ sphuṭitaṃ bhagnaṃ pārśva-bhinnaṃ vibheditam |
śālagrāma-samudbhūtaṃ śailaṃ doṣāvahaṃ na hi

5.310

śrī-rudreṇa ca skānde-
khaṇḍitaṃ truṭitaṃ bhagnaṃ śālagrāme na doṣa-bhāk |
iṣṭā tu yasya yā mūrtiḥ sa tāṃ yatnena pūjayet

5.311

tathā-
cakraṃ vā kevalaṃ tatra padmena saha saṃyutam |
kevalā vanamālā vā harir lakṣmyā saha sthitaḥ

5.312

mukhyāḥ snighdādayas tatrāmukhyā raktādayo matāḥ |
mukhyābhāve tv amukhyā hi pūjyā ity ucyate paraiḥ

5.313

atha tāsām eva lakṣaṇa-viśeṣeṇa saṃjña-viśeṣaḥ
brāhme śrī-bhagavad-brahma-saṃvāde-
nivasāmi sadā brahman śālāgrāmākhya-veśmani |
tatraiva ratha-cakrāṅka-bheda-nāmāni me śṛṇu

5.314

dvāra-deśe same cakre dṛśyate nāntarīyake |
vāsudevaḥ sa vijñeyaḥ śuklābhaś cātiśobhanaḥ

5.315

dve cakre eka-lagne tu pūrva-bhāgas tu puṣkalaḥ |
saṅkarṣaṇākhyo vijñeyo raktābhiś cātiśobhanaḥ

5.316

pradyumnaḥ sūkṣma-cakras tu pīta-dīptis tathaiva ca |
śuṣiraṃ chidra-bahulaṃ dīrghākāraṃ tu tad bhavet

5.317

aniruddhas tu nīlābho vartulaś cātiśobhanaḥ |
rekhā-trayaṃ tu tad dvāri pṛṣṭhaṃ padmena lāñchitam

5.318

saubhāgyaṃ keśavo dadyāt catuṣkoṇo bhavet tu yaḥ |
śyāmaṃ nārāyaṇaṃ vidyān nābhi-cakraṃ tathonnatam

5.319

dīrgha-rekhā-samopetaṃ dakṣiṇe śuṣiraṃ pṛthu |
ūrdhvaṃ mukhaṃ vijānīyāt dvāre ca hari-rūpiṇam

5.320

kāmadaṃ mokṣadaṃ caiva arthadaṃ ca viśeṣataḥ |
parameṣṭhī lohitabhaḥ padma-cakra-samanvitaḥ

5.321

bilvākṛtis tathā pṛṣṭhe śuṣiraṃ cātipuṣkalam |
kṛṣṇa-varṇas tathā viṣṇuḥ sthūle cakre suśobhanaḥ |
bramacaryeṇa pūjyo 'sāv anyathā vighnado bhavet

5.322

kvacic ca-
kapilo narasiṃho 'tha pṛthu-cakre ca śobhane |
brahmacaryādhikārī syān nānyathā pūjanaṃ bhavet

5.323

narasiṃhas tribinduḥ syāt kapilaḥ pañca-bindukaḥ |
brahmacaryeṇa pūjyaḥ syād anyathā sarva-vighnadaḥ

5.324

sthūlaṃ cakra-dvayaṃ madhye guḍa-lākṣā-savarṇakam |
dvāropari tathā rekhā padmākārā suśobhanā

5.325

sphuṭitaṃ viṣamaṃ cakraṃ nārasiṃhaṃ tu kāpilam |
sampūjya muktim āpnoti saṃgrāme vijayī bhavet

5.326

pādme kārttika-māhātmye ca-
yasya dīrghaṃ mukhaṃ pūrva-kathitair lakṣaṇair yutam |
rekhāś ca keśarākārā nārasiṃho mato hi saḥ

5.327

brāhme [PadmaP 5.120.61]-
vārāhaṃ śakti-liṅge ca cakre ca viṣame smṛte |
indranīla-nibhaṃ sthūlaṃ tri-rekhā-lāñchitaṃ śubham

5.328

pādme ca tatraiva-
varāhākṛtir ābhugnaś cakra-rekhāsv alaṅkṛtaḥ |
vārāha iti sa prokto bhukti-mukti-phala-pradaḥ

5.329

brāhma eva-
dīrghā kāñcana-varṇā yā bindu-traya-vibhūṣitā |
matsyākhyā sā śilā jñeyā bhukti-mukti-phala-pradā

5.330

kvacic ca-
matsya-rūpaṃ tu deveśaṃ dīrghākāraṃ tu yad bhavet |
bindu-trayam āyuktaṃ kāsya-varṇaṃ viśobhanam

5.331

brāhma [PadmaP 5.120.63] eva-
kūrmas tathonnataḥ pṛṣṭhe vartulāvarta-pūritaḥ |
haritaṃ varṇam ādhatte kaustubhena ca cihnitaḥ

5.332

pādme ca tatraiva-
kūrmākārā ca cakrāṅkā śilā kūrmaḥ prakīrtitaḥ

5.333

brāhma [PadmaP 5.120.64] eva-
hayagrīvo 'ṅkuśākāro rekhā cakra-śamīpagāḥ |
bahu-cakra-samāyuktaṃ pṛṣṭhe nīrada-nīlakam

5.334

kvacic ca-
hayagrīvāṅkuśākāre rekhāḥ pañca bhavanti hi |
bahu-bindu-samākīrṇe dṛśyante nīla-rūpakāḥ

5.335

pādme ca tatraiva-
hāyagrīvā yathā lambā rekhāṅkā yā śilā bhavet |
tathāsau syād dhayagrīvaḥ pūjito jñānado bhavet

5.336

kiṃ ca-
aśvākṛti mukhaṃ yasya sākṣamālaṃ śiras tathā |
padmākṛtir bhaved vāpi hayaśīrṣas tv asau mataḥ

5.337

brāhme [PadmaP 5.120.65-67] eva-
vaikuṇṭham maṇi-varṇābhaṃ cakram ekaṃ tathā dhvajam |
dvāropari tathā rekhā padmākārā suśobhanā

5.338

śrīdharas tu tathā devaś cihnito vanamālayā |
kadamba-kusumākāro rekhā-pañcaka-bhūṣitaḥ

5.339

vartulaś cātihrasvaś ca vāmanaḥ parikīrtitaḥ |
atasī-kusuma-prakhyo bindunā pariśobhitaḥ

5.340

anyatra ca-
vāmanākhyo bhaved devo hrasvo yaḥ syān mahā-dyutiḥ |
ūrdhva-cakras tv adhaś cakraḥ so 'bhīṣṭārtha-prado 'rcitaḥ

5.341

brāhme [PadmaP 5.120.68] eva-
sudarśanas tathā devaḥ śyāma-varṇo mahā-dyutiḥ |
vāma-pārśve gadā-cakre rekhe caiva tu dakṣiṇe

5.342

pādme kārttika-māhātmye-
cakrākāreṇa paṅktiḥ sā yatra rekhā-mayī bhavet |
sa sudarśana ity evaṃ khyātaḥ pūjā-phala-pradaḥ

5.343

brāhme [PadmaP 5.120.69]-
dāmodaras tathā sthūlo madhye cakraṃ pratiṣṭhitam |
dūrvābhaṃ dvāra-saṅkīrṇaṃ pītā rekhā tathaiva ca

5.344

pādme ca tatraiva-
upary-adhaś ca cakre dve nātidīrghaṃ mukhe bilam |
cakre ca rekhā lambaikā sa ca dāmodaraḥ smṛtaḥ

5.345

anyatra ca-
sthūlo dāmodaro jñeyaḥ sūkṣma-randhro bhavet tu yaḥ |
cakre ca madhya-deśa-sthe pūjitaḥ sukhadaḥ sadā

5.346

nānā-varṇo hy anantākhyo nāga-bhogena cihnitaḥ |
anantaḥ sa tu vijñeyaḥ sarva-pūjā-phala-pradaḥ

5.347

pādme ca tatraiva-
ananta-cakro bahubhiś cihnair apy upalakṣitaḥ |
anantaḥ sa tu vijñeyaḥ sarva-pūjā-phala-pradaḥ

5.348

[PadmaP 5.120.72-74]
dṛśyate śikhare liṅgaṃ śālagrāma-samudbhavam |
yasya yogeśvaro nāma brahma-hatyāṃ vyapohati

5.349

āraktaḥ padmanābhākhyaṃ paṅkaja-cchatra-saṃyutam |
tulasyā pūjayen nityaṃ daridras tv īśvaro bhavet

5.350

candrākṛtiṃ hiraṇyākhyaṃ raśmi-jālaṃ vinirdiśet |
suvarṇa-rekhā-bahulaṃ sphaṭika-dyuti-śobhitam

5.351

kiṃ ca-
ardha-candrākṛtir devo hṛṣīkeśa udāhṛtaḥ |
tam arcya labhate svargaṃ viṣayāṃś ca samīhitām

5.352

vāma-pārśve same cakre kṛṣṇa-varṇaḥ sa bindukaḥ |
lakṣmī-nṛsiṃho vikhyāto bhukti-mukti-phala-pradaḥ

5.353

trivikramas tathā devaḥ śyāma-varṇo mahā-dyutiḥ |
vāma-pārśve tathā cakre rekhā caiva tu dakṣiṇe

5.354

pradakṣiṇāvarta-kṛta-vanamālā-vibhūṣitā |
yā śilā kṛṣṇa-saṃjñā sā dhana-dhānya-sukha-pradā

5.355

gautamīye-
bahubhir janmabhiḥ puṇyair yadi kṛṣṇa-śilāṃ labhet |
goṣpadena tu cihnena janus tena samāpyate

5.356

catasro yatra dṛśyante rekhāḥ pārśva-samīpagāḥ |
dve cakre madhya-deśe tu sā śilā tu caturmukhā

5.357

kiṃ ca, pādme tatraiva-
vajra-kīṭodbhavā rekhāḥ paṅktībhūtāś ca yatra vai |
śālagrāma-śilā yā sā viṣṇu-pañjara-saṃjñitā

5.358

nāgavat kuṇḍalī-bhūta-rekhā-paṅktiḥ sa śeṣakaḥ |
padmākāre ca paṅktī dve madhye lambā ca rekhikā |
garuḍaḥ sa tu vijñeyaś catuś cakro janārdanaḥ

5.359

catuś cakraḥ sūkṣma-dvāro vanamālāṅkitodaraḥ |
lakṣmī-nārāyaṇaḥ śrīmān bhukti-mukti-phala-pradaḥ

5.360

etal lakṣaṇa-yuktās tu śālagrāma-śilāḥ śubhāḥ |
yāś ca tāsv api sūkṣmāḥ syus tāḥ praśasta-karāḥ smṛtāḥ

5.361

tathā ca śrī-bhagavad-brahma-saṃvāde tatraiva-
yathā yathā śilā sūkṣmā mahat puṇyaṃ tathā tathā |
tasmāt tāṃ pūjayen nityaṃ dharma-kāmārtha-siddhaye

5.362

tatrāpy āmalakī-tulyā sūkṣmā cātīva yā bhavet |
tasyām eva sadā brahman śriyā saha vasāmy aham

5.363

atha śrī-śālagrāma-śilā-māhātmyam
śālagrāma-śilā-sparśāt koṭi-janmāgha-nāśanam |
kiṃ punar yajanaṃ tatra hari-sānnidhya-kārakam

5.364

pādme māgha-māhātmye tatraiva-
yaḥ pūjayed dhariṃ cakre śālagrāma-śilodbhave |
rājasūya-sahasreṇa teneṣṭaṃ prativāsaram

5.365

yad āmananti vedāntā brahma nirguṇam acyutam |
tat-prasādo bhaven nṛṇāṃ śālagrāma-śilārcanāt

5.366

mahākāṣṭha-sthito vahnir mathyamānaḥ prakāśate |
yathā tathā harir vyāpī śālagrāme prakāśate

5.367

api pāpa-samācārāḥ karmaṇy anadhikāriṇaḥ |
śālagrāmārcakā vaiśya naiva yānti yamālayam

5.368

na tathā ramate lakṣmyāṃ na tathā nija-mandire |
śālagrām-śilā-cakre yathā sa ramate sadā

5.369

agnihotraṃ hutaṃ tena dattā pṛthvī sa-sāgarā |
yenārcito hariś cakre śālagrāma-śilodbhave

5.370

kāmaiḥ krodhaiḥ pralobhaiś ca vyāpto yo 'tra narādhamaḥ |
so 'pi yāti harer lokaṃ śālagrāma-śilārcanāt

5.371

yaḥ pūjayati govindaṃ śālagrāme sadā naraḥ |
āhūta-samplavaṃ yāvat na sa pracyavate divaḥ

5.372

vinā tīrthair vinā dānair vinā yajñair vinā matim |
muktiṃ yāti naro vaiśya śālagrāma-śilārcanāt

5.373

narakaṃ garbha-vāsaṃ ca tiryaktvaṃ kṛmi-yonitām |
na yāti vaiśya pāpo 'pi śālagrāme'cyutārcakaḥ

5.374

dīkṣā-vidhāna-mantra-jñaś cakre yo balim āharet |
sa yāti vaiṣṇavaṃ dhāma satyaṃ satyaṃ mayoditam

5.375

naivedyair vividhaiḥ puṣpair dhūpair dīpair vilepanaiḥ |
gīta-vāditra-stotrādyaiḥ śālagrāma-śilārcanam

5.376

kurute mānavo yas tu kalau bhakti-parāyaṇaḥ |
kalpa-koṭi-sahasrāṇi ramate sannidhau hareḥ

5.377

liṅgais tu koṭibhir dṛṣṭair yat phalaṃ pūjitais tu taiḥ |
śālagrāma-śilāyāṃ tu ekenāpīha tat phalam

5.378

śālagrāma-śilā-rūpī yatra tiṣṭhati keśavaḥ |
tatra devāsurā yakṣā bhuvanāni caturdaśa

5.379

śālagrāma-śilāyāṃ tu yaḥ śrāddhaṃ kurute naraḥ |
pitaras tasya tiṣṭhanti tṛptāḥ kalpa-śataṃ divi

5.380

śālagrāma-śilā yatra tat-tīrthaṃ yojana-trayam |
yatra dānaṃ japo homaḥ sarvaṃ koṭi-guṇaṃ bhavet

5.381

śālagrāma-samīpe tu krośa-mātraṃ samantataḥ |
kīkaṭo 'pi mṛto yāti vaikuṇṭha-bhavanaṃ nara

5.382

śālagrāma-śilā-cakraṃ yo dadyād dānam uttamam |
bhū-cakraṃ tena dattaṃ syāt sa-śaila-vana-kānanam

5.383

skānde kārttika-māhātmye [padma 5.120.4-43] śrī-śiva-skanda-saṃvāde-
śālagrāma-śilāyāṃ tu trailokyaṃ sa-carācaram |
mayā saha mahāsena līnaṃ tiṣṭhati sarvadā

5.384

dṛṣā praṇamitā yena snāpitā pūjitā tathā |
yajña-koṭi-samaṃ puṇyaṃ gavāṃ koṭi-phalaṃ labhet

5.385

kāmāsakto 'pi yo nityaṃ bhakti-bhāva-vivarjitaḥ |
śālagrāma-śilāṃ vipra sampūjyaivācyuto bhavet

5.386

śālagrāma-śilā-bimbaṃ hatyā-koṭi-vināśanam |
smṛtaṃ saṅkīrtitaṃ dhyātaṃ pūjitaṃ ca namaskṛtam

5.387

śālagrāma-śilāṃ dṛṣṭvā yānti pāpāny anekaśaḥ |
siṃhaṃ dṛṣṭvā yathā yānti vane mṛga-gaṇā bhayāt

5.388

namaskaroti manujaḥ śālagrāma-śilārcane |
pāpāni vilayaṃ yānti tamaḥ sūryodaye yathā

5.389

kāmāsakto 'thavā kruddhaḥ śālagrāma-śilārcanam |
bhaktyā vā yadi vā'bhaktyā kṛtvā muktim avāpnuyāt

5.390

vaivasvataṃ bhayaṃ nāsti tathā maraṇa-janmanoḥ |
yaḥ kathāṃ kurute viṣṇoḥ śālagrāma-śilāgrataḥ

5.391

gītair vādyais tathā stotraiḥ śālagrāma-śilārcanam |
kurute mānavo yas tu kalau bhakti-parāyaṇaḥ |
kalpa-koṭi-sahasrāṇi ramate viṣṇu-sadmani

5.392

śālagrāma-namaskāre'bhāvenāpi naraiḥ kṛte |
bhayaṃ naiva kariṣyanti mad-bhaktā ye narā bhuvi

5.393

mad-bhakti-bala-darpiṣṭhā mat-prabhuṃ na namanti ye |
vāsudevaṃ na te jñeyā mad-bhaktāḥ pāpino hi te

5.394

śālagrāma-śilāyāṃ tu sadā putra vasāmy aham |
dattaṃ devena tuṣṭena sva-sthānaṃ mama bhaktitaḥ

5.395

padma-koṭi-sahasrais tu pūjite mayi yat phalam |
tat phalaṃ koṭi-guṇitaṃ śālagrāma-śilārcane

5.396

pūjito æhaṃ na tair martyair namito 'haṃ na tair naraiḥ |
na kṛtaṃ martya-loke yaiḥ śālagrāma-śilārcanam

5.397

śālagrāma-śilāgre tu yaḥ karoti mamārcanam |
tenārcito 'haṃ satataṃ yugānām ekaviṃśatim

5.398

kim arcitair liṅga-śatair viṣṇu-bhakti-vivarjitaiḥ |
śālagrāma-śilā-bimbaṃ nārcitaṃ yadi putraka

5.399

anarhaṃ mama naivedyaṃ patraṃ puṣpaṃ phalaṃ jalam |
śālagrāma-śilā-lagnaṃ sarvaṃ yāti pavitratām

5.400

yo hi māheśvaro bhūtvā vaiṣṇava-liṅgam uttamam |
dveṣṭi vai yāti narakaṃ yāvad indrāś caturdaśa

5.401

sakṛd apy arcite bimbe śālagrāma-śilodbhave |
muktiṃ prayānti manujā nūnaṃ sāṅkhyena varjitāḥ

5.402

mal-liṅgaiḥ koṭibhir dṛṣṭair yat phalaṃ pūjitais tu taiḥ |
śālagrāma-śilāyāṃ tu ekenāpi hi tad bhavet

5.403

tasmād bhaktyā ca mad-bhaktaiḥ prīty-arthe mama putraka |
kartavyaṃ satataṃ bhaktyā śālagrāma-śilārcanam

5.404

śālagrāma-śilā-rūpī yatra tiṣṭhati keśavaḥ |
tatra devāsurā yakṣā bhuvanāni caturdaśa

5.405

śālagrāma-śilāgre tu sakṛt piṇḍena tarpitāḥ |
vasanti pitaras tasya na saṅkhyā tatra vidyate

5.406

pramāṇam asti sarvasya sukṛtasya hi putraka |
phalaṃ pramāṇa-hīnaṃ tu śālagrāma-śilārcane

5.407

yo dadāti śilāṃ viṣṇoḥ śālagrāma-samudbhavām |
viprāya viṣṇu-bhaktāya teneṣṭaṃ bahubhiḥ makhaiḥ

5.408

(atra-prabhṛti ślokā ākare na dṛśyante)
mānuṣye durlabhā loke śālagrāmodbhavā śilā |
prāpyate na vinā puṇyaiḥ kali-kāle viśeṣataḥ

5.409

sa dhanyaḥ puruṣo loke saphalaṃ tasya jīvitam |
śālagrāma-śilā śuddhā gṛhe yasya ca pūjitā

5.410

saṃniyamyendriya-grāmaṃ śālagrāma-śilārcanam |
yaḥ kuryān mānavo bhaktyā puṣpe puṣpe'śvamedha-bhāk

5.411

kāle vā yadi vākāle śālagrāma-śilārcanam |
bhaktyā vā yadi vābhaktyā yaḥ karoti sa puṇya-bhāk

5.412

dveṣeṇāpi ca lobhena dambhena kapaṭena vā |
śālagrāmodbhavaṃ devaṃ dṛṣṭvā pāpāt pramucyate

5.413

aśucir vā durācāraḥ satya-śauca-vivarjitaḥ |
śālagrāma-śilāṃ spṛṣṭvā sadya eva śucir bhavet

5.414

tila-prastha-śataṃ bhaktyā yo dadāti dine dine |
tat phalaṃ samavāpnoti śālagrāma-śilārcane

5.415

patraṃ puṣpaṃ phalaṃ mūlaṃ toyaṃ dūrvākṣataṃ suta |
jāyate meruṇā tulyaṃ śālagrāma-śilārpitam

5.416

vidhi-hīno 'pi yaḥ kuryāt kriyā-mantra-vivarjitaḥ |
cakra-pūjām avāpnoti samyak śāstroditaṃ phalam

5.417

tatraiva cānyatra-
skandhe kṛtvā tu yo 'dhvānaṃ vahate śaila-nāyakam |
tenoḍhaṃ tu bhavet sarvaṃ trailokyaṃ sa-carācaram

5.418

brahma-hatyādikaṃ pāpaṃ yat kiñcit kurute naraḥ |
tat sarvaṃ nirdahaty āśu śālagrāma-śilārcanam

5.419

na pūjanaṃ na mantrāś ca na japo na ca bhāvanā |
na stutir nopacāraś ca śālagrāma-śilārcane

5.420

śālagrāma-śilā yatra tat tīrthaṃ yojana-trayam |
tatra dānaṃ ca homaś ca sarvaṃ koṭi-guṇaṃ bhavet

5.421

śālagrāma-śilāyāṃ tu yaḥ śrāddhaṃ kurute naraḥ |
pitaras tasya tiṣṭhanti tṛptāḥ kalpa-śataṃ divi

5.422

śālagrāma-samīpe tu krośa-mātraṃ samantataḥ |
kīkaṭo 'pi mṛto yāti vaikuṇṭha-bhuvanaṃ naraḥ

5.423

pādme ca-
śālagrāma-śilā-cakraṃ yo dadyād dānam uttamam |
bhū-cakraṃ tena dattaṃ syāt sa-śaila-vana-kānanam

5.424

garuḍa-purāṇe-
tiṣṭhanti nityaṃ pitaro manuṣyās
tīrthāni gaṅgādika-puṣkarāṇi |
yajñāś ca medhā hy api puṇya-śailāś
cakrāṅkitā yasya vasanti gehe

5.425

pādme kārttika-māhātmye śrī-yama-dhūmrakeśa-saṃvāde-
śālagrāma-śilāyāṃ tu yair naraiḥ pūjito hariḥ |
saṃśodhya teṣāṃ pāpāni muktaye buddhito bhavet

5.426

kārttike mathurāyāṃ tu sārūpyaṃ diśate hariḥ |
śālagrāma-śilāyāṃ vai pitṝṇ uddiśya pūjitaḥ |
kṛṣṇaḥ samuddharet tasya pitṝn etān svalokatām

5.427

bṛhan-nāradīye [1.38.67-68] ca yajñadhvajopākhyānānte-
śālagrāma-śilā-rūpī yatra tiṣṭhati keśavaḥ |
na bādhante'surās tatra bhūta-vetālakādayaḥ

5.428

śālagrāma-śilā yatra tat-tīrthaṃ tat tapo-vanam |
yataḥ sannihitas tatra bhagavān madhusūdanaḥ

5.429

śālagrāma-śilās tāś ca yadi dvādaśa pūjitāḥ |
śataṃ vā pūjitaṃ bhaktyā tadā syād adhikaṃ phalam

5.430

atha bāhulye tāsāṃ phala-viśeṣaḥ
pādme māgha-māhātmye [3.31.124-126] devadūta-vikuṇḍala-saṃvāde-
śilā dvādaśa bho vaiśya śālagrāma-śilodbhavāḥ |
vidhivat pūjitā yena tasya puṇyaṃ vadāmi te

5.431

koṭi-dvādaśa-liṅgais tu pūjitaiḥ svarṇa-paṅkajaiḥ |
yat syād dvādaśa-kāleṣu dinenaikena tad bhavet

5.432

yaḥ punaḥ pūjayed bhaktyā śālagrāma-śilāśatam |
uṣitvā sa harer loke cakravartīha jāyate

5.433

skānde kārttika-māhātmye [padma 6.120.31-33] śrī-śiva-skanda-saṃvāde-
dvādaśaiva śilā yo vai śālagrāma-samudbhavāḥ |
arcayed vaiṣṇavo nityaṃ tasya puṇyaṃ nibodha me

5.434

koṭi-liṅga-sahasrais tu pūjitair jāhnavī-taṭe |
kāśī-vāse yugāny aṣṭau dinenaikena tad bhavet

5.435

kiṃ punar bahunā yas tu pujayed vaiṣṇavo naraḥ |
na hi brahmādayo devāḥ saṃkhyāṃ kurvanti puṇyataḥ

5.436

atha tat-kraya-vikraya-niṣedhaḥ
tatraiva [padma 3.31.144-146]-
śālagrāma-śilāyāṃ yo mūlyam udghātayen naraḥ |
vikretā cānumantā ca yaḥ parīkṣām udīrayet

5.437

sarve te narakaṃ yānti yāvad āhūta-samplavam |
ataḥ saṃvarjayed vipra cakrasya kraya-vikrayam

5.438

atha pratiṣṭhā niṣedhaḥ
tatraiva-
śālagrāma-śilāyāṃ tu pratiṣṭhā naiva vidyate |
mahā-pūjāṃ tu kṛtvādau pūjayet tāṃ tato budhaḥ

5.439

| iti |
ato 'dhiṣṭhāna-vargeṣu sūryādiṣv iva mūrtiṣu |
śālagrāma-śilaiva syād adhiṣṭhānottamaṃ hareḥ

5.440

atha sarvādhiṣṭhāna-śraiṣṭhyam
pādme [3.31.115-117] tatraiva-
hṛdi sūrye jale vātha pratimā-sthaṇḍileṣu ca |
samabhyarcya hariṃ yānti narās te vaiṣṇavaṃ padam

5.441

athavā sarvadā pūjyo vāsudevo mumukṣubhiḥ |
śālagrāme-śilā-cakre vajra-kīṭa-vinirmite

5.442

adhiṣṭhānaṃ hi tad viṣṇoḥ sarva-pāpa-praṇāśanam |
sarva-puṇya-pradaṃ vaiśya sarveṣām api muktidam

5.443

tatraiva kārttika-māhātmye yama-dhūmrakeśa-saṃvāde-
pūjā ca vihitā tasya pratimāyāṃ nṛpātmaja |
śailī dārumayī lauhī lepyā lekhyā ca saikatā |
manomayī maṇimayī śrī-mūrtir aṣṭadhā smṛtā

5.444

śālagrāma-śilāyāṃ tu sākṣāt śrī-kṛṣṇa-sevanam |
nityaṃ saṃnihitas tatra vāsudevo jagad-guruḥ

5.445

skānde kārttika-māhātmye śrī-śiva-skanda-saṃvāde-
suvarṇārcā na ratnārcā na śilārcā surottama |
śālagrāma-śilāyāṃ tu sarvadā vasate hariḥ

5.446

ata evoktam-
hatyāṃ hanti yad-aṅghri-saṅga-tulasī steyaṃ ca toyaṃ pade
naivedyaṃ bahu-madya-pāna-duritaṃ gurv-aṅganā-saṅgajam |
śrīśādhīna-matiḥ sthitir hari-janais tat-saṅgajaṃ kilbiṣaṃ
śālagrāma-śilā-nṛsiṃha-mahimā ko 'py eṣa lokottaraḥ

5.447

śālagrāma-śilā-rūpa-bhagavan-mahimāmbudheḥ |
ūrmīn gaṇayituṃ śakyaḥ śrī-caitanyāśrito 'pi kaḥ

5.448

atha śālagrāma-śilā-pūjā-nityatā
pādme-
śālagrāma-śilā-pūjā vinā yo 'śnāti kiñcana |
sa caṇḍālādi-viṣṭhāyām ākalpaṃ jāyate kṛmiḥ

5.449

skānde ca-
gauravācala-śṛṅgāgrair bhidyate yasya vai tanuḥ |
na matir jāyate yasya śālagrāma-śilārcane

5.450

| iti |
evaṃ śrī-bhagavān sarvaiḥ śālagrāma-śilātmakaḥ |
dvijaiḥ strībhiś ca śūdraiś ca pūjyo bhagavataḥ paraiḥ

5.451

tathā skānde śrī-brahma-nārada-saṃvāde cāturmāsya-vrate śālagrāma-śilārcā-prasaṅge-
brāhmaṇa-kṣatriya-viśāṃ sac-chūdrāṇām athāpi vā |
śālagrāme'dhikāro 'sti na cānyeṣāṃ kadācana

5.452

tatraivānyatra-
striyo vā yadi vā śūdrā brāhmaṇāḥ kṣatriyādayaḥ |
pūjayitvā śilā-cakraṃ labhante śāśvataṃ padam

5.453

| iti |
ato niṣedhakaṃ yad yad vacanaṃ śrūyate sphuṭam |
avaiṣṇava-paraṃ tat tad vijñeyaṃ tattva-darśibhiḥ

5.454

yathā-
brāhmaṇasyaiva pūjyo 'haṃ śucer apy aśucer api |
strī-śūdra-kara-saṃsparśo vajrād api suduḥsahaḥ

5.455

praṇavoccāraṇārcaiva śālagrāma-śilārcanāt |
brāhmaṇī-gamanāc caiva śūdraś caṇḍālatām iyāt

5.456

sanātanaḥ: tad eva śrī-nāradoktyā pramāṇayati-brāhmaṇeti | satāṃ vaiṣṇavānāṃ śūdrāṇāṃ, śālagrāme śrī-śālagrāma-śilārcane, anyeṣām asatāṃ śūdrāṇām | ataeva śūdram adhikṛtyoktaṃ vāyu-purāṇe-
ayācakaḥ pradātā syāt kṛṣiṃ vṛtty-artham ācaret |
purāṇaṃ śṛṇuyān nityaṃ śālagrāmaṃ ca pūjayet ||
| iti |
evaṃ mahā-purāṇānāṃ vacanaiḥ saha-brāhmaṇasyaiva pūjyo 'ham iti vacanasya virodhān mātsarya-paraiḥ smārtaiḥ kaiścit kalpitam iti mantavyam | yadi ca yuktyā siddhaṃ sa-mūlaṃ syāt tarhi cāvaiṣṇaviḥ śūdrais tādṛśībhiś ca strībhis tat-pūjā na kartavyā, yathā-vidhi gṛhīta-viṣṇu-dīkṣākaiś ca taiḥ kartvyeti vyavasthāpanīyam | yataḥ śūdreṣv antyajeṣv api madhye ye vaiṣṇavās te śūdrādayo na kilocyante | tathā ca nāradīye-
śvapaco 'pi mahīpāla viṣṇor bhakto dvijodhikaḥ iti |
itihāsa-samuccaye-
na śūdrā bhagavad-bhaktaṃ niṣādaṃ śvapacaṃ tathā |
vīkṣate jāti-sāmānyāt sa yāti narakaṃ dhruvam ||
| iti |
pādme ca-
na śūdrā bhagavad-bhaktās te tu bhāgavatā narāḥ |
sarva-varṇeṣu te śūdrā ye na bhaktā janārdane ||
| iti |
etad-ādikaṃ cāgre vaiṣṇava-māhātmye vistareṇa vyaktaṃ bhāvi | kiṃ ca, bhagavad-dīkṣā-prabhāvena śūdrādīnām api vipra-sāmyaṃ siddham eva | tathā ca tatra-yathā kāñcanatāṃ yāti ity ādi | etac ca prāg-dīkṣā-māhātmye likhitam eva | ata eva tṛtīya-skandhe devahūti-vākyam [BhP 3.33.6]-
yan-nāma-dheya-śravaṇānukīrtanād
yat-prahvaṇād yat-smaraṇād api kvacit |
śvādo 'pi sadyaḥ savanāya kalpate
kutaḥ punas te bhagavan nu darśanāt ||
| iti |
savanāya yajanāya kalpate yogyo bhavatīty arthaḥ | ata eva vipraiḥ saha vaiṣṇavānām ekatraiva gaṇanā | tathā ca hari-bhakti-sudhodaye śrī-bhagavad-brahma-saṃvāde-
tīrthāny aśvattha-taravo gāvo viprās tathā svayam |
mad-bhaktāś ceti vijñeyāḥ pañca te tanavo mama ||
| iti |
caturtha-skandhe [BhP 4.21.12] śrī-pṛthu-mahārāja-varṇane-
sarvatrāskhalitādeśaḥ sapta-dvīpaika-daṇḍa-dhṛk |
anyatra brāhmaṇa-kulād anyatrācyuta-gotrataḥ ||
| iti |
īmahārājasyoktau [BhP 4.21.37]
mā jātu tejaḥ prabhaven maha-rddhibhis
titikṣayā tapasā vidyayā ca |
dedīpyamāne ñjita-devatānāṃ
kule svayaṃ rāja-kulād dvijānām ||
| iti |
atra śrī-svāmi-pādānāṃ ṭīkā-mahatyaś ca tā ṛddhayaś ca tābhir yad-rāja-kulasya tejas tat tasmāt sakāśād dvijānāṃ viprāṇāṃ kule ajito devatā-pūjyo yeṣāṃ vaiṣṇavānāṃ, teṣāṃ kule mā jātu prabhavet | kadācid api prabhavaṃ na karotu | kathambhūte ? samṛddhibhir vināpi svayam eva titikṣādibhir dedīpyamāna iti |
purañjanoktau [BhP 3.26.24] ca-
tasmin dadhe damam ahaṃ tava vīra-patni
yo 'nyatra bhūsura-kulāt kṛta-kilbiṣas tam |
paśye na vīta-bhayam unmuditaṃ tri-lokyām
anyatra vai mura-ripor itaratra dāsāt ||
| iti |
tatrāpi saiva ṭīkā-he vīra-patni ! yas te kṛtāparādhaḥ | tasminn ahaṃ brāhmaṇa-kulād anyatra anyasmin muraripu-dāsād itaratra ca damaṃ dadhe, daṇḍaṃ karomīty adi | īdṛśāni ca vacanāni śrī-bhāgavatādau bahūny eva santi | itthaṃ vaiṣṇavānāṃ brāhmaṇaiḥ saha sāmyam eva sidhyati | kiṃ ca-viprād dviṣaḍ-guṇa-yutāt [BhP 7.9.10] ity ādi-vacanair vaiṣṇava-brāhmaṇebhyo nīca-jāti-jātānām api vaiṣṇavānāṃ śraiṣṭhyaṃ nirdiśyatetarām | ata evoktaṃ śrī-bhagavatā śrī-hayagrīveṇa śrī-hayaśīrṣa-pañcarātre śrī-puruṣottama-pratiṣṭhānte-
mūrtipānāṃ tu dātavyā deśikārdhena dakṣiṇā |
tad-ardhaṃ vaiṣṇavānāṃ tu tad-ardhaṃ tad-dvijanmanām ||
| iti |
ato yuktam eva likhita sarvair bhagavataḥ paraiḥ pūjya iti | tathā ca brahma-vaivarte priyavratopākhyāne dharma-vyādhasyāpi śrī-śālagrāma-śilā-pūjanam uktam-
tataḥ sa vismitaḥ śrutvā dharma-vyādhasya tad-vacaḥ |
tasthau sa ca samānīya darśayāmāsa tav ubhau ||
ninikta-vasanau vṛddhāvāsanasthau nijau gurū |
śālagrāma-śilāṃ caiva tat-samīpe supūjitam ||
| iti |
atrācāraś ca-satāṃ madhya-deśe'smin viśeṣato dakṣiṇa-deśe ca mahattamānāṃ śrī-vaiṣṇavānāṃ pramāṇam iti dik | evaṃ śrī-bhāgavata-pāṭhaādāv apy adhikāro vaiṣṇavānāṃ draṣṭavyaḥ | yato vidhi-niṣedhā bhagavad-bhaktānāṃ na bhavantīti devarṣi-bhūtāpta-nṝṇāṃ pitṝṇām [BhP 11.5.41] ity ādi-vacanaiḥ | tathā karma-parityāgādināpi na kaścid doṣo ghaṭata iti tāvat karmāṇi kurvīta [BhP 11.20.9] iti, yadā yasyānugṛhṇāti bhagavān [BhP 4.29.46] ity ādi vacanaiś ca vyaktaṃ bodhitam evāsti | etat sarvam agre śrī-vaiṣṇava-māhātmye vistareṇa vyaktaṃ bhāvi ** HbhvC_5.454-455 **
śvādatvam atra śva-bhakṣaka-jāti-viśeṣatvam eva śvānam attīti nirukter vartamāna-prayogāt kravyādavat tac-chīlatva-prāpteḥ | kādācitka-bhakṣaṇa-prāyaścitta-vivakṣāyāṃ tv atītaḥ prayogaḥ kriyeta | rūḍhir yogam apaharatīti nyāyena ca tad virudhyate | ataeva śvapaca iti tair vyākhyātam | savanaṃ cātra soma-yāga ucyate | tataś cāsya bhagavan-nāma-śravaṇādy-ekatarāt sadya eva savana-yogyatā-pratikūla-durjātitva-prārambhaka-prārabdha-pāpa-nāśaḥ pratipadyate | uddhavaṃ prati bhagavatā ca - tasmāt bhaktiḥ punāti man-niṣṭhā śvapākān api sambhavāt [BhP 11.14.20] iti kaimutyārtham eva proktam ity āyāti | kintu yogyatvam atra śvapacatva-prāpaka-prārabdha-pāpa-vicchinnatva-mātram ucyate | savanārthaṃ tu guṇāntarādhānam apekṣata eva | brāhmaṇa-kumārāṇāṃ śaukre janmani yogyatve saty api sāvitra-daiksya-janmāpekṣāvat | sāvitrādi-janmani tu sad-ācāra-prāpter iti savane pravṛttir na yujyate | tasmāt pūjyatva-mātre tātparyam ity abhipretya ṭīkā-kṛdbhir apy uktam anena pūjyatvaṃ lakṣyata iti | tathāpi jāti-doṣa-haratvena prārabdha-hāritvaṃ tu vyaktam evāyātam |
sandhāryaā vaiṣṇavair yatnāc chālagrāma-śilā'suvat |
sā cārcyā dvārakā-cakrāṅkitopetaiva sarvadā

5.457

brāhme tatraiva-
śālagrāmodbhavo devo devo dvāravatī-bhavaḥ |
ubhayoḥ saṅgamo yatra muktis tatra na saṃśayaḥ

5.458

skānde śrī-brahma-nārada-saṃvāde-
cakrāṅkitā śilā yatra śālagrāma-śilāgrataḥ |
tiṣṭhate muni-śārdūla vardhante tatra sampadaḥ

5.459

tatraivānyatra-
pratyahaṃ dvādaśa śilāḥ śālagrāmasya yo 'rcayet |
dvāravatyāḥ śilā-yuktāḥ sa vaikuṇṭhe mahīyate

5.460

atha śrī-dvārakā-cakrāṅka-lakṣaṇāni
śrī-prahlāda-saṃhitāyām-
ekaḥ sudarśano dvābhyāṃ lakṣmī-nārāyaṇaḥ smṛtaḥ |
tribhis trivikramo nāma caturbhiś ca janārdanaḥ

5.461

pañcabhir vāsudevas tu ṣaḍbhiḥ pradyumna ucyate |
saptabhir baladevas tu aṣṭabhiḥ puruṣottamaḥ

5.462

navabhiś ca nava-vyūho daśabhir daśa-mūrtikaḥ |
ekādaśaiś cāniruddho dvādaśair dvādaśātmakaḥ |
anyeṣū bahu-cakreṣu anantaḥ parikīrtitaḥ

5.463

atha dvādaśa-cakrāṅka-māhātmyam
vārāhe-
ye kecic caiva pāṣāṇā viṣṇu-cakreṇa mudritāḥ |
teṣāṃ sparśana-mātreṇa mucyate sarva-pātakaiḥ

5.464

gāruḍe-
sudarśanādyās tu śilāḥ pūjitāḥ sarva-kāmadāḥ

5.465

skānde ca-
bhaktyā vā yadi vābhaktyā cakrāṅkaṃ pūjayen naraḥ |
api cet sudurācāro mucyate nātra saṃśayaḥ

5.466

dvārakā-māhātmye ca dvārakā-gatānāṃ śrī-brahmādīnām uktau-
etad vai cakra-tīrthaṃ tu yac chilā cakra-cihnitā |
muktidā pāpināṃ loke mleccha-deśe'pi pūjitā

5.467

atha teṣv eva cakra-bhedena phala-bhedaḥ
kapila-pañcarātre-
eka-cakras tu pāṣāṇo dvāravatyāḥ suśobhanaḥ |
sudarśanābhidho yo 'sau mokṣaika-phala-dāyakaḥ

5.468

lakṣmī-nārāyaṇo dvābhyāṃ bhukti-mukti-phala-pradaḥ |
ebhiś cācyuta-rūpo 'sau phalam aindraṃ prayacchati

5.469

catur-bhujaś catuś-cakraś catur-varga-phala-pradaḥ |
pañcabhir vāsudevaś ca janma-mṛtyu-bhayāpahaḥ

5.470

ṣaḍbhiḥ pradyumna evāsau lakṣmīṃ kāntiṃ dadāti saḥ |
saptabhir balabhadro 'sau gotra-kīrti-vivardhanaḥ

5.471

dadāti vāñchitaṃ sarvam aṣṭabhiḥ puruṣottamaḥ |
nava-cakro nṛsiṃhas tu phalaṃ yacchaty anuttamam

5.472

rājya-prado daśabhis tu daśāvatārakaḥ smṛtaḥ |
ekādaśabhir aiśvaryam aniruddhaḥ prayacchati

5.473

nirvāṇaṃ dvādaśātmāsau saukhyadaś ca supūjitaḥ

5.474

atha varṇādi-bhedena doṣa-guṇāḥ pūjyatvāpūjyatve ca
tatraiva-
kṛṣṇa mṛtyu-prado nityaṃ dhūmraś caiva bhayāvahaḥ |
asvāsthyaṃ karburo dadyān nīlas tu dhana-hānidaḥ

5.475

chidro dāridrya-duḥkhāni dadyāt sampūjito dhruvam |
pāṇḍaras tu mahad duḥkhaṃ bhagno bhāryā-viyogadaḥ

5.476

putra-pautra-dhanaiśvarya-sukham atyantam uttamam |
dadāti śukla-varṇaś ca tasmād enaṃ samarcayet

5.477

śrī-prahlāda-saṃhitāyām-
kṛṣṇā mṛtyu-pradā nityaṃ kapilā ca bhayāvahā |
rogārtiṃ karburā dadyāt pītā vitta-vināśinī

5.478

dhūmrābhā vitta-nāśāya bhagnā bhāryā-vināśikā |
sac-chidrā ca trikoṇā ca tathā viṣama-cakrikā |
ardha-candrākṛtir yā ca pūjyās tā na bhavanti hi

5.479

gārgya-gālavayoḥ-
sukhadā sama-cakrā tu dvādaśī cottamā śubhā |
vartulā caturasrā ca narāṇāṃ ca sukha-pradā

5.480

trikoṇā viṣamā caiva chidrā bhagnā tathaiva ca |
ardha-candrākṛtir yā tu pūjārhā na bhavet tu sā |
phalaṃ notpadyate tatra pūjitāyāṃ kadācana

Original text: Haribhaktivilāsa 1-11 · Edition: Haridasa Sastri · Data entry Gaudiya Grantha Mandira · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc