Language

ENहिગુ
Scripture Library

Haribhaktivilāsa 1-11 · Chapter 4

4.1

iti śrī-gopāla-bhaṭṭa-vilikhite śrī-bhagavad-bhakti-vilāse
śaucīyo nāma tṛtīyo vilāsaḥ |
4. Vaisnavalamkara-Vilasa
caturtho vilāsaḥ
śrī-vaiṣṇavālaṅkāraḥ
snātvā śrī-kṛṣṇa-caitanya-nāma-tīrthottame sakṛt |
nityāśuciḥ śucīndraḥ san sva-dharmaṃ vaktum arhati

4.2

atha sva-gṛham āgacched ādau natveṣṭa-devatām |
gurūn jyeṣṭhāṃś ca puṣpaidhaḥ-kuśāmbhodhāraketarān

4.3

tathā ca śrī-nṛsiṃha-purāṇe-
jale devaṃ namaskṛtya tato gacched gṛhaṃ pumān |
pauruṣeṇa tu sūktena tato viṣṇuṃ samarcayet

4.4

atha śrī-bhagavan-mandira-saṃskāraḥ
mandiraṃ mārjayed viṣṇor vidhāyācamanādikam |
kṛṣṇaṃ paśyan kīrtayaṃś ca dāsyenātmānam arpayet

4.5

śuddhaṃ gomayam ādāya tato mṛtsnāṃ jalaṃ tathā |
bhaktyā tat parito limped abhukṣec ca tad-aṅganam

4.6

tathā ca navama-skandhe [BhP 9.4.28] śrīmad-ambarīṣopākhyāne --
sa vai manaḥ kṛṣṇa-padāravindayor
vacāṃsi vaikuṇṭha-guṇānuvarṇane
karau harer mandira-mārjanādiṣu
śrutiṃ cakārācyuta-sat-kathodaye

4.7

ekādaśa-skandhe [BhP 11.11.39] śrī-bhagavad-uddhava-saṃvāde bhagavad-dharma-kathane -
sammārjanopalepābhyāṃ seka-maṇḍala-vartanaiḥ |
gṛha-śuśrūṣaṇaṃ mahyaṃ dāsavad yad amāyayā

4.8

atha tatra saṃmārjana-māhātmyam
śrī-nṛsiṃha-purāṇe -
narasiṃha-gṛhe nityaṃ yaṃ sammārjanam ācaret |
samasta-pāpa-nirmukto viṣṇu-loke sa modate

4.9

śrī-viṣṇu-dharmottare-
saṃmārjanaṃ tu yaḥ kuryāt puruṣaḥ keśavālaye |
rajas-tamobhyāṃ nirmuktaḥ sa bhaven nātra saṃśayaḥ

4.10

pāṃśūnāṃ yāvatāṃ rājan kuryāt saṃmārjanaṃ naraḥ
tāvanty abdāni sa sukhī nākam āsādya modate

4.11

śrī-vārāhe-
yāvatkāni prahārāṇi bhūmi-saṃmārjane daduḥ |
tāvad-varṣa-sahasrāṇi śāka-dvīpe mahīyate

4.12

jāyate mama bhaktaś ca sarva-dharma-samanvitaḥ |
śucir bhāgavataḥ śuddho hy aparādha-vivarjitaḥ

4.13

tato bhuktvā sarva-bhogān tīrtvā saṃsāra-sāgaram |
śāka-dvīpāt paribhraṣṭaḥ svarga-lokaṃ sa gacchati

4.14

nandanaṃ vanam āśritya modate cāpsaraiḥ saha |
nandanāc ca paribhraṣṭo mama karma-vyavasthitaḥ |
sarva-saṅgāt parityajya mama lokaṃ tu gacchati

4.15

athopalepana-māhātmyam
tatraiva-
go-mayaṃ gṛhya vai bhūmiṃ mama veśmopalepayet |
yāvatas tu padāṃs tatra samantād upalepayet |
tāvad-varṣa-sahasrāṇi mad-bhakto jāyate tathā

4.16

samīpe yadi vā dūre yaś cālayati gomayam |
yāvat tasya padāgrāṇi tāvat svarge mahīyate

4.17

śālmalau tat-paribhraṣṭo rājā bhavati dhārmikaḥ |
mad-bhaktaś caiva jāyate sarva-śāstra-viśāradaḥ

4.18

yaś cālepayate bhūmiṃ go-mayena dṛḍha-vrataḥ |
tasya dṛṣṭvānulepaṃ tu mama tuṣṭiḥ prajāyate

4.19

goś ca yasyāḥ purīṣeṇa kriyate bhūmi-lepanam |
ekenaiva tu lepena go-yonyā vipramucyate

4.20

sthānopalepane bhūme salilaṃ yo dadāti me |
tasya puṇyaṃ mahā-bhāge śṛṇu tattvena niṣkalam

4.21

yāvanti jala-bindūni lipyamānasya sundari |
tāvad-varṣa-sahasrāṇi svarga-loke mahīyate

4.22

yāvanto bindavaḥ kecit pānīyasya vasundhare |
tāvad varṣa-sahasrāṇi krauñca-dvīpe mahīyate

4.23

krauñca-dvīpāt paribhraṣṭaḥ sarva-dharma-parāyaṇaḥ |
sarva-saṅgān parityajya mama lokaṃ ca gacchati

4.24

śrī-viṣṇu-dharmottare-
kṛtvopalepanaṃ viṣṇor naras tv āyatane sadā |
go-mayena śubhān lokān ayatnād eva gacchati

4.25

hasta-pramāṇaṃ bhū-bhāgam upalipya narādhipa |
deva-rāmā-śataṃ nāke labhate satataṃ naraḥ

4.26

nārasiṃhe-
go-mayena mṛdā toyair yaḥ kuryād upalepanam |
cāndrāyaṇa-phalaṃ prāpya viṣṇu-loke mahīyate

4.27

tatraiva śrī-dharma-rājasya dūtānuśāsane-
saṃmārjanaṃ yaḥ kurute gomayenopalepanam |
karoti bhavane viṣṇos tyājyaṃ teṣāṃ kula-trayam

4.28

athābhukṣaṇa-māhātmyam
śrī-viṣṇu-dharmottare-
abhyukṣaṇaṃ tu yaḥ kuryāt pānīyena surālaye |
sa śānta-tāpo bhavati nātra kāryā vicāraṇā

4.29

abhyukṣaṇaṃ tu yaḥ kuryād deva-devājire naraḥ |
sarva-pāpa-vinirmukto vāruṇaṃ lokam aśnute

4.30

sarvato-bhadra-padmādīn abhijñaḥ svastikāni ca |
viracayya vicitrāṇi maṇḍayed dhari-mandiram

4.31

tathā ca nārasiṃhe-
saṃmārjanopalepābhyāṃ raṅga-padmādi-śobhanam |
kuryāt sthānaṃ mahā-viṣṇoḥ sojjvalāṅgaṃ mudānvitaḥ

4.32

atha maṇḍala-māhātmyam
skanda-purāṇe kārttika-prasaṅge-
agamya-gamane pāpam abhakṣyasya ca bhakṣaṇe |
sarvaṃ tan-nāśam āpnoti maṇḍayitvā harer gṛham

4.33

aṇu-mātraṃ tu yaḥ kuryān maṇḍalaṃ keśavāgrataḥ |
mṛdā dhātu-vikāraiś ca divi kalpa-śataṃ vaset

4.34

śālagrāma-śilāgre tu yaḥ kuryāt svastikaṃ śubham |
kārttike tu viśeṣeṇa punāty āsaptamaṃ kulam

4.35

maṇḍalaṃ kurute nityaṃ yā nārī keśavāgrataḥ |
sapta-janmāni vaidhavyaṃ na prāpnoti kadācana

4.36

gṛhītvā go-mayaṃ yā tu maṇḍalaṃ keśavāgrataḥ |
bhartur viyogaṃ nāpnoti santateś ca dhanasya ca

4.37

prāṅgaṇaṃ varṇakopetaṃ svastikaiś ca samanvitam |
devasya kurute yas tu krīḍate bhuvana-traye

4.38

nāradīye-
mṛdā dhātu-vikārair vā varṇakair gomayena vā |
viṣṇu-loke'tha tatra rathaiḥ sa-spṛhaṃ vīkṣyate sukhī

4.39

hari-bhakti-sudhodaye-
upalipyālayaṃ viṣṇoś citrayitvātha varṇakaiḥ |
viṣṇu-loke'tha tatrasthaiḥ sa-spṛhaṃ vīkṣyate sukhī

4.40

atha svastika-lakṣaṇam
āgame-
vidig-gata-catuṣkāṇi bhittvā ṣoḍaśadhā sudhīḥ |
mārjayet svastikākāraṃ śveta-pītāruṇāsitaiḥ

4.41

tatra ca pañcarātra-vacanam-
rajāṃsi pañca-varṇāni maṇḍalārthaṃ hi kārayet |
śāli-taṇḍula-cūrṇena śuklaṃ vā yava-sambhavam

4.42

rakta-kuṅkuma-sindūra-gairikādi-samudbhavam |
hari-tālodbhavaṃ pītaṃ rajanī-sambhavaṃ kvacit |
kṛṣṇaṃ dagdhair harid-yavair harit-pītair vimiśritam

4.43

atha tatra dhvaja-patākādy-āropaṇam
tato dhvaja-patākādi vinyasya hari-mandire |
vicitraṃ bhūṣayet tac ca bhagavad-bhaktimān naraḥ

4.44

atha dhvarāropaṇa-māhātmyam
dhvajam āropayed yas tu prāsādopari bhaktitaḥ |
tasya brahma-pade vāsaḥ krīḍate brahmaṇā saha

4.45

bṛhan-nāradīye [1.19.2] -
yaḥ kuryād viṣṇu-bhavane dhvajāropaṇam uttamam |
saṃpūjyate viriñcy-ādyaiḥ kim anyair bahu-bhāṣitaiḥ

4.46

tatraivāgre ca [ṇārP 1.19.42-3, 45]-
paṭo dhvajasya viprendra yāvac calati vāyunā |
tāvanti pāpa-jālāni naśyanty eva na saṃśayaḥ

4.47

mahā-pātaka-yukto vā yukto vā sarva-pātakaiḥ |
dhvajaṃ viṣṇu-gṛhe kṛtvā mucyate sarva-pātakaiḥ

4.48

āropitaṃ dhvajaṃ dṛṣṭvā ye'bhinandanti dhārmikāḥ |
te'pi sarve pramucyante mahā-pātaka-koṭibhiḥ

4.49

|iti|
evaṃ bṛhan-nāradīye khyātaṃ yac cānyad adbhutam |
dhvajāropaṇa-māhātmyaṃ tad draṣṭavyam ihākhilam

4.50

atha patādāropaṇa-māhātmyam
dvārakā-māhātmye-
kṛṣṇālayaṃ yaḥ kurute patākābhiś ca śobhitam |
sadaiva tasya loke tu vāsas tasya na cānyataḥ

4.51

viṣṇudharmottare-
patākāṃ ca śubhāṃ dattvā tathā keśava-veśmani |
vāyu-lokam avāpnoti bahūn abda-gaṇān dvijaḥ

4.52

dodhūyate yathā sā tu vāyunā keśavālaye |
tathā tasyāpi sakalaṃ dehāt pāpaṃ vidhūyate

4.53

atha vandana-mālā-kadalī-stambhāropaṇa-māhātmyam
dvārakā-māhātmye tatraiva-
bhūpa vandana-mālāṃ tu kurute kṛṣṇa-veśmani |
devakanyāvṛtair lakṣaiḥ sevyate sura-nāyakaiḥ

4.54

yaḥ kuryāt kṛṣṇa-bhavanaṃ kadalī-stambha-śobhitam |
nandate cāpsaro-yuktaḥ svāgataṃ tasya deva-rāṭ

4.55

atha pīṭha-pātra-vastrādi-saṃskāraḥ
tatra tāmrādi-pātraṃ yat prabhor vastrādikaṃ ca yat |
pīṭhādikaṃ ca tat sarvaṃ yathoktaṃ ca viśodhayet

4.56

tatra pīṭhasya saṃskāraḥ
nārasiṃhe-
pāda-pīṭhaṃ ca kṛṣṇasya bilva-patreṇa dharṣayet |
uṣṇāmbunā ca prakṣālya sarva-pāpaiḥ pramucyate

4.57

atha taijasādi-pātrāṇāṃ saṃskāraḥ
mārkaṇḍeya-purāṇe-
uḍumbarāṇām amlena kṣāreṇa trapu-sīsayoḥ |
bhasmāmbubhiś ca kāmsyānāṃ śuddhiḥ plāvo dravasya ca

4.58

vāyu-purāṇe ca-
maṇi-vajra-pravālānāṃ muktā-śaṅkhopalasya ca |
siddhārthakānāṃ kalkena tila-kalkena vā punaḥ

4.59

brāhme-
suvarṇa-rūpya-śaṅkhāśma-śukti-ratna-mayāni ca |
kāṃsyāyas-tāmra-raityāni trapu-sīsa-mayāni ca

4.60

nirlepāni tu śudhyanti kevalenodakena tu |
śūdrocchiṣṭhāni śodhyāni tridhā kṣārāmla-vāribhiḥ

4.61

|iti|
atiduṣṭaṃ tu pātrādi viśodhyātithya-karmaṇe |
yuñjyāt tat-parivartāya prabhu-karmāntarāya vā

4.62

etasya parivartena prabhave'nyat samarpayet |
ity ayaṃ sarvato loke sadācāro virājate

4.63

manuḥ [5.114]-
tāmrāyaḥ-kāṃsya-raityānāṃ trapuṇaḥ sīsakasya ca |
śaucaṃ yathārhaṃ kartavyaṃ kṣārāmlodaka-vāribhiḥ

4.64

śaṅkhaḥ-
amlodakena tāmrasya sīsasya trapuṇas tathā |
kṣāreṇa śuddhiṃ kāṃsyasya lauhasya ca vinirdiśet

4.65

kiṃ ca-
sūtikocchiṣṭha-bhāṇḍasya surādy-upahatasya ca |
triḥ-sapta-mārjanāc chuddhir na tu kāṃsyasya tāpanam

4.66

anyatra ca-
tāmram amlena śudhyena na cedāmiṣa-lepanam |
āmiṣeṇa tu yal liptaṃ punar dāhena śudhyanti

4.67

brāhme-
sūtikā-śava-viṇ-mūtra-rajaḥsvala-hatāni ca |
prakṣeptavyāni tāny agnau yac ca yāvat sahed api

4.68

ata eva devalaḥ-
lohānāṃ dahanāc chuddhir bhasmanā gomayena vā |
dahanāt khananād vāpi śailānām ambhasāpi vā

4.69

kāṣṭhānāṃ takṣaṇāc chuddhir mṛd-gomaya-jalair api |
mṛṇ-mayānāṃ tu pātrāṇāṃ dahanāc chuddhir iṣyate

4.70

manuḥ [5.123]-
madyair mūtraiḥ purīṣair vā ṣṭhīvanaih pūyaśoṇitaiḥ |
saṃspṛṣṭaṃ naiva śuddhyeta punaḥpākena mṛn-mayam

4.71

vṛddha-śātātapaḥ-
saṃhatānāṃ tu pātrāṇāṃ yad ekam upahanyate |
tasyaivaṃ śodhanaṃ proktaṃ sāmānya-dravya-śuddhi-kṛt

4.72

atha vastrādīnāṃ saṃskāraḥ
tatra śaṅkhaḥ-
tāntavaṃ malinaṃ pūrvam adbhiḥ kṣāraiś ca śodhayet |
aṃśubhiḥ śoṣayitvā vā vāyunā vā samāharet

4.73

ūrṇā-paṭṭāṃśuka-kṣauma-dukūlāvika-carmaṇām |
alpāśauce bhavec chuddhiḥ śoṣaṇa-prokṣaṇādibhiḥ

4.74

tāny evāmedhya-liptāni nenijyād gaura-sarṣapaiḥ |
dhānya-kalkaiḥ parṇa-kalkaiḥ rasaiś ca phala-balkalaiḥ

4.75

tulikādy-upadhānāni puṣpa-ratnāmbarāṇi ca |
śodhayitvātape kiṃcit karair unmārjayen muhuḥ

4.76

paścāc ca vāriṇā prokṣya śucīty evam udāharet |
tāny apy atimalāktāni yathāvat pariśodhayet

4.77

śātātapaḥ-
kusumbha-kuṅkumāraktās tathā lākṣā-rasena ca |
prakṣālanena śudhyanti caṇḍāla-sparśane tathā

4.78

yamaḥ-
kṛṣṇājinānāṃ vātaiś ca bālānāṃ mṛdbhir ambhasā |
gomūtreṇāsthi-dantānāṃ kṣaumāṇāṃ gaura-sarṣapaiḥ

4.79

śaṅkhaḥ-
siddhārthakānāṃ kalkena danta-śṛṅga-mayasya ca |
go-bālaiḥ phala-pātrāṇām asthnāṃ syāc chṛṅgavat tathā

4.80

kiṃ ca-
niryāsānāṃ guḍānāṃ ca lavaṇānāṃ tathaiva ca |
kusumbha-kusumānāṃ ca ūrṇākārpāsayos tathā |
prokṣaṇāt kathitā śuddhir ity āha bhagavān yamaḥ

4.81

manuḥ [5.118-9, 122]
adbhis tu prokṣaṇaṃ śaucaṃ bahūnāṃ dhānya-vāsasām |
prakṣālanena tv alpānām adbhiḥ śaucaṃ vidhīyate

4.82

cailavat-carmaṇāṃ śuddhir vaidalānāṃ tathā-eva ca |
śāka-mūla-phalānāṃ ca dhānyavat-śuddhir iṣyate

4.83

prokṣaṇāt tṛṇa-kāṣṭhaṃ ca palālaṃ caiva śudhyati |
mārjana-upāñjanair veśma punaḥpākena mṛt-mayam

4.84

kiṃ ca [manu 5.126]-
yāvan nāpaity amedhyāktād gandho lepaś ca tat-kṛtaḥ |
tāvan mṛd-vāri cādeyaṃ sarvāsu dravyaśuddhiṣu

4.85

bṛhaspatiḥ-
vastra-vaidala-carmādeḥ śuddhiḥ prakṣālanaṃ smṛtam |
atiduṣṭasya tan-mātraṃ tyajec chittvā tu śuddhaye

4.86

viṣṇuḥ-
mṛt-parṇa-tṛṇa-kāṣṭhānāṃ śvāsthi-cāṇḍāla-vāyasaiḥ |
sparśane vihitaṃ śaucaṃ soma-sūryāṃśu-mārutaiḥ

4.87

baudhāyanaḥ-
āsanaṃ śayanaṃ yānaṃ nāvaḥ panthās tṛṇāni ca |
mārutārkeṇa śudhyanti pakveṣṭa-racitāni ca

4.88

atha dhānyādīnāṃ saṃskāraḥ
tatra baudhāyanaḥ-
vrīhayaḥ prokṣaṇād adbhiḥ śāka-mūla-phalāni ca |
tan-mātrasyāpahārād vā nistuṣīkaraṇena ca

4.89

śaṅkhaḥ-
śrapaṇaṃ ghṛta-tailānāṃ plāvanaṃ go-rasasya ca |
bhāṇḍāni plāvayed adbhiḥ śāka-mūla-phalāni ca

4.90

brāhme-
drava-dravyāṇi bhūrīṇi pariplāvyāni cāmbhasā

4.91

śasyāni vrīhayaś caiva śāka-mūla-phalāni ca |
tyaktvā tu dūṣitaṃ bhāgaṃ plāvyāny atha jalena tu

4.92

bṛhaspatiḥ-
tāpanaṃ ghṛta-tailānāṃ plāvanaṃ gorasasya ca |
tan-mātram uddhṛtaṃ śudhyet kaṭhinaṃ tu payodadhi

4.93

avilīnaṃ tathā sarpir vilīnaṃ śrapaṇena tu |
ādhāra-doṣe tu nayet pātrāt pātrāntaraṃ dravam

4.94

ghṛtaṃ ca pāyasaṃ kṣīraṃ tathaikṣava-raso guḍaḥ |
śūdra-bhāṇḍa-sthitaṃ takraṃ tathā madhu na duṣyati

4.95

kiṃ ca manuḥ [5.143]-
ucchiṣṭena tu saṃspṛṣṭo dravya-hastaḥ kathaṃ cana |
anidhāyaiva tad dravyam ācāntaḥ śucitām iyāt

4.96

|iti|
anye'pi śuddhi-vidhayo dravyāṇāṃ smṛti-śāstrataḥ |
apekṣyā vaiṣṇavair jñeyās tat-tad-vistāraṇair alam

4.97

atha pūjārtha-tulasī-puṣpādy-āharaṇam
praṇamyātha mahā-viṣṇuṃ prārthyānujñāṃ tu vaiṣṇavaḥ |
samāharet śrī-tulasīṃ puṣpādi ca yathoditam

4.98

yac ca hārīta-vacanam-
snānaṃ kṛtvā tu ye kecit puṣpaṃ gṛhṇanti vai dvijāḥ |
devatās tan na gṛhṇanti bhasmībhavati kāṣṭhavat

4.99

|iti|
tac ca madhyāhna-snāna-viṣayam, yata uktaṃ pādme [5.98.7] vaiśākha-māhātmye-
asnātvā tulasīṃ chittvā devārthaṃ pitṛ-karmaṇi |
tat sarvaṃ niṣphalaṃ yāti pañcagavyena śudhyati

4.100

atha gṛha-snāna-vidhiḥ
sva-gṛhe vācaran snānaṃ prakṣālyāṅghrī karau tathā |
ācamyāyamya ca prāṇān kṛta-nyāso hariṃ smaret

4.101

tato gaṅādikaṃ smṛtvā tulasī-miśritair jalaiḥ |
pūrṇe pātre samastāni tīrthāny āvāhayet kṛtī

4.102

āvāhana-mantraś cāyam-
gaṅge ca yamune caiva godāvari sarasvati |
narmade sindhu kāveri jale'smin sannidhiṃ kuru

4.103

|iti //
athavā jāhnavīm eva sarva-tīrtha-mayīṃ budhaḥ |
āvāhayed dvādaśabhir nāmabhir jala-bhājane

4.104

dvādaśa-nāmāni-
nalinī nandinī sītā mālinī ca mahāpagā |
viṣṇu-pādārghya-sambhūtā gaṅgā tripatha-gāminī |
bhāgīrathī bhogavatī jāhnavī tridaśeśvarī

4.105

padma-purāṇe [5.95.17-18] ca vaiśākha-māhātmye-
nandinīty eva te nāma vedeṣu nalinīti ca |
dakṣā pṛthvī ca vihagā viśva-gāthā śiva-priyā

4.106

vidyādharī mahā-devī tathā loka-prasādinī |
kṣemaṃkarī jāhnavī ca śāntā śānti-pradāyinī

4.107

athācamya guruṃ smṛtānujñāṃ prārthya ca pūrvavat |
kṛṣṇa-pādābjato gaṅgāṃ patantīṃ mūrdhni cintayet

4.108

tathā coktaṃ śrī-nārada-pañcarātre-
svasthitaṃ puṇḍarīkākṣaṃ mantra-mūrtiṃ prabhuṃ smaret |
anantāditya-saṅkāśaṃ vāsudevaṃ caturbhujam

4.109

śaṅkha-cakra-gadā-padmadharaṃ pītāmbarāvṛtam |
śyāmalaṃ śānta-vadanaṃ prasannaṃ varadekṣaṇam

4.110

divya-candana-liptāṅgaṃ cārahāsa-mukhāmbujam |
aneka-ratna-saṃchanna-jvalan-makara-kuṇḍalam

4.111

vanamālā-parivṛtaṃ nāradādibhir arcitam |
keyūra-valayopetaṃ suvarṇa-mukuṭojjvalam |
sarvāṅga-sundaraṃ devaṃ sarvābharaṇa-bhūṣitam

4.112

tat-pāda-paṅkajād dhārāṃ nipatantīṃ sva-mūrdhani |
cintayed brahma-randhreṇa praviśantīṃ svakāṃ tanum |
tayā saṃkṣālayet sarvam antar-deha-gataṃ malam

4.113

tat-kṣaṇād virajā mantrī jāyate sphaṭikopamaḥ |
idaṃ snānāntaraṃ māntrāt sahasram adhikaṃ smṛtam

4.114

|iti|
sakṛn nārāyaṇety ādi vacanaṃ tatra kīrtayet |
snāna-kāle tu tan-nāma saṃsmarec ca mahāprabhum

4.115

tathā ca kūrma-purāṇe-
āpo nārāyaṇodbhūtās tā evāsyāyanaṃ yathaḥ |
tasmān nārāyaṇaṃ devaṃ snāna-kāle smared budhaḥ

4.116

|iti|
snāyād uṣṇodakenāpi śakto 'py āmalakais tathā |
tilais tailaiś ca saṃvarjya pratiṣiddha-dināni tu

4.117

athoṣṇodaka-snānam
ṣaṭ-triṃśan-mate-
āpaḥ svabhāvato medhyā viśeṣād agni-yogataḥ |
tena santaḥ praśaṃsanti snānam uṣṇena vāriṇā

4.118

yamaś ca-
āpaḥ svayaṃ sadā pūtā vahni-taptā viśeṣataḥ |
tasmāt sarveṣu kāleṣu uṣṇāmbhaḥ pāvanaṃ smṛtam

4.119

yac coktaṃ śaṅkhena-
snātasya vahni-taptena tathaivātapa-vāriṇā |
śarīra-śuddhir vijñeyā na tu snāna-phalaṃ bhavet

4.120

|iti|
tat tu kāmya-naimittika-viṣayam | ata evoktaṃ gargeṇa-
kuryān naimittikaṃ snānaṃ śītādbhiḥ kāmyam eva ca |
nityaṃ yādṛcchikaṃ caiva yathāruci samācaret

4.121

atha tatra niṣiddha-dināni
tatra yamaḥ-
putra-janmani saṅkrāntau grahaṇe candra-sūryayoḥ |
aspṛśya-sparśane caiva na snāyād uṣṇa-vāriṇā

4.122

vṛddha-manuḥ-
paurṇamāsyāṃ tathā darśe yaḥ snāyād uṣṇa-vāriṇā |
sa gohatyā-kṛtaṃ pāpaṃ prāpnotīha na saṃśayaḥ

4.123

athāmalaka-snānam
tatra mārkaṇḍeyaḥ-
tuṣyaty āmalakair viṣṇur ekādaśyāṃ viśeṣataḥ |
śrī-kāmaḥ sarvadā snānaṃ kurvītāmalakair naraḥ

4.124

saptamyāṃ na spṛśet tailaṃ nīlīvastraṃ na dhārayet |
na cāpy āmalakaṃ snāyān na kuryāt kalahaṃ naraḥ

4.125

bhṛguḥ-
amāṃ ṣaṣṭhīṃ saptamīṃ ca navamīṃ ca trayodaśīm |
saṅkrāntau ravi-vāre ca snāna-mālakais tyajet

4.126

yājñavalkyaḥ-
dhātrī-phalair amāvasyā-saptamī-navamīṣu ca |
yaḥ snāyāt tasya hīyante tejaś cāyurdhanaṃ sutāḥ

4.127

atha tila-snānam
tatra bṛhaspatiḥ-
sarva-kālaṃ tilaiḥ snānaṃ punar vyāso 'bravīn muniḥ

4.128

ṣaṭtriṃśan-mate-
tathā saptamy-amāvasyā-saṅkrānti-grahaṇeṣu ca |
dhana-putra-kalatrārthī tila-spṛṣṭaṃ na saṃspṛśet

4.129

atha taila-snānam
tatraiva-
ṣaṣṭhyāṃ tailam anāyuṣyaṃ caturthīṣv api ca parvasu

4.130

yogī-yājñavalkyaḥ-
daśamyāṃ tailam apṛṣṭvā yaḥ snāyād avicakṣaṇaḥ |
catvāri tasya naśyanti āyuḥ prajñā yaśodhanam

4.131

mohāt pratipadaṃ ṣaṣṭhīṃ kuhūṃ riktātithiṃ tathā |
tailenābhyañjayed yas tu caturbhiḥ parihīyate

4.132

pañcadaśyāṃ caturdaśyāṃ saptamyāṃ ravi-saṅkrame |
dvādaśyāṃ saptamīṃ ṣaṣṭhīṃ taila-sparśaṃ vivarjayet

4.133

anyac ca-
saptamyāṃ na spṛśet tailaṃ navamyāṃ pratipady api |
aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃm amāvasyāṃ viśeṣataḥ

4.134

kiṃ ca-
snāne vā yadi vāsnāne pakka-tailaṃ na duṣyati

4.135

kiṃ ca atri-smṛtau-
tailābhyukto ghṛtābhyakto viṇ-mūtre kurute dvijaḥ |
aho-rātroṣito bhūtvā pañca-gavyena śudhyati

4.136

athāṅgam alam uttārya snātvā vidhivad ācaret |
nāsālagnena culukodakenaivāgha-marṣaṇam

4.137

tato gurv-ādi-pādodaiḥ prāgvat kṛtvābhiṣecanam |
kāryo 'bhiṣekaḥ śaṅkhena tulasī-miśritair jalaiḥ

4.138

atha tulasī-jalābhiṣeka-māhatmyam
gāruḍe-
mārjayaty abhiṣeke tu tulasyā vaiṣṇavo naraḥ |
sarva-tīrtha-mayaṃ dehaṃ tat-kṣaṇāt dvija jāyate

4.139

tulasī-dalaja-snāne ekādaśyāṃ viśeṣataḥ |
mucyate sarva-pāpebhyo yadyapi brahmahā bhavet

4.140

tan-mūla-mṛttikābhyaṅgaṃ kṛtvā snāti dine dine |
daśāśvamedhāvabhṛtaṃ labhate snāna-jaṃ phalam

4.141

tulasī-dala-saṃmiśraṃ toyaṃ gaṅgā-samaṃ viduḥ |
yo vahec chirasā nityaṃ dhṛtā bhavati jāhnavī

4.142

pādodakaṃ tāmra-pātre kṛtvā sa-tulasī-dalam |
śaṅkhaṃ kṛtvābhiṣiñceta mūlenaiva sva-mūrdhani

4.143

tan-māhātmye coktaṃ pādme kārttika-māhātmye-
dvārakā-cakra-saṃyukta-śālagrāma-śilā-jalam |
śaṅkhe kṛtvā tu nikṣiptaṃ snānārthaṃ tāmra-bhājane |
tulasī-dala-saṃyuktaṃ brahma-hatyā-vināśanam

4.144

|iti|
snāna-śāṭītareṇaiva vāsasāmbhāṃsi gātrataḥ |
saṃmārjya vāsasī dadhyāt paridhānottarīyake

4.145

atha vastra-dhāraṇa-vidhiḥ
tatrātriḥ-
adhautaṃ kāru-dhautaṃ vā paredyu-dhautam eva vā |
kāṣāyaṃ malinaṃ vastraṃ kaupīnaṃ ca parityajet

4.146

na cārdram eva vasanaṃ paridadhyāt kadācana

4.147

nagno malina-vastraḥ syāt nagnaś cārdha-paṭas tathā |
nagno dviguṇa-vastraḥ syān nagno rakta-paṭas tathā

4.148

nagnaś ca syūta-vastraḥ syān nagnaḥ snigdha-paṭas tathā |
dvikaccho 'nuttarīyaś ca nagnaś cāvastra eva ca

4.149

śrautaṃ smārtaṃ tathā karma na nagnaś cintayed api |
mohāt kurvann adho gacchet tad bhaved āsuraṃ smṛtam

4.150

japa-homopavāseṣu dhauta-vastra-dharo bhavet |
alaṅkṛtaḥ śucir maunī śrāddhādau ca jitendriyaḥ

4.151

gobhilaḥ-
eka-vastro na bhuñjīta na kuryād devanārcanam

4.152

trailokya-sammohana-pañcarātre-
śukla-vāso bhaven nityaṃ raktaṃ caiva vivarjayet

4.153

aṅgirāḥ-
śaucaṃ sahasra-romāṇāṃ vāyv-agny-arkendu-raśmibhiḥ |
retaḥ-spṛṣṭaṃ śava-spṛṣṭam āvikaṃ naiva duṣyati

4.154

anyatra ca-
chinnaṃ vā sandhitaṃ dagdhm āvikaṃ na praduṣyati |
āvikena tu vastreṇa mānavaḥ śrāddham ācaret |
gayā-śrāddha-samaṃ proktaṃ pitṛbhyo dattam akṣayam

4.155

na kuryāt sandhitaṃ vastraṃ deva-karmaṇi bhūmipa |
na dagdhaṃ na ca vai chinnaṃ pārakyaṃ na tu dhārayet

4.156

kāka-viṣṭhā-samaṃ hy uktam avidhautaṃ ca yad bhavet |
rajakād āhṛtaṃ yac ca na tad vastraṃ bhavec chuci

4.157

kīṭa-spṛṣṭaṃ tu yad vastraṃ purīṣaṃ yena kāritam |
mūtraṃ vā maithunaṃ vāpi tad vastraṃ parivarjayet

4.158

āvikaṃ tu sadā vastraṃ pavitraṃ rāja-sattama |
pitṛ-deva-manuṣyāṇāṃ kriyāyāṃ ca praśasyate

4.159

dhautādhautaṃ tathā dagdhaṃ sandhitaṃ rajakāhṛtam |
śukra-mūtra-rakta-liptaṃ tathāpi paramaṃ śuci

4.160

agnir āvika-vastraṃ ca brahmaṇāś ca tathā kuśāḥ |
caturṇāṃ na kṛto doṣo brahmaṇā parameṣṭhinā

4.161

kiṃ cānyatra-
dhārayed vāsasī śuddhe paridhānottarīyake |
acchinna-sudaśe śukle ācāmet pīṭha-saṃsthitaḥ

4.162

atha pīṭham
bahvṛca-pariśiṣṭe-
yatīnām āsanaṃ śuklaṃ kūrmākāraṃ tu kārayet |
anyeṣāṃ tu catuṣpādaṃ caturasraṃ tu kārayet

4.163

go-śakṛn-mayaṃ bhinnaṃ tathā palāśa-paippalam |
loha-baddhaṃ sadaivārkaṃ varjayed āsanaṃ budhaḥ

4.164

athāsana-vidhiḥ
tatraiva-
dānam ācamanaṃ homaṃ bhojanaṃ devatārcanam |
prauḍha-pādo na kurvīta svādhyāyaṃ caiva tarpaṇam

4.165

āsanārūḍha-pādas tu jānunor vātha jaṅghayoḥ |
kṛtāvaskthiko yas tu prauḍha-pādaḥ sa ucyate

4.166

|iti|
tato bhūmi-gatāṅghriḥ san niviśyācamya darbha-bhṛt |
ūrdhva-puṇḍrādikaṃ kuryāt śrī-gopī-candanādinā

4.167

tatrādāv anulepena bhagavac-caraṇābjayoḥ |
nirmālyena prasādena sarvāṇy aṅgāni mārjayet

4.168

tad uktaṃ brāhme śrī-bhagavatā-
śālagrāma-śilā-lagnaṃ candanaṃ dhārayet sadā |
sarvāṅgeṣu mahā-śuddhi-siddhaye kamalāsana

4.169

|iti|
tato dvādaśabhiḥ kuryān nāmabhiḥ keśavādibhiḥ |
dvādaśāṅgeṣu vidhivad ūrdhva-puṇḍrāṇi vaiṣṇavaḥ

4.170

atha dvādaśa-tilaka-vidhiḥ
padma-purāṇe uttara-khaṇḍe [6.225.45-47]-
lalāṭe keśavaṃ dhyāyen nārāyaṇam athodare |
vakṣaḥ-sthale mādhavaṃ tu govindaṃ kaṇṭha-kūpake

4.171

viṣṇuṃ ca dakṣiṇe kukṣau bāhau ca madhusūdanam |
trivikramaṃ kandhare tu vāmanaṃ vāma-pārśvake

4.172

śrīdharaṃ vāma-bāhau tu hṛṣīkeśaṃ tu kandhare |
pṛṣṭhe tu padmanābhaṃ ca kaṭyāṃ dāmodaraṃ nyaset

4.173

tat-prakṣālana-toyaṃ tu vāsudeveti mūrdhani

4.174

kiṃ ca [6.225.54]-
ūrdhva-puṇḍraṃ lalāṭe tu sarveṣāṃ prathamaṃ smṛtam |
lalāṭādi-krameṇaiva dhāraṇaṃ tu vidhīyate

4.175

|iti|
evaṃ nyāsaṃ samācarya sampradāyānusārataḥ |
nyaset kirīṭa-mantraṃ ca mūrdhni sarvārtha-siddhaye

4.176

atha kirīṭa-mantraḥ
oṃ śrī-kirīṭa-keyūra-hāra-makara-kuṇḍala-cakra-śaṅkha-gadā-padma-hasta-pītāmbara-dhara śrīvatsāṅkita-vakṣaḥ-sthala śrī-bhūmi-sahita-svātma-jyotir dīpti-karāya sahasrāditya-tejase namo namaḥ

4.177

|iti|
athordhva-puṇḍra-nityatā
pādme śrī-bhagavad-uktau-
mat-priyārthaṃ śubhārthaṃ vā rakṣārthe caturānana |
mat-pūjā-homa-kāle ca sāyaṃ prātaḥ samāhitaḥ |
mad-bhakto dhārayen nityam ūrdhva-puṇḍraṃ bhayāpaham

4.178

tatraiva śrī-nāradoktau-
yajño dānaṃ tapo homaḥ svādhyāyaḥ pitṛ-tarpaṇam |
vyarthaṃ bhavati tat sarvam ūrdhva-puṇḍraṃ vinā kṛtam

4.179

tatraivottara-khaṇḍe-
ūrdhva-puṇḍrair vihīnas tu kiṃcit karma karoti yaḥ |
iṣṭāpūrtādikaṃ sarvaṃ niṣphalaṃ syān na saṃśayaḥ

4.180

ūrdhva-puṇḍrair vihīnas tu sandhyā-karmādikaṃ caret |
tat sarvaṃ rākṣasaṃ nityaṃ narakaṃ cādhigacchati

4.181

anyac ca-
ūrdhva-puṇḍre tri-puṇḍraṃ yaḥ kurute narādhamaḥ |
bhaṅktvā viṣṇu-gṛhaṃ puṇḍraṃ sa yāti narakaṃ dhruvam

4.182

ata eva pādme śrī-nāradoktau-
yac charīraṃ manuṣyāṇām ūrdhva-puṇḍraṃ vinā kṛtam |
draṣṭavyaṃ naiva tat tāvat śmaśāna-sadṛśaṃ bhavet

4.183

padma-purāṇe-
ūrdhva-puṇḍraṃ mṛdā saumyaṃ lalāṭe yasya dṛśyate |
sa cāṇḍālo 'pi śuddhātmā pūjya eva na saṃśayaḥ

4.184

skānde-
tiryak-puṇḍraṃ na kurvīta samprāpte maraṇe'pi ca |
naivānyan nāma ca brūyāt pumān nārārāyaṇād ṛte

4.185

dhārayed viṣṇu-nirmālyaṃ dhūpa-śeṣaṃ vilepanam |
vaiṣṇavaṃ kārayet puṇḍraṃ gopī-candana-sambhavam

4.186

tatraiva kārttika-prasaṅge-
yasyordhva-puṇḍraṃ dṛśyeta lalāṭe no narasya hi |
tad-darśanaṃ na kartavyaṃ dṛṣṭvā sūryaṃ nirīkṣayet

4.187

anyatrāpi-
vaiṣṇavānāṃ brāhmaṇānām ūrdhva-puṇḍraṃ vidhīyate |
anyeṣāṃ tu tri-puṇḍraṃ syād iti brahma-vido viduḥ

4.188

tripuṇḍraṃ yasya viprasya ūrdhva-puṇḍraṃ na dṛśyate |
taṃ spṛṣṭvāpy athavā dṛṣṭvā sa-celaṃ snānam ācaret

4.189

ūrdhva-puṇḍre na kurvīta vaiṣṇavānāṃ tripuṇḍrakam |
kṛta-tri-puṇḍra-martyasya kriyā na prītaye hareḥ

4.190

ataevottara-khaṇḍe-
aśvattha-patra-saṅkāśo veṇu-patrākṛtis tathā |
padma-kuṭmala-saṅkāśo mohanaṃ tritayaṃ smṛtam

4.191

athordhva-puṇḍra-māhātmyam
skānde kārttika-prasaṅge-
ūrdhva-puṇḍro mṛdā śubhro lalāṭe yasya dṛśyate |
caṇḍālo 'pi viśuddhātmā yāti braham sanātanam

4.192

ūrdhva-puṇḍre sthitā lakṣmīr ūrdhva-puṇḍre sthitaṃ yaśaḥ |
ūrdhva-puṇḍre sthitā muktir ūrdhva-puṇḍre sthito hariḥ

4.193

padma-purāṇe-
ūrdhva-puṇḍraṃ mudā saumyaṃ lalāṭe yasya dṛśyate |
sa cāṇḍālo 'pi śuddhātmā pūjya eva na saṃśayaḥ

4.194

tatraivottara-khaṇḍe śivomā-saṃvāde [6.225.2-3,5,7-10] -
ūrdhva-puṇḍrasya madhye tu viśāle sumanohare |
lakṣmyā sārdhaṃ samāsīno deva-devo janārdanaḥ

4.195

tasmād yasya śarīre tu ūrdhva-puṇḍraṃ dhṛto bhavet |
tasya dehaṃ bhagavato vimalaṃ mandiraṃ śubham

4.196

ūrdhva-puṇḍra-dharo vipraḥ sarva-lokeṣu pūjitaḥ |
vimāna-varam āruhya yāti viṣṇoḥ paraṃ padam

4.197

ūrdhva-puṇḍra-dharaṃ dṛṣṭvā sarva-pāpaiḥ pramucyate |
namaskṛtvāthavā bhaktyā sarva-dāna-phalaṃ labhet

4.198

ūrdhva-puṇḍra-dharaṃ vipraṃ yaḥ śrāddhe bhojayiṣyati |
ākalpa-koṭi-pitaras tasya tṛptā na saṃśayaḥ

4.199

ūrdhva-puṇḍra-dharo yas tu kuryāc chrāddhaṃ śubhānane |
kalpa-koṭi-sahasrāṇi gayā-śrāddha-phalaṃ labhet

4.200

yajña-dāna-tapaś-caryā-japa-homādikaṃ ca yat |
ūrdhva-puṇḍra-dharaḥ kuryāt tasya puṇyam anantakam

4.201

śrī-brahmāṇḍa-purāṇe-
aśucir vāpya nācāro manasā pāpam ācaran |
śucir eva bhaven nityam ūrdhva-puṇḍrāṅkito naraḥ

4.202

tatraiva śrī-bhagavad-vacanam-
ūrdhva-pūṇḍra-dharo martyo mriyate yatra kutracit |
śvapāko 'pi vimānastho mama loke mahīyate

4.203

ūrdhva-pūṇḍra-dharo martyo gṛhe yasyānnam aśnute |
tadā viṃśat-kulaṃ tasya narakād uddharāmy ahaṃ

4.204

athohva-pūṇḍra-irmāṇa-vidhiḥ
śrī-brahmāṇḍa-purāṇe-
vīkṣyādarśe jale vāpi yo vidadhyāt prayatnataḥ |
ūrdhva-pūṇḍraṃ mahā-bhāga sa yāti paramāṃ gatim

4.205

daśāṅgula-pramāṇaṃ tu uttamottamam ucyate |
navāṅgulaṃ madhyamaṃ syād aṣṭāṅgulam ataḥ param

4.206

etair aṅguli-bhedais tu kārayen na nakhaiḥ spṛśet

4.207

padma-purāṇe uttara-khaṇḍe tatraiva [6.253.21, 40-43] -
ekāntino mahā-bhāgāḥ sarva-bhūta-hite ratāḥ |
sāntarālaṃ prakurvīran puṇḍraṃ hari-padākṛtim

4.208

śyāmaṃ śānti-karaṃ proktaṃ raktaṃ vaśya-karaṃ tathā |
śrī-karaṃ pītam ity āhuḥ śvetaṃ mokṣa-karaṃ śubham

4.209

vartulaṃ tiryag achidraṃ hrasvaṃ dīrghaṃ tataṃ tanum |
vakraṃ virūpaṃ baddhāgraṃ chinna-mūlaṃ pada-cyutam

4.210

aśubhaṃ rūkṣam āsaktaṃ tathā nāṅguli-kalpitam |
vigandham avasahyaṃ ca puṇḍram āhur anarthakam

4.211

ārabhya nāsikā-mūlaṃ lalāṭāntaṃ likhen mṛdā |
nāsikāyās trayo bhāgā nāsā-mūlaṃ pracakṣyate

4.212

samārabhya bhruvor madhyam antarālaṃ prakalpayet

4.213

tatraiva [6.253.26-7, 24]--
nirantarālaṃ yaḥ kuryād ūrdhva-puṇḍraṃ dvijādhamaḥ |
sa hi tatra sthitaṃ viṣṇuṃ śriyaṃ caiva vyapohati

4.214

acchidram ūrdhva-puṇḍraṃ tu ye kurvanti dvijādhamāḥ |
teṣāṃ lalāṭe satataṃ śunaḥ pādo na saṃśayaḥ

4.215

tasmāc chidrānvitaṃ puṇḍraṃ daṇḍākāraṃ suśobhanam |
viprāṇāṃ satataṃ kāryaṃ strīṇāṃ ca śubha-darśane

4.216

hari-mandira-lakṣaṇam
nāsādi-keśa-prayantam ūrdhva-puṇḍraṃ suśobhanam |
madhye chidra-samāyuktaṃ tad vidyād harimandiram

4.217

vāma-pārśve sthito brahmā dakṣiṇe ca sadā-śivaḥ |
madhye viṣṇuṃ vijānīyāt tasmān madhyaṃ na lepayet

4.218

vāyu-purāṇe sevāparādhe-
adhṛtvā cordhva-puṇḍraṃ ca hareḥ pūjāṃ karoti yaḥ |
tiryak-puṇḍra-dharo yas tu yajed devaṃ janārdanam

4.219

accidreṇordhva-puṇḍreṇa bhasmanā tiryag-aṅginā |
adhṛtvā śaṅkha-cakre ca cety ādinā doṣa uktaḥ

4.220

śrutiś ca, yajurvedasya hiraṇya-keśaurya-śakhāyām-
hareḥ padākrāntim ātmani dhārayati yaḥ |
sa parasya priyo bhavati sa puṇyavān |
madhye chidram ūrdhva-puṇḍraṃ
yo dhārayati sa muktibhāg bhavati

4.221

|iti|
tilaka-racanāṅguli-niyamaḥ
smṛtiḥ-
anāmikā kāmadoktā madhyam āyuskarī bhavet |
aṅguṣṭhaḥ puṣṭidaḥ proktas tarjanī mokṣa-dāyinī

4.222

athordhva-puṇḍra-mṛttikāḥ
padma-purāṇe [6.225.35-38] tatraiva-
parvatāgre nadī-tīre bilva-mūle jalāśaye |
sindhu-tīre ca valmīke hari-kṣetre viśeṣataḥ

4.223

viṣṇoḥ snānodakaṃ yatra pravāhayati nityaśaḥ |
puṇḍrāṇāṃ dhāraṇārthāya gṛhṇīyāt tatra mṛttikām

4.224

śrī-raṅge veṅkaṭādrau ca śrī-kūrme dvārake śubhe |
prayāge nārasiṃhādrau vārāhe tulasī-vane

4.225

gṛhītvā mṛttikāṃ bhaktyā viṣṇu-pāda-jalaiḥ saha |
dhṛtvā puṇḍrāṇi cāṅgeṣu viṣṇu-sāyujyam āpnuyāt

4.226

tatraiva-
yat tu divyaṃ hari-kṣetre tasyaiva mṛdam āharet

4.227

uktaṃ ca pādme śrī-nāradena-
brahmaghno vātha go-ghno vā haitukaḥ sarva-pāpa-kṛt |
gopī-candana-samparkāt pūto bhavati tat-kṣaṇāt

4.228

gopī-candana-khaṇḍaṃ tu yo dadātii hi vaiṣṇave |
kulam ekottaraṃ tena sambhavet tāritaṃ śatam

4.229

skanda-purāṇe-
śaṅkha-cakrāṅkita-tanuḥ śirasā mañjarī-dharaḥ |
gopī-candana-liptāṅgo dṛṣṭaś cet tad aghaṃ kṛtaḥ

4.230

gopī-mṛt-tulasī śaṅkhaḥ śālagrāmaḥ sacakrakaḥ |
gṛhe'pi yasya pañcaite tasya pāpa-bhayaṃ kutaḥ

4.231

kāśī-khaṇḍe ca śrī-yamena-
śrīkhaṇḍe kva sa āmodaḥ svarovarṇaḥ kva tādṛśaḥ |
tat pāvitryaṃ kva vai tīrthe śrī-gopī-candane yathā

4.232

atha gopīcandanordhva-puṇḍra-māhātmyam
uktaṃ ca garuḍa-purāṇe nāradena-
yo mṛttikāṃ dvāravatī-samudbhavāṃ
kare samādāya lalāṭa-paṭṭake |
karoti nityaṃ tv atha cordhva-puṇḍraṃ
kriyā-phalaṃ koṭi-guṇaṃ sadā bhavet

4.233

kriyā-vihīnaṃ yadi mantra-hīnaṃ
śraddhā-vihīnaṃ yadi kāla-varjitam |
kṛtvā lalāṭe yadi gopī-candanaṃ
prāpnoti tat karma-phalaṃ sadā kṣayam

4.234

gopī-candana-sambhavaṃ suruciraṃ puṇḍraṃ lalāṭe dvijo
nityaṃ dhārayate yadi dvija-pate rātrau divā sarvadā |
yat puṇyaṃ kuru-jāṅgale ravi-grahe mādhyāṃ prayāge tathā
tat prāpnoti khagendra viṣṇu-sadane santiṣṭhate devavat

4.235

yasmin gṛhe tiṣṭhati gopīcandanaṃ
bhaktyā lalāṭe manujo bibharti |
tasmin gṛhe tiṣṭhati sarvadā hariḥ
śraddhānvitaḥ kaṃsahā vihaṅgama

4.236

yo dhārayet kṛṣṇa-purī-samudbhavāṃ
sadā pavitrāṃ kali-kilbiṣāpahām |
nityaṃ lalāṭe hari-mantra-saṃyutāṃ
yamaṃ na paśyed yadi pāpa-saṃvṛtaḥ

4.237

yasyānta-kāle khaga gopī-candanaṃ
bāhvor lalāṭE hṛdi mastake ca |
prayāti lokaṃ kamalālayaṃ prabhor
go-bāla-ghātī yadi brahma-hā bhavet

4.238

grahā na pīḍanti na rakṣasāṃ gaṇāḥ
yakṣāḥ piśācoraga-bhūta-dānavāḥ |
lalāṭa-paṭṭe khaga gopī-candanaṃ
santiṣṭhate yasya hareḥ prasādataḥ

4.239

padma-purāṇe śrī-gotamena-
ambarīṣa mahāghasya kṣayārthe kuru vīkṣaṇam |
lalāṭe yaiḥ kṛtaṃ nityaṃ gopī-candana-puṇḍrakam

4.240

kāśī-khaṇḍe ca śrī-yamena-
dūtāḥ śṛṇuta yad-bhālaṃ gopī-candana-lāñchitam |
jvalad-indhanavat so 'pi tyājyo dūre prayatnataḥ

4.241

|iti|
atha tasyopari śrīmat-tulasī-mūla-mṛtsnayā |
tatraiva vaiṣṇavaiḥ kāryam ūrdhva-puṇḍraṃ manoharam

4.242

atha śrī-tulasī-mūla-mṛttikā-puṇḍra-māhātmyam
tan-mṛdaṃ gṛhya yaiḥ puṇḍraṃ lalāṭe dhāritaṃ naraiḥ |
pramāṇakaṃ kṛtaṃ tais tu mokṣāya gamanaṃ prati

4.243

tatraiva ca kārttika-māhātmye brahma-nārada-saṃvāde-
tulasī-mṛttikā-puṇḍraṃ lalāṭe yasya dṛśyate |
dehaṃ na spṛśati pāpaṃ kriyamāṇas tu nārada

4.244

garuḍa-purāṇe-
tulasī-mṛttikā-puṇḍraṃ yaḥ karoti dine dine |
tasyāvalokanāt pāpaṃ yāti varṣa-kṛtaṃ nṛṇām

4.245

|iti|
tasyopariṣṭhād bhagavan-nirmālyam anulepanam |
tathaiva dhāryam evaṃ hi trividhaṃ tilakaṃ smṛtam

4.246

tato nārāyaṇīṃ mudrāṃ dhārayet prītaye hareḥ |
matsya-kūrmādi-cihnāni cakrādīny āyudhāni ca

4.247

atha mudrā-dhāraṇa-nityatā
smṛtau-
aṅkitaḥ śaṅkha-cakrābhyām ubhayor bāhu-mūlayoḥ |
samarcayed dhariṃ nityaṃ nānyathā pūjanaṃ bhavet

4.248

āditya-purāṇe-
śaṅkha-cakrordhva-puṇḍrādi-rahitaṃ brāhmaṇādhamam |
gardabhaṃ tu samāropya rājā rāṣṭrāt pravāsayet

4.249

gāruḍe śrī-bhagavad-uktau-
sarva-karmādhikāraś ca śucīnām eva coditaḥ |
śucitvaṃ ca vijānīyān madīyāyudha-dhāraṇāt

4.250

pādme cottara-khaṇḍe-
śaṅkha-cakrādibhiś cihnair vipraḥ priyatamair hareḥ |
rahitaḥ sarva-dharmebhyaḥ pracyuto narakaṃ vrajet

4.251

śrutau ca yajuḥ-kaṭha-śākhāyām-
dhṛtordhva-puṇḍraḥ kuta-cakra-dhārī
viṣṇuṃ paraṃ dhyāyati yo mahātmā |
svareṇa mantreṇa sadā hṛdi sthitaṃ
parātparaṃ yan mahato mahāntam

4.252

atharvaṇi ca-
ebhir vayam urukramasya cihnair
aṅkitā loke subhagā bhavema |
tad viṣṇoḥ paramaṃ padaṃ
ye gacchanti lāṅchitāḥ

4.253

| ity ādi |
ataeva brahma-purāṇe--
kṛṣṇāyudhāṅkitaṃ dṛṣṭvā sammānaṃ na karoti yaḥ |
dvādaśābdārjitaṃ puṇyaṃ cāphalayopagacchati

4.254

atha mudrā-dhāraṇa-māhātmyam
skānde śrī-sanat-kumāra-mārkaṇḍeya-saṃvāde-
yo viṣṇu-bhakto viprendra śaṅkha-cakrādi-cihnitaḥ |
sa yāti viṣṇu-lokaṃ vai dāha-pralaya-varjitam

4.255

tatra vāntyatra ca-
nārāyaṇāyudhair nityaṃ cihnitaṃ yasya vigraham |
pāpa-koṭi-yuktasya tasya kiṃ kurute yamaḥ

4.256

śaṅkhoddhāre tu yat proktaṃ vasatāṃ varṣa-koṭibhiḥ |
tat phalaṃ likhite śaṅkhe pratyahaṃ dakṣiṇe bhuje

4.257

yat phalaṃ puṣkare nityaṃ puṇḍarīkākṣa-darśane |
śaṅkhopari kṛte padme tat phalaṃ samavāpnuyāt

4.258

vāme bhuje gadā yasya likhitā dṛśyate kalau |
gadādharo gayā-puṇyaṃ pratyahaṃ tasya yacchati

4.259

yac cānanda-pure proktaṃ cakra-svāmī-samīpataḥ |
gadādhollikhite cakre tat phalaṃ kṛṣṇa-darśane

4.260

śrī-bhagavad-uktau-
yaḥ punaḥ kali-kāle tu mat-purī-sambhavāṃ mṛdam |
matsya-kūrmādikāṃ cihnaṃ gṛhītvā kurute naraḥ

4.261

dehe tasya praviṣṭo 'haṃ jānantu tridaśottamāḥ |
tasya me nāntaraṃ kiṃcit kartavyaṃ śreya icchatā

4.262

mamāvatāra-cihnāni dṛśyante yasya vigrahe |
martyair martyo na vijñeyaḥ sa nūnaṃ māmakī tanūḥ

4.263

pāpaṃ sukṛta-rūpaṃ tu jāyate tasya dehinaḥ |
mamāyudhāni tasyāṅge likhitāni kalau yuge

4.264

ubhābhyām api cihnābhyāṃ yo 'ṅkito matsya-mudrayā |
kūrmayāpi svakaṃ tejo nikṣiptaṃ tasya vigrahe

4.265

śaṅkhaṃ ca padmaṃ ca gadāṃ rathāṅgaṃ
matsyaṃ ca kūrmaṃ racitaṃ sva-dehe |
karoti nityaṃ sukṛtasya vṛddhiṃ
pāpa-kṣayaṃ janma-śatārjitasya

4.266

tatraiva śrī-brahma-nārada-saṃvāde-
kṛṣṇa-śastrāṅka-kavacaṃ durbhedyaṃ deva-dānavaiḥ |
adṛśyaṃ sarva-bhūtānāṃ śatrūṇāṃ rakṣasām api

4.267

lakṣmīḥ sarasvatī durgā sāvitrī hari-vallabhā |
nityaṃ tasya vased dehe yasya śaṅkhāṅkitā tanuḥ

4.268

gaṅgā gayā kurukṣetraṃ prayāgaṃ puṣkarādi ca |
nityaṃ tasya sadā tiṣṭhed yasya padāṅkitaṃ vapuḥ

4.269

yasya kaumodakī-cihnaṃ bhuje vāme kali-priya |
pratyahaṃ tatra draṣṭavyo gaṅgā-sāgara-saṅgamaḥ

4.270

savye kare gadādhastad rathāṅgaṃ tiṣṭhate yadi |
kṛṣṇena sahitaṃ tatra trailokyaṃ sa-carācaram

4.271

trayo 'gnayas trayo devā viṣṇos trīṇi padāni ca |
nivasanti sadā yasya yasya dehe sudarśanam

4.272

kiṃ ca-
kṛṣṇāyudhāṅkitā mudrā yasya nārāyaṇī kare |
ūrdhva-lokādhikārī ca sa jñeyas tridaśāṃ patiḥ

4.273

kṛṣṇa-mudrā-prayuktas tu daivaṃ pitryaṃ karoti yaḥ |
nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ pratyahaṃ cākṣayaṃ bhavet

4.274

pīḍayanti na tatraiva grahā ṛkṣāṇi rāśayaḥ |
aṣṭākṣarāṅkitā mudrā yasya dhātumayī kare

4.275

vārāhe śrī-sanat-kumāroktau-
kṛṣṇāyudhāṅkitaṃ dehaṃ gopī-candana-mṛtsnayā |
prayāgādiṣu tīrtheṣu sa gatvā kiṃ kariṣyati

4.276

yadā yasya prapaśyeta dehaṃ śaṅkhādi-cihnitam |
tadā tasya jagat-svāmī tuṣṭo harati pātakam

4.277

bhavate yasya dehe tu aho-rātraṃ dine dine |
śaṅkha-cakra-gadā-padmaṃ likhitaṃ so 'cyutaḥ svayam

4.278

nārāyaṇāyudhair yuktaṃ kṛtvātmānaṃ kalau yuge |
kurute puṇya-karmāṇi meru-tulyāni tāni vai

4.279

śaṅkhādināṅkito bhaktyā śrāddhaṃ yaḥ kurute dvija |
vidhi-hīnaṃ tu sampūrṇaṃ pitṝṇāṃ tu gayā-samam

4.280

yathāgnir dahate kāṣṭhaṃ vāyunā prerito bhṛśam |
tathā dahyanti pāpāni dṛṣṭvā kṛṣṇāyudhāni vai

4.281

brāhmye śrī-brahma-nārada-saṃvāde-
viṣṇu-nāmāṅkitāṃ mudrām aṣṭākṣara-samanvitām |
śaṅkhādikāyudhādikair yuktāṃ svarṇa-rūpya-mayīm api

4.282

dhatte bhāgavato yas tu kalikāle viśeṣataḥ |
prahlādasya samo kṣeyo nānyathā kala-vallabha

4.283

kiṃ ca-
śaṅkhāṅkita-tanur vipro bhuṅkte yasya ca veśmani |
tad-annaṃ svayam aśnāti pitṛbhiḥ saha keśavaḥ

4.284

kṛṣṇāyudhāṅkito yas tu śmaśāne mriyate yadi |
prayāge yā gatiḥ proktā sā gatis tasya nārada

4.285

kṛṣṇāyudhaiḥ kalau nityaṃ maṇḍitaṃ yasya vigraham |
tatrāśrayaṃ prakurvanti vivadhā vāsavādayaḥ

4.286

yaḥ karoti hareḥ pūjāṃ kṛṣṇa-śastrāṅkito naraḥ |
aparādha-sahasrāṇi nityaṃ harati keśavaḥ

4.287

kṛtvā kāṣṭha-mayaṃ bimbaṃ kṛṣṇa-śastrais tu cihnitam |
yo hy aṅkayati cātmānaṃ tat-samo nāsti vaiṣṇavaḥ

4.288

pāṣaṇḍa-patita-vrātyair nāstikālāpa-pātakaiḥ |
na lipyate kali-kṛtaiḥ kṛṣṇa-śastrāṅkito naraḥ

4.289

kiṃ ca-
aṣṭākṣarāṅkitā mudrā yasya dhātumayī bhavet |
śaṅkha-padmādibhir yuktā pūjyate'sau surāsuraiḥ

4.290

dhṛtā nārāyaṇī mudrā prahlādena purā kṛte |
vibhīṣaṇena balinā dhruveṇa ca śukena ca

4.291

māndhātṛṇāmbarīṣeṇa mārkaṇḍa-pramukhair dvijaiḥ |
śaṅkhādi-cihnitaiḥ śastrair dehe kṛtvā kalipriya |
ārādhya keśavāt prāptaṃ samīhita-phalaṃ mahat

4.292

kiṃ ca-
gopī-candana-mṛtsnāyā likhitaṃ yasya vigrahe |
śaṅkha-padmādi-cakraṃ vā tasya dehe vased dhariḥ

4.293

tatraiva śrī-sanat-kumāroktau-
yasya nārāyaṇī mudrā dehaṃ śaṅkhādi-cihnitam |
dhātrī-phala-kṛtā mālā tulasī-kāṣṭha-sambhavā

4.294

dvādaśākṣara-mantrais tu niyuktāni kalevare |
āyudhāni ca viprasya mat-samaḥ sa ca vaiṣṇavaḥ

4.295

kiṃ ca-
yasya nārāyaṇī mudrā dehe śaṅkhādi cihnitā |
sarvāṅgaṃ cihnitaṃ yasya sastrair nārāyaṇodbhavaiḥ |
praveśo nāsti pāpasya kavacaṃ tasya vaiṣṇavam

4.296

anyatra ca-
ebhir bhāgavataiś cihnaiḥ kali-kāle dvijātayaḥ |
bhavanti martya-loke te śāpānugraha-kārakāḥ

4.297

atha mudrā-dhāraṇa-vidhiḥ
gautamīye-
cakraṃ ca dakṣiṇe bāhau śaṅkhaṃ vāme'pi dakṣiṇe |
gadāṃ vāme gadādhastāt punaś cakraṃ ca dhārayet

4.298

śaṅkhopari tathā padmaṃ punaḥ padmaṃ ca dakṣiṇe |
khaḍgaṃ vakṣasi cāpaṃ ca sa-śaraṃ śīrṣṇi dhārayet

4.299

iti pañcāyudhāny ādau dhārayed vaiṣṇavo janaḥ |
matsyaṃ ca dakṣiṇe haste kūrmaṃ vāma-kare tathā

4.300

tathā coktaṃ -
dakṣiṇe tu bhuje vipro vibhṛṣād vai sudarśanam |
matsyaṃ padmaṃ cāpare'tha śaṅkhaṃ padmaṃ gadās tathā

4.301

|iti|
sāmpradāyika-śiṣṭānām ācārāc ca yathāruci |
śaṅkha-cakrādi-cihnāni sarveṣv aṅgeṣu dhārayet

4.302

bhaktyā nijeṣṭa-devasya dhārayel lakṣaṇāny api

4.303

cakra-śaṅkhau ca dhāryate saṃmiśrāv eva kaiścana

4.304

śrī-gopī-candanenaivaṃ cakrādīni budho 'nvaham |
dhārayec chayanādau tu taptāni kila tāni hi

4.305

atha cakrādīnāṃ lakṣaṇāni
dvādaśāraṃ tu ṣaṭ-koṇaṃ valayatraya-saṃyutam |
cakraṃ syād dakṣiṇāvartaṃ śaṅkhaṃ ca śrī-hareḥ smṛtaḥ

4.306

gadā-padmādikaṃ loka-siddham eva mataṃ budhaiḥ |
mudrā vā bhagavan-nāmāṅkitā vāṣṭākṣarādibhiḥ

4.307

atha mālādi-dhāraṇam
tataḥ kṛṣṇārpitā mālā dhārayet tulasī-dalaiḥ |
padmākṣais tulasī-kāṣṭhaiḥ phalair dhātryāś ca nirmitāḥ

4.308

dhārayet tulasī-kāṣṭha-bhūṣaṇāni ca vaiṣṇavaḥ |
mastake karṇayor bāhvoḥ karayoś ca yathā-ruci

4.309

atha mālā-dhāraṇa-vidhiḥ
skānde-
sannivedyaiva haraye tulasī-kāṣṭha-sambhavām |
mālāṃ paścāt svayaṃ dhatte sa vai bhāgavatottamaḥ

4.310

haraye nārpayed yas tu tulasī-kāṣṭha-sambhavām |
mālāṃ dhatte svayaṃ mūḍhaḥ sa yāti narakaṃ dhruvam

4.311

kṣālitāṃ pañca-gavyena mūla-mantreṇa mantritām |
gāyatryā cāṣta kṛtvā vai mantritāṃ dhūpayec ca tām |
vidhivat parayā bhaktyā sadyo-jātena pūjayet

4.312

tulasī-kāṣṭha-sambhūte māle kṛṣṇa-jana-priye |
bibharmi tvām ahaṃ kaṇṭhe kuru māṃ kṛṣṇa-vallabham

4.313

yathā tvaṃ vallabhā viṣṇor nityaṃ viṣṇu-jana-priyā |
tathā māṃ kuru deveśi nityaṃ viṣṇu-jana-priyam

4.314

dāne lā-dhātur uddiṣṭo lāsi māṃ hari-vallabhe |
bhaktebhyaś ca samastebhyas tena mālā nigadyase

4.315

evaṃ samprārthya vidhivan mālāṃ kṛṣṇa-gale'rpitām |
dhārayed vaiṣṇavo yo vai sa gacched vaiṣṇavaṃ padam

4.316

tatraiva kārttika-prasaṅge-
dhātrī-phala-kṛtāṃ mālāṃ kaṇṭhasthāṃ yo vahen na hi |
vaiṣṇavo na sa vijñeyo viṣṇu-pūjā-rato yadi

4.317

gāruḍe-
dhārayanti na ye mālāṃ haitukāḥ pāpa-buddhayaḥ |
narakān na nivartante dagdhāḥ kopāgninā hareḥ

4.318

ata eva skānde-
na jahyāt tulasī-mālāṃ dhātrī-mālāṃ viśeṣataḥ |
mahā-pātaka-saṃhantrīṃ dharma-kāmārtha-dāyinīm

4.319

atha mālā-dhāraṇa-māhātmyam
agastya-saṃhitāyām-
nirmālya-tulasī-mālā-yukto yaś cārcayed dharim |
yad yat karoti tat sarvam ananta-phaladaṃ bhavet

4.320

nāradīye-
ye kaṇṭha-lagna-tulasī-nalinākṣa-mālā
ye vā lalāṭa-phalke lasad ūrdhva-puṇḍrāḥ |
ye bāhu-mūla-paricihnita-śaṅkha-cakrās
te vaiṣṇavā bhuvanam āśu pavitrayanti

4.321

kiṃ ca-
bhuja-yugam api cihnair aṅkitaṃ yasya viṣṇoḥ
parama-puruṣa-nāmnāṃ kīrtanaṃ yasya vāci |
ṛjutaram api puṇḍraṃ mastake yasya kaṇṭhe
sarasija-maṇi-mālā yasya tasyāsmi dāsaḥ

4.322

viṣṇu-dharmottare śrī-bhagavad-uktau-
tulasī-kāṣṭha-mālāṃ ca kaṇṭha-sthāṃ vahate tu yaḥ |
apy aśauco 'py anācāro mām evaiti na saṃśayaḥ

4.323

skānde-
dhātrī-phala-kṛtā mālā tulasī-kāṣṭha-sambhavā |
dṛśyate yasya dehe tu sa vai bhāgavatottamaḥ

4.324

tulasī-dalajāṃ mālāṃ kaṇṭhasthāṃ vahate tu yaḥ |
viṣṇūttīrṇā viśeṣeṇa sa namasyo divaukasām

4.325

tulasī-dalajā mālā dhātrī-phala-kṛtāpi ca |
dadāti pāpināṃ muktiṃ kiṃ punar viṣṇu-sevinām

4.326

tatraiva kārttika-prasaṅge-
yaḥ punas tulasī-mālāṃ kṛtvā kaṇṭhe janārdanam |
pūjayet puṇyam āpnoti pratipuṣpaṃ gavāyutam

4.327

yāval luṭhati kaṇṭha-sthā dhātrī-mālā narasya hi |
tāvat tasya śarīre tu prītyā luṭhati keśavaḥ

4.328

spṛśec ca yāni lomāni dhātrī-mālā kalau nṛṇām |
tāvad varṣa-sahasrāṇi vasate keśavālaye

4.329

yāvad dināni vahate dhātrī-mālāṃ kalau naraḥ |
tāvad-yuga-sahasrāṇi vaikuṇṭhe vasatir bhavet

4.330

mālā-yugmaṃ vahed yas tu dhātrī-tulasi-saṃbhavam |
vahate kaṇṭha-deśe tu kalpa-koṭi-ṃ divaṃ vaset

4.331

gāruḍe ca mārkaṇḍeyoktau-
tulasī-dalajāṃ mālāṃ kṛṣṇottīrṇā vahet tu yaḥ |
patre patre'śvamedhānāṃ daśānāṃ labhate phalam

4.332

tulasī-kāṣṭha-sambhūtāṃ yo mālāṃ vahate naraḥ |
phalaṃ yacchati daitāriḥ pratyahaṃ dvārakodbhavam

4.333

nivedya viṣṇave mālāṃ tulasī-kāṣṭha-sambhavam |
vahate yo naro bhaktyā tasya vai nāsti pātakam

4.334

sadā prītamanās tasya kṛṣṇa devakī-nandanaḥ |
tulasī-kāṣṭha-sambhūtāṃ yo mālāṃ vahate naraḥ |
prāyaścittaṃ na tasyāsti nāśaucaṃ tasya vigrahe

4.335

tulasī-kāṣṭha-sambhūtāṃ śiraso yasya bhūṣaṇam |
bāhvoḥ kare ca martyasya dehe tasya sadā hariḥ

4.336

tulasī-kāṣṭha-mālābhir bhūṣitaḥ puṇyam ācaret |
pitṝṇāṃ devatānāṃ ca kṛtaṃ koṭi-guṇaṃ kalau

4.337

tulasī-kāṣṭha-mālāṃ tu preta-rājasya dūtakāḥ |
dṛṣṭvā naśyanti dūreṇa vātoddhūtaṃ yathā dalam

4.338

tulasī-kāṣṭha-mālābhir bhūṣito bhramate yadi |
duḥsvapnaṃ durnimittaṃ ca na bhayaṃ śastrajaṃ kvacit

4.339

atha gṛhe sandhyopāsana-vidhiḥ
sandhyopāsty-ādikaṃ karma tataḥ kuryāt yathā-vidhi |
kṛṣṇa-pādodakenaiva tatra devādi-tarpaṇam

4.340

śirasā viṣṇu-nirmālyaṃ pādodenāpi tarpaṇam |
pitṝṇāṃ devatānāṃ ca vaiṣṇavais tu samaṃ matam

4.341

sandhyopāstau ca vaśiṣṭha-vacanam-
gṛhe tv eka-guṇā sandhyā goṣṭhe daśa-guṇā smṛtā |
śata-sāhasrikā nadyām anantā viṣṇu-sannidhau

4.342

atha śrī-guru-pūjā
pūjayiṣyaṃs tataḥ kṛṣṇam ādau sannihitaṃ gurum |
praṇamya pūjayed bhaktyā dattvā kiṃcid upāayanam

4.343

smṛti-mahārṇave-
rikta-pāṇir na paśyeta rājānaṃ bhiṣajaṃ gurum |
nopāyana-karaḥ putraṃ śiṣyaṃ bhṛtyaṃ nirīkṣayet

4.344

kiṃ ca, śrī-bhagavad-uktau-
prathamaṃ tu guruṃ pūjya tataś caiva mamārcanam |
kurvan siddhim avāpnoti hy anyathā niṣphalaṃ bhavet

4.345

śrī-nāradena ca-
gurau sannihite yas tu pūjayed anyam agrataḥ |
sa durgatim avāpnoti pūjanaṃ tasya niṣphalam

4.346

śrutiṣu [śvet.u. 6.23]
yasya deve parā bhaktiḥ yathā deve tathā gurau |
tasyaite kathitā hy arthāḥ prakāśante mahātmanaḥ

4.347

ekādaśa-skandhe [11.17.27] śrī-bhagavad-uktau-
ācāryaṃ māṃ vijānīyān nāvamanyeta karhicit |
na martya-buddhyāsūyeta sarva-deva-mayo guruḥ

4.348

daśama-skandhe [BhP 10.80.34] ca --
nāham ijyā-prajātibhyāṃ tapasopaśamena ca |
tuṣyeyaṃ sarva-bhūtātmā guru-śuśrūṣayā yathā

4.349

saptama-skandhe [BhP 7.15.26]-
yasya sākṣād bhagavati jñāna-dīpa-prade gurau |
martyāsad-dhīḥ śrutaṃ tasya sarvaṃ kuñjara-śaucavat

4.350

anyatrāpi-
sādhakasya gurau bhaktiṃ mandīkurvanti devatāḥ |
yan no 'tītya vrajed viṣṇuṃ śiṣyo bhaktyā gurau dhruvan

4.351

manu-smṛtau [2.153]-
ajño bhavati vai bālaḥ pitā bhavati mantradaḥ |
ajñaṃ hi bālam ity āhuḥ pitety eva tu mantradam

4.352

kiṃ ca-
gurur brahmā gurur viṣṇur gurur devo maheśvaraḥ |
gurur eva paraṃ brahma tasmāt sampūjayet sadā

4.353

vāmana-kalpe-
yo mantraḥ sa guruḥ sākṣāt yo guruḥ sa hariḥ smṛtaḥ |
gurur yasya bhavet tuṣṭas tasya tuṣṭo hariḥ svayam |
guroḥ samāsane naiva na caivoccāsane vaset

4.354

viṣṇu-rahasye-
tasmāt sarva-prayatnena yathā-vidhi tathā gurum |
abhedenārcayet yas tu sa mukti-phalam āpnuyāt

4.355

viṣṇu-dharme śrī-bhāgavate ca hariścandrasya-
guru-suśrūṣaṇaṃ nāma sarva-dharmottamottamam |
tasmād dharmāt paro dharmaḥ pavitraṃ naiva vidyate

4.356

kāma-krodhādikaṃ yad yad ātmano 'niṣṭa-kāraṇam |
etat sarvaṃ gurau bhaktyā puruṣo hy añjasā jayet

4.357

pādme-
pitur ādhikya-bhāvena ye'rcayanti guruṃ sadā |
bhavanty atithayo loke brahmaṇas te viśāṃ vara

4.358

tatraiva devahūti-stutau-
bhaktir yathā harau me'sti tadvan niṣṭhā gurau yadi |
mamāsti tena satyena svaṃ darśayatu me hariḥ

4.359

aditya-purāṇe-
avidyo vā sa-vidyo vā gurur eva janārdanaḥ |
mārgastho vāpy amārga-stho gurur eva sadā gatiḥ

4.360

anyatra ca-
harau ruṣṭe gurus trātā gurau ruṣṭe na kaścana |
tasmāt sarva-prayatnena gurum eva prasādayet

4.361

brahma-vaivarte-
api ghnantaḥ śapanto vā viruddhā api ye krudhāḥ |
guravaḥ pūjanīyās te gṛhaṃ natvā nayeta tān

4.362

tat ślāghyaṃ janma dhanyaṃ tat dinaṃ puṇyātha naḍikā |
yasyāṃ guruṃ praṇamate samupāsya tu bhaktitaḥ

4.363

upadeṣṭāram āmnāya-gataṃ pariharanti ye |
tān mṛtān api kravyādāḥ kṛtaghnān nopabhuñjate

4.364

bodhaḥ kaluṣitas tena daurātmyaṃ prakaṭīkṛtam |
gurur yena parityaktas tena tyaktaḥ purā hariḥ

4.365

anyatra ca -
pratipadya guruṃ yas tu mohād vipratipadyate |
sa kalpa-koṭiṃ narake pacyate puruṣādhamaḥ

4.366

pañcarātre --
avaiṣṇavopadiṣṭena mantreṇa nirayaṃ vrajet |
punaś ca vidhinā samyag grāhayed vaiṣṇavād guroḥ

4.367

agastya-saṃhitāyāṃ --
ye gurv-ājñāṃ na kurvanti pāpiṣṭhāḥ puruṣādhamāḥ |
na teṣāṃ naraka-kleśa-nistāro muni-sattama

4.368

yaiḥ śiṣyaiḥ śaśvad ārādhyā guravo hy avamānitāḥ |
putra-mitra-kalatrādi-sampadbhyaḥ pracyutā hi te

4.369

adhikṣipya guruṃ mohāt paruṣaṃ pravadanti ye |
śūkaratvaṃ bhavaty eva teṣāṃ janma-śateṣv api

4.370

ye guru-drohiṇo mūḍhāḥ satataṃ pāpa-kāriṇaḥ |
teṣāṃ ca yāvat sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ syān na saṃśayaḥ

4.371

ataḥ prāg gurum abhyarcya kṛṣṇa-bhāvena buddhimān |
try-avarān asamān kuryāt praṇāmān daṇḍa-pātavat

4.372

ata eva kaurme śrī-vyāsa-gītāyām-
vyatyasta pāṇinā kāryam upasaṅgrahaṇaṃ guroḥ |
savyena savyaḥ spraṣṭavyo dakṣiṇena tu dakṣiṇaḥ

4.373

|iti|
atha śrī-guru-pādānāṃ prāpyānujñāṃ ca sādhakaḥ |
prāk saṃskṛtaṃ harer gehaṃ pravekṣyan pāduke tyajet

4.374

tathā cāpastamba-
agny-āgāre gavāṃ goṣṭhe deva-brāhmaṇa-sannidhau |
jape bhojana-kāle ca pāduke parivarjayet

4.375

|iti|
tataḥ śrī-bhagavat-pūjā-mandirasyāṅganaṃ gataḥ |
prakṣālya hastau pādau ca dvi-rācamanam ācaret

4.376

tathā ca mārkaṇḍeye-
devārcanādi-kāryāṇi tathā gurv-abhivādanam |
kurvīta samyag ācamya tadvad eva bhuji-kriyām

Original text: Haribhaktivilāsa 1-11 · Edition: Haridasa Sastri · Data entry Gaudiya Grantha Mandira · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc