Haribhaktivilāsa 1-11 · Chapter 4
iti śrī-gopāla-bhaṭṭa-vilikhite śrī-bhagavad-bhakti-vilāse
śaucīyo nāma tṛtīyo vilāsaḥ |
4. Vaisnavalamkara-Vilasa
caturtho vilāsaḥ
śrī-vaiṣṇavālaṅkāraḥ
snātvā śrī-kṛṣṇa-caitanya-nāma-tīrthottame sakṛt |
nityāśuciḥ śucīndraḥ san sva-dharmaṃ vaktum arhati
atha sva-gṛham āgacched ādau natveṣṭa-devatām |
gurūn jyeṣṭhāṃś ca puṣpaidhaḥ-kuśāmbhodhāraketarān
tathā ca śrī-nṛsiṃha-purāṇe-
jale devaṃ namaskṛtya tato gacched gṛhaṃ pumān |
pauruṣeṇa tu sūktena tato viṣṇuṃ samarcayet
atha śrī-bhagavan-mandira-saṃskāraḥ
mandiraṃ mārjayed viṣṇor vidhāyācamanādikam |
kṛṣṇaṃ paśyan kīrtayaṃś ca dāsyenātmānam arpayet
śuddhaṃ gomayam ādāya tato mṛtsnāṃ jalaṃ tathā |
bhaktyā tat parito limped abhukṣec ca tad-aṅganam
tathā ca navama-skandhe [BhP 9.4.28] śrīmad-ambarīṣopākhyāne --
sa vai manaḥ kṛṣṇa-padāravindayor
vacāṃsi vaikuṇṭha-guṇānuvarṇane
karau harer mandira-mārjanādiṣu
śrutiṃ cakārācyuta-sat-kathodaye
ekādaśa-skandhe [BhP 11.11.39] śrī-bhagavad-uddhava-saṃvāde bhagavad-dharma-kathane -
sammārjanopalepābhyāṃ seka-maṇḍala-vartanaiḥ |
gṛha-śuśrūṣaṇaṃ mahyaṃ dāsavad yad amāyayā
atha tatra saṃmārjana-māhātmyam
śrī-nṛsiṃha-purāṇe -
narasiṃha-gṛhe nityaṃ yaṃ sammārjanam ācaret |
samasta-pāpa-nirmukto viṣṇu-loke sa modate
śrī-viṣṇu-dharmottare-
saṃmārjanaṃ tu yaḥ kuryāt puruṣaḥ keśavālaye |
rajas-tamobhyāṃ nirmuktaḥ sa bhaven nātra saṃśayaḥ
pāṃśūnāṃ yāvatāṃ rājan kuryāt saṃmārjanaṃ naraḥ
tāvanty abdāni sa sukhī nākam āsādya modate
śrī-vārāhe-
yāvatkāni prahārāṇi bhūmi-saṃmārjane daduḥ |
tāvad-varṣa-sahasrāṇi śāka-dvīpe mahīyate
jāyate mama bhaktaś ca sarva-dharma-samanvitaḥ |
śucir bhāgavataḥ śuddho hy aparādha-vivarjitaḥ
tato bhuktvā sarva-bhogān tīrtvā saṃsāra-sāgaram |
śāka-dvīpāt paribhraṣṭaḥ svarga-lokaṃ sa gacchati
nandanaṃ vanam āśritya modate cāpsaraiḥ saha |
nandanāc ca paribhraṣṭo mama karma-vyavasthitaḥ |
sarva-saṅgāt parityajya mama lokaṃ tu gacchati
athopalepana-māhātmyam
tatraiva-
go-mayaṃ gṛhya vai bhūmiṃ mama veśmopalepayet |
yāvatas tu padāṃs tatra samantād upalepayet |
tāvad-varṣa-sahasrāṇi mad-bhakto jāyate tathā
samīpe yadi vā dūre yaś cālayati gomayam |
yāvat tasya padāgrāṇi tāvat svarge mahīyate
śālmalau tat-paribhraṣṭo rājā bhavati dhārmikaḥ |
mad-bhaktaś caiva jāyate sarva-śāstra-viśāradaḥ
yaś cālepayate bhūmiṃ go-mayena dṛḍha-vrataḥ |
tasya dṛṣṭvānulepaṃ tu mama tuṣṭiḥ prajāyate
goś ca yasyāḥ purīṣeṇa kriyate bhūmi-lepanam |
ekenaiva tu lepena go-yonyā vipramucyate
sthānopalepane bhūme salilaṃ yo dadāti me |
tasya puṇyaṃ mahā-bhāge śṛṇu tattvena niṣkalam
yāvanti jala-bindūni lipyamānasya sundari |
tāvad-varṣa-sahasrāṇi svarga-loke mahīyate
yāvanto bindavaḥ kecit pānīyasya vasundhare |
tāvad varṣa-sahasrāṇi krauñca-dvīpe mahīyate
krauñca-dvīpāt paribhraṣṭaḥ sarva-dharma-parāyaṇaḥ |
sarva-saṅgān parityajya mama lokaṃ ca gacchati
śrī-viṣṇu-dharmottare-
kṛtvopalepanaṃ viṣṇor naras tv āyatane sadā |
go-mayena śubhān lokān ayatnād eva gacchati
hasta-pramāṇaṃ bhū-bhāgam upalipya narādhipa |
deva-rāmā-śataṃ nāke labhate satataṃ naraḥ
nārasiṃhe-
go-mayena mṛdā toyair yaḥ kuryād upalepanam |
cāndrāyaṇa-phalaṃ prāpya viṣṇu-loke mahīyate
tatraiva śrī-dharma-rājasya dūtānuśāsane-
saṃmārjanaṃ yaḥ kurute gomayenopalepanam |
karoti bhavane viṣṇos tyājyaṃ teṣāṃ kula-trayam
athābhukṣaṇa-māhātmyam
śrī-viṣṇu-dharmottare-
abhyukṣaṇaṃ tu yaḥ kuryāt pānīyena surālaye |
sa śānta-tāpo bhavati nātra kāryā vicāraṇā
abhyukṣaṇaṃ tu yaḥ kuryād deva-devājire naraḥ |
sarva-pāpa-vinirmukto vāruṇaṃ lokam aśnute
sarvato-bhadra-padmādīn abhijñaḥ svastikāni ca |
viracayya vicitrāṇi maṇḍayed dhari-mandiram
tathā ca nārasiṃhe-
saṃmārjanopalepābhyāṃ raṅga-padmādi-śobhanam |
kuryāt sthānaṃ mahā-viṣṇoḥ sojjvalāṅgaṃ mudānvitaḥ
atha maṇḍala-māhātmyam
skanda-purāṇe kārttika-prasaṅge-
agamya-gamane pāpam abhakṣyasya ca bhakṣaṇe |
sarvaṃ tan-nāśam āpnoti maṇḍayitvā harer gṛham
aṇu-mātraṃ tu yaḥ kuryān maṇḍalaṃ keśavāgrataḥ |
mṛdā dhātu-vikāraiś ca divi kalpa-śataṃ vaset
śālagrāma-śilāgre tu yaḥ kuryāt svastikaṃ śubham |
kārttike tu viśeṣeṇa punāty āsaptamaṃ kulam
maṇḍalaṃ kurute nityaṃ yā nārī keśavāgrataḥ |
sapta-janmāni vaidhavyaṃ na prāpnoti kadācana
gṛhītvā go-mayaṃ yā tu maṇḍalaṃ keśavāgrataḥ |
bhartur viyogaṃ nāpnoti santateś ca dhanasya ca
prāṅgaṇaṃ varṇakopetaṃ svastikaiś ca samanvitam |
devasya kurute yas tu krīḍate bhuvana-traye
nāradīye-
mṛdā dhātu-vikārair vā varṇakair gomayena vā |
viṣṇu-loke'tha tatra rathaiḥ sa-spṛhaṃ vīkṣyate sukhī
hari-bhakti-sudhodaye-
upalipyālayaṃ viṣṇoś citrayitvātha varṇakaiḥ |
viṣṇu-loke'tha tatrasthaiḥ sa-spṛhaṃ vīkṣyate sukhī
atha svastika-lakṣaṇam
āgame-
vidig-gata-catuṣkāṇi bhittvā ṣoḍaśadhā sudhīḥ |
mārjayet svastikākāraṃ śveta-pītāruṇāsitaiḥ
tatra ca pañcarātra-vacanam-
rajāṃsi pañca-varṇāni maṇḍalārthaṃ hi kārayet |
śāli-taṇḍula-cūrṇena śuklaṃ vā yava-sambhavam
rakta-kuṅkuma-sindūra-gairikādi-samudbhavam |
hari-tālodbhavaṃ pītaṃ rajanī-sambhavaṃ kvacit |
kṛṣṇaṃ dagdhair harid-yavair harit-pītair vimiśritam
atha tatra dhvaja-patākādy-āropaṇam
tato dhvaja-patākādi vinyasya hari-mandire |
vicitraṃ bhūṣayet tac ca bhagavad-bhaktimān naraḥ
atha dhvarāropaṇa-māhātmyam
dhvajam āropayed yas tu prāsādopari bhaktitaḥ |
tasya brahma-pade vāsaḥ krīḍate brahmaṇā saha
bṛhan-nāradīye [1.19.2] -
yaḥ kuryād viṣṇu-bhavane dhvajāropaṇam uttamam |
saṃpūjyate viriñcy-ādyaiḥ kim anyair bahu-bhāṣitaiḥ
tatraivāgre ca [ṇārP 1.19.42-3, 45]-
paṭo dhvajasya viprendra yāvac calati vāyunā |
tāvanti pāpa-jālāni naśyanty eva na saṃśayaḥ
mahā-pātaka-yukto vā yukto vā sarva-pātakaiḥ |
dhvajaṃ viṣṇu-gṛhe kṛtvā mucyate sarva-pātakaiḥ
āropitaṃ dhvajaṃ dṛṣṭvā ye'bhinandanti dhārmikāḥ |
te'pi sarve pramucyante mahā-pātaka-koṭibhiḥ
|iti|
evaṃ bṛhan-nāradīye khyātaṃ yac cānyad adbhutam |
dhvajāropaṇa-māhātmyaṃ tad draṣṭavyam ihākhilam
atha patādāropaṇa-māhātmyam
dvārakā-māhātmye-
kṛṣṇālayaṃ yaḥ kurute patākābhiś ca śobhitam |
sadaiva tasya loke tu vāsas tasya na cānyataḥ
viṣṇudharmottare-
patākāṃ ca śubhāṃ dattvā tathā keśava-veśmani |
vāyu-lokam avāpnoti bahūn abda-gaṇān dvijaḥ
dodhūyate yathā sā tu vāyunā keśavālaye |
tathā tasyāpi sakalaṃ dehāt pāpaṃ vidhūyate
atha vandana-mālā-kadalī-stambhāropaṇa-māhātmyam
dvārakā-māhātmye tatraiva-
bhūpa vandana-mālāṃ tu kurute kṛṣṇa-veśmani |
devakanyāvṛtair lakṣaiḥ sevyate sura-nāyakaiḥ
yaḥ kuryāt kṛṣṇa-bhavanaṃ kadalī-stambha-śobhitam |
nandate cāpsaro-yuktaḥ svāgataṃ tasya deva-rāṭ
atha pīṭha-pātra-vastrādi-saṃskāraḥ
tatra tāmrādi-pātraṃ yat prabhor vastrādikaṃ ca yat |
pīṭhādikaṃ ca tat sarvaṃ yathoktaṃ ca viśodhayet
tatra pīṭhasya saṃskāraḥ
nārasiṃhe-
pāda-pīṭhaṃ ca kṛṣṇasya bilva-patreṇa dharṣayet |
uṣṇāmbunā ca prakṣālya sarva-pāpaiḥ pramucyate
atha taijasādi-pātrāṇāṃ saṃskāraḥ
mārkaṇḍeya-purāṇe-
uḍumbarāṇām amlena kṣāreṇa trapu-sīsayoḥ |
bhasmāmbubhiś ca kāmsyānāṃ śuddhiḥ plāvo dravasya ca
vāyu-purāṇe ca-
maṇi-vajra-pravālānāṃ muktā-śaṅkhopalasya ca |
siddhārthakānāṃ kalkena tila-kalkena vā punaḥ
brāhme-
suvarṇa-rūpya-śaṅkhāśma-śukti-ratna-mayāni ca |
kāṃsyāyas-tāmra-raityāni trapu-sīsa-mayāni ca
nirlepāni tu śudhyanti kevalenodakena tu |
śūdrocchiṣṭhāni śodhyāni tridhā kṣārāmla-vāribhiḥ
|iti|
atiduṣṭaṃ tu pātrādi viśodhyātithya-karmaṇe |
yuñjyāt tat-parivartāya prabhu-karmāntarāya vā
etasya parivartena prabhave'nyat samarpayet |
ity ayaṃ sarvato loke sadācāro virājate
manuḥ [5.114]-
tāmrāyaḥ-kāṃsya-raityānāṃ trapuṇaḥ sīsakasya ca |
śaucaṃ yathārhaṃ kartavyaṃ kṣārāmlodaka-vāribhiḥ
śaṅkhaḥ-
amlodakena tāmrasya sīsasya trapuṇas tathā |
kṣāreṇa śuddhiṃ kāṃsyasya lauhasya ca vinirdiśet
kiṃ ca-
sūtikocchiṣṭha-bhāṇḍasya surādy-upahatasya ca |
triḥ-sapta-mārjanāc chuddhir na tu kāṃsyasya tāpanam
anyatra ca-
tāmram amlena śudhyena na cedāmiṣa-lepanam |
āmiṣeṇa tu yal liptaṃ punar dāhena śudhyanti
brāhme-
sūtikā-śava-viṇ-mūtra-rajaḥsvala-hatāni ca |
prakṣeptavyāni tāny agnau yac ca yāvat sahed api
ata eva devalaḥ-
lohānāṃ dahanāc chuddhir bhasmanā gomayena vā |
dahanāt khananād vāpi śailānām ambhasāpi vā
kāṣṭhānāṃ takṣaṇāc chuddhir mṛd-gomaya-jalair api |
mṛṇ-mayānāṃ tu pātrāṇāṃ dahanāc chuddhir iṣyate
manuḥ [5.123]-
madyair mūtraiḥ purīṣair vā ṣṭhīvanaih pūyaśoṇitaiḥ |
saṃspṛṣṭaṃ naiva śuddhyeta punaḥpākena mṛn-mayam
vṛddha-śātātapaḥ-
saṃhatānāṃ tu pātrāṇāṃ yad ekam upahanyate |
tasyaivaṃ śodhanaṃ proktaṃ sāmānya-dravya-śuddhi-kṛt
atha vastrādīnāṃ saṃskāraḥ
tatra śaṅkhaḥ-
tāntavaṃ malinaṃ pūrvam adbhiḥ kṣāraiś ca śodhayet |
aṃśubhiḥ śoṣayitvā vā vāyunā vā samāharet
ūrṇā-paṭṭāṃśuka-kṣauma-dukūlāvika-carmaṇām |
alpāśauce bhavec chuddhiḥ śoṣaṇa-prokṣaṇādibhiḥ
tāny evāmedhya-liptāni nenijyād gaura-sarṣapaiḥ |
dhānya-kalkaiḥ parṇa-kalkaiḥ rasaiś ca phala-balkalaiḥ
tulikādy-upadhānāni puṣpa-ratnāmbarāṇi ca |
śodhayitvātape kiṃcit karair unmārjayen muhuḥ
paścāc ca vāriṇā prokṣya śucīty evam udāharet |
tāny apy atimalāktāni yathāvat pariśodhayet
śātātapaḥ-
kusumbha-kuṅkumāraktās tathā lākṣā-rasena ca |
prakṣālanena śudhyanti caṇḍāla-sparśane tathā
yamaḥ-
kṛṣṇājinānāṃ vātaiś ca bālānāṃ mṛdbhir ambhasā |
gomūtreṇāsthi-dantānāṃ kṣaumāṇāṃ gaura-sarṣapaiḥ
śaṅkhaḥ-
siddhārthakānāṃ kalkena danta-śṛṅga-mayasya ca |
go-bālaiḥ phala-pātrāṇām asthnāṃ syāc chṛṅgavat tathā
kiṃ ca-
niryāsānāṃ guḍānāṃ ca lavaṇānāṃ tathaiva ca |
kusumbha-kusumānāṃ ca ūrṇākārpāsayos tathā |
prokṣaṇāt kathitā śuddhir ity āha bhagavān yamaḥ
manuḥ [5.118-9, 122]
adbhis tu prokṣaṇaṃ śaucaṃ bahūnāṃ dhānya-vāsasām |
prakṣālanena tv alpānām adbhiḥ śaucaṃ vidhīyate
cailavat-carmaṇāṃ śuddhir vaidalānāṃ tathā-eva ca |
śāka-mūla-phalānāṃ ca dhānyavat-śuddhir iṣyate
prokṣaṇāt tṛṇa-kāṣṭhaṃ ca palālaṃ caiva śudhyati |
mārjana-upāñjanair veśma punaḥpākena mṛt-mayam
kiṃ ca [manu 5.126]-
yāvan nāpaity amedhyāktād gandho lepaś ca tat-kṛtaḥ |
tāvan mṛd-vāri cādeyaṃ sarvāsu dravyaśuddhiṣu
bṛhaspatiḥ-
vastra-vaidala-carmādeḥ śuddhiḥ prakṣālanaṃ smṛtam |
atiduṣṭasya tan-mātraṃ tyajec chittvā tu śuddhaye
viṣṇuḥ-
mṛt-parṇa-tṛṇa-kāṣṭhānāṃ śvāsthi-cāṇḍāla-vāyasaiḥ |
sparśane vihitaṃ śaucaṃ soma-sūryāṃśu-mārutaiḥ
baudhāyanaḥ-
āsanaṃ śayanaṃ yānaṃ nāvaḥ panthās tṛṇāni ca |
mārutārkeṇa śudhyanti pakveṣṭa-racitāni ca
atha dhānyādīnāṃ saṃskāraḥ
tatra baudhāyanaḥ-
vrīhayaḥ prokṣaṇād adbhiḥ śāka-mūla-phalāni ca |
tan-mātrasyāpahārād vā nistuṣīkaraṇena ca
śaṅkhaḥ-
śrapaṇaṃ ghṛta-tailānāṃ plāvanaṃ go-rasasya ca |
bhāṇḍāni plāvayed adbhiḥ śāka-mūla-phalāni ca
brāhme-
drava-dravyāṇi bhūrīṇi pariplāvyāni cāmbhasā
śasyāni vrīhayaś caiva śāka-mūla-phalāni ca |
tyaktvā tu dūṣitaṃ bhāgaṃ plāvyāny atha jalena tu
bṛhaspatiḥ-
tāpanaṃ ghṛta-tailānāṃ plāvanaṃ gorasasya ca |
tan-mātram uddhṛtaṃ śudhyet kaṭhinaṃ tu payodadhi
avilīnaṃ tathā sarpir vilīnaṃ śrapaṇena tu |
ādhāra-doṣe tu nayet pātrāt pātrāntaraṃ dravam
ghṛtaṃ ca pāyasaṃ kṣīraṃ tathaikṣava-raso guḍaḥ |
śūdra-bhāṇḍa-sthitaṃ takraṃ tathā madhu na duṣyati
kiṃ ca manuḥ [5.143]-
ucchiṣṭena tu saṃspṛṣṭo dravya-hastaḥ kathaṃ cana |
anidhāyaiva tad dravyam ācāntaḥ śucitām iyāt
|iti|
anye'pi śuddhi-vidhayo dravyāṇāṃ smṛti-śāstrataḥ |
apekṣyā vaiṣṇavair jñeyās tat-tad-vistāraṇair alam
atha pūjārtha-tulasī-puṣpādy-āharaṇam
praṇamyātha mahā-viṣṇuṃ prārthyānujñāṃ tu vaiṣṇavaḥ |
samāharet śrī-tulasīṃ puṣpādi ca yathoditam
yac ca hārīta-vacanam-
snānaṃ kṛtvā tu ye kecit puṣpaṃ gṛhṇanti vai dvijāḥ |
devatās tan na gṛhṇanti bhasmībhavati kāṣṭhavat
|iti|
tac ca madhyāhna-snāna-viṣayam, yata uktaṃ pādme [5.98.7] vaiśākha-māhātmye-
asnātvā tulasīṃ chittvā devārthaṃ pitṛ-karmaṇi |
tat sarvaṃ niṣphalaṃ yāti pañcagavyena śudhyati
atha gṛha-snāna-vidhiḥ
sva-gṛhe vācaran snānaṃ prakṣālyāṅghrī karau tathā |
ācamyāyamya ca prāṇān kṛta-nyāso hariṃ smaret
tato gaṅādikaṃ smṛtvā tulasī-miśritair jalaiḥ |
pūrṇe pātre samastāni tīrthāny āvāhayet kṛtī
āvāhana-mantraś cāyam-
gaṅge ca yamune caiva godāvari sarasvati |
narmade sindhu kāveri jale'smin sannidhiṃ kuru
|iti //
athavā jāhnavīm eva sarva-tīrtha-mayīṃ budhaḥ |
āvāhayed dvādaśabhir nāmabhir jala-bhājane
dvādaśa-nāmāni-
nalinī nandinī sītā mālinī ca mahāpagā |
viṣṇu-pādārghya-sambhūtā gaṅgā tripatha-gāminī |
bhāgīrathī bhogavatī jāhnavī tridaśeśvarī
padma-purāṇe [5.95.17-18] ca vaiśākha-māhātmye-
nandinīty eva te nāma vedeṣu nalinīti ca |
dakṣā pṛthvī ca vihagā viśva-gāthā śiva-priyā
vidyādharī mahā-devī tathā loka-prasādinī |
kṣemaṃkarī jāhnavī ca śāntā śānti-pradāyinī
athācamya guruṃ smṛtānujñāṃ prārthya ca pūrvavat |
kṛṣṇa-pādābjato gaṅgāṃ patantīṃ mūrdhni cintayet
tathā coktaṃ śrī-nārada-pañcarātre-
svasthitaṃ puṇḍarīkākṣaṃ mantra-mūrtiṃ prabhuṃ smaret |
anantāditya-saṅkāśaṃ vāsudevaṃ caturbhujam
śaṅkha-cakra-gadā-padmadharaṃ pītāmbarāvṛtam |
śyāmalaṃ śānta-vadanaṃ prasannaṃ varadekṣaṇam
divya-candana-liptāṅgaṃ cārahāsa-mukhāmbujam |
aneka-ratna-saṃchanna-jvalan-makara-kuṇḍalam
vanamālā-parivṛtaṃ nāradādibhir arcitam |
keyūra-valayopetaṃ suvarṇa-mukuṭojjvalam |
sarvāṅga-sundaraṃ devaṃ sarvābharaṇa-bhūṣitam
tat-pāda-paṅkajād dhārāṃ nipatantīṃ sva-mūrdhani |
cintayed brahma-randhreṇa praviśantīṃ svakāṃ tanum |
tayā saṃkṣālayet sarvam antar-deha-gataṃ malam
tat-kṣaṇād virajā mantrī jāyate sphaṭikopamaḥ |
idaṃ snānāntaraṃ māntrāt sahasram adhikaṃ smṛtam
|iti|
sakṛn nārāyaṇety ādi vacanaṃ tatra kīrtayet |
snāna-kāle tu tan-nāma saṃsmarec ca mahāprabhum
tathā ca kūrma-purāṇe-
āpo nārāyaṇodbhūtās tā evāsyāyanaṃ yathaḥ |
tasmān nārāyaṇaṃ devaṃ snāna-kāle smared budhaḥ
|iti|
snāyād uṣṇodakenāpi śakto 'py āmalakais tathā |
tilais tailaiś ca saṃvarjya pratiṣiddha-dināni tu
athoṣṇodaka-snānam
ṣaṭ-triṃśan-mate-
āpaḥ svabhāvato medhyā viśeṣād agni-yogataḥ |
tena santaḥ praśaṃsanti snānam uṣṇena vāriṇā
yamaś ca-
āpaḥ svayaṃ sadā pūtā vahni-taptā viśeṣataḥ |
tasmāt sarveṣu kāleṣu uṣṇāmbhaḥ pāvanaṃ smṛtam
yac coktaṃ śaṅkhena-
snātasya vahni-taptena tathaivātapa-vāriṇā |
śarīra-śuddhir vijñeyā na tu snāna-phalaṃ bhavet
|iti|
tat tu kāmya-naimittika-viṣayam | ata evoktaṃ gargeṇa-
kuryān naimittikaṃ snānaṃ śītādbhiḥ kāmyam eva ca |
nityaṃ yādṛcchikaṃ caiva yathāruci samācaret
atha tatra niṣiddha-dināni
tatra yamaḥ-
putra-janmani saṅkrāntau grahaṇe candra-sūryayoḥ |
aspṛśya-sparśane caiva na snāyād uṣṇa-vāriṇā
vṛddha-manuḥ-
paurṇamāsyāṃ tathā darśe yaḥ snāyād uṣṇa-vāriṇā |
sa gohatyā-kṛtaṃ pāpaṃ prāpnotīha na saṃśayaḥ
athāmalaka-snānam
tatra mārkaṇḍeyaḥ-
tuṣyaty āmalakair viṣṇur ekādaśyāṃ viśeṣataḥ |
śrī-kāmaḥ sarvadā snānaṃ kurvītāmalakair naraḥ
saptamyāṃ na spṛśet tailaṃ nīlīvastraṃ na dhārayet |
na cāpy āmalakaṃ snāyān na kuryāt kalahaṃ naraḥ
bhṛguḥ-
amāṃ ṣaṣṭhīṃ saptamīṃ ca navamīṃ ca trayodaśīm |
saṅkrāntau ravi-vāre ca snāna-mālakais tyajet
yājñavalkyaḥ-
dhātrī-phalair amāvasyā-saptamī-navamīṣu ca |
yaḥ snāyāt tasya hīyante tejaś cāyurdhanaṃ sutāḥ
atha tila-snānam
tatra bṛhaspatiḥ-
sarva-kālaṃ tilaiḥ snānaṃ punar vyāso 'bravīn muniḥ
ṣaṭtriṃśan-mate-
tathā saptamy-amāvasyā-saṅkrānti-grahaṇeṣu ca |
dhana-putra-kalatrārthī tila-spṛṣṭaṃ na saṃspṛśet
atha taila-snānam
tatraiva-
ṣaṣṭhyāṃ tailam anāyuṣyaṃ caturthīṣv api ca parvasu
yogī-yājñavalkyaḥ-
daśamyāṃ tailam apṛṣṭvā yaḥ snāyād avicakṣaṇaḥ |
catvāri tasya naśyanti āyuḥ prajñā yaśodhanam
mohāt pratipadaṃ ṣaṣṭhīṃ kuhūṃ riktātithiṃ tathā |
tailenābhyañjayed yas tu caturbhiḥ parihīyate
pañcadaśyāṃ caturdaśyāṃ saptamyāṃ ravi-saṅkrame |
dvādaśyāṃ saptamīṃ ṣaṣṭhīṃ taila-sparśaṃ vivarjayet
anyac ca-
saptamyāṃ na spṛśet tailaṃ navamyāṃ pratipady api |
aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃm amāvasyāṃ viśeṣataḥ
kiṃ ca-
snāne vā yadi vāsnāne pakka-tailaṃ na duṣyati
kiṃ ca atri-smṛtau-
tailābhyukto ghṛtābhyakto viṇ-mūtre kurute dvijaḥ |
aho-rātroṣito bhūtvā pañca-gavyena śudhyati
athāṅgam alam uttārya snātvā vidhivad ācaret |
nāsālagnena culukodakenaivāgha-marṣaṇam
tato gurv-ādi-pādodaiḥ prāgvat kṛtvābhiṣecanam |
kāryo 'bhiṣekaḥ śaṅkhena tulasī-miśritair jalaiḥ
atha tulasī-jalābhiṣeka-māhatmyam
gāruḍe-
mārjayaty abhiṣeke tu tulasyā vaiṣṇavo naraḥ |
sarva-tīrtha-mayaṃ dehaṃ tat-kṣaṇāt dvija jāyate
tulasī-dalaja-snāne ekādaśyāṃ viśeṣataḥ |
mucyate sarva-pāpebhyo yadyapi brahmahā bhavet
tan-mūla-mṛttikābhyaṅgaṃ kṛtvā snāti dine dine |
daśāśvamedhāvabhṛtaṃ labhate snāna-jaṃ phalam
tulasī-dala-saṃmiśraṃ toyaṃ gaṅgā-samaṃ viduḥ |
yo vahec chirasā nityaṃ dhṛtā bhavati jāhnavī
pādodakaṃ tāmra-pātre kṛtvā sa-tulasī-dalam |
śaṅkhaṃ kṛtvābhiṣiñceta mūlenaiva sva-mūrdhani
tan-māhātmye coktaṃ pādme kārttika-māhātmye-
dvārakā-cakra-saṃyukta-śālagrāma-śilā-jalam |
śaṅkhe kṛtvā tu nikṣiptaṃ snānārthaṃ tāmra-bhājane |
tulasī-dala-saṃyuktaṃ brahma-hatyā-vināśanam
|iti|
snāna-śāṭītareṇaiva vāsasāmbhāṃsi gātrataḥ |
saṃmārjya vāsasī dadhyāt paridhānottarīyake
atha vastra-dhāraṇa-vidhiḥ
tatrātriḥ-
adhautaṃ kāru-dhautaṃ vā paredyu-dhautam eva vā |
kāṣāyaṃ malinaṃ vastraṃ kaupīnaṃ ca parityajet
na cārdram eva vasanaṃ paridadhyāt kadācana
nagno malina-vastraḥ syāt nagnaś cārdha-paṭas tathā |
nagno dviguṇa-vastraḥ syān nagno rakta-paṭas tathā
nagnaś ca syūta-vastraḥ syān nagnaḥ snigdha-paṭas tathā |
dvikaccho 'nuttarīyaś ca nagnaś cāvastra eva ca
śrautaṃ smārtaṃ tathā karma na nagnaś cintayed api |
mohāt kurvann adho gacchet tad bhaved āsuraṃ smṛtam
japa-homopavāseṣu dhauta-vastra-dharo bhavet |
alaṅkṛtaḥ śucir maunī śrāddhādau ca jitendriyaḥ
gobhilaḥ-
eka-vastro na bhuñjīta na kuryād devanārcanam
trailokya-sammohana-pañcarātre-
śukla-vāso bhaven nityaṃ raktaṃ caiva vivarjayet
aṅgirāḥ-
śaucaṃ sahasra-romāṇāṃ vāyv-agny-arkendu-raśmibhiḥ |
retaḥ-spṛṣṭaṃ śava-spṛṣṭam āvikaṃ naiva duṣyati
anyatra ca-
chinnaṃ vā sandhitaṃ dagdhm āvikaṃ na praduṣyati |
āvikena tu vastreṇa mānavaḥ śrāddham ācaret |
gayā-śrāddha-samaṃ proktaṃ pitṛbhyo dattam akṣayam
na kuryāt sandhitaṃ vastraṃ deva-karmaṇi bhūmipa |
na dagdhaṃ na ca vai chinnaṃ pārakyaṃ na tu dhārayet
kāka-viṣṭhā-samaṃ hy uktam avidhautaṃ ca yad bhavet |
rajakād āhṛtaṃ yac ca na tad vastraṃ bhavec chuci
kīṭa-spṛṣṭaṃ tu yad vastraṃ purīṣaṃ yena kāritam |
mūtraṃ vā maithunaṃ vāpi tad vastraṃ parivarjayet
āvikaṃ tu sadā vastraṃ pavitraṃ rāja-sattama |
pitṛ-deva-manuṣyāṇāṃ kriyāyāṃ ca praśasyate
dhautādhautaṃ tathā dagdhaṃ sandhitaṃ rajakāhṛtam |
śukra-mūtra-rakta-liptaṃ tathāpi paramaṃ śuci
agnir āvika-vastraṃ ca brahmaṇāś ca tathā kuśāḥ |
caturṇāṃ na kṛto doṣo brahmaṇā parameṣṭhinā
kiṃ cānyatra-
dhārayed vāsasī śuddhe paridhānottarīyake |
acchinna-sudaśe śukle ācāmet pīṭha-saṃsthitaḥ
atha pīṭham
bahvṛca-pariśiṣṭe-
yatīnām āsanaṃ śuklaṃ kūrmākāraṃ tu kārayet |
anyeṣāṃ tu catuṣpādaṃ caturasraṃ tu kārayet
go-śakṛn-mayaṃ bhinnaṃ tathā palāśa-paippalam |
loha-baddhaṃ sadaivārkaṃ varjayed āsanaṃ budhaḥ
athāsana-vidhiḥ
tatraiva-
dānam ācamanaṃ homaṃ bhojanaṃ devatārcanam |
prauḍha-pādo na kurvīta svādhyāyaṃ caiva tarpaṇam
āsanārūḍha-pādas tu jānunor vātha jaṅghayoḥ |
kṛtāvaskthiko yas tu prauḍha-pādaḥ sa ucyate
|iti|
tato bhūmi-gatāṅghriḥ san niviśyācamya darbha-bhṛt |
ūrdhva-puṇḍrādikaṃ kuryāt śrī-gopī-candanādinā
tatrādāv anulepena bhagavac-caraṇābjayoḥ |
nirmālyena prasādena sarvāṇy aṅgāni mārjayet
tad uktaṃ brāhme śrī-bhagavatā-
śālagrāma-śilā-lagnaṃ candanaṃ dhārayet sadā |
sarvāṅgeṣu mahā-śuddhi-siddhaye kamalāsana
|iti|
tato dvādaśabhiḥ kuryān nāmabhiḥ keśavādibhiḥ |
dvādaśāṅgeṣu vidhivad ūrdhva-puṇḍrāṇi vaiṣṇavaḥ
atha dvādaśa-tilaka-vidhiḥ
padma-purāṇe uttara-khaṇḍe [6.225.45-47]-
lalāṭe keśavaṃ dhyāyen nārāyaṇam athodare |
vakṣaḥ-sthale mādhavaṃ tu govindaṃ kaṇṭha-kūpake
viṣṇuṃ ca dakṣiṇe kukṣau bāhau ca madhusūdanam |
trivikramaṃ kandhare tu vāmanaṃ vāma-pārśvake
śrīdharaṃ vāma-bāhau tu hṛṣīkeśaṃ tu kandhare |
pṛṣṭhe tu padmanābhaṃ ca kaṭyāṃ dāmodaraṃ nyaset
tat-prakṣālana-toyaṃ tu vāsudeveti mūrdhani
kiṃ ca [6.225.54]-
ūrdhva-puṇḍraṃ lalāṭe tu sarveṣāṃ prathamaṃ smṛtam |
lalāṭādi-krameṇaiva dhāraṇaṃ tu vidhīyate
|iti|
evaṃ nyāsaṃ samācarya sampradāyānusārataḥ |
nyaset kirīṭa-mantraṃ ca mūrdhni sarvārtha-siddhaye
atha kirīṭa-mantraḥ
oṃ śrī-kirīṭa-keyūra-hāra-makara-kuṇḍala-cakra-śaṅkha-gadā-padma-hasta-pītāmbara-dhara śrīvatsāṅkita-vakṣaḥ-sthala śrī-bhūmi-sahita-svātma-jyotir dīpti-karāya sahasrāditya-tejase namo namaḥ
|iti|
athordhva-puṇḍra-nityatā
pādme śrī-bhagavad-uktau-
mat-priyārthaṃ śubhārthaṃ vā rakṣārthe caturānana |
mat-pūjā-homa-kāle ca sāyaṃ prātaḥ samāhitaḥ |
mad-bhakto dhārayen nityam ūrdhva-puṇḍraṃ bhayāpaham
tatraiva śrī-nāradoktau-
yajño dānaṃ tapo homaḥ svādhyāyaḥ pitṛ-tarpaṇam |
vyarthaṃ bhavati tat sarvam ūrdhva-puṇḍraṃ vinā kṛtam
tatraivottara-khaṇḍe-
ūrdhva-puṇḍrair vihīnas tu kiṃcit karma karoti yaḥ |
iṣṭāpūrtādikaṃ sarvaṃ niṣphalaṃ syān na saṃśayaḥ
ūrdhva-puṇḍrair vihīnas tu sandhyā-karmādikaṃ caret |
tat sarvaṃ rākṣasaṃ nityaṃ narakaṃ cādhigacchati
anyac ca-
ūrdhva-puṇḍre tri-puṇḍraṃ yaḥ kurute narādhamaḥ |
bhaṅktvā viṣṇu-gṛhaṃ puṇḍraṃ sa yāti narakaṃ dhruvam
ata eva pādme śrī-nāradoktau-
yac charīraṃ manuṣyāṇām ūrdhva-puṇḍraṃ vinā kṛtam |
draṣṭavyaṃ naiva tat tāvat śmaśāna-sadṛśaṃ bhavet
padma-purāṇe-
ūrdhva-puṇḍraṃ mṛdā saumyaṃ lalāṭe yasya dṛśyate |
sa cāṇḍālo 'pi śuddhātmā pūjya eva na saṃśayaḥ
skānde-
tiryak-puṇḍraṃ na kurvīta samprāpte maraṇe'pi ca |
naivānyan nāma ca brūyāt pumān nārārāyaṇād ṛte
dhārayed viṣṇu-nirmālyaṃ dhūpa-śeṣaṃ vilepanam |
vaiṣṇavaṃ kārayet puṇḍraṃ gopī-candana-sambhavam
tatraiva kārttika-prasaṅge-
yasyordhva-puṇḍraṃ dṛśyeta lalāṭe no narasya hi |
tad-darśanaṃ na kartavyaṃ dṛṣṭvā sūryaṃ nirīkṣayet
anyatrāpi-
vaiṣṇavānāṃ brāhmaṇānām ūrdhva-puṇḍraṃ vidhīyate |
anyeṣāṃ tu tri-puṇḍraṃ syād iti brahma-vido viduḥ
tripuṇḍraṃ yasya viprasya ūrdhva-puṇḍraṃ na dṛśyate |
taṃ spṛṣṭvāpy athavā dṛṣṭvā sa-celaṃ snānam ācaret
ūrdhva-puṇḍre na kurvīta vaiṣṇavānāṃ tripuṇḍrakam |
kṛta-tri-puṇḍra-martyasya kriyā na prītaye hareḥ
ataevottara-khaṇḍe-
aśvattha-patra-saṅkāśo veṇu-patrākṛtis tathā |
padma-kuṭmala-saṅkāśo mohanaṃ tritayaṃ smṛtam
athordhva-puṇḍra-māhātmyam
skānde kārttika-prasaṅge-
ūrdhva-puṇḍro mṛdā śubhro lalāṭe yasya dṛśyate |
caṇḍālo 'pi viśuddhātmā yāti braham sanātanam
ūrdhva-puṇḍre sthitā lakṣmīr ūrdhva-puṇḍre sthitaṃ yaśaḥ |
ūrdhva-puṇḍre sthitā muktir ūrdhva-puṇḍre sthito hariḥ
padma-purāṇe-
ūrdhva-puṇḍraṃ mudā saumyaṃ lalāṭe yasya dṛśyate |
sa cāṇḍālo 'pi śuddhātmā pūjya eva na saṃśayaḥ
tatraivottara-khaṇḍe śivomā-saṃvāde [6.225.2-3,5,7-10] -
ūrdhva-puṇḍrasya madhye tu viśāle sumanohare |
lakṣmyā sārdhaṃ samāsīno deva-devo janārdanaḥ
tasmād yasya śarīre tu ūrdhva-puṇḍraṃ dhṛto bhavet |
tasya dehaṃ bhagavato vimalaṃ mandiraṃ śubham
ūrdhva-puṇḍra-dharo vipraḥ sarva-lokeṣu pūjitaḥ |
vimāna-varam āruhya yāti viṣṇoḥ paraṃ padam
ūrdhva-puṇḍra-dharaṃ dṛṣṭvā sarva-pāpaiḥ pramucyate |
namaskṛtvāthavā bhaktyā sarva-dāna-phalaṃ labhet
ūrdhva-puṇḍra-dharaṃ vipraṃ yaḥ śrāddhe bhojayiṣyati |
ākalpa-koṭi-pitaras tasya tṛptā na saṃśayaḥ
ūrdhva-puṇḍra-dharo yas tu kuryāc chrāddhaṃ śubhānane |
kalpa-koṭi-sahasrāṇi gayā-śrāddha-phalaṃ labhet
yajña-dāna-tapaś-caryā-japa-homādikaṃ ca yat |
ūrdhva-puṇḍra-dharaḥ kuryāt tasya puṇyam anantakam
śrī-brahmāṇḍa-purāṇe-
aśucir vāpya nācāro manasā pāpam ācaran |
śucir eva bhaven nityam ūrdhva-puṇḍrāṅkito naraḥ
tatraiva śrī-bhagavad-vacanam-
ūrdhva-pūṇḍra-dharo martyo mriyate yatra kutracit |
śvapāko 'pi vimānastho mama loke mahīyate
ūrdhva-pūṇḍra-dharo martyo gṛhe yasyānnam aśnute |
tadā viṃśat-kulaṃ tasya narakād uddharāmy ahaṃ
athohva-pūṇḍra-irmāṇa-vidhiḥ
śrī-brahmāṇḍa-purāṇe-
vīkṣyādarśe jale vāpi yo vidadhyāt prayatnataḥ |
ūrdhva-pūṇḍraṃ mahā-bhāga sa yāti paramāṃ gatim
daśāṅgula-pramāṇaṃ tu uttamottamam ucyate |
navāṅgulaṃ madhyamaṃ syād aṣṭāṅgulam ataḥ param
etair aṅguli-bhedais tu kārayen na nakhaiḥ spṛśet
padma-purāṇe uttara-khaṇḍe tatraiva [6.253.21, 40-43] -
ekāntino mahā-bhāgāḥ sarva-bhūta-hite ratāḥ |
sāntarālaṃ prakurvīran puṇḍraṃ hari-padākṛtim
śyāmaṃ śānti-karaṃ proktaṃ raktaṃ vaśya-karaṃ tathā |
śrī-karaṃ pītam ity āhuḥ śvetaṃ mokṣa-karaṃ śubham
vartulaṃ tiryag achidraṃ hrasvaṃ dīrghaṃ tataṃ tanum |
vakraṃ virūpaṃ baddhāgraṃ chinna-mūlaṃ pada-cyutam
aśubhaṃ rūkṣam āsaktaṃ tathā nāṅguli-kalpitam |
vigandham avasahyaṃ ca puṇḍram āhur anarthakam
ārabhya nāsikā-mūlaṃ lalāṭāntaṃ likhen mṛdā |
nāsikāyās trayo bhāgā nāsā-mūlaṃ pracakṣyate
samārabhya bhruvor madhyam antarālaṃ prakalpayet
tatraiva [6.253.26-7, 24]--
nirantarālaṃ yaḥ kuryād ūrdhva-puṇḍraṃ dvijādhamaḥ |
sa hi tatra sthitaṃ viṣṇuṃ śriyaṃ caiva vyapohati
acchidram ūrdhva-puṇḍraṃ tu ye kurvanti dvijādhamāḥ |
teṣāṃ lalāṭe satataṃ śunaḥ pādo na saṃśayaḥ
tasmāc chidrānvitaṃ puṇḍraṃ daṇḍākāraṃ suśobhanam |
viprāṇāṃ satataṃ kāryaṃ strīṇāṃ ca śubha-darśane
hari-mandira-lakṣaṇam
nāsādi-keśa-prayantam ūrdhva-puṇḍraṃ suśobhanam |
madhye chidra-samāyuktaṃ tad vidyād harimandiram
vāma-pārśve sthito brahmā dakṣiṇe ca sadā-śivaḥ |
madhye viṣṇuṃ vijānīyāt tasmān madhyaṃ na lepayet
vāyu-purāṇe sevāparādhe-
adhṛtvā cordhva-puṇḍraṃ ca hareḥ pūjāṃ karoti yaḥ |
tiryak-puṇḍra-dharo yas tu yajed devaṃ janārdanam
accidreṇordhva-puṇḍreṇa bhasmanā tiryag-aṅginā |
adhṛtvā śaṅkha-cakre ca cety ādinā doṣa uktaḥ
śrutiś ca, yajurvedasya hiraṇya-keśaurya-śakhāyām-
hareḥ padākrāntim ātmani dhārayati yaḥ |
sa parasya priyo bhavati sa puṇyavān |
madhye chidram ūrdhva-puṇḍraṃ
yo dhārayati sa muktibhāg bhavati
|iti|
tilaka-racanāṅguli-niyamaḥ
smṛtiḥ-
anāmikā kāmadoktā madhyam āyuskarī bhavet |
aṅguṣṭhaḥ puṣṭidaḥ proktas tarjanī mokṣa-dāyinī
athordhva-puṇḍra-mṛttikāḥ
padma-purāṇe [6.225.35-38] tatraiva-
parvatāgre nadī-tīre bilva-mūle jalāśaye |
sindhu-tīre ca valmīke hari-kṣetre viśeṣataḥ
viṣṇoḥ snānodakaṃ yatra pravāhayati nityaśaḥ |
puṇḍrāṇāṃ dhāraṇārthāya gṛhṇīyāt tatra mṛttikām
śrī-raṅge veṅkaṭādrau ca śrī-kūrme dvārake śubhe |
prayāge nārasiṃhādrau vārāhe tulasī-vane
gṛhītvā mṛttikāṃ bhaktyā viṣṇu-pāda-jalaiḥ saha |
dhṛtvā puṇḍrāṇi cāṅgeṣu viṣṇu-sāyujyam āpnuyāt
tatraiva-
yat tu divyaṃ hari-kṣetre tasyaiva mṛdam āharet
uktaṃ ca pādme śrī-nāradena-
brahmaghno vātha go-ghno vā haitukaḥ sarva-pāpa-kṛt |
gopī-candana-samparkāt pūto bhavati tat-kṣaṇāt
gopī-candana-khaṇḍaṃ tu yo dadātii hi vaiṣṇave |
kulam ekottaraṃ tena sambhavet tāritaṃ śatam
skanda-purāṇe-
śaṅkha-cakrāṅkita-tanuḥ śirasā mañjarī-dharaḥ |
gopī-candana-liptāṅgo dṛṣṭaś cet tad aghaṃ kṛtaḥ
gopī-mṛt-tulasī śaṅkhaḥ śālagrāmaḥ sacakrakaḥ |
gṛhe'pi yasya pañcaite tasya pāpa-bhayaṃ kutaḥ
kāśī-khaṇḍe ca śrī-yamena-
śrīkhaṇḍe kva sa āmodaḥ svarovarṇaḥ kva tādṛśaḥ |
tat pāvitryaṃ kva vai tīrthe śrī-gopī-candane yathā
atha gopīcandanordhva-puṇḍra-māhātmyam
uktaṃ ca garuḍa-purāṇe nāradena-
yo mṛttikāṃ dvāravatī-samudbhavāṃ
kare samādāya lalāṭa-paṭṭake |
karoti nityaṃ tv atha cordhva-puṇḍraṃ
kriyā-phalaṃ koṭi-guṇaṃ sadā bhavet
kriyā-vihīnaṃ yadi mantra-hīnaṃ
śraddhā-vihīnaṃ yadi kāla-varjitam |
kṛtvā lalāṭe yadi gopī-candanaṃ
prāpnoti tat karma-phalaṃ sadā kṣayam
gopī-candana-sambhavaṃ suruciraṃ puṇḍraṃ lalāṭe dvijo
nityaṃ dhārayate yadi dvija-pate rātrau divā sarvadā |
yat puṇyaṃ kuru-jāṅgale ravi-grahe mādhyāṃ prayāge tathā
tat prāpnoti khagendra viṣṇu-sadane santiṣṭhate devavat
yasmin gṛhe tiṣṭhati gopīcandanaṃ
bhaktyā lalāṭe manujo bibharti |
tasmin gṛhe tiṣṭhati sarvadā hariḥ
śraddhānvitaḥ kaṃsahā vihaṅgama
yo dhārayet kṛṣṇa-purī-samudbhavāṃ
sadā pavitrāṃ kali-kilbiṣāpahām |
nityaṃ lalāṭe hari-mantra-saṃyutāṃ
yamaṃ na paśyed yadi pāpa-saṃvṛtaḥ
yasyānta-kāle khaga gopī-candanaṃ
bāhvor lalāṭE hṛdi mastake ca |
prayāti lokaṃ kamalālayaṃ prabhor
go-bāla-ghātī yadi brahma-hā bhavet
grahā na pīḍanti na rakṣasāṃ gaṇāḥ
yakṣāḥ piśācoraga-bhūta-dānavāḥ |
lalāṭa-paṭṭe khaga gopī-candanaṃ
santiṣṭhate yasya hareḥ prasādataḥ
padma-purāṇe śrī-gotamena-
ambarīṣa mahāghasya kṣayārthe kuru vīkṣaṇam |
lalāṭe yaiḥ kṛtaṃ nityaṃ gopī-candana-puṇḍrakam
kāśī-khaṇḍe ca śrī-yamena-
dūtāḥ śṛṇuta yad-bhālaṃ gopī-candana-lāñchitam |
jvalad-indhanavat so 'pi tyājyo dūre prayatnataḥ
|iti|
atha tasyopari śrīmat-tulasī-mūla-mṛtsnayā |
tatraiva vaiṣṇavaiḥ kāryam ūrdhva-puṇḍraṃ manoharam
atha śrī-tulasī-mūla-mṛttikā-puṇḍra-māhātmyam
tan-mṛdaṃ gṛhya yaiḥ puṇḍraṃ lalāṭe dhāritaṃ naraiḥ |
pramāṇakaṃ kṛtaṃ tais tu mokṣāya gamanaṃ prati
tatraiva ca kārttika-māhātmye brahma-nārada-saṃvāde-
tulasī-mṛttikā-puṇḍraṃ lalāṭe yasya dṛśyate |
dehaṃ na spṛśati pāpaṃ kriyamāṇas tu nārada
garuḍa-purāṇe-
tulasī-mṛttikā-puṇḍraṃ yaḥ karoti dine dine |
tasyāvalokanāt pāpaṃ yāti varṣa-kṛtaṃ nṛṇām
|iti|
tasyopariṣṭhād bhagavan-nirmālyam anulepanam |
tathaiva dhāryam evaṃ hi trividhaṃ tilakaṃ smṛtam
tato nārāyaṇīṃ mudrāṃ dhārayet prītaye hareḥ |
matsya-kūrmādi-cihnāni cakrādīny āyudhāni ca
atha mudrā-dhāraṇa-nityatā
smṛtau-
aṅkitaḥ śaṅkha-cakrābhyām ubhayor bāhu-mūlayoḥ |
samarcayed dhariṃ nityaṃ nānyathā pūjanaṃ bhavet
āditya-purāṇe-
śaṅkha-cakrordhva-puṇḍrādi-rahitaṃ brāhmaṇādhamam |
gardabhaṃ tu samāropya rājā rāṣṭrāt pravāsayet
gāruḍe śrī-bhagavad-uktau-
sarva-karmādhikāraś ca śucīnām eva coditaḥ |
śucitvaṃ ca vijānīyān madīyāyudha-dhāraṇāt
pādme cottara-khaṇḍe-
śaṅkha-cakrādibhiś cihnair vipraḥ priyatamair hareḥ |
rahitaḥ sarva-dharmebhyaḥ pracyuto narakaṃ vrajet
śrutau ca yajuḥ-kaṭha-śākhāyām-
dhṛtordhva-puṇḍraḥ kuta-cakra-dhārī
viṣṇuṃ paraṃ dhyāyati yo mahātmā |
svareṇa mantreṇa sadā hṛdi sthitaṃ
parātparaṃ yan mahato mahāntam
atharvaṇi ca-
ebhir vayam urukramasya cihnair
aṅkitā loke subhagā bhavema |
tad viṣṇoḥ paramaṃ padaṃ
ye gacchanti lāṅchitāḥ
| ity ādi |
ataeva brahma-purāṇe--
kṛṣṇāyudhāṅkitaṃ dṛṣṭvā sammānaṃ na karoti yaḥ |
dvādaśābdārjitaṃ puṇyaṃ cāphalayopagacchati
atha mudrā-dhāraṇa-māhātmyam
skānde śrī-sanat-kumāra-mārkaṇḍeya-saṃvāde-
yo viṣṇu-bhakto viprendra śaṅkha-cakrādi-cihnitaḥ |
sa yāti viṣṇu-lokaṃ vai dāha-pralaya-varjitam
tatra vāntyatra ca-
nārāyaṇāyudhair nityaṃ cihnitaṃ yasya vigraham |
pāpa-koṭi-yuktasya tasya kiṃ kurute yamaḥ
śaṅkhoddhāre tu yat proktaṃ vasatāṃ varṣa-koṭibhiḥ |
tat phalaṃ likhite śaṅkhe pratyahaṃ dakṣiṇe bhuje
yat phalaṃ puṣkare nityaṃ puṇḍarīkākṣa-darśane |
śaṅkhopari kṛte padme tat phalaṃ samavāpnuyāt
vāme bhuje gadā yasya likhitā dṛśyate kalau |
gadādharo gayā-puṇyaṃ pratyahaṃ tasya yacchati
yac cānanda-pure proktaṃ cakra-svāmī-samīpataḥ |
gadādhollikhite cakre tat phalaṃ kṛṣṇa-darśane
śrī-bhagavad-uktau-
yaḥ punaḥ kali-kāle tu mat-purī-sambhavāṃ mṛdam |
matsya-kūrmādikāṃ cihnaṃ gṛhītvā kurute naraḥ
dehe tasya praviṣṭo 'haṃ jānantu tridaśottamāḥ |
tasya me nāntaraṃ kiṃcit kartavyaṃ śreya icchatā
mamāvatāra-cihnāni dṛśyante yasya vigrahe |
martyair martyo na vijñeyaḥ sa nūnaṃ māmakī tanūḥ
pāpaṃ sukṛta-rūpaṃ tu jāyate tasya dehinaḥ |
mamāyudhāni tasyāṅge likhitāni kalau yuge
ubhābhyām api cihnābhyāṃ yo 'ṅkito matsya-mudrayā |
kūrmayāpi svakaṃ tejo nikṣiptaṃ tasya vigrahe
śaṅkhaṃ ca padmaṃ ca gadāṃ rathāṅgaṃ
matsyaṃ ca kūrmaṃ racitaṃ sva-dehe |
karoti nityaṃ sukṛtasya vṛddhiṃ
pāpa-kṣayaṃ janma-śatārjitasya
tatraiva śrī-brahma-nārada-saṃvāde-
kṛṣṇa-śastrāṅka-kavacaṃ durbhedyaṃ deva-dānavaiḥ |
adṛśyaṃ sarva-bhūtānāṃ śatrūṇāṃ rakṣasām api
lakṣmīḥ sarasvatī durgā sāvitrī hari-vallabhā |
nityaṃ tasya vased dehe yasya śaṅkhāṅkitā tanuḥ
gaṅgā gayā kurukṣetraṃ prayāgaṃ puṣkarādi ca |
nityaṃ tasya sadā tiṣṭhed yasya padāṅkitaṃ vapuḥ
yasya kaumodakī-cihnaṃ bhuje vāme kali-priya |
pratyahaṃ tatra draṣṭavyo gaṅgā-sāgara-saṅgamaḥ
savye kare gadādhastad rathāṅgaṃ tiṣṭhate yadi |
kṛṣṇena sahitaṃ tatra trailokyaṃ sa-carācaram
trayo 'gnayas trayo devā viṣṇos trīṇi padāni ca |
nivasanti sadā yasya yasya dehe sudarśanam
kiṃ ca-
kṛṣṇāyudhāṅkitā mudrā yasya nārāyaṇī kare |
ūrdhva-lokādhikārī ca sa jñeyas tridaśāṃ patiḥ
kṛṣṇa-mudrā-prayuktas tu daivaṃ pitryaṃ karoti yaḥ |
nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ pratyahaṃ cākṣayaṃ bhavet
pīḍayanti na tatraiva grahā ṛkṣāṇi rāśayaḥ |
aṣṭākṣarāṅkitā mudrā yasya dhātumayī kare
vārāhe śrī-sanat-kumāroktau-
kṛṣṇāyudhāṅkitaṃ dehaṃ gopī-candana-mṛtsnayā |
prayāgādiṣu tīrtheṣu sa gatvā kiṃ kariṣyati
yadā yasya prapaśyeta dehaṃ śaṅkhādi-cihnitam |
tadā tasya jagat-svāmī tuṣṭo harati pātakam
bhavate yasya dehe tu aho-rātraṃ dine dine |
śaṅkha-cakra-gadā-padmaṃ likhitaṃ so 'cyutaḥ svayam
nārāyaṇāyudhair yuktaṃ kṛtvātmānaṃ kalau yuge |
kurute puṇya-karmāṇi meru-tulyāni tāni vai
śaṅkhādināṅkito bhaktyā śrāddhaṃ yaḥ kurute dvija |
vidhi-hīnaṃ tu sampūrṇaṃ pitṝṇāṃ tu gayā-samam
yathāgnir dahate kāṣṭhaṃ vāyunā prerito bhṛśam |
tathā dahyanti pāpāni dṛṣṭvā kṛṣṇāyudhāni vai
brāhmye śrī-brahma-nārada-saṃvāde-
viṣṇu-nāmāṅkitāṃ mudrām aṣṭākṣara-samanvitām |
śaṅkhādikāyudhādikair yuktāṃ svarṇa-rūpya-mayīm api
dhatte bhāgavato yas tu kalikāle viśeṣataḥ |
prahlādasya samo kṣeyo nānyathā kala-vallabha
kiṃ ca-
śaṅkhāṅkita-tanur vipro bhuṅkte yasya ca veśmani |
tad-annaṃ svayam aśnāti pitṛbhiḥ saha keśavaḥ
kṛṣṇāyudhāṅkito yas tu śmaśāne mriyate yadi |
prayāge yā gatiḥ proktā sā gatis tasya nārada
kṛṣṇāyudhaiḥ kalau nityaṃ maṇḍitaṃ yasya vigraham |
tatrāśrayaṃ prakurvanti vivadhā vāsavādayaḥ
yaḥ karoti hareḥ pūjāṃ kṛṣṇa-śastrāṅkito naraḥ |
aparādha-sahasrāṇi nityaṃ harati keśavaḥ
kṛtvā kāṣṭha-mayaṃ bimbaṃ kṛṣṇa-śastrais tu cihnitam |
yo hy aṅkayati cātmānaṃ tat-samo nāsti vaiṣṇavaḥ
pāṣaṇḍa-patita-vrātyair nāstikālāpa-pātakaiḥ |
na lipyate kali-kṛtaiḥ kṛṣṇa-śastrāṅkito naraḥ
kiṃ ca-
aṣṭākṣarāṅkitā mudrā yasya dhātumayī bhavet |
śaṅkha-padmādibhir yuktā pūjyate'sau surāsuraiḥ
dhṛtā nārāyaṇī mudrā prahlādena purā kṛte |
vibhīṣaṇena balinā dhruveṇa ca śukena ca
māndhātṛṇāmbarīṣeṇa mārkaṇḍa-pramukhair dvijaiḥ |
śaṅkhādi-cihnitaiḥ śastrair dehe kṛtvā kalipriya |
ārādhya keśavāt prāptaṃ samīhita-phalaṃ mahat
kiṃ ca-
gopī-candana-mṛtsnāyā likhitaṃ yasya vigrahe |
śaṅkha-padmādi-cakraṃ vā tasya dehe vased dhariḥ
tatraiva śrī-sanat-kumāroktau-
yasya nārāyaṇī mudrā dehaṃ śaṅkhādi-cihnitam |
dhātrī-phala-kṛtā mālā tulasī-kāṣṭha-sambhavā
dvādaśākṣara-mantrais tu niyuktāni kalevare |
āyudhāni ca viprasya mat-samaḥ sa ca vaiṣṇavaḥ
kiṃ ca-
yasya nārāyaṇī mudrā dehe śaṅkhādi cihnitā |
sarvāṅgaṃ cihnitaṃ yasya sastrair nārāyaṇodbhavaiḥ |
praveśo nāsti pāpasya kavacaṃ tasya vaiṣṇavam
anyatra ca-
ebhir bhāgavataiś cihnaiḥ kali-kāle dvijātayaḥ |
bhavanti martya-loke te śāpānugraha-kārakāḥ
atha mudrā-dhāraṇa-vidhiḥ
gautamīye-
cakraṃ ca dakṣiṇe bāhau śaṅkhaṃ vāme'pi dakṣiṇe |
gadāṃ vāme gadādhastāt punaś cakraṃ ca dhārayet
śaṅkhopari tathā padmaṃ punaḥ padmaṃ ca dakṣiṇe |
khaḍgaṃ vakṣasi cāpaṃ ca sa-śaraṃ śīrṣṇi dhārayet
iti pañcāyudhāny ādau dhārayed vaiṣṇavo janaḥ |
matsyaṃ ca dakṣiṇe haste kūrmaṃ vāma-kare tathā
tathā coktaṃ -
dakṣiṇe tu bhuje vipro vibhṛṣād vai sudarśanam |
matsyaṃ padmaṃ cāpare'tha śaṅkhaṃ padmaṃ gadās tathā
|iti|
sāmpradāyika-śiṣṭānām ācārāc ca yathāruci |
śaṅkha-cakrādi-cihnāni sarveṣv aṅgeṣu dhārayet
bhaktyā nijeṣṭa-devasya dhārayel lakṣaṇāny api
cakra-śaṅkhau ca dhāryate saṃmiśrāv eva kaiścana
śrī-gopī-candanenaivaṃ cakrādīni budho 'nvaham |
dhārayec chayanādau tu taptāni kila tāni hi
atha cakrādīnāṃ lakṣaṇāni
dvādaśāraṃ tu ṣaṭ-koṇaṃ valayatraya-saṃyutam |
cakraṃ syād dakṣiṇāvartaṃ śaṅkhaṃ ca śrī-hareḥ smṛtaḥ
gadā-padmādikaṃ loka-siddham eva mataṃ budhaiḥ |
mudrā vā bhagavan-nāmāṅkitā vāṣṭākṣarādibhiḥ
atha mālādi-dhāraṇam
tataḥ kṛṣṇārpitā mālā dhārayet tulasī-dalaiḥ |
padmākṣais tulasī-kāṣṭhaiḥ phalair dhātryāś ca nirmitāḥ
dhārayet tulasī-kāṣṭha-bhūṣaṇāni ca vaiṣṇavaḥ |
mastake karṇayor bāhvoḥ karayoś ca yathā-ruci
atha mālā-dhāraṇa-vidhiḥ
skānde-
sannivedyaiva haraye tulasī-kāṣṭha-sambhavām |
mālāṃ paścāt svayaṃ dhatte sa vai bhāgavatottamaḥ
haraye nārpayed yas tu tulasī-kāṣṭha-sambhavām |
mālāṃ dhatte svayaṃ mūḍhaḥ sa yāti narakaṃ dhruvam
kṣālitāṃ pañca-gavyena mūla-mantreṇa mantritām |
gāyatryā cāṣta kṛtvā vai mantritāṃ dhūpayec ca tām |
vidhivat parayā bhaktyā sadyo-jātena pūjayet
tulasī-kāṣṭha-sambhūte māle kṛṣṇa-jana-priye |
bibharmi tvām ahaṃ kaṇṭhe kuru māṃ kṛṣṇa-vallabham
yathā tvaṃ vallabhā viṣṇor nityaṃ viṣṇu-jana-priyā |
tathā māṃ kuru deveśi nityaṃ viṣṇu-jana-priyam
dāne lā-dhātur uddiṣṭo lāsi māṃ hari-vallabhe |
bhaktebhyaś ca samastebhyas tena mālā nigadyase
evaṃ samprārthya vidhivan mālāṃ kṛṣṇa-gale'rpitām |
dhārayed vaiṣṇavo yo vai sa gacched vaiṣṇavaṃ padam
tatraiva kārttika-prasaṅge-
dhātrī-phala-kṛtāṃ mālāṃ kaṇṭhasthāṃ yo vahen na hi |
vaiṣṇavo na sa vijñeyo viṣṇu-pūjā-rato yadi
gāruḍe-
dhārayanti na ye mālāṃ haitukāḥ pāpa-buddhayaḥ |
narakān na nivartante dagdhāḥ kopāgninā hareḥ
ata eva skānde-
na jahyāt tulasī-mālāṃ dhātrī-mālāṃ viśeṣataḥ |
mahā-pātaka-saṃhantrīṃ dharma-kāmārtha-dāyinīm
atha mālā-dhāraṇa-māhātmyam
agastya-saṃhitāyām-
nirmālya-tulasī-mālā-yukto yaś cārcayed dharim |
yad yat karoti tat sarvam ananta-phaladaṃ bhavet
nāradīye-
ye kaṇṭha-lagna-tulasī-nalinākṣa-mālā
ye vā lalāṭa-phalke lasad ūrdhva-puṇḍrāḥ |
ye bāhu-mūla-paricihnita-śaṅkha-cakrās
te vaiṣṇavā bhuvanam āśu pavitrayanti
kiṃ ca-
bhuja-yugam api cihnair aṅkitaṃ yasya viṣṇoḥ
parama-puruṣa-nāmnāṃ kīrtanaṃ yasya vāci |
ṛjutaram api puṇḍraṃ mastake yasya kaṇṭhe
sarasija-maṇi-mālā yasya tasyāsmi dāsaḥ
viṣṇu-dharmottare śrī-bhagavad-uktau-
tulasī-kāṣṭha-mālāṃ ca kaṇṭha-sthāṃ vahate tu yaḥ |
apy aśauco 'py anācāro mām evaiti na saṃśayaḥ
skānde-
dhātrī-phala-kṛtā mālā tulasī-kāṣṭha-sambhavā |
dṛśyate yasya dehe tu sa vai bhāgavatottamaḥ
tulasī-dalajāṃ mālāṃ kaṇṭhasthāṃ vahate tu yaḥ |
viṣṇūttīrṇā viśeṣeṇa sa namasyo divaukasām
tulasī-dalajā mālā dhātrī-phala-kṛtāpi ca |
dadāti pāpināṃ muktiṃ kiṃ punar viṣṇu-sevinām
tatraiva kārttika-prasaṅge-
yaḥ punas tulasī-mālāṃ kṛtvā kaṇṭhe janārdanam |
pūjayet puṇyam āpnoti pratipuṣpaṃ gavāyutam
yāval luṭhati kaṇṭha-sthā dhātrī-mālā narasya hi |
tāvat tasya śarīre tu prītyā luṭhati keśavaḥ
spṛśec ca yāni lomāni dhātrī-mālā kalau nṛṇām |
tāvad varṣa-sahasrāṇi vasate keśavālaye
yāvad dināni vahate dhātrī-mālāṃ kalau naraḥ |
tāvad-yuga-sahasrāṇi vaikuṇṭhe vasatir bhavet
mālā-yugmaṃ vahed yas tu dhātrī-tulasi-saṃbhavam |
vahate kaṇṭha-deśe tu kalpa-koṭi-ṃ divaṃ vaset
gāruḍe ca mārkaṇḍeyoktau-
tulasī-dalajāṃ mālāṃ kṛṣṇottīrṇā vahet tu yaḥ |
patre patre'śvamedhānāṃ daśānāṃ labhate phalam
tulasī-kāṣṭha-sambhūtāṃ yo mālāṃ vahate naraḥ |
phalaṃ yacchati daitāriḥ pratyahaṃ dvārakodbhavam
nivedya viṣṇave mālāṃ tulasī-kāṣṭha-sambhavam |
vahate yo naro bhaktyā tasya vai nāsti pātakam
sadā prītamanās tasya kṛṣṇa devakī-nandanaḥ |
tulasī-kāṣṭha-sambhūtāṃ yo mālāṃ vahate naraḥ |
prāyaścittaṃ na tasyāsti nāśaucaṃ tasya vigrahe
tulasī-kāṣṭha-sambhūtāṃ śiraso yasya bhūṣaṇam |
bāhvoḥ kare ca martyasya dehe tasya sadā hariḥ
tulasī-kāṣṭha-mālābhir bhūṣitaḥ puṇyam ācaret |
pitṝṇāṃ devatānāṃ ca kṛtaṃ koṭi-guṇaṃ kalau
tulasī-kāṣṭha-mālāṃ tu preta-rājasya dūtakāḥ |
dṛṣṭvā naśyanti dūreṇa vātoddhūtaṃ yathā dalam
tulasī-kāṣṭha-mālābhir bhūṣito bhramate yadi |
duḥsvapnaṃ durnimittaṃ ca na bhayaṃ śastrajaṃ kvacit
atha gṛhe sandhyopāsana-vidhiḥ
sandhyopāsty-ādikaṃ karma tataḥ kuryāt yathā-vidhi |
kṛṣṇa-pādodakenaiva tatra devādi-tarpaṇam
śirasā viṣṇu-nirmālyaṃ pādodenāpi tarpaṇam |
pitṝṇāṃ devatānāṃ ca vaiṣṇavais tu samaṃ matam
sandhyopāstau ca vaśiṣṭha-vacanam-
gṛhe tv eka-guṇā sandhyā goṣṭhe daśa-guṇā smṛtā |
śata-sāhasrikā nadyām anantā viṣṇu-sannidhau
atha śrī-guru-pūjā
pūjayiṣyaṃs tataḥ kṛṣṇam ādau sannihitaṃ gurum |
praṇamya pūjayed bhaktyā dattvā kiṃcid upāayanam
smṛti-mahārṇave-
rikta-pāṇir na paśyeta rājānaṃ bhiṣajaṃ gurum |
nopāyana-karaḥ putraṃ śiṣyaṃ bhṛtyaṃ nirīkṣayet
kiṃ ca, śrī-bhagavad-uktau-
prathamaṃ tu guruṃ pūjya tataś caiva mamārcanam |
kurvan siddhim avāpnoti hy anyathā niṣphalaṃ bhavet
śrī-nāradena ca-
gurau sannihite yas tu pūjayed anyam agrataḥ |
sa durgatim avāpnoti pūjanaṃ tasya niṣphalam
śrutiṣu [śvet.u. 6.23]
yasya deve parā bhaktiḥ yathā deve tathā gurau |
tasyaite kathitā hy arthāḥ prakāśante mahātmanaḥ
ekādaśa-skandhe [11.17.27] śrī-bhagavad-uktau-
ācāryaṃ māṃ vijānīyān nāvamanyeta karhicit |
na martya-buddhyāsūyeta sarva-deva-mayo guruḥ
daśama-skandhe [BhP 10.80.34] ca --
nāham ijyā-prajātibhyāṃ tapasopaśamena ca |
tuṣyeyaṃ sarva-bhūtātmā guru-śuśrūṣayā yathā
saptama-skandhe [BhP 7.15.26]-
yasya sākṣād bhagavati jñāna-dīpa-prade gurau |
martyāsad-dhīḥ śrutaṃ tasya sarvaṃ kuñjara-śaucavat
anyatrāpi-
sādhakasya gurau bhaktiṃ mandīkurvanti devatāḥ |
yan no 'tītya vrajed viṣṇuṃ śiṣyo bhaktyā gurau dhruvan
manu-smṛtau [2.153]-
ajño bhavati vai bālaḥ pitā bhavati mantradaḥ |
ajñaṃ hi bālam ity āhuḥ pitety eva tu mantradam
kiṃ ca-
gurur brahmā gurur viṣṇur gurur devo maheśvaraḥ |
gurur eva paraṃ brahma tasmāt sampūjayet sadā
vāmana-kalpe-
yo mantraḥ sa guruḥ sākṣāt yo guruḥ sa hariḥ smṛtaḥ |
gurur yasya bhavet tuṣṭas tasya tuṣṭo hariḥ svayam |
guroḥ samāsane naiva na caivoccāsane vaset
viṣṇu-rahasye-
tasmāt sarva-prayatnena yathā-vidhi tathā gurum |
abhedenārcayet yas tu sa mukti-phalam āpnuyāt
viṣṇu-dharme śrī-bhāgavate ca hariścandrasya-
guru-suśrūṣaṇaṃ nāma sarva-dharmottamottamam |
tasmād dharmāt paro dharmaḥ pavitraṃ naiva vidyate
kāma-krodhādikaṃ yad yad ātmano 'niṣṭa-kāraṇam |
etat sarvaṃ gurau bhaktyā puruṣo hy añjasā jayet
pādme-
pitur ādhikya-bhāvena ye'rcayanti guruṃ sadā |
bhavanty atithayo loke brahmaṇas te viśāṃ vara
tatraiva devahūti-stutau-
bhaktir yathā harau me'sti tadvan niṣṭhā gurau yadi |
mamāsti tena satyena svaṃ darśayatu me hariḥ
aditya-purāṇe-
avidyo vā sa-vidyo vā gurur eva janārdanaḥ |
mārgastho vāpy amārga-stho gurur eva sadā gatiḥ
anyatra ca-
harau ruṣṭe gurus trātā gurau ruṣṭe na kaścana |
tasmāt sarva-prayatnena gurum eva prasādayet
brahma-vaivarte-
api ghnantaḥ śapanto vā viruddhā api ye krudhāḥ |
guravaḥ pūjanīyās te gṛhaṃ natvā nayeta tān
tat ślāghyaṃ janma dhanyaṃ tat dinaṃ puṇyātha naḍikā |
yasyāṃ guruṃ praṇamate samupāsya tu bhaktitaḥ
upadeṣṭāram āmnāya-gataṃ pariharanti ye |
tān mṛtān api kravyādāḥ kṛtaghnān nopabhuñjate
bodhaḥ kaluṣitas tena daurātmyaṃ prakaṭīkṛtam |
gurur yena parityaktas tena tyaktaḥ purā hariḥ
anyatra ca -
pratipadya guruṃ yas tu mohād vipratipadyate |
sa kalpa-koṭiṃ narake pacyate puruṣādhamaḥ
pañcarātre --
avaiṣṇavopadiṣṭena mantreṇa nirayaṃ vrajet |
punaś ca vidhinā samyag grāhayed vaiṣṇavād guroḥ
agastya-saṃhitāyāṃ --
ye gurv-ājñāṃ na kurvanti pāpiṣṭhāḥ puruṣādhamāḥ |
na teṣāṃ naraka-kleśa-nistāro muni-sattama
yaiḥ śiṣyaiḥ śaśvad ārādhyā guravo hy avamānitāḥ |
putra-mitra-kalatrādi-sampadbhyaḥ pracyutā hi te
adhikṣipya guruṃ mohāt paruṣaṃ pravadanti ye |
śūkaratvaṃ bhavaty eva teṣāṃ janma-śateṣv api
ye guru-drohiṇo mūḍhāḥ satataṃ pāpa-kāriṇaḥ |
teṣāṃ ca yāvat sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ syān na saṃśayaḥ
ataḥ prāg gurum abhyarcya kṛṣṇa-bhāvena buddhimān |
try-avarān asamān kuryāt praṇāmān daṇḍa-pātavat
ata eva kaurme śrī-vyāsa-gītāyām-
vyatyasta pāṇinā kāryam upasaṅgrahaṇaṃ guroḥ |
savyena savyaḥ spraṣṭavyo dakṣiṇena tu dakṣiṇaḥ
|iti|
atha śrī-guru-pādānāṃ prāpyānujñāṃ ca sādhakaḥ |
prāk saṃskṛtaṃ harer gehaṃ pravekṣyan pāduke tyajet
tathā cāpastamba-
agny-āgāre gavāṃ goṣṭhe deva-brāhmaṇa-sannidhau |
jape bhojana-kāle ca pāduke parivarjayet
|iti|
tataḥ śrī-bhagavat-pūjā-mandirasyāṅganaṃ gataḥ |
prakṣālya hastau pādau ca dvi-rācamanam ācaret
tathā ca mārkaṇḍeye-
devārcanādi-kāryāṇi tathā gurv-abhivādanam |
kurvīta samyag ācamya tadvad eva bhuji-kriyām
Original text: Haribhaktivilāsa 1-11 · Edition: Haridasa Sastri · Data entry Gaudiya Grantha Mandira · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0