Haribhaktivilāsa 1-11 · Chapter 3
iti śrī-gopāla-bhaṭṭa-vilikhite śrī-bhagavad-bhakti-vilāse
daikṣiko nāma dvitīyo vilāsaḥ |
3. Sauciya-Vilasa
tṛtīya-vilāsaḥ
śaucīyaḥ
vande'nantādbhutaiśvaryaṃ śrī-caitanyaṃ mahāprabhum |
nīco 'pi yat-prasādāt syāt sadācāra-pravartakaḥ
puṃso gṛhīta-dīkṣasya śrī-kṛṣṇaṃ pūjayiṣyataḥ |
ācāro likhyate kṛtyaṃ śruti-smṛty-anusārataḥ
atha dīkṣitasya pūjāyā nityatā
labdhvā mantraṃ tu yo nityaṃ nārcayen mantra-devatām |
sarva-karma-phalaṃ tasyāniṣṭaṃ yacchati devatā
atha sad-ācāraḥ
na kiñcit kasyacit sidhyet sad-ācāraṃ vinā yataḥ |
tasmād avaśyaṃ sarvatra sad-ācāro hy apekṣyate
viṣṇu-purāṇe [ViP 3.8.9] -
vaṛṇāśramācaravatā puruṣeṇa paraḥ pumān |
viṣṇur ārādhyate panthā nānyat tat-toṣa-kāraṇam
atha sad-ācārasya nityatā
mārkaṇḍeya-purāṇe śrīmad-ālasālarka-saṃvāde-
gṛhasthena sadā kāryam ācāra-paripālanam |
na hy ācāra-vihīnasya sukham atra paratra ca
yajña-dāna-tapāṃsīha puruṣasya na bhūtaye |
bhavanti yaḥ sadācāraṃ samullaṅghya pravartate
bhaviṣyottare ca śrī-kṛṣṇa-yudhiṣṭhira-saṃvāde-
ācāra-hīnaṃ na punanti vedāḥ
yadyapy adhītāḥ saha ṣaḍbhir aṅgaiḥ |
chandāṃsy enaṃ mṛtyu-kāle tyajanti
nīḍaṃ śakuntā iva jāta-pakṣāḥ
kapālasthaṃ yathā toyaṃ śvadṛtau vā yathā payaḥ |
duṣṭaṃ syāt sthāna-doṣeṇa vṛtta-hīne tathāśubham |
ācāra-rahito rājan neha nāmutra nindati
| iti |
lekhyena smaraṇādīnāṃ nityatvenaiva setsyati |
smaraṇādy-ātmakasyāpi sad-ācārasya nityatā
viṣṇu-purāṇe [3.11.3] tatraiva gṛhi-dharma-prasaṅge -
sad-ācāravatā puṃsā jitau lokāv ubhāv api
sādhavaḥ kṣīṇa-doṣās tu sac-chabdaḥ sādhu-vācakaḥ |
teṣām ācaraṇaṃ yat tu sad-ācāraḥ sa ucyate
kāśī-khaṇḍe skandāgastya-saṃvāde-
anadhyayana-śīlaṃ ca sad-ācāra-vilaṅghinam |
sālasyaṃ ca durannādaṃ brāhmaṇaṃ bādhate'ntakaḥ
tato 'bhyaset prayatnena sad-ācāraṃ sadā dvijaḥ |
tīrthāny apy abhilaṣyanti sad-ācāra-samāgamam
bhaviṣyottare ca tatraiva-
ācāra-prabhavo dharmaḥ santaś cācāra-lakṣaṇāḥ |
sādhūnāṃ ca yathā vṛttaṃ sa sad-ācāra iṣyate
tasmāt kuryāt sad-ācāraṃ ya icched gatim ātmanaḥ |
sarva-lakṣaṇa-hīno 'pi samucācāravān nṛpa |
śraddadhāno 'nasūyaś ca sarvān kāmān avāpnuyāt
kiṃ ca-
ācāra eva dharmasya mūlaṃ rājan kulasya ca |
ācārād vicyuto jantur na kulīno na dhārmikaḥ
kiṃ ca-
ācāro bhūti-janana ācāraḥ kīrti-vardhanaḥ |
ācārād vardhate hy āyur ācāro hanty alakṣaṇam
ācāra eva nṛpa-puṅgava sevyamāno
dharmārtha-kāma-phalado bhaviteha puṃsām |
tasmāt sadaiva viduṣāvahitena rājan
śāstrodito hy anudinaṃ paripālanīyaḥ
atha tatra nitya-kṛtyāni
brāhme muhūrta utthāya kṛṣṇa kṛṣṇeti kīrtayan |
prakṣālya pāṇi-pādau ca danta-dhāvanam ācaret
ācamya vasanaṃ rātres tyaktvānyat paridhāya ca |
punar ācamane kuryāl lekhyena vidhināgrataḥ
athecchan paramāṃ śuddhiṃ mūrdhni dhyātvā guroḥ padau |
stutvā ca kīrtayan kṛṣṇaṃ smaraṃś caitad udīrayet
atha prātaḥ-smaraṇa-kīrtane
jayati jana-nivāso devakī-janma-vādo
yadu-vara-pariṣat svair dorbhir asyann adharmam |
sthira-cara-vṛjina-ghnaḥ su-smita- śrī-mukhena
vraja-pura-vanitānāṃ vardhayan kāma-devam
[BhP 10.90.48]
smṛte sakala-kalyāṇa-bhājanaṃ yatra jāyate |
puruṣas tam ajaṃ nityaṃ vrajāmi śaraṇaṃ harim
vidagdha-gopāla-vilāsinīnāṃ
sambhoga-cihnāṅkita-sarva-gātram |
pavitram āmnāya-girām agamyaṃ
brahma prapadye nava-nīta-cauram
daśama-skandhe [BhP 10.46.46] -
udgāyatīnām aravinda-locanaṃ
vrajāṅganānāṃ divam aspṛśad dhvaniḥ |
dadhnaś ca nirmanthana-śabda-miśrito
nirasyate yena diśām amaṅgalam
| iti |
paṭhet punaś ca sādhūnāṃ sampradāyānusārataḥ |
catuḥślokīm imāṃ sarva-doṣa-śāntyai śubhāptaye
prātaḥ smarāmi bhava-bhīti-mahārti-śāntyai
nārāyaṇaṃ garuḍa-vāhanam abja-nābham |
grāhābhibhūta-vara-vāri-vāraṇa-mukti-hetuṃ
cakrāyudhaṃ taruṇa-vārija-patra-netram
prātar namāmi manasā vacasā ca mūrdhnā
pādāravinda-yugalaṃ paramasya puṃsaḥ |
nārāyaṇasya narakārṇava-tāraṇasya
pārāyaṇa-pravaṇa-vipra-parāyaṇasya
prātar bhajāmi bhajatām abhayaṅkaraṃ taṃ
prāk sarva-janma-kṛta-pāpa-bhayāvahatyai |
yo grāha-vaktra-patitāṅghri-gajendra-ghora-
śoka-praṇāśam akarod dhṛta-śaṅkha-cakraḥ
śloka-trayam idaṃ puṇyaṃ prātaḥ prātaḥ paṭhet tu yaḥ |
loka-traya-gurus tasmai dadyād ātma-padaṃ hariḥ
| iti |
tad etal likhitaṃ kutra kutracid vyavahārataḥ |
kintu svābhīṣṭa-rūpādi śrī-kṛṣṇasya vicintayet
itthaṃ vidadhyād bhagavat-kīrtana-smaraṇādikam |
sarva-tīrthābhiṣekaṃ vai bahir antarviśodhanam
tathā ca skānde skandaṃ prati śrī-śivoktau-
sakṛn nārāyaṇaety uktvā pumān kalpa-śata-trayam |
gaṅgādi-sarva-tīrtheṣu snāto bhavati putraka
anyatra ca-
śayanād utthito yas tu kīrtayen madhusūdanam |
kīrtanāt tasya pāpasya nāśam āyāty aśeṣataḥ
| iti |
māhātmyaṃ kīrtanasyāgre lekhyaṃ mukhya-prasaṅgataḥ |
smaraṇasya tu māhātmyam adhunā likhyate kiyat
tatrādau tasya nityatā
pādme bṛhat-sahasra-nāmni stotre [6.71.100]-
smartavyaḥ satataṃ viṣṇur vismartavyo na jātucit |
sarve vidhi-niṣedhāḥ syur etayor eva kiṅkarāḥ
skānde kārttika-prasaṅge śrīmad-agastyoktau-
sā hānis tan mahac chidraṃ sa mohaḥ sa ca vibhramaḥ |
yan-muhūrtaṃ kṣaṇaṃ vāpi vāsudevo na cintyate
kāśī-khaṇḍe ca śrī-dhruva-carite-
iyam eva parā hānir upasargo 'yam eva ca |
abhāgyaṃ paramaṃ caitad vāsudevaṃ na yat smaret
ye muhūrtāḥ kṣaṇā ye ca yāḥ kāṣṭhā ye nimeṣakāḥ |
ṛte viṣṇu-smṛter yātās teṣu muṣṭo yamena saḥ
| iti |
nityatve'py asya māhātmyaṃ vicitra-phala-dānataḥ |
jñeyaṃ śāstroditaṃ darśa-pūrṇamāsādivad budhaiḥ
atha smaraṇa-māhātmyam
tatra sarva-tīrtha-snānādhikatvam
uktaṃ ca smārtair api-
māntraṃ pārthivam āgneyaṃ vāyavyaṃ divyam eva ca |
vāruṇaṃ mānasaṃ ceti snānaṃ sapta-vidhaṃ smṛtam
śaṃ na āpas tu vai māntraṃ mṛd-ālambhaṃ tu pārthivam |
bhasmanā snānam āgneyaṃ snānaṃ gorajasānilam
ātape sati yā vṛṣṭir divyaṃ snānaṃ tad ucyate |
bahir nadyādiṣu snānaṃ vāruṇaṃ procyate budhaiḥ |
dhyānaṃ yan manasā viṣṇor mānasaṃ tat prakīrtanam
kiṃ ca-
asāmarthyena kāyasya kāla-deśādy-apekṣayā |
tulya-phalāni sarvāṇi syur ity āha parāśaraḥ
snānānāṃ mānasaṃ snānaṃ manv-ādyaiḥ paramaṃ smṛtam |
kṛtena yena mucyante gṛhasthā api vai dvijāḥ
parama-śodhaktavam
gāruḍe śrī-nāradoktau, viṣṇu-dharme ca pulasytyoktau -
apavitraḥ pavitro vā sarvāvasthāṃ gato 'pi vā |
yaḥ smaret puṇḍarīkākṣaṃ sa bāhyābhyantaraḥ śuciḥ
yadyapy upahataḥ pāpair manasāyanta-dustaraiḥ |
tathāpi saṃsmaran viṣṇuṃ sa bāhyābhyantaraḥ śuciḥ
śrī-viṣṇu-purāṇe [ViP 2.6.37-38] -
prāyaścittāny aśeṣāṇi tapaḥ karmātmakāni vai |
yāni teṣām aśeṣāṇāṃ kṛṣṇānusmaraṇaṃ param
kṛte pāpe'nutāpo vai yasya puṃsaḥ prajāyate |
prāyaścittaṃ tu tasyaikaṃ hari-saṃsmaraṇaṃ param
kiṃ ca [ViP 6.8.21] -
kali-kalmaṣam atyugraṃ narakārti-pradaṃ nṝṇām |
prayāti vilayaṃ sadyaḥ sakṛd yatrānusaṃsmṛte
bṛhan-nāradīye [ṇārP 1.10.100] śukra-bali-saṃvāde -
harir harati pāpāni duṣṭa-cittair api smṛtaḥ |
anicchayāpi saṃspṛṣṭo dahaty eva hi pāvakaḥ
tatraiva [ṇārP 1.30.93] prāyaścitta-prasaṅgānte
mahā-pātaka-yukto vā yukto vā sarva-pātakaiḥ |
sa vai vimucyate sadyo yasya viṣṇu-paraṃ manaḥ
brahma-vaivarte -
karmaṇā manasā vācā yaḥ kṛtaḥ pāpa-sañcayaḥ |
so 'py aśeṣaḥ kṣayaṃ yāti smṛtvā kṛṣṇāṅghra-paṅkajam
ataevoktaṃ skānde kārttika-prasaṅge śrī-parāśareṇa -
yama-mārgaṃ mahā-ghoraṃ narakāṃś ca yamaṃ tathā |
svapne'pi na naraḥ paśyed yaḥ smared garuḍadhvajam
ṣaṣṭha-skandhe [BhP 6.1.19] śrī-śukena -
sakṛn manaḥ kṛṣṇa-padāravindayor
niveśitaṃ tad-guṇa-rāgi yair iha |
na te yamaṃ pāśa-bhṛtaś ca tad-bhaṭān
svapne 'pi paśyanti hi cīrṇa-niṣkṛtāḥ
sarvāpad-vimocakatvam
śrī-viṣṇu-purāṇe [ViP 1.17.44] śrī-prahlādoktau -
dantā gajānāṃ kulśāgra-niṣṭhurāḥ
śīrṇā yad ete na balaṃ mamaitat |
mahā-vipat-pāta-vināśano 'yaṃ
janārdanānusmaraṇānubhāvaḥ
vāmana-purāṇe ca -
viṣṭayo vyatipātāś ca ye'nye durnīti-sambhavāḥ |
te sarve smaraṇād viṣṇor nāśam āyānty upadravāḥ
pādme māgha-māhātmye deva-dyuti-stutau -
yasya smaraṇa-mātreṇa na moho na ca durgatiḥ |
na rogo na ca duḥkhāni tam anantaṃ namāmy aham
durvāsanonmūlanatvam
dvādaśa-skandhe [BhP 12.3.47] -
yathā hemni sthito vahnir durvarṇaṃ hanti dhātu-jam |
evam ātma-gato viṣṇur yoginām aśubhāśayam
sarva-maṅgala-kāritvam
pāṇḍava-gītāyām-
lābhas teṣāṃ jayas teṣāṃ kutas teṣāṃ parābhavaḥ |
yeṣām indīvara-śyāmo hṛdayastha-janārdanaḥ
sarva-sat-karma-phaladatvam
skānde kārttika-prasaṅge'gastyoktau-
deveṣu yajñeṣu tapaḥsu caiva
dāneṣu tīrtheṣu vrateṣu caiva |
iṣṭeṣu pūrteṣu ca yat pradiṣṭaṃ
nṝṇāṃ smṛte tat-phalam acyute ca
karma-sādguṇya-kāritvam
bṛhan-nāradīye [ṇārP] -
nyūnātiriktatā siddhā kalau vedokta-karmaṇām |
hari-saṃsmaraṇam evātra sampūrṇa-phala-dāyakam
smṛtau ca-
pramādāt kurvatāṃ karma pracyavetādhvareṣu yat |
smaraṇād eva tad viṣṇoḥ sampūrṇaṃ syād iti śrutiḥ
sarva-karmādhikatvam
bṛhan-nāradīye kali-prasaṅge [ṇārP] -
tulā-puruṣa-dānānāṃ rājasūyāśvamedhayoḥ |
phalaṃ viṣṇoḥ smṛti-samaṃ na jātu dvija-sattama
dvādaśa-skandhe [BhP 12.3.48]-
vidyā-tapaḥ-prāṇa-nirodha-maitrī
tīrthābhiṣeka-vrata-dāna-japyaiḥ |
nātyanta-śuddhiṃ labhate 'ntar-ātmā
yathā hṛdi-sthe bhagavaty anante
viṣṇu-purāṇe [ViP 1.17.36] hiraṇyakaśipuṃ prati śrī-prahlādoktau -
bhayaṃ bhayānām apahāriṇi sthite
manasy anante mama kutra tiṣṭhati |
yasmin smṛte janma-jarodbhavāni
bhayāni sarvāṇy apayānti tāta
tatraivānyatra [ViP 2.6.40] -
viṣṇu-saṃsmaraṇāt kṣīṇa-samasta-kleśa-saṃcayaḥ |
muktiṃ prayāti svargāptis tasya vighno 'numīyate
bṛhan-nāradīye [ṇārP 1.1.65] -
varaṃ vareṇyaṃ varadaṃ purāṇaṃ
nija-prabhā-bhāvita-sarva-lokam |
saṅkalpitārtha-pradam ādi-devaṃ
smṛtvā vrajen mukti-padaṃ manuṣyaḥ
skānde-
yasya smaraṇa-mātreṇa janma-saṃsāra-bandhanāt |
vimucyate namas tasmai viṣṇave prabhaviṣṇave
tatraiva kārttika-prasaṅge śrī-parāśaroktau-
tadaiva puruṣo mukto janma-duḥkha-jarādibhiḥ |
bhaktyā tu parayā nūnaṃ yadaiva smarate harim
bhagavat-prasādanam
bṛhan-nāradīye [ṇārP 1.1.77] --
yena kenāpy upāyena smṛto nārāyaṇo 'vyayaḥ |
api pātaka-yuktasya prasannaḥ syān na saṃśayaḥ
śrī-vaikuṇṭha-loka-prāpakatvam
vāmana-purāṇe-
anādy-anantam ajarāmaraṃ hariṃ
ye saṃsmaranty aharahar niyataṃ narā bhuvi |
tat sarvagaṃ brahma paraṃ purāṇaṃ
te yānti vaiṣṇava-padaṃ dhurvam avyayaṃ ca
pādme (3.31.101) deva-dūta-vikuṇḍala-saṃvāde yamasya dūtānuśāsane-
smaranti ye sakṛd bhūtāḥ prasaṅgenāpi keśavam |
te vidhvastākhilāghaughā yanti viṣṇoḥ paraṃ padam
brahma-purāṇe viṣṇu-rahasye (216.88)-
śāṭhyenāpi narā nityaṃ ye smaranti janārdanam |
te 'pi yānti tanuṃ tyaktvā viṣṇulokam anāmayam
viṣṇu-dharmottare-
nirāśīr nirmamo yas tu viṣṇor dhyāna-paro bhavet |
tat-padaṃ samavāpnoti yatra gatvā na śocati
sārūpya-prāpaṇam
kāśī-khaṇḍe śrī-bindumādhava-prasaṅge agni-bindu-stutau-
ye tvāṃ trivikrama sadā hṛdi śīlayanti
kādambinī-rucir arociṣam ambujākṣa |
saudāminī-vilasitāṃśuka-vīta-mūrte
te'pi spṛśanti tava kāntim acintya-rūpām
śrī-bhagavad-gītāsu [ṅītā 8.5] -
anta-kāle ca mām eva smaran muktvā kalevaram |
yaḥ prayāti sa mad-bhāvaṃ yāti nāsty atra saṃśayaḥ
daśama-skandhe [BhP 10.80.11] pṛthukopākhyāne -
smarataḥ pāda-kamalam ātmānam api yacchati |
kiṃ nv artha-kāmān bhajato nāty-abhīṣṭān jagad-guruḥ
vaiṣṇave-
vāsudeve mano yasya japa-homārcanādiṣu |
tasyāntarāyo maitreya devendratvādi sat-phalam
gāruḍe-
mahatas tapaso mūlaṃ prasavaḥ puṇya-santateḥ |
jīvitasya phalaṃ svādu niyataṃ smaraṇaṃ hareḥ
dvitīya-skandhe [BhP 2.1.6] -
etāvān sāṅkhya-yogābhyāṃ sva-dharma-pariniṣṭhayā |
janma-lābhaḥ paraḥ puṃsām ante nārāyaṇa-smṛtiḥ
ataeva jarāsandha-niruddha-nṛpa-vargaiḥ prārthitaṃ daśama-skandhe [BhP 10.73.15] -
taṃ naḥ samādiśopāyaṃ yena te caraṇābjayoḥ |
smṛtir yathā na viramed api saṃsaratām iha
śrī-nāradenāpi [BhP 10.69.18] --
dṛṣṭaṃ tavāṅghri-yugalaṃ janatāpavargaṃ
brahmādibhir hṛdi vicintyam agādha-bodhaiḥ |
saṃsāra-kūpa-patitottaraṇāvalambaṃ
dhyāyaṃś carāmy anugṛhāṇa yathā smṛtiḥ syāt
| iti |
kṛṣṇa-smaraṇa-māhātmya-mahābdhir dustaro dhiyā |
yo yiyāsati tat-pāraṃ sa hi caitanya-vañcitaḥ
tataḥ pādodakaṃ kiñcit prāk pītvā tulasī-dalaiḥ |
gṛhītenācaret tena svamūrdhany abhiṣecanam
athādau śrī-guruṃ natvā śrī-kṛṣṇasya padābjayoḥ |
kiñcid vijñāpayan sarvasva-kṛtyāny arpayen namet
atha prātaḥ praṇāmaḥ
vāmana-purāṇe -
sarva-maṅgala-maṅgalyaṃ vareṇyaṃ varadaṃ śivam |
nārāyaṇaṃ namaskṛtya sarva-karmāṇi kārayet
atha vijñāpanam
viṣṇu-dharmottare -
yad-utsavādikaṃ karma tat tvayā prerito hare |
kariṣyāmi tvayā jñeyam iti vijñāpanaṃ mama
prātaḥ prabodhito viṣṇo hṛṣīkeśena yat tvayā |
yad yat kārayasīśāna tat karomi tavājñayā
trailokya-caitanyamayādi-deva
śrī-nātha viṣṇo bhavad-ājñayaiva |
prātaḥ samutthāya tava priyārthaṃ
saṃsāra-yātrām anuvartayiṣye
saṃsāra-yātrām anuvartamānaṃ
tvad-ājñayā śrī-nṛhare'ntarātman |
spardhātiraskāra-kali-pramāda-
bhayāni mā mābhibhavantu bhūman
jānāmi dharmaṃ na ca me pravṛttir
jānāmy adharmaṃ na ca me nivṛttiḥ |
tvayā hṛṣīkeśa hṛdi sthitena
yathā niyukto 'smi tathā karomi
atha praṇāma-vākyāni
mahābhārate -
namo brahmaṇya-devāya go-brāhmaṇa-hitāya ca |
jagad-dhitāya kṛṣṇāya govindāya namo namaḥ
garuḍa-purāṇe-
asura-vibudha-siddhair jñāyate yasya nāntaḥ
sakala-munibhir antaś cintyate yo viśuddhaḥ |
nikhila-hṛdi niviṣṭo vetti yaḥ sarva-sākṣī
tam ajam amṛtam īśaṃ vāsudevaṃ nato 'smi
viṣṇu-purāṇe [ViP ??]
yajñibhir yajña-puruṣo vāsudevaś ca sātvataḥ |
vedānta-vedibhir viṣṇuḥ procyate yo nato 'smi tam
evaṃ vijñāpayan dhyāyan kīrtayaṃś ca yathāvidhi |
praṇāmānācarec chaktyā catuḥ-saṅkhyāvarān budhaḥ
śrī-gopī-candanenordhva-puṇḍraṃ kṛtvā yathā-vidhi |
āsīta prāṅ-mukho bhūtvā śuddha-sthāne śubhāsane
tathā ca nāradīya-pañcarātre-
nirgatyācamya vidhivat praviśya ca punaḥ sudhīḥ |
āsane prāṅ-mukho bhūtvā vihite copaviśya vai
sampradāyānusāreṇa bhūta-śuddhiṃ vidhāya ca |
prāṇāyāmāṃś ca vidhivat kṛṣṇaṃ dhyāyet yathoditam
tathā coktam-
upapātakeṣu sarveṣu pātakeṣu mahatsu ca |
praviśya rajanī-pādaṃ viṣṇu-dhyānaṃ samācaret
vaihāyasa-pañcarātre ca-
tathaiva rātri-śeṣaṃ tu kālaṃ sūryodayāvadhi |
kartavyaṃ sajapaṃ dhyānaṃ nityam ārādhakena vai
vibhajya pañcadhā rātriṃ śeṣe devārcanādikam |
japaṃ homaṃ tathā dhyānaṃ nityaṃ kurvīta sādhakaḥ
ataeva viṣṇu-smṛtau-
rātres tu paścime yāme muhūrtau brāhmya ucyate
| iti |
pādodapānādīnāṃ ca sa vidhir mahimāgrataḥ |
lekhyo 'dhunā tu dhyānasya sa saṅkṣepeṇa likhyate
tāpanīya-śrutiṣu [ṅṭū 1.9-11] -
sat-puṇḍarīka-nayanaṃ meghābhaṃ vaidyutāmbaram |
dvi-bhujaṃ jñāna-mudrāḍhyaṃ vana-mālinam īśvaram
gopa-gopī-gavāvītaṃ sura-druma-talāśritam |
dviyālaṅkaraṇopetaṃ ratna-paṅkaja-madhyagam
kālindī-jala-kallola-saṅgi-māruta-sevitam |
cintayaṃś cetasā kṛṣṇaṃ mukto bhavati saṃsṛteḥ
mṛtyuñjaya-saṃhitānusārodita-sāradā-tilake ca -
smared vṛndāvane ramye mohayantam anāratam |
govindaṃ puṇḍarīkākṣaṃ gopa-kanyāḥ sahasraśaḥ
ātmano vadanāmbhoja-preritākṣi-madhu-vratāḥ |
kāma-bāṇena vivaśāś ciram āśleṣeṇotsukāḥ
muktāhāra-lasat-pīnottuṅgastana-bharānatāḥ |
srasta-dhammilla-vasanā mada-skhalita-bhāṣaṇāḥ
danta-paṅkti-prabhodbhāsi-spandamānādharāñcitāḥ |
vilobhayantīr vividhair vibhramair bhāva-garbhitaiḥ
phullendīvara-kāntim indu-vadanaṃ barhāvataṃsa-priyaṃ
śrī-vatsāṅkam udāra-kaustubha-dharaṃ pītāmbaraṃ sundaram |
gopīnāṃ nayanotpalārcita-tanuṃ go-gopa-saṅghāvṛtaṃ
govindaṃ kala-veṇu-vādana-paraṃ divyāṅga-bhūṣaṃ bhaje
| iti |
śrī-gautamīya-tantrādau tad-dhyānaṃ prathitaṃ param |
agrato 'trāpi saṃlekhyaṃ yad iṣṭaṃ tatra tad bhajet
bṛhat-śātātāpa-smṛtau-
pakṣopavāsād yat pāpaṃ puruṣasya praṇaśyati |
prāṇāyāma-śatenaiva yat pāpaṃ naśyate nṝṇām
prāṇāyāma-sahasreṇa yat pāpaṃ naśyate nṝṇām |
kṣaṇa-mātreṇa tat pāpaṃ harer dhyānāt praṇaśyati
viṣṇu-dharme-
sarva-pāpa-prasakto 'pi dhyāyan nimiṣam acyutam |
bhūtas tapasvī bhavati paṅkti-pāvana-pāvanaḥ
viṣṇu-purāṇe (?) ca-
dhyāyen nārāyaṇaṃ devaṃ snānādiṣu ca karmasu |
prāyaścittaṃ hi sarvasya duṣkṛtasyeti niścitam
kali-doṣa-haratvam
bṛhan-nāradīye kali-prasaṅge [ṇārP 1.41.97] -
samasta-jagad-ādhāraṃ paramārtha-svarūpiṇam |
ghore kali-yuge prāpte viṣṇuṃ dhyāyan na sīdati
sarva-dharmādhikāritvam
skānde kārttika-māhātmye agastyoktau-
kintv asya bahubhis tīrthaiḥ kiṃ tasya bahubhir vrataiḥ |
yo nityaṃ dhyāyate devaṃ nārāyaṇam ananya-dhīḥ
mokṣa-pradatvam
bṛhan-nāradīye kali-prasaṅge [ṇārP 1.40.52] -
ye mānavā vigata-rāga-parāvara-jñā
nārāyaṇaṃ sura-guruṃ satataṃ smaranti |
dhyānena tena hata kilbiṣa-cetanās te
mātuḥ payodhara-rasaṃ na punaḥ pibanti
śrī-vaikuṇṭha-prāpakatvam
skānde śrī-brahmoktau-
muhūrtam api yo dhyāyen nārāyaṇam atandritaḥ |
so 'pi sad-gatim āpnoti kiṃ punas tat-parāyaṇaḥ
pādme vaiśākha-māhātmye yama-brāhmaṇa-saṃvāde [PadmaP 1.96.78]
dhyāyanti puruṣaṃ divyam acyutaṃ ye smaranti ca |
labhante te'cyuta-sthānaṃ śrutir eṣā purātanī
sārūpya-prāpaṇam
ekādaśa-skandhe [BhP 11.5.48] -
vaireṇa yaṃ nṛpatayaḥ śiśupāla-pauṇḍra-
śālvādayo gati-vilāsa-vilokanādyaiḥ |
dhyāyanta ākṛta-dhiyaḥ śayanāsanādau
tat-sāmyam āpur anurakta-dhiyāṃ punaḥ kim
svataḥ parama-phalatvam
caturtha-skandhe [BhP 4.20.29] śrī-pṛthūktau -
bhajanty atha tvām ata eva sādhavo
vyudasta-māyā-guṇa-vibhramodayam |
bhavat-padānusmaraṇād ṛte satāṃ
nimittam anyad bhagavan na vidmahe
skanda-purāṇe brahmoktau ca -
āloḍya sarva-śāstrāṇi vicārya ca punaḥ punaḥ |
idame eva suniṣpannaṃ dhyeyo nārāyaṇaḥ sadā
ataevoktaṃ hāyaśīrṣa-pañcarātre nārāyaṇa-vyūha-stave -
ye tyakta-loka-dharmārthā viṣṇu-bhakti-vaśaṃ gatāḥ |
dhyāyanti paramātmānaṃ tebhyo 'pīha namo namaḥ
| iti |
smaraṇe yat tan māhātmyaṃ tad-dhyāne'py akhilaṃ viduḥ |
bhedaḥ kalpyeta sāmānya-viśeṣābhyāṃ tayoḥ kiyān
atha śrī-bhagavat-prabodhanam
tato devālaye gatvā ghaṇṭādy-udghoṣa-pūrvakam |
prabodhya stutibhiḥ kṛṣṇaṃ nīrājyaṃ prārthayed idam
tṛtīya-skandhe [BhP 3.9.25] -
so 'sāv adabhra-karuṇo bhagavān vivṛddha-
prema-smitena nayanāmburuhaṃ vijṛmbhan |
utthāya viśva-vijayāya ca no viṣādaṃ
mādhvyā girāpanayatāt puruṣaḥ purāṇaḥ
deva-prapannārtihara prasādaṃ kuru keśava |
avalokana-dānena bhūyo māṃ pārayācyuta
| iti |
devālayaṃ praviśyātha stotrāṇīṣṭāni kīrtayan |
kṛṣṇasya tulasī-varjaṃ nirmālyam apasārayet
atha nirmālyottāraṇam
atri-smṛtau-
prātaḥ-kāle sadā kuryān nirmālyottāraṇaṃ budhaḥ |
tṛṣitāḥ paśavo baddhāḥ kanyakā ca rajasvalā |
devatā ca sanirmālyā hanti puṇyaṃ purākṛtam
nārasiṃhe śrī-yamoktau-
deva-mālyāpanayanaṃ devāgāre samūhanam |
snāpanaṃ sarva-devānāṃ go-pradāna-samaṃ smṛtam
nārada-pañcarātre-
yaḥ prātar utthāya vidhāya nityaṃ
nirmālyam īśasya nirākaroti |
na tasya duḥkhaṃ na daridratā ca
nākāla-mṛtyur na ca roga-mātram
aruṇodaya-velāyāṃ nirmālyaṃ śalyatāṃ vrajet |
prātas tu syān mahāśalyaṃ ghaṭikā-mātra-yogataḥ
atiśalyaṃ vijānīyāt tato vajra-prahāravat |
aruṇodaya-velāyāṃ śalyaṃ tat kṣamate hariḥ
ghaṭikāyām atikrāntau kṣudraṃ pātakam āvahet |
muhūrte samatikrānte pūrṇaṃ pātakam ucyate
atipātakam ev syāt ghaṭikānāṃ catuṣṭaye |
muhūrta-tritaye pūrṇe mahā-pātakam ucyate
tataḥ paraṃ brahma-vadho mahā-pātaka-pañcakam |
prahare pūrṇatāṃ yāte prāyaścittaṃ tato na hi
nirmālyasya vilambe tu prāyaścittam athocyate |
atikrānte muhūrtārdhe sahasraṃ japam ācaret
pūrṇe muhūrte sañjāte sahasraṃ sārdham ucyate |
sahasra-dvitīyaṃ kuryāt ghaṭikānāṃ catuṣṭaye
muhūrta-tritaye'tīte ayutaṃ japam ācaret |
prahare pūrṇatāṃ yāte puraścaraṇam ucyate |
prahare samatikrānte prāyaścittaṃ na vidyate
atha śrī-mukha-prakṣālanam
śrī-hastāṅghri-mukhāmbhoja-kṣālanāya ca tad-gṛhe |
gaṇḍūṣāṇi jalair dattvā danta-kāṣṭhaṃ samarpayet
jihvollekhanikāṃ dattvā pāduke śuddha-mṛttikām |
salilaṃ ca punar dadyād vāso 'pi mukha-mārjanam
tataḥ śrī-tulasīṃ puṇyām arpayet bhagavat-priyām |
tan-māhātmyaṃ ca tan-mukhya-prasaṅge lekhyam agrataḥ
atha danta-kāṣṭhārpaṇa-māhātmyam
viṣṇu-dharmottare-
danta-kāṣṭha-pradānena danta-saubhāgyam ṛcchati |
jihvollekhanikāṃ dattvā virogas tv abhijāyate
pādukāyāḥ pradānena gatim iṣṭām avāpnuyāt |
mṛd-bhāga-dānād devasya bhūmim āpnoty anuttamām
atha maṅgala-nīrājanam
paṭhitvātha priyān ślokān mahā-vāditra-nisvanaiḥ |
prabhor nīrājanaṃ kuryān maṅgalākhyaṃ jagad-dhitam
nīrājanaṃ tv idaṃ sarvaiḥ kartavyaṃ śuci-vigrahaiḥ |
parama-śraddhayotthāya draṣṭavyaṃ ca sadā naraiḥ
strīṇāṃ puṃsāṃ ca sarveṣām etat sarveṣṭa-pūrakam |
samasta-dainya-dāridrya-duritādy-upaśānti-kṛt
atha prātaḥ-snānārthodyamaḥ
tato 'ruṇodayasyānte snānārthaṃ niḥsared bahiḥ |
kīrtayan kṛṣṇa-nāmāni tīrthaṃ gacched anantaram
tathā ca śukra-smṛtau-
brāhme muhūrte cotthāya śucir bhūtvā samāhitaḥ |
svastikādy-āsanaṃ baddhvā dhyātvā kṛṣṇa-pādāmbujam
tato nirgatya nilayānnāmānīmāni kīrtayet |
śrī-vāsudevāniruddha-pradyumnādhokṣajācyuta |
śrī-kṛṣṇānanta govinda saṅkarṣaṇa namo 'stu te
gatvā tīrthādikaṃ tatra nikṣipya snāna-sādhanam |
vidhinācarya maitry-ādi-kṛtyaṃ śaucaṃ vidhāya ca |
ācamya khāni saṃmārjya snānaṃ kuryāt yathocitam
atha maitryādi-kṛtya-vidhiḥ
śrī-viṣṇu-purāṇe [ViP 3.11.8-15] aurva-sagara-saṃvāde gṛhi-dharma-kathane-
tataḥ kalye samutthāya kuryān mūtraṃ nareśvara |
nairṛtyām iṣu-vikṣepam atītyādhikaṃ gṛhāt
dūrādāvasathān mūtraṃ purīṣaṃ ca samutsṛjet |
pādāv asecanocchiṣṭe prakṣipen na gṛhāṅgaṇe
ātma-cchāyāṃ taroś chāyāṃ go-sūryāgny-anilāṃs tathā |
guruṃ dvijādīṃś ca budho na meheta kadācana
na kṛṣṭe śasya-madhye vā go-vraje jana-saṃsadi |
na vartmani na nady-ādi-tīrtheṣu puruṣarṣabha
nāpsu naivāmbhasas tīre na śmaśāne samācaret |
utsargaṃ vai purīṣasya mūtrasya ca visarjanam
udaṅmukho divotsargaṃ viparīta-mukho niśi |
kurvītānāpadi prājño mūtrotsargaṃ ca pārthiva
tṛṇair ācchādya vasudhāṃ vastra-prāvṛta-mastakaḥ |
tiṣṭhen nāticiraṃ tatra naiva kiñcid udīrayet
tathā kaurme vyāsa-gītāyām-
nidhāya dakṣiṇe karṇe brahma-sūtram udaṅmukhaḥ |
antardhāpya mahīṃ kāṣṭhaiḥ patrair loṣṭrais tṛṇena vā
prāvṛtya tu śiraḥ kuryād vin-mūtrasya visarjanam |
na caivābhimukhaḥ strīṇāṃ guru-brāhmaṇayor gavām |
na deva-devālayor nāpām api kadācana
nadīṃ jyotīṃṣi vīkṣitvā na vāyv-agni-mukho 'pi vā |
prayādityaṃ pratyanalaṃ pratisomaṃ tathaiva ca
kāśī-kāṇḍe śrī-skandāgastya-saṃvāde-
tataś cāvaśyakaṃ kartuṃ nairṛtīṃ diśam āśrayet |
grāmād dhanuḥ-śataṃ gacchen nagarāc ca caturguṇam
karṇopavīty-udag-vaktro divase sandhyayor api |
vin-mūtre visṛjen maunī niśāyāṃ dakṣiṇā-mukhaḥ
nālokayed diśo bhāgān jyotiś cakraṃ nabho 'malam |
vāmena pāṇinā śiśnaṃ dhṛtvottiṣṭhet prayatnavān
tatraivāgre-
na mūtraṃ go-vraje kuryān na valmīke na bhasmani |
na garteṣu sa-sattveṣu na tiṣṭhan na vrajann api
yathā-sukha-mukho rātrau divā chāyāndhakārayoḥ |
bhītiṣu prāṇa-bādhāyāṃ kuryān mala-visarjanam
viṣṇu-purāṇe [BhP 3.11.16-18] tatraiva-
valmīka-mūṣikotkhātāṃ mṛdaṃ nāntar-jalāt tathā |
śaucāvaśiṣṭāṃ gehāc ca na dadyāl lepa-sambhavām
antaḥprāṇyavapannāṃ ca halotkhātāṃ ca pārthiva |
parityajen mṛdaś caitāḥ sakalāḥ śauca-sādhane
ekā liṅge gude tisras daśa vāma-kare nṛpa |
hasta-dvaye saptānyā mṛdaḥ śaucopapādikāḥ
yama-smṛtau-
tisras tu pādayor deyāḥ śuddhi-kāmena nityaśaḥ
kiṃ ca-
tisras tu mṛttikā deyāḥ kṛtvā tu nakha-śodhanam
kāśī-khaṇḍe ca tatraiva-
guhye dadyān mṛdaṃ caikāṃ pāyau pañcāmbu-sāntarāḥ |
daśa vāma-kare cāpi sapta pāṇi-dvaye mṛdaḥ
ekaikāṃ pādayor dadyāt tisraḥ pāṇyor mṛdaḥ smṛtāḥ |
itthaṃ śaucaṃ gṛhī kuryād gandha-lepa-kṣayāvadhi
kramād dviguṇam etat tu brahmacaryādiṣu triṣu |
divā vihita-śaucāc ca rātrāv ardhaṃ samācaret
rujārdhaṃ ca tad-ardhaṃ ca pathi caurādi-pīḍite |
tad-ardha-yoṣitāṃ cāpi svāsthye nyūnaṃ na kārayet |
ārdra-dhātrī-phalonmānā mṛdaḥ śauce prakīrtitāḥ
śaṅkha-smṛtau-
mṛttikā tu samuddiṣṭā triparvī pūryate yayā
dakṣa-smṛtau-
ardha-prasṛti-mātrā tu prathamā mṛttikā smṛtā |
dvitīyā ca tṛtīyā ca tad-ardhaṃ parikīrtitā
atha kevala-mūtrotsarge
dakṣaḥ-
ekā liṅge tu savye trir ubhayor mṛd-dvayaṃ smṛtam
brāhme-
pādayor dve gṛhītvā ca suprakṣālita-pāṇinā |
ācamya tu tataḥ śuddhaḥ smṛtvā viṣṇuṃ sanātanam
viṣṇu-purāṇe [BhP 3.11.19-21] tatraiva-
acchenāgandha-phenena jalenābudbudena ca |
ācāmeta mṛdaṃ bhūyas tathā dadyāt samāhitaḥ
niṣpāditāṅghri-śaucas tu pāpāv abhyukṣya vai punaḥ |
triḥ pibet salilaṃ tena tathā dviḥ parimārjayet
śīrṣaṇyāni tataḥ khāni mūrdhānaṃ ca mṛdā labhet |
bāhū nābhiṃ ca toyena hṛdayaṃ cāpi saṃspṛśet
atra ca viśeṣo dakṣeṇoktaḥ-
prakṣālya hastau pādau ca triḥ pibed ambu vīkṣitam |
saṃvṛttāṅguṣṭha-mūlena dviḥ pramṛjyāt tato mukham
saṃhatya tisṛbhiḥ pūrvam āsyam evam upaspṛśet |
aṅguṣṭhena pradeśinyā ghrāṇaṃ paścād anantaram
aṅguṣṭhānāmikābhyāṃ tu cakṣuḥ-śrotre punaḥ punaḥ |
kaniṣṭhāṅguṣṭhayor nābhiṃ hṛdayaṃ tu talena vai |
sarvābhis tu śiraḥ paścād bāhū cāgreṇa saṃspṛśet
tathā kāśī-khaṇḍe tatraiva-
prāg āsya udagāsyo vā sūpaviṣṭaḥ śucau bhuvi |
upaspṛśed vihīnāyāṃ tuṣāṅgārāsthi-bhasmabhiḥ
anuṣṇābhir aphenābhir adbhir hṛdgābhir atvaraḥ |
brāhmaṇo brahma-tīrthena dṛṣṭi-pūtanābhir ācamet
kaṇṭha-gābhir nṛpaḥ śudhyet tālugābhis tathorujaḥ |
strī-śūdrāvāsyasaṃsparśa-mātreṇāpi visudhyataḥ
yājñavalkya-smṛtau-
pāda-kṣālana-śeṣeṇa nācāmet vāriṇā dvijaḥ |
yady ācamet srāvayitvā bhūmau baudhāyano 'bravīt
bharadvāja-smṛtau-
pāṇinā dakṣiṇenaiva saṃhatāṅgulinācamet |
muktāṅguṣṭhaka-niṣṭhena naka-spṛṣṭā apas tyajet
kaurme ca vyāsa-gītāyām-
bhuktvā pītvā ca suptvā ca snātvā rathyopasarpaṇe |
auṣṭhau vilomakau spṛṣṭvā vāso viparidhāya ca
reto-mūtra-purīṣāṇām utsarge'nṛta-bhāṣaṇe |
ṣthīvitvādhyayanārambhe kāśa-śvāsāgame tathā
catvaraṃ vā śmaśānaṃ vā samabhyasya dvijottamaḥ |
sandhyor ubhayos tadvad ācānto 'py ācamet punaḥ
kiṃ ca-
śiraḥ prāvṛtya kaṇṭhaṃ vā muktakaccha-śikho 'pi vā |
akṛtvā pādayoḥ śaucam ācānto 'py aśucir bhavet
sopānatkau jalastho vā noṣṇīṣī cācamed budhaḥ |
na caiva varṣa-dhārābhir hastocchiṣṭe tathā budhaḥ
naika-hastārpiutta-jalair vinā sūtreṇa vā punaḥ |
na pādukāsana-stho vā bahir jānur athāpi vā
atha vaiṣṇavācamanam
triḥ-pāne keśavaṃ nārāyaṇaṃ mādhavam apy atha |
prakṣālane dvayoḥ pāṇyor govindaṃ viṣṇum apy ubhau
madhusūdanam ekaṃ ca mārjane'nyaṃ trivikramam
unmārjane'py adharayor vāmana-śrīdharāv ubhau
prakṣālane punaḥ pāṇyor hṛṣīkeśaṃ ca pādayoḥ |
padmanābhaṃ prokṣaṇe tu mūrdhno dāmodaraṃ tataḥ
vāsudevaṃ mukhe saṅkarṣaṇaṃ pradyumnam ity ubhau |
nāsayor netra-yugale'niruddhaṃ puruṣottamam |
adhokṣajaṃ nṛsiṃhaṃ ca karṇayor nābhito 'cyutam
janārdanaṃ ca hṛdaye upendraṃ mastake tataḥ |
dakṣiṇe tu hariṃ bāhau vāme kṛṣṇaṃ yathāvidhi |
namo 'nantaṃ ca caturthy-antam ācāmet kramato japan
aśaktaḥ kevalam dakṣaṃ spṛśet karṇaṃ tathā ca vāk |
kurvītālabhanaṃ vāpi dakṣiṇa-śravaṇasya vai
atha danta-dhāvana-vidhiḥ
tatra kātyāyanaḥ-
utthāya netraṃ prakṣālya śucir bhūtvā samāhitaḥ |
parijapya ca mantreṇa bhakṣayed danta-dhāvanam
mantraś cāyam-
āyur balaṃ yaśo varcaḥ prajā paśu-vasūni ca |
brahma prajñāṃ ca medhāṃ ca tvaṃ no dhehi vanaspate
tasya nityatā
kāśī-khaṇḍe-
atho mukha-viśuddhy-arthaṃ gṛhṇīyād danta-dhāvanam |
ācānto 'py aśucir yasmād akṛtvā danta-dhāvanam
vārāhe ca-
danta-kāṣṭham akhāditvā yas tu mām upasarpati |
sarva-kāla-kṛtaṃ karma tena caikena naśyati
atha danta-kāṣṭha-niṣiddha-dināni
manuḥ-
caturdaśy-aṣṭamī-darśa-paurṇamāsy-arka-saṅkramaḥ |
eṣu strī-taila-māṃsāni danta-kāṣṭhāni varjayet
saṃvartakaḥ-
ādye tithau navamyāṃ ca kṣaye candramasas tathā |
ādity-vāre śaure ca varjayed danta-dhāvanam
kātyāyanaḥ-
pratipad-darśa-ṣaṣṭhīṣu navamyāṃ ca viśeṣataḥ |
dantānāṃ kāṣṭha-saṃyogo dahaty āsaptamaṃ kulam
vṛddha-vaśiṣṭhaḥ-
upavāse tathā śrāddhena khāded danta-dhāvanam |
dantānāṃ kāṣṭha-saṃyogo hanti sapta-kulāni vai
anyatra ca-
pratipad-dara-ṣaṣṭhīṣu navamy-ekādaśī-ravau |
dantānāṃ kāṣṭha-saṃyogo hanti puṇyaṃ purā-kṛtam
atha tatra pratinidhiḥ
dinaeṣv eteṣu kāṣṭhair hi dantānāṃ dhāvanasya tu |
niṣiddhatvāt tṛṇaiḥ kuryāt tathā kāṣṭhetaraiś ca tat
tathā ca vyāsaḥ-
pratipad-darśa-ṣaṣṭhīṣu navamyāṃ danta-dhāvanam |
parṇair anyatra kāṣṭhaiś ca jīvollekhhaḥ sadaiva hi
paiṭhīnasiḥ-
alābhe ca niṣedhe vā kāṣṭhānāṃ danta-dhāvanam |
parṇādinā viśuddhena jihvollekhaḥ sadaiva hi
atha tatraivāpavādaḥ
kāṣṭhaiḥ pratipad-ādau yan niṣiddhaṃ danta-dhāvanam |
tṛṇa-parṇais tu tat kuryād amām ekādaśīṃ vinā
ata eva vyāsasya vacanāntaram-
alābhe danta-kāṣṭhānāṃ niṣiddhāyāṃ tathā tithau |
apāṃ dvādaśa-gaṇḍūṣair vidadhyād danta-dhāvanam
kāśī-khaṇḍe tatraiva-
mukhe paryuṣite yasmād bhaved aśuci-bhāg naraḥ |
tataḥ kuryāt prayatnena śuddhy-arthaṃ danta-dhāvanam
upavāse'pi no duṣyed danta-dhāvanam añjanam |
gandhālaṅkāra-sad-vastra-puṣpa-mālānulepanam
atha danta-kāṣṭhāni
smṛtau-
sarva kaṇṭakinaḥ puṇyāḥ āyurdāḥ kṣīriṇaḥ smṛtāḥ |
kaṭu-tikta-kaṣāyāś ca balārogya-sukha-pradāḥ
kiṃ ca-
palāśānāṃ danta-kāṣṭhaṃ pāduke caiva varjayet |
varjayec ca prayatnena baṭaṃ vāśvattham eva ca
kaurme śrī-vyāsa-gītāyām-
madhyāṅguli-samasthaulyaṃ dvādaśāṅgula-sammitam |
sa-tvacaṃ danta-kāṣṭhaṃ yat tad-agre na tu dhārayet
kṣīri-vṛkṣa-samudbhūtaṃ mālatī-sambhavaṃ śubham |
apāmārgaṃ ca bilvaṃ vā kara-vīraṃ viśeṣatah
varjayitvā ninitāni gṛhītvaikaṃ yathoditam |
parihṛtya dinaṃ pāpaṃ bhakṣayed vai vidhānavit
na pāṭayet danta-kāṣṭhaṃ nāṅguly-agreṇa dhārayet |
prakṣālya bhuktvā taj jahyāt śucau deśe samāhitaḥ
kāśī-khaṇḍe ca tatraiva-
kaniṣṭhāgra-parīṇāhaṃ sa-tvacaṃ nirvraṇaṃ ṛjum |
dvādaśāṅgula-mānaṃ ca sārdraṃ syād danta-dhāvanam |
jihvollekhanikām vāpi kuryāc cāpākṛtiṃ śubhām
rāmārcana-candrikāyām ca-
dantollekho vitastyā bhavati parimitād annam ity ādi-mantrāt
prātaḥ kṣīry-ādi-kāṣṭhād vaṭa-khadira-palāśair vinārkāmra-bilvaiḥ |
bhuktvā gaṇḍūṣa-ṣaṭkaṃ dvir api kuśam ṛte deśinīm aṅgulībhir
nandābhūtāṣṭa-parvaṇy api na khalu navamy-arka-saṅkrānti-pāte
atha keśa-prasādhanādiḥ
tataś cācamya vidhivat kṛtvā keśa-prasādhanam |
smṛtvā praṇava-gāyatryau nibadhnīyāc chikhāṃ dvijaḥ
tathā coktaṃ-
na dakṣiṇā-mukho nordhvaṃ kuryāt keśa-prasādhanam |
smṛtvoṅkāraṃ ca gāyatrīṃ nibadhnīyāc cikhāntataḥ
atha snānam
viṣṇu-purāṇe [BhP 3.11.25] tatraiva-
nadī-nada-taḍāgeṣu deva-khāta-jaleṣu ca |
nitya-kriyārthaṃ snāyīta giri-prasravaṇeṣu ca
kūpeṣūddhṛta-toyena snānaṃ kurvīta vā bhuvi |
snāyītoddhṛta-toyena athavā bhuvy asambhave
atha snāna-nityatā
tatra kātyāyanaḥ-
yathāhani tathā prātar nityaṃ snāyād anāturaḥ |
atyanta-malinaḥ kāyo nava-cchidra-samanvitaḥ |
sravat eva divā-rātrau prātaḥ-snānaṃ viśodhanam
dakṣaḥ-
prātar madhyāhnayoḥ snānaṃ vānaprastha-gṛhasthayoḥ |
yates tri-savanaṃ snānaṃ sakṛt tu brahmacāriṇaḥ
sarve cāpi sakṛt kuryur aśaktau codakaṃ vinā
kiṃ ca-
aśiraskaṃ bhavet snānam aśaktau karmiṇāṃ sadā |
ārdreṇa vāsasā vāpi pāṇinā vāpi mārjanam
śaṅkhaś ca-
asnātas tu pumān nārho japādi-havanādiṣu
kaurme vyāsa-gītāyām-
prātaḥ-snānaṃ vinā puṃsāṃ pāpitvaṃ karmasu smṛtam |
home jape viśeṣeṇa tasmāt snānaṃ samācaret
kāśī-khaṇḍe-
prasveda-lālasādyāklinno nidrādhīno yato naraḥ |
prātaḥ-snānāt tato 'rhaḥ syān mantra-stotra-japādiṣu
pādme ca devahūti-vikuṇḍala-saṃvāde [PadmaP 3.31.55-56] --
snānaṃ vinā tu yo bhuṅkte malāśī sa sadā naraḥ |
asnāyino 'śuces tasya vimukhāḥ pitṛ-devatāḥ
snāna-hīno naraḥ pāpaḥ snāna-hīno naro 'śuciḥ |
asnāyī narakaṃ bhuṅkte puṃs-kīṭādiṣu jāyate
atha snāna-māhātmyam
mahābhārate [5.37.29] udyoga-parvaṇi śrī-viduroktau-
guṇā daśa snāna-śīlaṃ bhajante
balaṃ rūpaṃ svara-varṇa-praśuddhiḥ |
sparśaś ca gandhaś ca viśuddhatā ca
śrīḥ saukumāryaṃ pravarāś ca nāryaḥ
pādme ca [3.31.54-58] tatraiva-
yāmyaṃ hi yātanā-duḥkhaṃ nitya-snāyī na paśyati |
nitya-snānena pūyante api pāpa-kṛto narāḥ
prātaḥ-snānaṃ hared vaiśya bāhyābhyantarajaṃ malam |
prātaḥ-snānena niṣpāpo naro na nirayaṃ vrajet
ye punaḥ srotasi snānam ācarantīha parvaṇi |
tenaiva narakaṃ yānti na jāyante kuyoniṣu
duḥsvapnā duṣṭa-cintāś ca bandhyā bhavanti sarvadā |
prātaḥ-snānena śuddhānāṃ puruṣāṇāṃ viśāṃ vara
atri-smṛtau-
snāne manaḥ-prasādaḥ syād devā abhimukhāḥ sadā |
saubhāgyaṃ śrīḥ sukhaṃ puṣṭiḥ puṇyaṃ vidyā yaśo dhṛtiḥ
mahā-pāpāny alakṣmīṃ ca duritaṃ durvicintitam |
śoka-duḥkhādi harate prātaḥ-snānaṃ viśeṣataḥ
kaurme tatraiva-
prātaḥ-snānaṃ praśaṃsanti dṛṣṭādṛṣṭa-karaṃ hi tat |
prātaḥ-snānena pāpāni pūyante nātra saṃśayaḥ
kāśī-khaṇḍe ca-
prātaḥ-snānāt yataḥ śudhyet kāyo 'yaṃ malinaḥ sadā |
chidrito navabhiś chidraiḥ sravaty eva divā-niśam
utsāha-medhā-saubhāgya-rūpa-sampat-pravartakam |
manaḥ-prasannatā-hetuḥ prātaḥ-snānaṃ praśasyate
prātaḥ prātas tu yat snānaṃ saṃjāte cāruṇodvaye |
prājāpatya-samaṃ prāhus tan mahāgha-vighātakṛt
prātaḥ-snānaṃ haret pāpam alakṣmīṃ glānim eva ca |
aśucitvaṃ ca duḥsvapnaṃ tuṣṭiṃ puṣṭiṃ prayacchati
nopasarpanti vai duṣṭāḥ prātaḥ-snāyi-janaṃ kvacit |
dṛṣṭādṛṣṭa-phalaṃ tasmāt prātaḥ-snānaṃ samācaret
snāna-mātraṃ tathā prātaḥ-snānaṃ cātra niyojitam |
yadyapy anyo 'nya-milite pṛthag jñeye tathāpy amū
atha snāna-vidhiḥ
atha tīrtha-gatas tatra dhauta-vastraṃ kuśāṃs tathā |
mṛttikāṃ ca taṭe nyasya snāyāt sva-sva-vidhānataḥ
adhautena tu vastreṇa nitya-naimittikīṃ kriyām |
kurvan na phalam āpnoti kṛtā cen niṣphalā bhavet
dhautāṅghri-pāṇir ācāntaḥ kṛtvā saṅkalpam ādarāt |
gaṅgādi-smaraṇaṃ kṛtvā tīrthāyārghyaṃ samarpayet
sāgara-svana-nirghoṣa-daṇḍa-hastāsurāntaka |
jagat-sraṣṭar jagan-mardin namāmi tvāṃ sureśvara
imaṃ mantraṃ samuccārya tīrtha-snānaṃ samācaret |
anyathā tat-phalasyārdhaṃ tīrtheśo harati svayam
natvātha tīrthaṃ snānārtham anujñāṃ prārthayed imām |
devadeva jagannātha śaṅkha-cakra-gadādhara |
dehi viṣṇo mamānujñāṃ tava tīrtha-niṣevaṇe
| iti |
vidhivan mṛdam ādāya tīrtha-toye praviśya ca |
pravāhābhimukho nadyāṃ syād anyatrārka-sammukhaḥ
dig-bandhaṃ vidhinācarya tīrthāni parikalpya ca |
āvāhayed bhagavatīṃ gaṅgām āditya-maṇḍalāt
darbha-pāṇiḥ kṛta-prāṇāyāmaḥ kṛṣṇa-padāmbujam |
dhyātvā tan-nāma saṅkīrtya nimajjet puṇya-vāriṇi
ācamya mūla-mantraṃ ca sa-prāṇāyāmakaṃ japan |
kṛṣṇaṃ dhyāyan jale bhūyo nimajjya snānam ācaret
kṛtvāgha-marṣaṇāntaṃ ca nāmabhiḥ keśavādibhiḥ |
tatra dvādaśadhā toye nimajjya snānam ācaret
tatra viśeṣaḥ
śrī-nārada-pañcarātre-
prasiddheṣu ca tīrtheṣu yady anyasyābhidhāṃ smaret |
snātakaṃ taṃ tu tat tīrtham abhiśapya kṣaṇād vrajet
| iti |
iti vaidika-tāntrika-miśrito vidhiḥ |
pādme vaiśākhya-māhātmye [PadmaP 5.95.12-16, 20-23] śrī-nāradāmbarīṣa-saṃvāde -
evam uccārya tat-tīrthe pādau prakṣālya vāg yataḥ |
smaran nārāyaṇaṃ devaṃ snānaṃ kuryād vidhānataḥ
tīrthaṃ prakalpayed dhīmān mūla-mantram imaṃ paṭhan |
auṃ namo nārāyaṇāya mūla-mantra udāhṛtaḥ
darbha-pāṇis tu vidhivad ācāntaḥ praṇato bhuvi |
catur-hasta-samāyuktaṃ caturasraṃ samantataḥ
prakalpyāvāhayed gaṅgāṃ mantreṇānena mānavaḥ |
viṣṇu-pāda-prasūtāsi vaiṣṇavī viṣṇu-devatā |
trāhi nas tvenasas tasmād ājanma-maraṇāntikāt
| ityādi |
sapta-vārābhijaptena kara-sampuṭa-yojite |
mūrdhni kṛtvā jalaṃ bhūpaś catur vā pañca sapta vā |
snānaṃ kṛtvā mṛdā tadvad āmantrya tu vidhānataḥ
aśva-krānte ratha-krānte viṣṇu-krānte vasundhare |
mṛttike hara me pāpaṃ yan mayā duṣkṛtaṃ kṛtam
uddhṛtāsi varāheṇa viṣṇunā śata-bāhunā |
namas te sarva-lokānāṃ prabhavāraṇi suvrate
| iti |
guroḥ sannihitasyātha pitroś ca caraṇodakaiḥ |
viprāṇāṃ ca padāmbhodhiḥ kuryān mūrdhany abhiṣecanam
tathā ca pādme-
guroḥ pādodakaṃ putra tīrtha-koṭi-phala-pradam
kiṃ ca-
vipra-pādodaka-klinnaṃ yasya tiṣṭhati vai śiraḥ |
tasya bhāgīrathī-snānam ahany ahani jāyate
tathā gautamīya-tantre-
pṛthivyāṃ yāni tīrthāni tāni tīrthāni sāgare |
sa-sāgarāṇi tīrthāni pāde viprasya dakṣiṇe
| iti |
śaṅkhe vasanti sarvāṇi tīrthāni ca viśeṣataḥ |
śaṅkhena mūla-mantreṇābhiṣekaṃ punar ācaret
tathaiva tulasī-miśra-śālagrāma-śilāmbhasā |
abhiṣekaṃ vidadhyāc ca pītvā tat kiṃcid agrataḥ
tad uktaṃ gautamīya-tantre-
śālagrāma-śilā-toyaṃ tulasī-gandha-miśritam |
kṛtvā śaṅkhe bhrāmayaṃs triḥ prakṣipen nija-mūrdhani
śālagrāma-śilā-toyam apītvā yas tu mastake |
prekṣepaṇaṃ prakurvīta brahmahā sa nigadyate
viṣṇu-pādodakān pūrvaṃ vipra-pādodakaṃ pibet |
viruddham ācaran mohād brahmahā sa nigadyate
śrī-caraṇāmṛta-dhāraṇa-mantraḥ
akāla-mṛtyu-haraṇaṃ sarva-vyādhi-vināśanam |
viṣṇoḥ pādodakaṃ pītvā śirasā dhārayāmy aham
| iti |
lekhyo 'grye kṛṣṇa-pādābja-tīrtha-dhāraṇa-pānayoḥ |
mahimātra tu tat-tīrthenābhiṣekasya likhyate
atha śrī-caraṇodakābhiṣeka-māhātmyam
padma-purāṇe [3.31.38, 139-140]-
sa snātaḥ sarva-tīrtheṣu sarva-yajñeṣu dīkṣitaḥ |
śālagrāma-śilā-toyair yo 'bhiṣekaṃ samācaret
gaṅgā godāvarī revā nadyo mukti-pradās tu yāḥ |
nivasanti satīrthās tāḥ śālagrāma-śilā-jale
koṭi-tīrtha-sahasrais tu sevitaiḥ kiṃ prayojanam |
tīrthaṃ yadi bhavet puṇyaṃ śālagrāma-śilodbhavam
tatraiva śrī-gautamāmbarīṣa-saṃvāde-
yeṣāṃ dhautāni gātrāṇi hareḥ pādodakena vai |
ambarīṣa kule teṣāṃ dāso 'smi vaśagaḥ sadā
rājante tāni tāvac ca tīrthāni bhuvana-traye |
yāvan na prāpyate toyaṃ śālagrāmābhiṣekajam
skānde kārttika-māhātmye-
gṛhe'pi vasatas tasya gaṅgā-snānaṃ dine dine |
śālagrāma-śilā-toyair yo 'biṣiñcati mānavaḥ
tatraivānyatra ca-
yāni kāni ca tīrthāni brahmādyā devatās tathā |
viṣṇu-pādodakasyaite kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm
śālagrāmodbhvao devo devo dvāravatī-bhavaḥ |
ubhayoḥ snāna-toyena brahma-hatyā nivartate
kiṃ ca-
sa vai cāvabhṛta-snātaḥ sa ca gaṅgā-jalāplutaḥ |
viṣṇu-pādodakaṃ kṛtvā śaṅkheyaḥ snāti mānavaḥ
śrī-nṛsiṃha-purāṇe-
gaṅgā-prayāga-gaya-naimiṣa-puṣkarāṇi
puṇyāni yāni kuru-jāṅgala-yāmunāni |
kālena tīrtha-salilāni punanti pāpaṃ
pādodakaṃ bhagavataḥ prapunāti sadyaḥ
smṛtau ca-
tri-rātri-phaladā nadyo yāḥ kāścid asamudragāḥ |
samudragāś ca pakṣasya māsasya saritāṃ patiḥ
ṣaṇ-māsa-phaladā godā vatsarasya tu jāhnavī |
pādodakaṃ bhagavato dvādaśābda-phala-pradam
tan-nityatā
garuḍa-purāṇe-
jalaṃ ca yeṣāṃ tulasī-vimiśritaṃ
pādodakaṃ cakra-śilā-samudbhavam |
nityaṃ trisandhyaṃ plavate na gātraṃ
khagendra te dharma-bahiṣkṛtā narāḥ
| iti |
tato jalāñjalīn kṣiptvā mūrdhni trīn kumbha-mudrayā |
mūlenāthāviśeṣeṇa kuryād devādi-tarpaṇam
atha sāmānyato devādi-tarpaṇam
tac ca vaidikeṣu prasiddham eva-
brahmādayo ye devās tān devān tarpayāmi | bhūr-devāṃs tarpayāmi | bhuvar-devāṃs tarpayāmi | svar-devāṃs tarpayāmi | bhūr-bhuvaḥ-svar-devāṃs tarpayāmi
| ity ādi |
ācāmyāṅgāni saṃmārjya snāna-vastrāṇya-vāsasā |
paridhāyāṃśuke śukle niviśyācamanaṃ caret
vidhivat tilakaṃ kṛtvā punaś cācamya vaiṣṇavaḥ |
vidhāya vaidikīṃ sandhyām athopāsīta tāntrikīm
atha vaidikī sandhyā
kaurme tatraiva-
prāk-kuleṣu tataḥ sthitvā darbheṣu susamāhitaḥ |
prāṇāyāma-trayaṃ kṛtvā dhyāyet sandhyām iti śrutiḥ
manu-smṛtau (?)-
brāhmaṇāḥ śāktikāḥ sarve na śaivā na ca vaiṣṇavāḥ |
yata upāsate devīṃ gāyatrīṃ veda-mātaram
yā ca sandhyā jagat-sūtir māyātītā hi niṣkalā |
aiśvarī kevalā śaktis tattva-traya-samudbhavā
dhyātvārka-maṇḍala-gatāṃ sāvitrīṃ tāṃ japed budhaḥ |
prāṅ-mukhaḥ satataṃ vipraḥ sandhyopāsanam ācaret
kiṃ ca-
sahasra-paramāṃ nityaṃ śata-madhyāṃ daśāvarām |
sāvitrīṃ vai japed vidvān prāṅ-mukhaḥ prayataḥ sthitaḥ
kiṃ ca-
sandhyā-hīno 'śucir nityam anarhaḥ sarva-karmasu |
yad anyat kurute kiñcin na tasya phalam apnuyāt
yo 'nyatra kurute yatnaṃ dharma-kārye dvijottamaḥ |
vihāya sandhyā-praṇatiṃ sa yāti narakāyutam
ananya-cetasaḥ śāntā brāhmaṇā veda-pāragāḥ |
upāsya vidhivat sandhyāṃ prāptāḥ pūrve parāṃ gatim
atha tāntrikī sandhyā
tataḥ sampūjya salile nijāṃ śrī-mantra-devatām |
tarpayed vidhinā tasya tathivāvaraṇāni ca
tathā ca bodhāyana-smṛtau-
haviṣāgnau jale puṣpair dhyānena hṛdaye harim |
arcanti sūrayo nityaṃ japena ravi-maṇḍale
pādme ca tatraiva-
sūrye cābhyarhaṇaṃ śreṣṭhaṃ salile salilādibhiḥ
atha tad-vidhiḥ
mūla-mantram athoccārya dhyāyan kṛṣṇāṅghri-paṅkaje |
śrī-kṛṣṇaṃ tarpayāmīti triḥ samyak tarpayet kṛtī
dhyānoddiṣṭa-svarūpāya sūrya-maṇḍala-vartine |
kṛṣṇāya kāma-gāyatryā dadyād arghyam anantaram
atha kāma-gāyatrī
śrī-sanat-kumāra-kalpe-
ādau manmatham uddhṛtya kāma-deva-padaṃ vadet |
āyānte vidmahe puṣpa-bāṇāyeti padaṃ vadet |
dhīmahīti tathoktvātha tan no 'naṅgaḥ pracodayāt
| iti |
athārka-maṇḍale kṛṣṇaṃ dhyātvaitāṃ daśadhā japet |
kṣamasveti tam udvāsya dadyād arghyaṃ vivasvate
vidhis tāntirka-sandhyāyā jale'rcāyāś ca kaścana |
yo 'nyo manyeta so 'py atra tad-viśeṣāya likhyate
atha matāntara-tāntrika-sandhyā-vidhiḥ
ādau dakṣiṇa-hastena gṛhṇīyād vāri vaiṣṇavaḥ |
tato hṛdaya-mantreṇa vāma-pāṇi-tale'rpayet
tad-aṅgulī-viniryātāmbhaḥ-kaṇair dakṣa-pāṇinā |
mastake netra-mantreṇa kuryāt samprokṣaṇaṃ tataḥ
śiṣṭaṃ tac cāstra-mantreṇādāyāmbho dakṣa-pāṇinā |
adhaḥ kṣipet punaś caivam iti vāra-catuṣṭayam
punar hṛdaya-mantreṇādāyāmbho dakṣa-pāṇinā |
nāsā-puṭena vāmenāghrāyānyena visarjayet
athāmbho 'ñjalim ādāya sūrya-maṇḍala-vartine |
arghyaṃ gopāla-gāyatryā kṛṣṇāya trir nivedayet
sā coktā
brūyād gopījanaṃ ṅe'ntaṃ vidmahe ity ataḥ param |
punar gopī-janaṃ tadvad dhīmahīti tataḥ param |
tan naḥ kṛṣṇa iti prānte prapūrvaṃ codayād iti
mūrdhni nyaset tad-aṅgāni lalāṭe netrayor dvayoḥ |
bhujayoḥ pādayoś caiva sarvāṅgeṣu tathā kramāt
tāni coktāni-
pañcabhiś ca tirbhiś caiva pañcabhiś ca tribhiḥ punaḥ |
caturbhiś ca caturbhiś ca kuryād aṅgāni varṇakiḥ
| iti |
rāsa-krīḍā-rataṃ kṛṣṇaṃ dhyātvā cāditya-maṇḍale |
tat-sammukhotkṣipta-bhujo gāyatrīṃ tāṃ japet kṣaṇam
atha tatra jale śrī-bhagavat-pūjā-vidhiḥ
aṅga-nyāsaṃ sva-mantreṇa kṛtvāthābjaṃ jalāntare |
sañcintya pīṭha-mantreṇa tarpayec ca sakṛt sakṛt
tasmiṃś ca kṛṣṇam āvāhya sakalīkṛtya mānasān |
pañcopacārāt dattvāpsu dhenu-mudrāṃ pradarśayet
taj-jalaṃ cāmṛtaṃ dhyātvā sva-mantreṇābhimantrya ca |
aṣṭottara-śataṃ kṛṣṇottamāṅge tarpayet kṛtī
tataś ca mūla-mantreṇa vārān vai pañca-viṃśatim |
abhijaptenodakenācamanaṃ vidhinā caret
atha viśeṣato devādi-tarpaṇam
pādme [1.20.156-163; tatraiva-
brahmāṇaṃ tarpayet pūrvaṃ viṣṇuṃ rudraṃ prajāpatīn |
devā yakṣās tathā nāgā gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ
krūrāḥ sarpāḥ suparṇāś ca taravo jambhakādayaḥ |
vidyādharā jaladharās tathaivākāśa-gāminaḥ
nirādhārāś ca ye jīvā pāpa-dharma-ratāś ca ye |
teṣām āpyāyanāyaitad dīyate salilaṃ mayā
kṛtopavīto devebhyo nivītī ca bhavet tataḥ |
manuṣyāṃs tarpayed bhaktyā ṛṣi-putrān ṛṣīṃs tathā
sanakaś ca sanandaś ca tṛtīyaś ca sanātanaḥ |
kapilaś cāsuriś caiva voḍhuḥ pañca-śikhas tathā |
sarve te tṛptim āyāntu mad-dattenāmbunā sadā
marīcim atry-aṅgirasau pulastyaṃ pulahaṃ kratum |
pracetasaṃ vasiṣṭhaṃ ca bhṛguṃ nāradam eva ca |
deva-brahma-ṛṣīn sarvāṃs tarpayet sākṣatodakaiḥ
apasavyaṃ tataḥ kṛtvāsavyaṃ jānu ca bhūtale |
agniṣv āttās tathā saumyā bahiṣmantas tathoṣmapāḥ
kavyānalau barhiṣadas tathā caivājyapāḥ punaḥ |
tarpayet pitṛ-bhaktyā ca sa-tilokdaka-candanaiḥ
yamāya dharma-rājāya mṛtyave cāntakāya ca |
vaivasvatāya kālāya sarva-bhūtākṣayāya ca
auḍumbarāya dadhnāya nīlāya parameṣṭhine |
vṛkodarāya citrāya citra-guptāya vai namaḥ
darbha-pāṇiḥ suprayataḥ pitṝn svān tarpayet tataḥ
pitrādīn nāma-gotreṇa tathā mātā-mahān api |
santarpya vidhinā sarvān imaṃ mantram udīrayet
ye'bāndhavā bāndhavā vā ye'nya-janmani bāndhavāḥ |
te tṛptim akhilāṃ yāntu ye cāsmat-toya-kāṅkṣiṇaḥ
| iti |
sandhyopāsanataḥ pūrvaṃ kecid devādi-tarpaṇam |
manyante sakṛd evedaṃ purāṇoktānusārataḥ
tathā ca pādme, snāne mṛd-grahaṇānantaram-
evaṃ snātvā tataḥ paścād ācamya suvidhānataḥ |
utthāya vāsasī śukle śuddhe tu paridhāya vai |
tatas tu tarpaṇaṃ kuryāt trailokyāpyāyanāya vai
ata eva śrī-rāmārcana-candrikāyām-
niṣpīḍayitvā vastraṃ tu paścāt sandhyāṃ samācaret |
anyathā kurute yas tu snānaṃ tasyāphalaṃ bhavet
kiṃ ca-
vastraṃ triguṇitaṃ yas tu niṣpīḍayati mūḍha-dhīḥ |
vṛthā snānaṃ bhavet tasya niṣpīḍayati cāmbuni
kāśī-kāṇḍe-
api sarva-nadī-toyair mṛt-kūṭaiś cātha go-rasaiḥ |
āpātam ācarec chaucaṃ bhāva-duṣṭo na śuddhi-bhāk
naktaṃ dinaṃ nimajjyāpsu kaivartāḥ kim u pāvanāḥ |
śataśo 'pi tathā snātā na śuddhā bhāva-dūṣitāḥ
pādme vaiśākha-māhātmye [5.87.30,33] śrī-nāradāmbarīṣa-saṃvāde-
puṇyena gāṅgena jalena kāle
deśe'pi yaḥ snāna-paro 'pi bhūpa |
ājanmato bhāva-hato 'pi dātā na
śuddhyatīty eva mataṃ mamaitat
prajvālya vahniṃ ghṛta-taila-siktaṃ
pradakṣiṇāvarta-śikhaṃ sva-kāle |
praviśya dagdhaḥ kila bhāva-duṣṭo
na svargam āpnoti phalaṃ na cānyat
ataeva bhaviṣyottare-
yasya hastau ca pādau ca vāṅ manaś ca susaṃyatam |
vidyā-tapaś ca kīrtiś ca sa tīrtha-phalam āpnuyāt
aśraddadhānaḥ pāpātmā nāstiko 'cchinna-saṃśayaḥ |
hetu-niṣṭhaś ca pañcaite na tīrtha-phala-bhāginaḥ
Original text: Haribhaktivilāsa 1-11 · Edition: Haridasa Sastri · Data entry Gaudiya Grantha Mandira · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0