Language

ENहिગુ
Scripture Library

Haribhaktivilāsa 1-11 · Chapter 2

2.1

iti śrī-gopāla-bhaṭṭa-vilikhite śrī-bhagavad-bhakti-vilāse
gauravo nāma prathamo vilāsaḥ
2. Daiksika-Vilasa
dvitīyo vilāsaḥ
daikṣikaḥ
taṃ śrīmat-kṛṣṇa-caitanyaṃ vande jagad-gurum |
yasyānukampayā śvāpi mahābdhiṃ santaret sukham

2.2

atha dīkṣā-vidhiḥ
dīkṣā-vidhir likhyate'trānusṛtya krama-dīpikām |
vinā dīkṣāṃ hi pūjāyāṃ nādhikāro 'sti karhicit

2.3

āgame --
dvijānām anupetānāṃ sva-karmādhyayanādiṣu |
yathādhikāro nāstīha syāc copanayanād anu

2.4

tathātrādīkṣitānāṃ tu mantradevārcanādiṣu |
nādhikāro 'sty ataḥ kuryād ātmānaṃ śivasaṃstutam

2.5

skānde kārttika-prasaṅge śrī-brahma-nārada-saṃvāde --
te narāḥ paśavo loke kiṃ teṣāṃ jīvane phalam |
yair na labdhā harer dīkṣā nārcito vā janārdanaḥ

2.6

tatraiva śrī-rukmāṅgada-mohinī-saṃvāde, viṣṇu-yāmale ca -
adikṣitasya vāmoru kṛtaṃ sarvaṃ nirarthakam |
paśu-yonim avāpnoti dīkṣā-virahito janaḥ

2.7

viśeṣato viṣṇu-yāmale -
snehād vā lobhato vāpi yo gṛhṇīyād adīkṣayā |
tasmin gurau sa-śiṣye tu devatā-śāpa āpatet

2.8

viṣṇu-rahasye ca -
avijñāya vidhānoktaṃ hari-pūjā-vidhi-kriyām |
kurvan bhaktyā samāpnoti śata-bhāgaṃ vidhānataḥ

2.9

divyaṃ jñānaṃ yato dadyāt kuryāt pāpasya saṅkṣayam |
tasmād dīkṣeti sā proktā deśikais tattvakovidaiḥ

2.10

ato guruṃ praṇamyaivaṃ sarvasvaṃ vinivedya ca |
gṛhṇīyād vaiṣṇavaṃ mantraṃ dīkṣāpūrvaṃ vidhānataḥ

2.11

skānde tatraiva śrī-brahma-nārada-saṃvāde -
tapasvinaḥ karma-niṣṭhāḥ śreṣṭhās te vai narā bhuvi |
prāptā yais tu harer dīkṣā sarva-duḥkha-vimocinī

2.12

tantra-sāgare ca --
yathā kāñcanatāṃ yāti kāṃsyaṃ rasavidhānataḥ |
tathā dīkṣāvidhānena dvijatvaṃ jāyate nṛṇām

2.13

atha dīkṣā-kālaḥ -- tatra māsa-śuddhiḥ
āgame -
mantra-svīkaraṇaṃ caitre bahu-duḥha-phala-pradam |
vaiśākhe ratna-lābhaḥ syāj jyaiṣṭhe tu maraṇaṃ dhruvam

2.14

āṣāḍhe bandhu-nāśāya śrāvaṇe tu bhayāvaham |
prajā-hānir bhādrapade sarvatra śubham āśvine

2.15

kārttike dhana-vṛddhiḥ syān mārgaśīrṣe śubha-pradam |
pauṣe tu jñāna-hāniḥ syān māghe medhāvi-vardhanam |
phālgune sarva-vaśyatvam ācāryaiḥ parikīrtitam

2.16

kvacic ca -
samṛddhiḥ śrāvaṇe nūnaṃ jñānaṃ syāt kārttike tathā |
phālgune'pi samṛddhiḥ syān malamāsaṃ parityajet

2.17

gautamīye-
mantrārambhas tu caitre syāt samasta-puruṣārthadaḥ |
vaiśākhe ratna-lābhaḥ syāt jyaiṣṭhe tu maraṇaṃ dhruvam

2.18

āṣāḍhe bandhu-nāśaḥ syāt pūrṇāyuḥ śrāvaṇe bhavet |
prajā-nāśo bhaved bhādre āśvine ratna-sañcayaḥ

2.19

kārttike mantra-siddhiḥ syāt mārga-śīrṣe tathā bhavet |
pauṣe tu śatru-pīḍā syāt māghe medhā-vivardhanam |
phālgune sarva-kāmāḥ syur mala-māsaṃ parityajet

2.20

skānde tatraiva śrī-rukmāṅgada-mohinī-saṃvāde-
kārttike tu kṛtā dīkṣā nṝṇāṃ janma-nikṛntanī |
tasmāt sarva-prayatnena dīkṣāṃ kurvīta kārttike

2.21

śrīmad-gopāla-mantrāṇāṃ dīkṣāyāṃ tu na duṣyati |
caitra-māse yad uktā tad dīkṣā tatraiva deśikaiḥ

2.22

atha bāra-śuddhiḥ
ravau gurau tathā some kartavyaṃ budha-śukrayoḥ

2.23

atha nakṣatra-śuddhiḥ
nārada-tantre-
rohiṇī śravaṇārdrā ca dhaniṣṭhā cottarātrayaḥ |
puṣyaṃ śatabhiṣaś caiva dīkṣā-nakṣatram ucyate

2.24

kvacic ca-
aśvinī-rohiṇī-svāti-viśākhā-hastabheṣu ca |
jyeṣṭhottarātrayeṣv eva kuryān mantrābhiṣecanam

2.25

atha tithi-śuddhiḥ
sāra-saṅgrahe-
dvitīyā pañcamī caiva ṣaṣṭhī caiva viśeṣataḥ |
dvādaśyām api kartavyaṃ trayodaśyām athāpi ca

2.26

kvacic ca-
pūrṇimā pañcamī caiva dvitīyā saptamī tathā |
trayodaśī ca daśamī praśastā sarva-kāmadā

2.27

| iti |
evaṃ śuddhe dine śukla-pakṣe śukra-gurūdaye |
sal-lagne candra-tārānukūle dīkṣā praśasyate

2.28

athātrāpavādaḥ (viśeṣa-vidhiḥ)
rudra-yāmale-
sat-tīrthe'rka-vidhu-grāse tantu-dāmana-parvaṇoḥ |
mantra-dīkṣāṃ prakurvīta māsa-rkṣādi na śodhayet

2.29

sulagna-candra-tārādi-balam atra sadaiva hi |
labdho 'tra mantor dīrghāyuḥ-sampat-santati-vardhanaḥ

2.30

sūrya-grahaṇa-kālena samāno nāsti kaścana |
yatra yad yat kṛtaṃ sarvam ananta-phaladaṃ bhavet |
na māsa-tithi-vārādi-śodhanaṃ sūrya-parvaṇi

2.31

tattva-sāgare ca-
durlabhe sad-gurūṇāṃ ca sakṛt saṅga upasthite |
tad-anujñā yadā labdhā sa dīkṣāvasaro mahān

2.32

grāme vā yadi vāraṇye kṣetre vā divase niśi |
āgacchati gurur daivād yadā dīkṣā tadājñayā

2.33

yadaivecchā tadā dīkṣā guror ājñānurūpataḥ |
na tīrthaṃ na vrataṃ homo na snānaṃ na japa-kriyā |
dīkṣāyāḥ karaṇaṃ kintu svecchā-prāpte tu sad-gurau

2.34

atha maṇḍapa-nirmāṇa-vidhiḥ
kriyāvatyādi-bhedena bhaved dīkṣā caturvidhā |
tatra kriyāvatī dīkṣā saṅkṣepeṇaiva likhyate

2.35

bhūmiṃ saṃskṛtya tasyāṅ cārcayitvā vāstu-devatāḥ |
sapta-hasta-mitaṃ kuryān maṇḍapaṃ ramya-vedikam

2.36

aṣṭa-dhvajaṃ caturdhāraṃ kṣīra-pādapa-toraṇam | triguṇīkṛta-sūtrāḍhyaṃ kuśamālābhiveṣṭitam

2.37

atha kuṇḍa-nirmāṇa-vidhiḥ
tasmiṃś ca diśi kauveryāṃ catuṣkoṇaṃ trimekhalam |
kuṇḍe kuryāc caturviṃśaty-aṅguli-pramitaṃ budhah

2.38

khātaṃ trimekhalocchrāya-sahitaṃ tāvad ācaret |
tasmāt khātād bahiḥ kuryāt kaṇṭham ekāṅgulaṃ dhruvam

2.39

tatrādy-mekhalocchrāya-vistārau catur-aṅgulau |
try-aṅgulau tau dvitīyāyās tṛtīyāyā yugāṅgulau

2.40

yoniṃ ca paścime bhāge mekhalā-tritayopari |
ṣaḍ-aṅgulāṃ ca vistāre dairghye ca dvādaśāṅgulām

2.41

ekāṅgulāṃ tathocchrāye madhye chidra-samanvitām |
gadādharākṛtiṃ kuryād vidhivan mekhalānvitām

2.42

śatārdha-home kuṇḍaṃ syād ūrdhva-muṣṭi-karonmitam

2.43

śata-home'ratni-mātram sahasre pāṇinā mitam |
lakṣe caturbhir hastaiś ca koṭau tair aṣṭabhir mitam |
caturasraṃ kuṇḍa-khātaṃ kurvītādhaś ca tādṛśam

2.44

homas tv adhika-saṅkhākaḥ kuṇḍe vai nyūna-saṅkhyayā |
kṛte kāryo na c anyūna-saṅkhyākaḥ saṅkhayādhike

2.45

yathāvidhy eva kartavyaṃ kuṇḍaṃ yatnena dhīmatā |
anyathā bahavo doṣā bhaveyur bahu-duḥkhadāḥ

2.46

tad uktaṃ tāntrikaiḥ-
evaṃ lakṣaṇa-saṃyuktaṃ kuṇḍam iṣṭa-phala-pradam |
aneka-doṣadaṃ kuṇḍaṃ yatra nyūnādhikām bhavet

2.47

tasmāt samyak parīkṣyaiva kartavyaṃ śubham icchatā |
hasta-mātraṃ sthaṇḍilaṃ vā saṃkṣipte homa-karmaṇi

2.48

hārītenāpi -
vistārādhikya-hīnatve alpāyur jāyate dhruvam |
khātādhikye bhaved yogī hīne tu dhana-saṃkṣayaḥ |
kuṇḍe vakre ca santāpo maraṇaṃ chinna-mekhale

2.49

śokas tu mekhalonatve tadādhikye paśu-kṣayaḥ |
bhāryā-nāśo yoni-hīne kaṇṭha-hīne śubha-kṣayaḥ

2.50

aṅguli-parimāṇaṃ coktam-
tiryag-yavodarāṇyaṣṭāv ūrdhvā vā brīhayas trayaḥ |
jñeyam aṅguli-mānaṃ tu madhyamā madhya-parvaṇā

2.51

| iti |
viśeṣo 'pekṣito 'nyatra srak-sruva-prakriyādikaḥ |
jñeyo granthāntarāt so 'trādhikya-bhītyā na likhyate

2.52

atha dīkṣā-maṇḍala-vidhiḥ
athokṣite pañca-gavyair gandhāmbhobhiś ca maṇḍape |
yathāvidhi likhed dīkṣā-maṇḍalaṃ vedikopari

2.53

tan-madhye cāṣṭapatrābjaṃ bahir vṛtta-trayaṃ tataḥ |
tato rāśīṃs tataḥ pīṭhaṃ catuṣpāda-samanvitam

2.54

tasmād bahiś caturdikṣu likhed vīthī-catuṣṭayam |
śobhāpaśobhā-koṇāḍhyaṃ tato dvāra-catuṣṭayam

2.55

atha dīkṣāṅga-pūjā
prātaḥ-kṛtyaṃ guruḥ kṛtvā yathā-sthānaṃ nyaset tataḥ |
śaṅkhaṃ pūjopacārāṃś ca puro-lekhya-prakārataḥ

2.56

tatrādau kumbha-sthāpana-vidhiḥ
gurūn gaṇeśaṃ cābhyarcya pīṭha-pūjāṃ vidhāya ca |
padma-madhye nyaset śālīṃs taṇḍulāṃś ca kuśāṃs tathā

2.57

vahner daśa-kalā yādivarṇādyāś ca kuśopari |
nyasyābhyarcya japaṃs tāraṃ nyaset kumbhaṃ yathoditam

2.58

tāś coktāḥ-
dhūmrārcir uṣmā jvalanī jvālinī visphuliṅinī |
suśrīḥ surūpā kapilā havya-kavyavahe api

2.59

| iti |
kādyaṣṭhāntair yutā bhādyair ḍāntaiś cārṇair vilomagaiḥ |
sūryasya ca kalāḥ kumbhe dvādaśa nyasya pūjayet
adhunā tasmin kuṇḍe sūrya-kalānāṃ nyāsādikaṃ likhati-kādyair iti | kakārādyaiṣ ṭha-kārāntair arṇair varṇair yutā dvādaśāpi kalāḥ | ca-kāraḥ samuccaye | bha-kārādyair ḍa-kārāntair varṇair api yutāḥ | nanu, bha-kārādīnāṃ dvādaśa-varṇānāṃ ḍa-kārāntatā kathaṃ syāt ? krameṇa kṣa-kārāntatā-prāptes tatrāha-vilomagaiḥ vyutkrama-prāptaiḥ | ayam arthaḥ-anuloma-paṭhita-ka-kārādyaikaikam akṣaraṃ pratiloma-paṭhita-bha-kārādy-ekaikākṣareṇa sahitam ādau sūrya-kalāsu saṃyojya nyāsādikaṃ kuryād iti | prayogaś ca kaṃ bhaṃ tapanyai nama ity ādi

2.60

tāś coktāḥ-
tapanī tāpanī dhūmrā bhrāmarī jvālinī ruciḥ |
suṣumṇā bhogadā viśvā bodhinī dhāriṇī kṣamā

2.61

| iti |
kubmhāntar nikṣipen mūla-mantreṇa kusumaṃ sitam |
sākṣataṃ sasitaṃ svarṇaṃ sa-ratnaṃ ca kuśāṃs tathā
tataś cokta-prakāreṇādhāra-rūpam agniṃ kumbha-rūpaṃ sūryaṃ ca vicintya kumbhasya tasya antar madhye śukla-kusumādikaṃ kṣipet | sa-sitaṃ sa-śarkaram | tad uktam-
prottolayitvā tan-madhye śukla-puṣpaṃ sitā-yutam |
svarṇaṃ ratnaṃ ca kūrcaṃ ca mūlenaiva vinikṣipet //
| iti |
yac ca mūla-granthārthād adhikaṃ kiṃcil likhate, tat pūrva-gatasya yathoditam ity asyānuvartanād iti jñeyam

2.62

kumbhaṃ ca vidhinā tīrthāmbunā śuddhena pūrayet |
jale cendukulā nyasya sasvarāḥ ṣoḍaśārcayet

2.63

tāś coktāḥ-
amṛtā mānadā pūṣā tuṣṭiḥ puṣṭī ratir dhṛtiḥ |
śaśinī candrikā kāntir jyotsnā śrīḥ prītir aṅgadā |
pūrṇā pūrṇāmṛtā ca

2.64

| iti |
śuddhāmbu-pūrite śaṅkhe kṣiptvā gandhāṣṭakaṃ kalāḥ |
āvāhya sarvās tāḥ prāṇa-pratiṣṭhām ācaret kramāt

2.65

gandhāṣṭakaṃ coktam-
uśīraṃ kuṅkumaṃ kuṣṭhaṃ bālakaṃ cāgurur murā |
jaṭā-māṃsī candanaṃ cetīṣṭaṃ gandhāṣṭakaṃ hareḥ

2.66

| iti |
kaiścic candana-karpūrāguru-kuṅkuma-rocanāḥ |
kakkola-kapi-māṃsyaś ca gandhāṣṭakam idaṃ matam

2.67

tathaivākārajā varṇaiḥ kādibhir daśabhir daśa |
ukārajāṣṭakārādyaiḥ pa-kārādyair ma-kāra-jāḥ

2.68

catasro bindujāḥ ṣādyaiś caturbhir nāda-jāḥ kalāḥ |
svaraiḥ ṣoḍaśabhir yuktā nyasec chaṅkhe ca ṣoḍaśa

2.69

tāś coktāḥ-
sṛṣṭir ṛddhiḥ smṛtir medhā kāntir lakṣmīr dhṛitḥ sthirā |
sthitiḥ siddhir akārotthāḥ kalā daśa samīritaḥ

2.70

jarā ca pālinī śāntir aiśvarī rati-kāmike |
varadā hlādinī prītir dīrghā cokāra-jāḥ kalāḥ

2.71

tīkṣṇā raudrā bhayā nidrā tantīr kṣut krodhanī kriyā |
utkārī caiva mṛtyuś ca makārākṣarajāḥ kalāḥ

2.72

nivṛttiś ca pratiṣṭhā ca vidyā śāntis tathaiva ca |
indhikā dīpikā caiva recikā mocikā parā

2.73

sūkṣmā sūkṣmāmṛtā jñānājñānā cāpy āyanī tathā |
vyāpinī vyoma-rūpā ca anantā nāda-sambhavāḥ

2.74

| iti |
nyāsaṃ kalānāṃ sarvāsāṃ kuryād ekaikaśaḥ kramāt |
nāmoccārya caturthāntaṃ tat-tad-varṇair namo 'ntakam

2.75

pūrvaṃ prāṇa-pratiṣṭhāyās tāsām āvāhanāt param |
ṛcaḥ pañca yathā-sthānaṃ paṭhet tāś cārcayet kalāḥ

2.76

haṃśaḥ śuciṣad ity ādau pratad viṣṇus tataḥ param |
tryambakaṃ tat savitur viṣṇur yonim iti kramāt

2.77

tac ca śaṅkhodakaṃ kumbhe mūla-mantreṇa nikṣipet |
pidadhyāt tan mukhaṃ śakra-vallī-cūtādi-pallavaiḥ

2.78

śarāVenātha puṣpādi-yuktenācchādya tat punaḥ |
saṃveṣṭya vastra-yugmena tataḥ kumbhaṃ ca maṇḍayet

2.79

atha kumbhe śrī-bhagavat-pūjā-vidhiḥ
tasminn āvāhya kalase paraṃ tejo yathā-vidhi |
sakalīkṛtya cācāryaḥ pūjayed āsanādibhiḥ

2.80

sakalīkaraṇaṃ coktam-
devatāṅge ṣaḍ-aṅgānāṃ nyāsaḥ syāt sakalī-kṛtiḥ

2.81

kecic cāhuḥ kara-nyāsau vinākhilaiḥ |
nyāsais tat-tejasaḥ sāṅgīkaraṇaṃ sakalīkṛtaḥ

2.82

evaṃ ca kumbhe taṃ sāṅgopāṅgaṃ sāvaraṇaṃ prabhum |
agrato lekhya-vidhinārcayed bhojyārpaṇāvadhi

2.83

naivedyārpaṇataḥ paścān maṇḍalasya ca sarvataḥ |
sa-dīpān paiṣṭikān nyasyet sa-bījāṅkura-bhājanāt

2.84

atha dīkṣā-homa-vidhiḥ
tato dīkṣāṅga-homārthaṃ kuṇḍalasya ca sarvataḥ |
saṃmārjya darbha-mārjanyā yathā-vidhy upalepayet

2.85

vikīrya sarṣapāṃs tatra gavyaiḥ samprokṣya pañcabhiḥ |
madhye sampūjayed vāstu-puruṣaṃ dikṣu tat-patīn

2.86

śoṣaṇādīni kuṇḍasya kṛtvā prokṣya kuśāmbubhiḥ |
ullikhya cāsmin yony-ādi-sahitaṃ maṇḍalaṃ likhet

2.87

śrī-bījaṃ madhya-yonau ca vilikhyābhukṣya pūjayet |
nidhāya tatra puṣpādi-viṣṭaraṃ sādhu kalpayet

2.88

tatra lakṣmī-mṛtyu-snānāṃ viṣṇuṃ cāvāhya pūjayet |
tāmrādi-pātreṇānīyāgrato 'gniṃ sthāpayec chubhram

2.89

gandhādināgnim abhyarcya viṣṇoḥ sakrīḍataḥ śriyā |
reto-rūpaṃ vicintyāmuṃ kuṇḍaṃ tāreṇa cārcayet

2.90

vaiśvānareti mantreṇācchācyāgniṃ taṃ sad-indhanaiḥ |
cit-piṅgaleti prajvālyopatiṣṭhed agnim ity amum

2.91

jihvā nyasyet sapta tsminn apy aṅgeṣv aṅga-devatāḥ |
ṣaṭsu ṣaṭ nyasya mūrtīś ca nyasyāṣṭābhyarcayec ca tāḥ

2.92

sapta-jihvāś coktāḥ-
hiraṇyā gaganā raktā tathā kṛṣṇā ca suprabhā |
bahu-rūpāti-rūpā ca sapta jihvā vasor imāḥ

2.93

athāṅga-devatāḥ
sahasrārciḥ svasti-pūrṇa uttiṣṭha-puruṣas tathā |
dhūma-vyāpī sapta-jihvo dhanurdhara iti smṛtaḥ

2.94

aṣṭa-mūrtayaś ca
jāta-vedāḥ sapta-jihvo havya-vāhana eva ca |
aśvodaraja-saṃjñaś ca tathā vaiśvānaro 'paraḥ |
kaumāra-tejāś ca tathā viśvadeva-mukhāhvayau

2.95

| iti |
tato vahniṃ paristīrya saṃskṛtājyaṃ yathā-vidhi |
hutvā ca vyāhṛtīḥ paścāt trīn vārān juhuyāt punaḥ

2.96

tato 'sya garbhadhānādīn vivhāntān yathākramam |
saṃskārān ācared ukta-mantreṇāṣṭāhutais tathā

2.97

itthaṃ hi saṃskṛte vahnau pīṭham abhyarcya tatra ca |
devam āvāhya gandhādi-dīpānta-vidhinārcayet

2.98

taṃ cāgniṃ deva-rasanāṃ saṃkalpyāṣṭottaraṃ budhaḥ |
sahasraṃ juhuyāt sarpiḥ-śarkarā-pāyasair yutaiḥ

2.99

hutvājyenātha mahatī-vyāhṛtīr vidhinā kṛtī |
graharkṣa-karaṇādibhyo baliṃ dadyād yathoditam

2.100

atha homa-dravyādi-parimāṇam
karṣa-mātraṃ ghṛtaṃ home śukti-mātraṃ payaḥ smṛtam |
uktāni pañca-gavyāni tat-samāni manīṣibhiḥ

2.101

tat-samaṃ madhu-dugdhānnam akṣa-mātram udāhṛtam |
dadhi prasṛti-mātraṃ syāt lājāḥ syuḥ muṣṭi-saṃmitāḥ

2.102

| ity ādi |
atha natvāmbu-pānārthaṃ pradāyācamanāni ca |
ātmārpaṇāntam abhyarcya lekhyena vidhinācaret

2.103

atha guru-śiṣya-niyamādiḥ
vrata-sthaṃ vāg-yataṃ śiṣyaṃ praveśyātha yathā-vidhi |
tad-dehe mātṛkāṃ sāṅgāṃ nyasyāthopadiśec ca tām

2.104

devaṃ sāvaraṇaṃ kumbha-gataṃ cānusmaran guruḥ |
japtvāṣṭottara-sāhasraṃ śayīta prāśya kiṃcana

2.105

darbhoparyajine tvaiṇe niviṣṭo mātṛkāṃ smaran |
guruṃ ca śiṣyo nidrāṇaṃ tāṃ śayīta japan vratī

2.106

iti pūrva-dina-kṛtyam |
atha tad-dina-kṛtyāni
prātaḥ-kṛtyaṃ guruḥ kṛtvā kumbhaṃ cābhyarcya pūrvavat |
hutvā dattvā baliṃ karmānyat kuryāt svārpaṇāvadhi

2.107

saṃhāra-mudrayā kṛṣṇe saṃyojyāvṛtti-devatāḥ |
tam cāmṛta-mayaṃ dhyātvā svasmiṃś cāgniṃ vilāpayet

2.108

dhvaja-toraṇa-dik-kumbha-maṇḍapādy-adhidevatāḥ |
sarvā vibhāvya cid-rūpāḥ kumbhe saṃyojya pūjayet

2.109

ato guruṃ gaṇeśaṃ ca viṣvaksenaṃ ca pūjayet |
udvāsya kalasaṃ spṛṣṭvā śatam aṣṭottaraṃ japet

2.110

kṛtopavāsaḥ śiṣyo 'that prātaḥ-kṛtyaṃ vidhāya saḥ |
śukla-vastraḥ suveśaḥ san viprān dravyeṇa toṣayet

2.111

guruṃ ca bhagavad-dṛṣṭyā parikramya praṇamya ca |
dattvoktāṃ dakṣiṇāṃ tasmai sva-śarīraṃ samarpayet

2.112

atha dīkṣāṅga-pūjā
tathā ca daśama-skandhe [BhP 10.80.41] -
iyad eva hi sac-chiṣyaiḥ kartavyaṃ guru-niṣkṛtam |
yad vai viśuddha-bhāvena sarvārthātmārpaṇaṃ gurau

2.113

athābhiṣecana-vidhiḥ
yāgālayād uttarasyām āśāyāṃ snāna-maṇḍape |
pīṭhe niveśya taṃ śiṣyaṃ kārayec choṣaṇādikam

2.114

pīṭha-nyāsāntam akhilaṃ mātṛkānyāsa-pūrvakam |
nyāsaṃ śiṣya-tanau kṛtvā pīṭha-mantreṇa pūjayet

2.115

sad-ūrvākṣata-puṣpāṃ ca mūrdhni śiṣyasya rocanām |
nidhāya kalasaṃ tasyāntike vādyādinā nayet

2.116

śrī-kṛṣṇam atha samprārthya guruḥ kumbhasya vāsasā |
nīrājya śiṣyaṃ tan-mūrdhni nyaset tat-pallavādikam

2.117

tad uktam-
vidhivat kumbham uddhṛtya tan-mukhasthān sura-drumān |
śiśoḥ śirasi vinyasya mātṛkāṃ manasā japet

2.118

tataḥ kumbhāmbhasā śiṣyaṃ prokṣya trir mūla-mantrataḥ |
viprāśīr maṅgalodghoṣair abhiṣiñcen manūn paṭhan

2.119

athābhiṣeka-mantrāḥ
vaśiṣṭha-saṃhitāyām-
surās tvām abhiṣiñcyaṃ tu brahma-viṣṇu-maheśvarāḥ |
vāsudevo jagannāthas tathā saṅkarṣaṇo vibhuḥ

2.120

pradyumnaś cāniruddhaś ca bhavantu vibhavāya te |
ākhaṇḍalo 'gnir bhagavān yamo vai nirṛtis tathā

2.121

varuṇaḥ pavanaś caiva dhanādhyakṣas tathā śivaḥ |
brahmaṇā sahitā hy ete dik-pālāḥ pāntu vaḥ sadā

2.122

kīrtir lakṣmīr dhṛtir medhā puṣṭiḥ śraddhā kriyā gatiḥ |
buddhir lajjā vapuḥ śāntir māyā nidrā ca bhāvanā

2.123

etās tvām abhiṣiñcantu rāhuḥ ketuś ca pūjitāḥ |
deva-dānava-gandharvā yakṣa-rākṣasa-pannagāḥ

2.124

ṛṣayo munayo gāvo deva-mātara eva ca |
deva-patnyo dhruvā nāgā daityā apsarasāṃ gaṇāḥ

2.125

astrāṇi sarva-śastrāṇi rājāno vāhanāni ca |
auṣadhāni ca ratnāni kālasyāvayavāś ca ye

2.126

saritaḥ sāgarāḥ śailās tīrthāni jaladā nadāḥ |
ete tvām abhiṣiñcantu dharma-kāmārtha-siddhaye

2.127

atha mantra-kathana-vidhiḥ
paridhāyāṃśuke śiṣya ācānto yāga-maṇḍape |
gatvā bhaktyā guruṃ natvā guror āsīta dakṣiṇe

2.128

guruḥ samarpya gandhādīn puruṣāhāra-saṃmitam |
nivedya pāyasaṃ kṛṣṇe kuryāt puṣpāñjaliṃ tataḥ

2.129

sāmpradāyika-mudrādi-bhūṣitaṃ taṃ kṛtāñjalim |
pañcāṅga-pramukhair nyāsaiḥ kuryāt śrī-kṛṣṇa-sāc-chiśum

2.130

nyasya pāṇi-talaṃ mūrdhni tasya karṇe ca dakṣiṇe |
ṛṣy-ādi-yuktaṃ vidhavan mantraṃ vāra-trayaṃ vadet

2.131

dīrgha-mantraṃ ca śiṣyasya yāvad āgrahaṇaṃ paṭhet |
guru-daivata-mantraikyaṃ śiṣyas taṃ bhāvayan paṭhet

2.132

sākṣataṃ gurur ādāya vāri śiṣyasya dakṣiṇe |
kare'rpayed vadan mantro 'yaṃ samo 'stv āvayor iti

2.133

svasmāj jyotirmayīṃ vidyāṃ gacchantīṃ bhāvayed guruḥ |
āgatāṃ bhāvayec chiṣyo dhanyo 'smīti viśeṣataḥ

2.134

mahā-prasādaṃ śiṣyāya dattvā tat-pāyasaṃ guruḥ |
nidadhyād akṣatān mūrdhni tasya yacchan śubhāśiṣam

2.135

guruṇā kṛpayā dattaṃ śiṣyaś cāvāpya taṃ manum |
aṣṭottara-śataṃ japtvā samayān śṛṇuyāt tataḥ

2.136

atha samayāḥ
śrī-nārada-pañcarātre-
sva-mantro nopadeṣṭavyo vaktavyaś ca na saṃsadi |
gopanīyaṃ tathā śāstraṃ rakṣaṇīyaṃ śarīravat

2.137

vaiṣṇavānāṃ parā bhaktir ācāryāṇāṃ viśeṣataḥ |
pūjanaṃ ca yathā-śakti tān āpannāṃś ca pālayet

2.138

prāptam āyatanād viṣṇoḥ śirasāṃ praṇato vahet |
nikṣiped ambhasi tato na pated avanau yathā

2.139

soma-sūryāntarasthaṃ ca gavāśvatthāgni-madhyagam |
bhāvayed daivataṃ viṣṇuṃ guru-vipra-śarīragam

2.140

yatra yatra parivādo mātsaryāc chrūyate guroḥ |
tatra tatra na vastavyaṃ niryāyāt saṃsmaran harim

2.141

yaiḥ kṛtā ca guror nindā vibhoḥ śāstrasya nārada |
nāpi taiḥ saha vastavyaṃ vaktavyaṃ vā kathañcana

2.142

pradakṣiṇe prayāṇe ca pradāne ca viśeṣataḥ |
prabhāte ca pravāse ca sva-mantraṃ bahuśaḥ smaret

2.143

svapne vākṣi-samakṣaṃ vā āścaryam atiharṣadam |
akasmād yadi jāyeta na khyātavyaṃ guror vinā

2.144

pañcarātrāntare-
samayāṃś ca pravakṣyāmi saṃkṣepāt pañcarātrakāt |
na bhakṣayen matsya-māṃsaṃ kūrma-śūkarakāṃs tathā

2.145

kāṃsya-pātre na bhuñjīta na plakṣa-baṭa-patrayoḥ |
devāgāre na niṣṭhīvet kṣutaṃ cātra vivarjayet |
na sopānatka-caraṇaḥ praviśed antaraṃ kvacit

2.146

ekādaśyāṃ na cāśnīyāt pakṣayor ubhayor api |
jāgaraṃ niśi kurvīta viśeṣāc cārcayed vibhum

2.147

sammohana-tantre ca-
gopayed devatām iṣṭāṃ gopayed gurum ātmanaḥ |
gopayec ca nijaṃ mantraṃ gopayen nija-mālikām

2.148

| iti |
catur-yuk-śata-saṅkhyeṣu prāg guroḥ samayeṣu ca |
śiṣyeṇāṅgīkṛteṣv eva dīkṣā kaiścana manyate

2.149

tathā ca viṣṇu-yāmale-
guruḥ parīkṣayec chiṣyaṃ saṃvatsaram atandritaḥ |
niyamān vihitān varjyān śrāvayec ca catuḥśatam

2.150

brāhme muhūrta utthānaṃ mahā-viṣṇoḥ prabodhanam |
nīrājanaṃ ca vādyena prātaḥ-snānaṃ vidhānataḥ

2.151

viśuddhāhata-yug vastra-dhāraṇaṃ devatārcanam |
gopī-candana-mṛtsnāyāḥ sarvadā corddhva-puṇḍrakam

2.152

pañcāyudhānāṃ vidhṛtiś caraṇāmṛta-sevanam |
tulasī-maṇi-mālādi-bhūṣā-dhāraṇam anvaham

2.153

śālagrāma-śilā-pūjā pratimāsu ca bhaktitaḥ |
nirmālya-tulasī-bhakṣas tulasya-vacayo vidheḥ

2.154

vidhinā tāntrikī sandhyā śikhā-bandho hi karmaṇi |
viṣṇu-pādodakenaiva pitṝṇāṃ tarpaṇa-kriyā |
mahārājopacāraiś ca śaktyāṃ sampūjanaṃ hareḥ

2.155

viṣṇu-bhakty-avirodhena nitya-naimittikī kriyā |
bhūta-śuddhy-ādi-karaṇaṃ nyāsāḥ sarve yathā-vidhi

2.156

navīna-phala-puṣpāder bhaktitaḥ saṃnivedanam |
tulasī-pūjanaṃ nityaṃ śrī-bhāgavata-pūjanam

2.157

tri-kālaṃ viṣṇu-pūjā ca purāṇa-śrutir anvaham |
viṣṇor niveditānāṃ vai vastrādīnāṃ ca dhāraṇam

2.158

sarveṣāṃ puṇya-kāryāṇāṃ svāmi-dṛṣṭyā pravartanam |
gurv-ājñā-grahaṇaṃ tatra viśvāso guruṇodite

2.159

yathā-sva-mudrā-racanaṃ gīta-nṛtyādi bhaktitaḥ |
śaṅkhādi-dhvani-māṅgalya-līlādy-abhinayo hareḥ |
nitya-homa-vidhānaṃ ca bali-dānaṃ yathā-vidhi

2.160

sādhūnāṃ svāgataṃ pūjā śeṣa-naivedya-bhojanam |
tāmbūla-śeṣa-grahaṇaṃ vaiṣṇavaiḥ saha saṅgamaḥ

2.161

viśiṣṭa-dharma-jijñāsā daśamyādi-dina-traye |
vrate niyamataḥ svāsthyaṃ santoṣo yena kena vai

2.162

parvayātrādi-karaṇaṃ vāsarāṣṭaka-sad-vidhiḥ |
viṣṇoḥ sarvartu-caryā ca mahārājopacārataḥ

2.163

sarveṣāṃ vaiṣṇavānāṃ ca vratānāṃ paripālanam |
gurāv īśvara-bhāvaś ca tulasī-saṅgrahaḥ sadā

2.164

śayanādy-upacāraś ca rāmādīnāṃ ca cintanam

2.165

sandhyayoḥ śayanaṃ naiva na śaucaṃ mṛttikāṃ vinā |
tiṣṭhatācamanaṃ naiva tathā gurvāsanāsanam

2.166

gurv-agre pāda-vistāra-cchāyāyā laṅghanaṃ guroḥ |
śaktau snāna-kriyā-hānir devatārcana-lopanam

2.167

devatānāṃ gurūṇāṃ ca pratyutthānādya-bhāvanam |
guroḥ purastāt pāṇḍityaṃ prauḍha-pāda-kriyā tathā

2.168

amantra-tilakācāmo nīlī-vastra-vidhāraṇam |
abhaktaiḥ saha maitry-ādi asac-chāstra-parigrahaḥ |
tuccha-saṅga-sukhāsaktir madya-māṃsa-niṣevaṇam

2.169

mādakauṣadha-sevā ca masurādy-anna-bhojanam |
śākaṃ tumbī kalañjādi tathābhaktānna-saṅgrahaḥ |
avaiṣṇava-vratārambhas tathā japyam avaiṣṇavam

2.170

abhicārādi-karaṇaṃ śaktyā gauṇopacārakam |
śokādi-pāravaśyaṃ ca dig-viddhaikādaśī-vratam

2.171

śuklākṛṣṇāvibhedaś cāsad-vyāpāro vrate tathā |
śaktau phalādi-bhuktiś ca śrāddhaṃ caikādaśī-dine

2.172

dvādaśyāṃ ca divā-svāpas tulasyāvacayas tathā |
tatra viṣṇor divā-snānaṃ śrāddhaṃ hary-aniveditaiḥ

2.173

vṛddhāv atulasī-śrāddhaṃ tathā śrāddham avaiṣṇavam |
caraṇāmṛta-pāne'pi śuddhy-arthācamana-kriyā

2.174

kāṣṭhāsanopaviṣṭena vāsudevasya pūjanam |
pūjā-kāle'sad-ālāpaḥ kara-vīrādi-pūjanam

2.175

āyasaṃ dhūpa-pātrādi tiryak-puṇḍraṃ pramādataḥ |
pūjā cāsaṃskṛtair dravyais tathā cañcala-cittataḥ

2.176

eka-hasta-praṇāmādi akāle svāmi-darśanam |
paryuṣitādi-duṣṭānām annādīnāṃ nivedanam

2.177

saṅkhyāṃ vinā mantra-japas tathā mantra-prakāśanam |
sadā śaktyāṃ mukhya-lopo gauṇakāla-parigrahaḥ

2.178

prasādāgrahaṇaṃ viṣṇor varjayed vaiṣṇavaḥ sadā |
catuḥ-śataṃ vidhīn etān niṣedhān śrāvayed guruḥ

2.179

aṅgīkāre kṛte bāḍhaṃ tan-nīrājana-pūrvakam |
deva-pūjāṃ kārayitvā dakṣa-karṇe mantraṃ japet

2.180

| iti |
tataś cotthāya pūrṇātmā daṇḍavat praṇamed gurum |
tat-pāda-paṅkajaṃ śiṣyaḥ pratiṣṭhāpya sva-mūrdhani

2.181

atha nyāsān guruḥ svasmin kṛtvāntar-yajanaṃ tathā |
sāṣṭaṃ sahasraṃ tan-mantraṃ sva-śakty-akṣataye japet

2.182

śiṣyaḥ kumbhādi tat sarvaṃ dravam anyac ca śaktitaḥ |
dattvābhyarcya guruṃ natvā viprān saṃpūjya bhojayet

2.183

śrī-guror brāhmaṇānāṃ ca śubhāśīrbhiḥ samedhitaḥ |
tān anujñāpya gurvādīn bhuñjīta saha bandhubhiḥ

2.184

iti dīkṣā-vidhānena yo mantraṃ labhate guroḥ |
sa bhāgyavān cirañjīvī kṛta-kṛtyaś ca jāyate

2.185

tathā ca saṃmohana-tantre śrī-śivomā-saṃvāde-
evaṃ yaḥ kurute martyaḥ kare tasya vibhūtayaḥ |
ataḥ paraṃ mahā-bhāge nānyat karmāsti bhūtale |
yasyācaraṇa-mātreṇa sākṣāt kṛṣṇaḥ prasīdati

2.186

prāyaḥ prapañca-sārādāv ukto 'yaṃ tāntriko vidhiḥ |
dīkṣāyā likhyate divyo vidhiḥ paurāṇiko 'dhunā

2.187

atha varāha-purāṇokta-dīkṣā-vidhiḥ
idānīṃ śṛṇu me devi pañca-pātaka-nāśanam |
yajanaṃ deva-devasya viṣṇoḥ putra-vasu-pradam

2.188

iha janmani dāridrya-vyādhi-kuṣṭhādi-pīḍitaḥ |
alakṣmīvān aputras tu yo bhavet puruṣo bhuvi |
tasya sadyo bhavel lakṣmīr āyur vittaṃ sutāḥ sukham

2.189

dṛṣṭvā tu maṇḍale devi devaṃ devyā samanvitam |
nārāyaṇaṃ paraṃ devaṃ yaḥ paśyati vidhānataḥ

2.190

pūjitaṃ nava-nābhe tu ṣoḍaśābja-dale tathā |
ācārya-darśitaṃ devaṃ mantra-mūrtim ayonijam

2.191

kārttike māsi śuddhāyāṃ dvādaśyāṃ tu viśeṣataḥ |
sarvāsu ca yajed devaṃ dvādaśīṣu vidhānataḥ

2.192

saṅkrāntau ca mahābhāge candra-sūrya-grahe'pi vā |
yaḥ paśyati hariṃ devaṃ pūjitaṃ guruṇā śubhe |
tasya sadyo bhavet tuṣṭiḥ pāpa-dhvaṃso 'py aśeṣataḥ

2.193

sa sāmānyo hi devānāṃ bhavatīti na saṃśayaḥ

2.194

brāhmaṇa-kṣatriya-viśāṃ śūdrāṇāṃ ca parīkṣaṇam |
saṃvatsaraṃ guruḥ kuryāj jāti-śauca-kriyādibhiḥ

2.195

upasannāṃs tato jñātvā hṛdayenāvadhārayet |
te'pi bhaktimato jñātvā ātmanaḥ parameśvaram |
saṃvatsaraṃ guror bhaktiṃ kuryur viṣṇāv ivācalām

2.196

saṃvatsaraṃ tataḥ pūrṇe guruṃ caiva prasādayet

2.197

bhagavaṃs tvat-prasādena saṃsārārṇava-tāraṇam |
icchāmas tv aihikīṃ lakṣmīṃ viśeṣeṇa tapodhana

2.198

evam abhyarthya medhāvī guruṃ viṣṇum ivāgrataḥ |
abhyarcya tad-anujñāto daśamyāṃ kārttikasya tu

2.199

kṣīra-vṛkṣa-samudbhūtaṃ mantritaṃ parameṣṭhinā |
bhakṣayitvā śayītorvyāṃ devadevasya sannidhau

2.200

svapnān dṛṣṭvā guror agre śrāvayeta vicakṣaṇaḥ |
tataḥ śubhāśubhaṃ tadvad ālapet paramo guruḥ |
ekādaśyām upoṣyātha snātvā devālayaṃ vrajet

2.201

guruś ca maṇḍalaṃ bhūmau kalptāyāṃ tu vartayet |
lakṣaṇair vividhair bhūmiṃ lakṣayitvā vidhānataḥ

2.202

ṣoḍaśāraṃ likhec cakraṃ nava-nābham athāpi vā |
aṣṭa-patram atho vāpi likhitvā darśayed budhaḥ

2.203

netra-bandhaṃ prakurvīta sita-vastreṇa yatnataḥ |
varṇānukramataḥ śiṣyān purṣpa-hastān praveśayet

2.204

nava-nābhaṃ yadā kuryān maṇḍalaṃ varṇakair budhaḥ |
tadānīṃ pūrvato devam indram aindryāṃ tu pūjayet

2.205

loka-pālam athāgneyyām agniṃ sampūjayed dvijaḥ |
yamaṃ tad anu yāmyāyāṃ nairṛtyāṃ nirṛtiṃ nyaset |
vāruṇyāṃ varuṇaṃ caiva vāyavyāṃ pavanaṃ yajet

2.206

dhanadaṃ cottare nyasya rudram aiśāna-gocare |
sampūjyaivaṃ vidhānena dik-patreṣu viśeṣataḥ |
adhaḥ-patre tathā viṣṇum arcayet parameśvaram

2.207

pūrva-patre balaṃ pūjya pradyumnaṃ dakṣiṇe tathā |
aniruddhaṃ tathā pūjya paścime cottare tathā |
pūjayed vāsudevaṃ tu sarva-pātaka-śāntidam

2.208

aiśānyāṃ vinyasec chaṅkham āgneyyāṃ cakram eva ca |
saumyāyāṃ tu gadā pūjyā vāyavyāṃ padmam eva ca

2.209

nairṛtyāṃ muṣalaṃ pūjyaṃ dakṣiṇe garuḍaṃ tathā |
vāmato vinyasel lakṣmīṃ devadevasya buddhimān

2.210

dhanuś caiva ca khaḍgaṃ ca devasya purato nyaset |
śrīvatsaṃ kaustubhaṃ caiva devasya purato 'rcayet

2.211

evaṃ pūjya yathā-nyāyaṃ devadevaṃ janārdanam |
diṅ-maṇḍale ca vinyasya cāṣṭau kumbhān vidhānataḥ |
vaiṣṇavaṃ kalasaṃ caiva navamaṃ tatra kalpayet

2.212

snāpayen mukti-kāmāṃs tu vaiṣṇavena ghaṭena tu |
śrī-kāmān snāpayet tadvad aindreṇātha ghaṭena tu

2.213

jaya-pratāpa-kāmāṃs tu āgneyenābhiṣecayet |
mṛtyuñjaya-vidhānena yāmyena snāpanaṃ tathā

2.214

duṣṭa-pradhvaṃsnāyālaṃ nairṛtena vidhīyate |
śāntaye vāruṇyenātha pāpa-nāśāya vāyavam

2.215

dravya-sampatti-kāmasya kauvareṇa vidhīyate |
raudreṇa jñāna-hetus tu loka-pāla-ghaṭās tv ime

2.216

ekaikena naraḥ snātaḥ sarva-pāpa-varjitaḥ |
bhaved avyāhata-jñānaḥ śrīmāṃś ca puruṣaḥ sadā

2.217

kiṃ punar navabhiḥ snāto naraḥ pātaka-varjitaḥ |
jāyate viṣṇu-sadṛśaḥ sadyo rājāthavā punaḥ

2.218

athavā dikṣu sarvāsu yathā-saṅkhyena lokapān |
pūjayet sva-sva-nāmnā tu ṣaḍ-bhinnena vidhānataḥ

2.219

evaṃ sampūjya devāṃs tu loka-pālān prasanna-dhīḥ |
paścāt parīkṣitān śiṣyān baddha-netrān praveśayet

2.220

āgneya-dhāraṇā-dagdhān vāyunā vidhūtāṃs tataḥ |
somenāpy āyitān paścāc chrāvayen niyamān budhaḥ

2.221

na ninded abrāhmaṇān devān viṣṇuṃ brāhmaṇam eva ca |
rudram ādiyam agniṃ ca loka-pālān grahāṃs tathā |
vandeta vaiṣṇavaṃ cāpi puruṣaṃ pūrva-dīkṣitam

2.222

evaṃ tu samayān śrāvya paścād dhomaṃ tu kārayet |
tattvāni śiṣya-deheṣu vinyasya ca viśodhayet

2.223

oṃ namo bhagavate viṣṇave sarva-rūpiṇe huṃ svāhā

2.224

ṣoḍaśākṣara-mantreṇa homayej jvalitānalaḥ |
garbhādhānādikāś caiva kriyāḥ sarvāś ca kārayet

2.225

tribhis tribhir āhutibhir devadevasya sannidhau |
tato 'panīya dṛg-bandhaṃ puraḥ śiṣyaṃ niveśya ca |
prāyaḥ pūrvokta-vidhinā mantraṃ tasmai gurur diśet

2.226

homānte dīkṣitaḥ paścād dāpayed guru-dakṣiṇām |
hasty-aśva-ratna-kaṭakaṃ hema-grāmādikaṃ nṛpaḥ

2.227

dāpayed gurave prājño madhyamo madhyamāṃ tathā |
dāpayed itaro yugmaṃ sahiraṇyaṃ yathā-vidhi

2.228

evaṃ kṛte tu yat puṇyaṃ māhātmyaṃ jāyate dhare |
tad aśakyaṃ tu gaditum api varṣa-śatair api

2.229

dīkṣitātmā guror bhūtvā vārāhaṃ śṛṇuyād yadi |
tena vedāḥ purāṇāni sarve mantrāḥ susaṅgrahāḥ

2.230

japtāḥ syuḥ puṣkare tīrthe prayāge sindhu-sāgare |
devahūte kurukṣetre vārāṇasyāṃ viśeṣataḥ

2.231

graheṇa viṣuve caiva yat phalaṃ japatāṃ bhavet |
tat phalaṃ dviguṇaṃ tasya dīkṣito yaḥ śṛṇoti ca

2.232

devā api tapaḥ kṛtvā dhyāyanti ca vadanti ca |
kadā me bhārate varṣe janma syād bhūta-dhāriṇi

2.233

dīkṣitāś ca bhaviṣyāmo vārāhaṃ śṛṇumaḥ kadā |
vārāhaṃ ṣoḍaśātmānaṃ yuktā dehe kadācana |
paśyāmaḥ paramaṃ sthānaṃ yad gatvā na punar bhavet

2.234

evaṃ jalpanti vibudhā manasā cintayanti ca |
vārāha-yāgaṃ kārttikyāṃ kadā drakṣyāmahe dhare

2.235

eṣa te vidhir uddiṣṭo mayā te bhūta-dhāriṇi |
deva-gandharva-yakṣāṇāṃ sarvathā durlabho hy asau

2.236

evaṃ yo vetti tattvena yaś ca paśyati maṇḍalam |
yaś cemaṃ śṛṇuyād devi sarve muktā iti śrutiḥ

2.237

atha saṅkṣipta-dīkṣā
saṅkṣiptaś cātha dīkṣāyā vidhir eṣa vilikhyate |
mukhya-kalpe hy aśaktasya janasya syād dhitāya ca

2.238

su-muhūrte'tha samprāpte sarvatobhadra-maṇḍale |
nūtanaṃ gandha-puṣpādi-maṇḍitaṃ kalasaṃ nyaset

2.239

vastrāvṛtaṃ payaḥ pūrṇaṃ pañca-pallava-saṃyutam |
sarvauṣadhi-pañca-ratna-mṛtsnā-saptaka-garbhitam

2.240

mṛttikāś ca saptoktāḥ-
aśva-sthānād gaja-sthānād valmīkāc ca catuṣpathāt |
rāja-dvārāc ca goṣṭhāc ca nadyāḥ kūlān mṛdaḥ smṛtāḥ

2.241

| iti |
kṛṣṇam abhyarcya taṃ kumbhaṃ kuśa-kūrcena deśikaḥ |
deya-mantreṇa sāṣṭaṃ tu sahasram abhimantrayet

2.242

tad-adbhiḥ pūrvavac chiṣyam abhiṣicya diśen manum |
śiṣyo 'rcayed guruṃ bhaktyā yathā-śakti dvijān api

2.243

athopadeśas tattva-sāgare-
atrāpy aśaktaḥ kaścic ced abjam abhyarcya sākṣatam |
tad-ambhasābhiṣicyāṣṭa vārān mūlena ke karam

2.244

nidhāyāmuṃ japet karṇe upadeśeṣv ayaṃ vidhiḥ |
candra-sūrya-grahe tīrthe siddha-kṣetre śivālaye |
mantra-mātra-prakathanam upadeśaḥ sa ucyate

2.245

tatra tatraiva viśeṣaḥ śrī-nārada-pañcarātre |
vitta-lobhād vimuktasya svalpa-vittasya dehinaḥ |
saṃsāra-bhaya-bhītasya viṣṇu-bhaktasya tattvataḥ

2.246

agnāv ājyānvite bījaiḥ salilaiḥ kevalaiś ca vā |
dravya-hīnasya kurvīta vacasānugrahaṃ guruḥ

2.247

yaḥ samaḥ sarva-bhūteṣu virāgo vīta-matsaraḥ |
jitendriyaḥ śucir dakṣaḥ sarvāṅgāvayavānvitaḥ

2.248

karmaṇā manasā vācā bhīte cābhayadaḥ sadā |
sama-buddhi-padaṃ prāptas tatrāpi bhagavan-mayaḥ

2.249

pañca-kāla-paraś caiva pañcarātrārthavit tathā |
viṣṇu-tattvaṃ parijñāya ekaṃ cāneka-bhedagam |
vīkṣayen medinīṃ sarvāṃ kiṃ punaś copasannatān

2.250

atha mantra-dāna-māhātmyam
skānde brahma-nārada-saṃvāde -
iha kīrtiṃ vadānyatvaṃ prajā-vṛddhiṃ dhanaṃ sukham |
vidyā-dānena labhate sāttviko nātra saṃśayaḥ

2.251

yathā surāṇāṃ sarveṣāṃ paramaḥ parameśvaraḥ |
tathaiva sarva-dānānāṃ vidyā-dānaṃ paraṃ smṛtam

2.252

yāvac ca pātakaṃ tena kṛtaṃ janma-śatair api |
tat sarvaṃ nāśam āpnoti vidyā-dānena dehinām

2.253

vidyā-dānāt paraṃ dānaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati |
yena dattena cāpnoti śivaṃ parama-kāraṇam

Original text: Haribhaktivilāsa 1-11 · Edition: Haridasa Sastri · Data entry Gaudiya Grantha Mandira · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc