Haribhaktivilāsa 1-11 · Chapter 1
1. Gaurava-Vilasa
hari-bhakti-vilāsaḥ
prathamo vilāsaḥ
atha maṅgalācaraṇam
caitanya-devaṃ bhagavantam āśraye
śrī-vaiṣṇavānāṃ pramude'ñjasā likhan |
āvaśyakaṃ karma vicārya sādhubhiḥ
sārdhaṃ samāhṛtya samasta-śāstrataḥ
bhakter vilāsāṃś cinute prabodhā-
nandasya śiṣyo bhagavat-priyasya |
gopāla-bhaṭṭo raghunātha-dāsaṃ
santoṣayan rūpa-sanātanau ca
mathurā-nātha-pādābja-prema-bhakti-vilāsataḥ |
jātaṃ bhakti-vilāsākhyaṃ tad-bhaktāḥ śīlayantv imam
jīyāsur ātyantika-bhakti-niṣṭhāḥ śrī-vaiṣṇavā māthura-maṇḍale'tra |
kāśīśvaraḥ kṛṣṇa-vane cakāstu śrī-kṛṣṇa-dāsaś ca sa-lokanāthaḥ
tatra lekhya-pratijñā
ādau sa-kāraṇaṃ lekhyaṃ śrī-gurv-āśrayaṇaṃ tataḥ |
guruḥ śiṣyaḥ parīkṣādir bhagavān manavo 'sya ca
mantrādhikārī siddhy-ādi-śodhanaṃ mantra-saṃskriyāḥ |
dīkṣā nityaṃ brāhma-kāle śubhotthānaṃ pavitratā |
prātaḥ smṛtyādi kṛṣṇasya vādyādaiś ca prabodhanam
nirmālyottāraṇādy-ādau maṅgalārātrikaṃ tataḥ |
maitrādi-kṛtyaṃ śaucācamanaṃ dantasya dhāvanam
snānaṃ tāntrika-sandhyādi deva-sadmādi-saṃskriyā
tulasyādyāhṛtir geha-snānam uṣṇodakādikam |
vastraṃ pīṭhaṃ cordhva-puṇḍraṃ śrī-gopī-candanādikam
cakrādi-mudrā mālā ca gṛha-sandhyārcanaṃ guroḥ |
māhātmyaṃ cātha kṛṣṇasya dvāra-veśmāntarārcanam
pūjārthāsanam arghyādi-sthāpanaṃ vighna-vāraṇam |
śrī-gurv-ādi-natir bhūta-śuddhiḥ prāṇa-viśodhanam
nyāsa-mudrā-pañcakaṃ ca kṛṣṇa-dhyānāntarārcane |
pūjā padāni śrī-mūrti-śālagrāma-śilās tathā
dvārakodbhava-cakrāṇi śuddhayaḥ pīṭha-pūjanam |
āvāhanādi tan-mudrā āsanādi-samarpaṇam
snapanaṃ śaṅkha-ghaṇṭādi-vādyaṃ nāma-sahasrakam |
purāṇa-pāṭho vasanam upavītaṃ vibhūṣaṇam
gandhaḥ śrī-tulasī-kāṣṭha-candanaṃ kusumāni ca |
patrāṇi tulasī cāṅgopāṅgāvaraṇa-pūjanam
dhūpo dīpaś ca naivedyaṃ pānaṃ homo bali-kriyā |
avagaṇḍūṣādyāsyavāso divya-gandhādikaṃ punaḥ
rājopacārā gītādi mahā-nīrājanaṃ tathā |
śaṅkhādi-vādanaṃ sāmbu-śaṅkha-nīrājanaṃ stutiḥ
natiḥ pradakṣiṇā karmādy-arpaṇaṃ japa yācane |
āgaḥ-kṣamāpaṇaṃ nānāgāṃsi nirmālya-dhāraṇam
śaṅkhāmbu-tīrthaṃ tulasī-pūjā tan-mṛttikādi ca |
dhātrī-snāna-niṣedhasya kālo vṛtter upārjanam
madhyāhne vaiśa-devādi-śrāddhaṃ cānarpyam acyute |
vinārcām aśane doṣās tathānarpita-bhojane
naivedya-bhakṣaṇaṃ santaḥ sat-saṅgo 'sad-asaṅgatiḥ |
asad-gatir vaiṣṇavopahāsa-nindādi-duṣphalam
satāṃ bhaktir viṣṇu-śāstraṃ śrīmad-bhāgavataṃ tathā |
līlā-kathā ca bhagavad-dharmāḥ sāyaṃ nija-kriyāḥ
karma-pāta-parīhāras trikālārcā viśeṣataḥ |
naktaṃ kṛtyānyatho pūjā-phala-siddhy-ādi-darśanam
viṣṇv-artha-dānaṃ vividhopacārā nyūna-pūraṇam |
śayanaṃ mahimārcāyāḥ śrīman-nāmnas tathādbhutaḥ
nāmāparādhā bhaktiś ca premāthāśrayaṇādayaḥ |
pakṣeṣv ekādaśī sāṅgā śrī-dvādaśy-aṣṭakaṃ mahat
kṛtyāni mārga-śīrṣādi-māseṣu dvādśeṣv api |
puraścaraṇa-kṛtyāni mantraṃ siddhasya lakṣaṇam
mūrtyāvirbhāvanaṃ mūrti-pratiṣṭhā kṛṣṇa-mandiram |
jīrṇoddhṛtiḥ śrī-tulasī-vivāho 'nanya-karma ca
tatra śrī-gurūpasatti-kāraṇam
kṛpayā kṛṣṇa-devasya tad-bhakta-jana-saṅgataḥ |
bhakter māhātmyam ākarṇya tām icchan sad-guruṃ bhajet
atrānubhūyate nityaṃ duḥkha-śreṇī paratra ca |
duḥsahā śrūyate śāstrāt titīrṣed api tāṃ sudhīḥ
tathā coktam ekādaśa-skandhe [BhP 11.9.29]-
labdhvā su-durlabham idaṃ bahu-sambhavānte
mānuṣyam artha-dam anityam apīha dhīraḥ |
tūrṇaṃ yateta na pated anu-mṛtyu yāvan
niḥśreyasāya viṣayaḥ khalu sarvataḥ syāt
svayaṃ śrī-bhagavatā ca [BhP 11.20.17]-
nṛ-deham ādyaṃ su-labhaṃ su-durlabhaṃ
plavaṃ su-kalpaṃ guru-karṇa-dhāram |
mayānukūlena nabhasvateritaṃ
pumān bhavābdhiṃ na taret sa ātma-hā
atha śrī-gurūpasattiḥ
tatraiva śrī-prabuddha-yogeśvaroktau [BhP 11.3.21]-
tasmād guruṃ prapadyeta jijñāsuḥ śreya uttamam |
śābde pare ca niṣṇātaṃ brahmaṇy upaśamāśrayam
svayaṃ śrī-bhagavad-uktau [BhP 11.10.5]-
mad-abhijñaṃ guruṃ śāntam upāsīta mad-ātmakam
krama-dīpikāyāṃ [4.2] ca --
vipraṃ pradhvasta-kāma-prabhṛti-ripu-ghaṭaṃ nirmalāṅgaṃ gariṣṭhāṃ
bhaktiṃ kṛṣṇāṅghri-paṅkeruha-yugala-rajorāgiṇīm udvahantam |
vettāraṃ veda-śāstāgama-vimala-pathāṃ sammataṃ satsu dāntaṃ
vidyāṃ yaḥ saṃvivitsuḥ pravaṇa-tanu-manā deśikaṃ saṃśrayeta
śrutāv api [MuṇḍU 1.2.12, ChāU 6.14.2] -
tad-vijñānārthaṃ sa gurum evābhigacchet samit-pāṇiḥ śrotriyaṃ brahma-niṣṭham |
ācāryavān puruṣo veda
atha gurūpasatti-nityatā
śrī-bhāgavate daśama-skandhe śruti-stutau [BhP 10.87.33]
vijita-hṛṣīka-vāyubhir adānta-manas tura-gaṃ
ya iha yatanti yantum ati-lolam upāya-khidaḥ |
vyasana-śatānvitāḥ samavahāya guroś caraṇaṃ
vaṇija ivāja santy akṛta-karṇa-dharā jaladhau
śrutau ca [KaṭhU 1.2.9]-
naiṣā tarkeṇa matir āpaneyā
proktānyenaiva sujñānāya preṣṭha
atha viśeṣataḥ śrī-guror lakṣaṇāni
mantra-muktāvalyām -
avadātānvayaḥ śuddhaḥ svocitācāra-tat-paraḥ |
āśramī krodha-rahito vedavit sarva-śāstravit
śraddhāvān anasūyaś ca priya-vāk priya-darśanaḥ |
śuciḥ suveśas taruṇaḥ sarva-bhūta-hite rataḥ
dhīmān anuddhata-matiḥ pūrṇo 'hantā vimarśakaḥ |
sa-guṇo 'rcāsu kṛtadhīḥ kṛtajñaḥ śiṣya-vatsalaḥ
nigrahānugrahe śakto homa-mantra-parāyaṇaḥ |
ūhāpoha-prakāra-jñaḥ śuddhātmā yaḥ kṛpālayaḥ |
ity ādi-lakṣaṇair yukto guruḥ syād garimā-nidhiḥ
agastya-saṃhitāyāṃ ca --
devatopāsakaḥ śānto viṣayeṣv api niḥspṛhaḥ |
adhyātmavid brahma-vādī veda-śāstrārtha-kovidaḥ
uddhartuṃ caiva saṃhartuṃ samartho brāhmaṇottamaḥ |
tattvajño yantra-mantrāṇāṃ marma-bhettā rahasyavit
puraścaraṇa-kṛd dhoma-mantra-siddhaḥ prayogavit |
tapasvī satya-vādī ca gṛhastho gurur ucyate
viṣṇu-smṛtau --
paricaryā-yaśo-lābha-lipsuḥ śiṣyād gurur nahi |
kṛpā-sindhuḥ susampūrṇaḥ sarva-sattvopakārakaḥ
niḥspṛhaḥ sarvataḥ siddhaḥ sarva-vidyā-viśāradaḥ |
sarva-saṃśaya-saṃchettā nālaso gurur āhṛtaḥ
śrī-nārada-pañcarātre śrī-bhagavan-nārada-saṃvāde -
brāhmaṇaḥ sarva-kāla-jñaḥ kuryāt sarveṣv anugraham |
tad-abhāvād dvija-śreṣṭhaḥ śāntātmā bhagavan-mayaḥ
bhāvitātmā ca sarvajñaḥ śāstrajñaḥ sat-kriyā-paraḥ |
siddhi-trayam āyukta ācāryatve'bhiṣecitaḥ
kṣatra-viṭ-śūdra-jātīnāṃ kṣatriyo 'nugrahe kṣamaḥ |
kṣatriyasyāpi ca guror bhāvād īdṛśo yadi
vaiśyaḥ syāt tena kāryaś ca dvaye nityam anugrahaḥ |
sajātīyena śūdreṇa tādṛśena mahā-mate |
anugrahābhiṣekau ca kāryau śūdrasya sarvadā
kiṃ ca -
varṇottam'tha ca gurau sati yā viśrute'pi ca |
svadeśato 'that vānyatra nedaṃ kāryaṃ śubhārthinā
vidyamāne tu yaḥ kuryāt yatra tatra viparyayam |
tasyehāmutra nāśaḥ syāt tasmāc chāstroktam ācaret //
kṣatra-viṭ-śūdra-jātīyaḥ prātilomyaṃ na dīkṣayet
pādme ca [PadmaP 6.253.26]-
mahā-bhāgavataḥ śreṣṭho brāhmaṇo vai gurur nṛṇām |
sarveṣām eva lokānām asau pūjyo yathā hariḥ
mahākūla-prasūto 'pi sarva-yajñeṣu dīkṣitaḥ |
sahasra-śākhādhyāyī ca na guruḥ syād avaiṣṇavaḥ
iti
gṛhīta-viṣṇu-dīkṣāko viṣṇu-pūjā-paro naraḥ |
vaiṣṇavo 'bhihito 'bhijñair itaro 'smād avaiṣṇavaḥ
tattva-sāgare-
bahvāśī dīrgha-sūtrī ca viṣayādiṣu lolupaḥ |
hetu-vāda-rato duṣṭo 'vāg-vādī guṇa-nindakaḥ
aromā bahu-romā ca ninditāśrama-sevakaḥ |
kāla-danto 'sitauṣṭhaś ca durgandhi-śvāsa-vāhakaḥ
duṣṭa-lakṣaṇa-sampanno yadyapi svayam īśvaraḥ |
bahu-pratigrhāsakta ācāryaḥ śrī-kṣayāvahaḥ
atha śiṣya-lakṣaṇāni
mantra-muktāvalyām-
śiṣyaḥ śuddhānvayaḥ śrīmān vinītaḥ priya-darśanaḥ |
satya-vāk puṇya-carito 'dabhra-dhīr dambha-varjitaḥ
kāma-krodha-parityāgī bhaktaś ca guru-pādayoḥ |
devatā-pravaṇaḥ kāya-mano-vāgbhir divā-niśam
nīrujo nirjitāśeṣa-pātakaḥ śraddhyānvitaḥ |
dvija-deva-pitṝṇāṃ ca nityam arcā-parāyaṇaḥ
yuvā viniyatāśeṣa-karaṇaḥ karuṇālayaḥ |
ity ādi-lakṣaṇair yuktaḥ śiṣyo dīkṣādhikāravān
ekādaśa-skandhe ca [BhP 11.10.6] --
amāny amatsaro dakṣo nirmamo dṛṭha-sauhṛdaḥ |
asatvaro 'rtha-jijñāsur anasūyur amogha-vāk
athāpekṣyāḥ
agastya-saṃhitāyām-
alasā malināḥ kliṣṭā dāmbhikāḥ kṛpaṇās tathā |
daridrā rogiṇo ruṣṭā rāgiṇo bhoga-lālasāḥ
asūyā-matsara-grastāḥ śaṭhāḥ paruṣa-vādinaḥ |
anyāyopārjita-dhanāḥ para-dāra-ratāś ca ye
viduṣāṃ vairiṇaś caiva ajñāḥ paṇḍita-māninaḥ |
bhraṣṭa-vratāś ca ye kaṣṭa-vṛttayaḥ piśunāḥ khalāḥ
bahv-āśinaḥ krūra-ceṣṭā durātmanaś ca nindita |
ity evam ādayo 'py anye pāpiṣṭhāḥ puruṣādhamāḥ
akṛtyebhyo 'nivāryāś ca guru-śikṣā-sahiṣṇavaḥ |
evambhūtāḥ parityājyāḥ śiṣyatve nopakalpitāḥ
yady ete hy upakalperan devatākrośa-bhājanāḥ |
bhavantīha dardrās te putra-dāra-vivarjitāḥ
nārakāś caiva dehānte tiryañcaḥ prabhavanti te
hayaśīrṣa-pañcarātre-
jaiminiḥ sugataś caiva nāstiko nagna eva ca |
kapilaś cākṣapādaś ca ṣaḍ ete hetu-vādinaḥ
etan-matānusāreṇa vartante ye narādhamāḥ |
te hetuvādinaḥ proktās tebhyas tantraṃ na dāpayet
iti
tayoḥ parīkṣā cānyo 'nyam ekābdaṃ saha-vāsataḥ |
vyavahāra-svabhāvānubhavenaivābhijāyate
atha parīkṣaṇam
mantra-muktāvalyāṃ-
tayor vatsara-vāsena jñātānyonya-svabhāvayoḥ |
gurutā śiṣyatā ceti nānyathaiveti niścayaḥ
śrutiś ca-
nāsaṃvatsara-vāsine deyāt
sāra-saṅgrahe'pi-
sad-guruḥ svāśritaṃ śiṣyaṃ varṣm ekaṃ parīkṣayet
rājñi cāmātyajā doṣāḥ patnī-pāpaṃ sva-bhartari |
tathā śiṣyārjitaṃ pāpaṃ guruḥ prāpnoti niścitam
krama-dīpikāyāṃ tu [4.3] --
santoṣayed akuṭilādretarāntarātmā
taṃ svair dhanaiś ca vapuṣāpy anukūlavāṇyā |
abda-trayaṅkamalanābhadhiyā'tidhīras
tuṣṭe vivakṣatu gurāv atha mantra-dīkṣām
atha viśeṣataḥ śrī-guru-sevā-vidhiḥ
kaurme śrī-vyāsa-gītāyām-
udakumbhaṃ kuśān puṣpaṃ samidho 'syāharet sadā |
mārjanaṃ lepanaṃ nityam aṅgānāṃ vāsasāṃ caret
nāsya nirmālya-śayanaṃ pādukopāsanahāv api |
ākrāmed āsanaṃ chyāyām āsandīṃ vā kadācana
sādhayed danta-kāṣṭhādīn kṛtyaṃ cāsmai nivedayeet
anāpṛcchya na gantavyaṃ bhavet priya-hite rasaḥ |
na pādau sārayed asya sannidhāne kadācana
jṛmbhā-hāsyādikaṃ caiva kaṇṭha-prāvaraṇaṃ tathā |
varjayet sannidhau nityam athāsphoṭanam eva ca
kiṃ ca-
śreyas tu guruvad vṛttir nityam eva samācaret |
guru-putreṣu dāreṣu guroś caiva sva-bandhuṣu
utsādanaṃ vai gātrāṇāṃ snāpanocchiṣṭa-bhojane |
na kuryād guru-putrasya pādayoḥ śaucam eva ca
guruvat paripūjyāś ca sa-varṇā guru-yoṣitaḥ |
asavarṇās tu sampūjyāḥ pratyutthānābhivādanaiḥ
abhyañjanaṃ snāpanaṃ ca gātrotsādanam eva ca |
guru-patnyā ca kāryāṇi keśānāṃ ca prasādhanam
devy-āgame śrī-śivoktau-
guru-śayyāsanaṃ yānaṃ pāduke pāda-pīṭhakam |
snānodakaṃ tathā chāyāṃ laṅghayen na kadācana
guror agre pṛthak-pūjām advaitaṃ ca parityajet |
dīkṣāṃ vyākhyāṃ prabhutvaṃ ca guror agre vivarjayet
śrī-nāradoktau-
yatra yatra guruṃ paśyet tatra tatra kṛtāñjali |
praṇamet daṇḍavad bhūmau chinna-mūla iva drumaḥ
guror vākyāsanaṃ yānaṃ pādukopānahau tathā |
vastraṃ chāyāṃ tathā śiṣyo laṅghayen na kadācana
śrī-manu-smṛtau- (not found)
nodāhared guror nāma parokṣam api kevalam |
na caivāsyānukurvīta gati-bhāṣaṇa-ceṣṭitam
guror gurau sannihite guruvad dhṛtim ācaret |
na cāvisṛṣṭo guruṇā svān gurūn abhivādayet
śrī-nārada-pañcarātre-
yathā tathā yatra tatra na gṛhṇīyāc ca kevalam |
abhaktyā na guror nāma gṛhṇīyāc ca yatātmavān
praṇavaḥ śrīs tato nāma viṣṇu-śabdād anantaram |
pāda-śabda-sametaṃ ca nata-mūrdhāñjalī-yutaḥ
kiṃ ca-
na tam ājñāpayen mohāt tasyājñāṃ na ca laṅghayet |
nānivedya guroḥ kiñcid bhoktavyaṃ vā guros tathā
anyatra ca-
āyāntam agrato gacched gacchantaṃ tam anuvrajet |
āsane śayane vāpi na tiṣṭhed agrato guroḥ
yat kiñcid anna-pānādi priyaṃ dravyaṃ manoramam |
samarpya gurave paścāt svayaṃ bhuñjīta pratyaham
śrī-viṣṇu-smṛtau-
na guror apriyaṃ kuryāt tāḍitaḥ pīḍito 'pi vā |
nāvamanyeta tad-vākyaṃ nāpriyaṃ hi samācaret
ācāryasya priyaṃ kuryāt prāṇair api dhanair api |
karmaṇā manasā vācā sa yāti paramāṃ gatim
śrī-nārada-pañcarātre -
yo vakti nyāya-rahitam anyāyena śṛṇoti yaḥ |
tāv ubhau narakaṃ ghoraṃ vrajataḥ kālam akṣayam
vaiṣṇava-tantre -
trāyasva bho jagannātha guro saṃsāra-vahninā |
dagdhaṃ māṃ kāla-daṣṭaṃ ca tvām ahaṃ śaraṇaṃ gataḥ
iti
tatra śrī-vāsudevasya sarva-deva-śiromaṇeḥ |
pādāmbujaika-bhāg eva dīkṣā grāhyā manīṣibhiḥ
prathama-skandhe [BhP 1.2.23] -
sattvaṃ rajas tama iti prakṛter guṇās tair
yuktaḥ parama-puruṣa eka ihāsya dhatte |
sthity-ādaye hari-viriñci-hareti saṃjñāḥ
śreyāṃsi tatra khalu sattva-tanor nṝṇāṃ syuḥ
kiṃ ca [BhP 1.18.21] -
athāpi yat-pāda-nakhāvasṛṣṭaṃ
jagad viriñcopahṛtārhaṇāmbhaḥ |
seśaṃ punāty anyatamo mukundāt
ko nāma loke bhagavat-padārthaḥ
śrī-daśama-skandhe [BhP 10.89.15] -
tan niśamyātha munayo vismitā mukta-saṃśayāḥ |
bhūyāṃsaṃ śraddadhur viṣṇuṃ yataḥ śāntir yato 'bhayam
pādme vaiśākha-māhātmye yama-brāhmaṇa-saṃvāde [PadmaP 5.97.27] --
vyāmohāya carācarasya jagatas te te purāṇāgamās
tāṃ tām eva hi devatāṃ paramikāṃ jalpantu kalpāvadhi |
siddhānte punar eka eva bhagavān viṣṇuḥ samastāgama-
vyāpāreṣu vivecana-vyatikaraṃ nīteṣu niścīyate
nārasiṃhe -
satyaṃ satyaṃ punaḥ satyam utkṣipya bhujam ucyate |
vedāc chāstraṃ paraṃ nāsti na devaḥ keśavāt paraḥ
yataḥ pādme -
arir mitraṃ viṣṃ pathyam adharmo dharmatāṃ vrajet |
suprasanne hṛṣīkeśe viparīte viparyayaḥ
tatraiva śrī-bhagavad-vākyam-
man-nimittaṃ kṛtaṃ pāpam api dharmāya kalpate |
mām anādṛtya dharmo 'pi pāpaṃ syān mat-prabhāvataḥ
ataevoktaṃ skānde śrī-brahma-nārada-saṃvāde -
vāsudevaṃ parityajya yo 'nyaṃ devam upāsate |
sva-mātaraṃ parityajya śvapacīṃ vandate hi saḥ
tatraivānyatra -
vāsudevaṃ parityajya yo 'nyaṃ devam upāsate |
tyaktvāmṛtaṃ sa mūḍhātmā bhuṅkte halāhalaṃ viṣam
mahābhārate -
yas tu viṣṇuṃ parityajya mohād anyam upāsate |
sa hema-rāśim utsṛjya pāṃśu-rāśiṃ jighṛkṣati
anādṛtya tu yo viṣṇum anya-devaṃ samāśrayet |
gaṅgāmbhasaḥ sa tṛṣṇārto mṛga-tṛṣṇāṃ pradhāvati
pañcarātre -
yo mohād viṣṇum anyena hīna-devena durmatiḥ |
sādhāraṇaṃ sakṛd brūte so 'ntyajo nāntyajo 'ntyajaḥ
vaiṣṇava-tantre -
na labheyuḥ punar bhaktiṃ harer aikāntikīṃ jaṅāḥ |
ekāgra-manasaś cāpi viṣṇu-sāmānya-darśinaḥ
anyatra ca -
yas tu nārāyaṇaṃ devaṃ brahma-rudrādi-daivataiḥ |
samatvenaiva vīkṣeta sa pāṣaṇḍī bhaved dhruvam
iti
sahasra-nāma-stotrādau ślokaughāḥ santi cedṛśāḥ |
viśeṣataḥ sattva-niṣṭhaiḥ sevoy viṣṇur na cāparaḥ
tathā ca śrī-hari-vaṃśe śiva-vākyam -
harir eva sadārādhyo bhavadbhiḥ sattva-saṃsthitaiḥ |
viṣṇu-mantraṃ sadā viprāḥ paṭhadhvaṃ dhyāta keśavam
iti
īdṛṅ-māhātmya-vākyeṣu saṅgṛhīteṣu sarvataḥ |
grantha-bāhulya-doṣaḥ syāl likhyante'pekṣitāni tat
atha śrī-vaiṣṇava-mantra-māhātmyam
āgame-
mantrān śrī-mantra-rājādīn vaiṣṇavān gurv-anugrahāt |
sarvaiśvaryaṃ japan prāpya yāti viṣṇoḥ paraṃ padam
puṇyaṃ varṣa-sahasrair yaiḥ kṛtaṃ suvipulaṃ tapaḥ |
japanti vaiṣṇavān mantrān narās te loka-pāvanāḥ
vaiṣṇave ca-
prajapan vaiṣṇavān mantrān yaṃ yaṃ paśyati cakṣuṣā |
padā vā saṃspṛśet sadyo mucyate'sau mahā-bhayāt
iti
likhyate viṣṇu-mantrāṇāṃ mahimātha viśeṣataḥ |
tātparyataḥ śrī-gopāla-mantra-māhātmya-puṣṭaye
tatra dvādaśākṣarāṣṭākṣarayor māhātmyam
padma-purāṇe devadūta-vikuṇḍala-saṃvāde-
sāṅgaṃ sa-mudraṃ sa-nyāsaṃ sa-ṛṣi-daivatam |
sa-dīkṣā-vidhi sa-dhyānaṃ sa-yantraṃ dvādaśākṣaram
aṣṭākṣaraṃ ca mantreśaṃ ye japanti narottamāḥ |
tān dṛṣṭvā brahmahā śudhyete yato viṣṇavaḥ svayam
śaṅkhinaś cakriṇo bhūtvā brahmāyur vana-mālinaḥ |
vasanti vaiṣṇave loke viṣṇu-rūpeṇa te narāḥ
tatraiva dvādaśākṣarayas caturtha-skandhe [BhP 4.8.53] --
japaś ca paramo guhyaḥ śrūyatāṃ me nṛpātmaja |
yaṃ sapta-rātraṃ prapaṭhan pumān paśyati khecarān
śrī-viṣṇu-purāṇe [ViP 1.6.40]
gatvā gatvā nivartante candra-sūryādayo grahāḥ |
adyāpi na nivartante dvādaśākṣara-cintakāḥ
aṣṭākṣarasya, yathā nārada-pañcarātre-
trayo vedāḥ ṣaḍ-aṅgāni chandāṃsi vividhāḥ surāḥ |
sarvam aṣṭākṣarāntaḥsthaṃ yac cānyad api vāṅ-mayam
sarva-vedānta-sārārthaṃ saṃsārārṇava-tāraṇaḥ |
gatir aṣṭākṣaro nṝṇāṃ na punar bhava-kāṅkṣiṇām
yatrāṣṭākṣara-saṃsiddho mahā-bhāgo mahīyate |
na tatra sañcariṣyanti vyādhi-durbhikṣa-taskarāḥ
deva-dānava-gandharvāḥ siddha-vidyādharādayaḥ |
praṇamanti mahātmānam aṣṭākṣara-vidaṃ naram
vyaktaṃ hi bhagavān eva sākṣān nārāyaṇaḥ svayam |
aṣṭākṣara-svarūpeṇa mukheṣu parivartate
pādmottara-khaṇḍe [PadmaP 6.226.18] --
evam aṣṭākṣaro mantro jñeyaḥ sarvārtha-sādhakaḥ |
sarva-duḥkha-haraḥ śrīmān sarva-mantrātmakaḥ śubhaḥ
liṅga-purāṇe-
kim anyair bahubhir mantraiḥ kim anyair bahubhir vrataiḥ |
namo nārāyaṇeti mantraḥ sarvārtha-sādhakaḥ
tasmāt sarveṣu kāleṣu namo nārāyaṇeti yaḥ |
japet sa yāti viprendra viṣṇu-lokaṃ sa-bāndhavaḥ
bhaviṣya-purāṇe-
aṣṭākṣaro mahā-mantraḥ sarva-pāpa-haraḥ paraḥ |
sarveṣāṃ viṣṇu-mantrāṇāṃ rājatve parikīrtitaḥ
śrī-śuka-vyāsa-saṃvāde ca-
namo nārāyaṇāyeti mantraḥ sarvārtha-sādhakaḥ |
bhaktānāṃ japatāṃ tāta svarga-mokṣa-phala-pradaḥ
eṣa eva paro mokṣa eṣa svarga udāhṛtaḥ |
sarva-veda-rahasyebhyaḥ sāra eṣa samuddhṛtaḥ
viṣṇunā vaiṣṇavānāṃ tu hitāya manunā purā |
kīrtitaḥ sarva-pāpaghnaḥ sarva-kāma-pradāyakaḥ
nārāyaṇāya nama ity ayam eva satyaṃ
saṃsāra-ghora-viṣa-saṃharaṇāya mantraḥ |
śṛṇvantu satya-matayo muditās tarāgā
uccais tarām upadiśāmy aham ūrdhva-bāhuḥ
bhūtvordhva-bāhur adyāhaṃ satya-pūrvaṃ bravīmi vaḥ |
he putra-śiṣyāḥ śṛṇuta na mantro 'ṣṭākṣarāt paraḥ
ataevoktaṃ gāruḍe-
āsīno vā śayāno vā tiṣṭhāno yatra tatra vā |
namo nārāyaṇeti mantraika-śaraṇo bhavet
tāpanī-śrutiṣu [NṛsiṃhaTU 1.5.8]
devā ha vai prajāpatim abruvann ānuṣṭubhasya mantra-rājasya nārasiṃhasya phalaṃ no brūhi bhagava iti sa hovāca prajāpatirya etaṃ mantra-rājaṃ nārasiṃham ānuṣṭubhaṃ nityam adhīte so 'gni-pūto bhavati sa vāyu-pūto bhavati sa āditya-pūto bhavati sa soma-pūto bhavati sa satya-pūto bhavati sa brahma-pūto bhavati sa viṣṇu-pūto bhavati sa rudra-pūto bhavati sa sarva-pūto bhavati sa sarva-pūto bhavati
tatraivānte [NṛsiṃhaTU 5.9-10]-
anupanīta-śatam ekam ekenopanītena tat-samam | upanīta-śatam ekam ekena gṛhasthena tat-samam | gṛhastha-śatam ekam ekena vānaprasthena tat samaṃ | vānaprastha-śatam ekam ekena yatinā tat samaṃ | yatīnāṃ tu śataṃ pūrṇam ekam ekena rudra-jāpakena tat-samam | rudra-jāpaka-śatam ekam ekena atharva-śiraḥ-śikhādhyāpakena tat-samam |
tad vā etat paramaṃ dhāma mantra-rājādhyāpakasya yatra na sūryas tapati yatra na vāyur vāti yatra na candramā bhāti yatra na nakṣatrāṇi bhānti yatra nāgnir dahati yatra na mṛtyuḥ praviśati yatra na duḥkhaṃ sadānandaṃ paramānandaṃ śāntaṃ śāśvataṃ sadā-śivaṃ brahmādi-vanditaṃ yogi-dhyeyaṃ paramaṃ padaṃ yatra gatvā na nivartante yoginaḥ | tad etad ṛcābhyuktam | tad viṣṇoḥ paramaṃ padaṃ sadā paśyanti sūrayaḥ |
divīva cakṣur ātatam | tad viprāso vipanyavo jāgṛvāṃsaḥ samindhate | viṣṇor yat paramaṃ padam
atha śrī-rāma-mantrāṇāṃ māhātmyam
agastya-saṃhitāyām -
sarveṣu mantra-vargeṣu śreṣṭhaṃ vaiṣṇavam ucyate |
gāṇapatyeṣu śaiveṣu śākta-saureṣv abhīṣṭadam
vaiṣṇaveṣv api mantreṣu rāma-mantrāḥ phalādhikāḥ |
gāṇapaty-ādi-mantrebhyaḥ koṭi-koṭi-guṇādhikāḥ
vinaiva dīkṣāṃ viprendra puraścaryāṃ vinaiva hi |
vinaiva nyāsa-vidhinā japa-mātreṇa siddhidāḥ
mantreṣv aṣṭasv anāyāsa-phalado 'yaṃ ṣaḍ-akṣaraḥ |
ṣaḍ-akṣaro 'yaṃ mantras tu mahāghaugha-nivāraṇaḥ
mantra-rāja iti proktaḥ sarveṣām uttamottamaḥ |
dainandinaṃ tu duritaṃ pakṣa-māsa-rtu-varṣajam
sarvaṃ dahati niḥśeṣaṃ tūlācalam ivānalaḥ |
brahma-hatyā-sahasrāṇi jñānājñāna-kṛtāni ca
svarṇas teyasurāpāna-guru-talpa-yutāni ca |
koṭi-koṭi-sahasrāṇi hyupapāpāni yāny api |
sarvāṇy api praṇaśyanti rāma-mantrānukīrtanāt
tāpanī-śrutiṣu ca -
ya etat-tārakaṃ brāhmaṇo nityam adhīte, sa pāpmānaṃ tarati, sa mṛtyuṃ tarati, sa bhrū-hatyāṃ tarati, sa sarva-hatyāṃ tarati, sa saṃsāraṃ tarati, sa sarvaṃ tarati, sa vimuktāśrito bhavati, so 'mṛtatvaṃ ca gacchati
atha gopāla-deva-mantra-māhātmyam
mantrās tu kṛṣṇa-devasya sākṣād bhagavato hareḥ |
sarvāvatāra-bījasya sarvato vīryavattamāḥ
tathā ca bṛhad-gautamīye śrī-govinda-vṛndāvanākhye -
sarveṣāṃ mantra-varyāṇāṃ śreṣṭho vaiṣṇava ucyate |
viśeṣāt kṛṣṇa-manavo bhoga-mokṣaika-sādhanam
yasya yasya ca mantrasya yo yo devas tathā punaḥ |
abhedāt tan-manūnāṃ ca devatā saiva bhāṣyate
kṛṣṇa eva paraṃ brahma saccidānanda-vigrahaḥ |
smṛti-mātreṇa teṣāṃ vai bhukti-mukti-phala-pradaḥ
iti
tatrāpi bhagavattāṃ svāṃ tanvato gopa-līlayā |
tasya śreṣṭhatamā mantrās teṣv apy aṣṭādaśākṣaraḥ
tāpanī-śrutiṣu --
oṃ munayo ha vai brahmāṇam ūcuḥ | kaḥ paramo devaḥ | kuto mṛtyur bibheti | kasya jñānenākhilaṃ jñātaṃ bhavati | kenedaṃ viśvaṃ saṃsaratīti | tān u hovāca brāhmaṇaḥ -- kṛṣṇo vai paramaṃ daivatam | govindān mṛtyur bibheti | gopī-jana-vallabha-jñānenākhilaṃ jñātaṃ bhavati | svāhayedaṃ saṃsaratīti | tam u hocuḥ | kaḥ kṛṣṇo govindaḥ ko 'sau gopī-jana-vallabhaḥ kaḥ kā svāheti | tān uvāca brāhmaṇaḥ pāpa-karṣaṇo go-bhūmi-veda-vidito veditā gopī-janāvidyā-kalā-prerakas tan-māyā ceti | sakalaṃ paraṃ brahmaiva tat | yo dhyāyati rasati bhajati so 'mṛto bhavati so 'mṛto bhavatīti | te hocuḥ -- kiṃ tad-rūpaṃ kiṃ rasanaṃ kathaṃ vāho tad-bhajanaṃ | tat sarvaṃ vividiṣatām ākhyāhīti | tad u hovāca hairaṇyaḥ -- gopa-veśam abhrābhaṃ taruṇaṃ kalpa-drumāśritam
(GTU 1.2-8)
kiṃ ca, tatraivāgre --
bhaktir asya bhajanam | tad ihāmutropādhi-nairāsyenaivāmuṣmin manaḥ-kalpanam | etad eva ca naiṣkarmyam |
kṛṣṇaṃ taṃ viprā bahudhā yajanti
govindaṃ santaṃ bahudhārādhayanti |
gopījana-vallabho bhuvanāni dadhre
svāhāśrito jagad ejayjat sva-retāḥ
(GTU 1.14-15)
vāyur yathaiko bhuvanaṃ praviṣṭo
janye janye pañca-rūpo babhūva |
kṛṣṇas tathaiko 'pi jagad-dhitārthaṃ
śabdenāsau pañca-pado vibhāti
iti
(GTU 1.16)
kiṃ ca tatraivopāsana-vidhi-kathanānantaram -
eko vaśī sarvagaḥ kṛṣṇa īḍya
eko 'pi san bahudhā yo vibhāti |
taṃ pīṭhasthaṃ ye'nubhajanti dhīrās
teṣāṃ sukhaṃ śāśvataṃ netareṣām
(GTU)
nityo nityānāṃ cetanaś cetanānām
eko bahūnāṃ yo vidadhāti kāmān |
taṃ pīṭhagaṃ ye'nubhajanti dhīrās
teṣāṃ siddhiḥ śāśvatī netareṣām
etad viṣṇoḥ paramaṃ padaṃ ye
nitya-muktāḥ saṃyajante na kāmān |
teṣām asau gopa-rūpaḥ prayatnāt
prakāśayed ātma-padaṃ tadaiva
yo brahmāṇaṃ vidadhāti pūrvaṃ
yo vidyās tasmai gopāyati sma kṛṣṇaḥ |
taṃ ha daivam ātma-buddhi-prakāśaṃ
mumukṣur vai śaraṇam anuvrajeta
oṃkāreṇāntaritaṃ ye japanti
govindasya pañcapadaṃ manum |
teṣām asau darśayed ātma-rūpaṃ
tasmān mumukṣur abhyasen nitya-śāntyai
tasmād anye pañcapadād abhūvan
govindasya manavo mānavānām |
daśārṇādyās te'pi saṅkrandanādyair
abhyasyante bhūti-kāmair yathāvat
kiṃ ca tatraiva --
tad u hovāca brāhmaṇo 'sāv anavarataṃ me dhyātaḥ stutaḥ parārdhānte so 'budhyata | gopa-veśo me puruṣaḥ purastād āvirbabhūva | tataḥ praṇatena mayā'nukūlena hṛdā mahyam aṣṭādaśārṇaṃ svarūpaṃ sṛṣṭaye dattvāntarhitaḥ | punaḥ sisṛkṣā me prādurabhūt | teṣv akṣareṣu bhaviṣyaj-jagad-rūpaṃ prakāśayat | tad iha kād āpo | lāt pṛthivī | īto 'gniḥ | bindor induḥ | tan-nādād arka iti klīṃ-kārād asṛjam | kṛṣṇād ākāśaṃ yad vāyur ity uttarāt surabhiṃ vidyāṃ prādurakārṣam | tad-uttarāt tad-uttarāt strī-pumādi cedaṃ sakalam idaṃ iti
tathā ca gautamīya-tantre -
klīṃ-kārād asṛjad viśvam iti prāha śruteḥ śiraḥ |
la-kārāt pṛthivī jātā ka-kārāj jala-sambhavaḥ
ī-kārād vahnir utpanno nādād āyur ajāyata |
bindor ākāśa-sambhūtir iti bhūtātmako manuḥ //
svā-śabdena ca kṣetrajño heti cit-prakṛtiḥ parā |
tayor aikya-samudbhūtir mukha-veṣṭana-varṇakaḥ //
ataeva hi viśvasya layaḥ svāhārṇake bhavet
punaś ca sā śrutiḥ --
etasyaiva yajanena candra-dhvajo gata-moham ātmānaṃ vedayitvā oṃkārāntarālakaṃ manum āvartayat saṅga-rahito 'bhyānayat | tad viṣṇoḥ paramaṃ padaṃ sadā paśyanti sūrayaḥ | divīva cakṣur ātatam | tasmād enaṃ nityam abhyaset
ity ādi
tatraivāgre --
yasya pūrva-padād bhūmir dvitīyāt salilodbhavaḥ |
tṛtīyāt teja udbhūtaṃ caturthād gandha-vāhanaḥ
pañcamād ambarotpattis tam evaikaṃ samabhyaset |
candra-dhvajo 'gamad viṣṇuḥ paramaṃ padam avyayam
tato viśuddhaṃ vimalaṃ
viśokam aśeṣa-lobhādi-nirasta-saṅgam |
yat tat padaṃ pañca-padaṃ tad eva
sa vāsudevo na yato 'nyad asti
tam ekaṃ govindaṃ sac-cid-ānanda-vigraham pañca-padaṃ vṛndāvana-sura-bhūruha-talāsīnaṃ satataṃ sa-marud-gaṇo 'haṃ paramayā stutyā toṣayāmi
iti
kiṃ ca stuty-anantaram --
amuṃ pañcapadaṃ mantram āvartayed yaḥ sa yāty anāyāsataḥ kevalaṃ tat padaṃ tat | anejad ekaṃ manaso javīyo naitad devā āpnuvan pūrvam arśāt
tasmāt kṛṣṇa eva paro devas taṃ dhyāyet taṃ raset taṃ yajed iti oṃ tat sad iti
trailokya-saṃmohana-tantre ca, devīṃ prati śrī-mahādevoktāṣṭādaśākṣara-prasaṅga eva -
dharmārtha-kāma-mokṣāṇām īśvaro jagad-īśvaraḥ |
santi tasya mahābhāgā avatārāḥ sahasraśaḥ
teṣāṃ madhye'vatārāṇāṃ bālatvam atidurlabham |
amānuṣāṇi karmāṇi tāni tāni kṛtāni ca
śāpānugraha-kartṛtve yena sarvaṃ pratiṣṭhitam |
tasya matnraṃ pravakṣyāmi sāṅgopāṅgam anuttamam
yasya vijñāna-mātreṇa naraḥ sarvajñatām iyāt |
putrārthī putram āpnoti dharmārthī labhate dhanam
sarva-śāstrārtha-pārajño bhavaty eva na saṃśayaḥ |
trailokyaṃ ca vaśīkuryāt vyākulīkurute jagat
mohayet sakalaṃ so 'pi mārayet sakalān ripūn |
bahunā kim ihoktena mumukṣur mokṣam āpnuyāt
yathā cintāmaṇiḥ śreṣṭho yathā gauś ca yathā satī |
yathā dvijo yathā gaṅgā tathāsau mantra uttamaḥ
yathāvad akhila-śreṣṭhaṃ yathā śāstraṃ tu vaiṣṇavam |
yathā susaṃskṛtā vāṇī tathāsau mantra uttamaḥ
kiṃ ca --
ato mayā sureśāni pratyahaṃ japyate manuḥ |
naitena sadṛśaḥ kaścid jagaty asmin caracare
sanatkumāra-kalpe'pi -
gopāla-viṣayā mantrās trayastriṃśat prabhedataḥ |
teṣu sarveṣu mantreṣu mantra-rājam imaṃ śṛṇu
suprasannam imaṃ mantraṃ tantre sammohanāhvaye |
gopanīyas tvayā mantro yatnena muni-puṅgava
anena mantra-rājena mahendratvaṃ purandaraḥ |
jagāma deva-deveśo viṣṇunā dattam añjasā
durvāsasaḥ purā śāpād asaubhāgyena pīḍitaḥ |
sa eva subhagavatvaṃ vai tenaiva punar āptavān
bahunā kim ihoktena puraścaraṇa-sādhanaiḥ |
vināpi japa-mātreṇa labhate sarvam īpsitam
prabhuṃ śrī-kṛṣṇa-caitanyaṃ taṃ nato 'smi gurūttamam |
kathañcid āśrayād yasya prākṛto 'py uttamo bhavet
athādhikāra-nirṇayaḥ
tāntrikeṣu ca mantreṣu dīkṣāyāṃ yoṣitām api |
sādhvīnām adhikāro 'sti śūdrādīnāṃ ca sad-dhiyām
tathā ca smṛty-artha-sāre pādme ca vaiśākha-māhātmye [PadmaP 6.84.48, 52-4] śrī-nāradāmbarīṣa-saṃvāde -
āgamoktena mārgeṇa strī-śūdrair api pūjanam |
kartavyaṃ śraddhayā viṣṇoś cintayitvā patiṃ hṛdi
śūdrāṇāṃ caiva bhavati nāmnā vai devatārcanam |
sarve 'py āgama-mārgeṇa kuryur vedānukāriṇā
strīṇām apy adhikāro 'sti viṣṇor ārādhanādiṣu |
pati-priya-ratānāṃ ca śrutir eṣā sanātanī
agastya-saṃhitāyāṃ śrī-rāma-mantra-rājam uddiśya -
śucivratatamāḥ śūdrā dhārmikā dvija-sevakāḥ |
striyaḥ pati-vratāś cānye pratilomānulomajāḥ
lokāś cāṇḍāla-paryantāḥ sarve'py atrādhikāriṇaḥ
iti
guruś ca siddha-sādhyādi-mantra-dāne vicārayet |
sva-kulāny akulatvaṃ ca bāla-prauḍhatvam eva ca
strī-puṃ-napuṃsakatvaṃ ca rāśi-nakṣatra-melanam |
supta-prabodha-kālaṃ ca tathā ṛṇa-dhanādikam
atha siddha-sādhyādi-śodhanam
saradā-tilake -
prāk pratyag agrā rekhāḥ syuḥ pañca yāmyottarāgragāḥ |
tāvatyaś ca catuṣkoṣṭha-catuṣkaṃ maṇḍalaṃ bhavet
indv-agni-rudra-nava-netra-yugena dikṣu
ṛtv-aṣṭa-ṣaḍaśa-caturdaśa-bhautikeṣu |
pātāla-pañcadaśa-vahni-himāṃśu-koṣṭhe
varṇāṃl likhel lipi-bhavān kramaśas tu dhīmān
janma-rkṣākṣa-ratau yāvan-mantrādimākṣaram |
caturbhiḥ koṣṭhakais tv ekam iti koṣṭha-catuṣṭaye
punaḥ koṣṭhaka-koṣṭheṣu savyato janmabhākṣarāt |
siddha-sādhya-susiddhārikramāj jñeyā vicakṣṇaiḥ
siddhaḥ sidhyati kālena sādhyas tu japa-homataḥ |
susiddho graha-mātreṇa arir mūla-nikṛntanaḥ
siddha-siddho yathoktena dvi-guṇāt siddha-sādhakaḥ |
siddha-susiddho 'rdha-japāt siddhārir hanti bāndhavān
sādhya-siddho dviguṇikaḥ sādhya-sādhyo hy anarthakaḥ |
tat-susiddhas triguṇitāt sādhyārir hanti gotrajān
susiddha-siddhordha-japāt tat-sādhyas tu guṇādhikāt |
tat-susiddho grahād eva susiddhāriḥ sva-gotrahā
ari-siddhaḥ sutān hanyād ari-sādhyas tu kanyakāḥ |
tat-susiddhas tu patnī-ghnas tad-arir hanti sādhakam
tathā ca tantre, asya ca mantra-viśeṣe'pavādaḥ -
nṛsiṃhārka-varāhāṇāṃ prāsāda-praṇavasya ca |
vaidikasya ca mantrasya siddhādīn naiva śodhayet
svapna-labdhe striyā datte mālā-mantre ca try-akṣare |
ekākṣare tathā mantre siddhādīn naiva śodhayet
sva-kulāny akulatvādi vijñeyaṃ cāgamāntarāt |
na vistara-bhayād atra vyarthatvād api likhyate
śrīmad-gopāla-devasya sarvaiśvarya-pradarśinaḥ |
tādṛk-śaktiṣu mantreṣu nahi kiñcid vicāryate
tathā ca krama-dīpikāyām [1.4]
sarveṣu varṇeṣu tathāśrameṣu
nārīṣu nānāhvaya-janmabheṣu
dātā phalānām abhivāñchitānāṃ
drāg eva gopālaka-mantra eṣaḥ
trailokya-saṃmohana-tantre ca, aṣṭādaśākṣara-mantram adhikṛtya śrī-śivenoktam -
na cātra śātravā doṣā narṇasvādi-vicāraṇā |
ṛkṣa-rāśi-vicāro vā na kartavyo manau priye
kecic chinnāś ca ruddhāś ca kecin mada-samuddhatāḥ |
malināḥ stambhitāḥ kecit kīlitā dūṣitā api |
etair doṣair yuto nāyaṃ yatas tribhunottamaḥ
iti
sāmānyataś ca yathā bṛhad-gautamīye -
atha kṛṣṇa-manūn vakṣye dṛṣṭādṛṣṭa-phala-pradān |
yān vai vijñāya munayo lebhire muktim añjasā
gṛhasthā vanagāś caiva yatayo brahmacāriṇaḥ |
striyaḥ śūdrādayaś caiva sarve yatrādhikāriṇaḥ
nātra cintyo 'ri-śuddhyādir nāri-mitrādi-lakṣaṇam |
na vā prayāsa-bāhulyaṃ sādhane na pariśramaḥ
ajñāna-tūla-rāśeś ca analaḥ kṣaṇa-mātrataḥ |
siddha-sādhya-susiddhāri-rūpā nātra vicāraṇā
sarveṣāṃ siddha-mantrāṇāṃ yato brahmākṣaro manuḥ |
prajāpatir avāpāgryaṃ deva-rājyaṃ śacīpatiḥ |
avāpus tridaśāḥ svargaṃ vāgīśatvaṃ bṛhaspatiḥ
ity ādi
tatraivāntare -
viṣṇu-bhaktyā viśeṣeṇa kiṃ na sidhyati bhūtale |
kīṭādi-brahma-paryantaṃ govindānugrahān mune
sarva-sampatti-nilayāḥ sarvatrāpy akutobhayāḥ |
ity ādi kathitaṃ kiñcin māhātmyaṃ vo munīśvarāḥ
ākāśe tārakā yadvat sindhoḥ saikata-sṛṣṭivat |
etad-vijñāna-mātreṇa labhen muktiṃ caturvidhām
etad-anyeṣu mantreṣu doṣāḥ santi pare ca ye |
tad-arthaṃ mantra-saṃskārā lipyante tantrato daśa
saradā-tilake -
jananaṃ jīvanaṃ ceti tāḍanaṃ rodhanaṃ tathā |
athābhiṣeko vimalīkaraṇāpyāyane punaḥ |
tarpaṇaṃ dīpanaṃ guptir daśaitā mantra-saṃskriyāḥ
mantrāṇāṃ mātṛkā-madhyād uddhāro jananaṃ smṛtam |
praṇavāntaritān kṛtvā mantra-varṇān japet sudhīḥ
etaj jīvanam ity āhur mantra-tantra-viśāradāḥ |
manor varṇān samālikhya tāḍayec candanāmbhasā
pratyekaṃ vāyunā mantrī tāḍanaṃ tad udāhṛtam |
vilikhya mantraṃ taṃ mantrī prasūnaiḥ kara-vīrajaiḥ
tan-mantrākṣara-saṅkhyātair hanyād yat tena rodhanam |
svatantrokta-vidhānena mantrī mantrārṇa-saṅkhyayā
aśvattha-pallavair mantram abhiṣiñced viśuddhaye |
saṃcintya manasā mantraṃ yotir mantreṇa nirdahet
mantre mūla-trayaṃ mantrī vimalīkaraṇaṃ tv idam |
tāra-vyomāgni-manu-yuga-daṇḍī jyotir manur mataḥ |
kuśodakena japtena pratyarṇaṃ prokṣaṇaṃ manoḥ
tena mantreṇa vidhivad etad āpyāyanaṃ smṛtam |
mantreṇa vāriṇā yantre tarpaṇaṃ tarpaṇaṃ smṛtam
tāra-māyā-ramā-yogo manor dīpanam ucyate |
japyamānasya mantrasya gopanaṃ tv aprakāśanam
balitvāt kṛṣṇa-mantrāṇāṃ saṃskārāpekṣaṇaṃ nahi |
sāmānyoddeśa-mātreṇa tathāpy etad udīritam
Original text: Haribhaktivilāsa 1-11 · Edition: Haridasa Sastri · Data entry Gaudiya Grantha Mandira · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0