Haribhaktivilāsa 1-11 · Chapter 10
iti śrṚ-gopāla-bhaṭṭa-vilikhite śrṚ-bhagavad-bhakti-vilāse
mahā-prasādo nāma navamo vilāsaḥ |
10. Satsamgama-Vilasa
daśama-vilāsaḥ
śrī-kṛṣṇa-caraṇāmbhoja-madhupebhyo namo namaḥ |
kathañcid āśrayād yeṣāṃ śvāpi tad-gandha-bhāg bhavet
atha śrī-kṛṣṇa-bhaktānāṃ sabhāṃ sa-vinayaṃ śubhām |
gacched vaiṣṇava-cihnāḍhyaḥ pātuṃ kṛṣṇa-kathā-sudhām
tathā ca smṛtiḥ -
itihāsa-purāṇābhyāṃ ṣaṣṭha-saptamakau nayet
atha śrī-bhagavad-bhaktānāṃ lakṣaṇāni -
sāmānyataḥ laiṅge -
viṣṇur eva hi yasyaiṣa devatā vaiṣṇavaḥ smṛtaḥ
atra viśeṣaḥ -
vrata-karma-guṇa-jñāna-bhoga-janmādimatsv api |
śaiveṣv api ca kṛṣṇasya bhaktāḥ santi tathā tathā
atra vratiṣu madhye bhagavad-bhakti-hetu-vrata-paratā bhagavad-bhakta-lakṣaṇam
tathā skānde śrī-mārkaṇḍeya-bhagīratha-saṃvāde -
daśamī-śeṣa-saṃyuktaṃ dinaṃ vaiṣṇava-vallabham |
nopāsate mahīpāla te vai bhāgavatā narāḥ
prāṇātyaye na cāśnanti dinaṃ prāpya harer narāḥ |
kurvanti jāgaraṃ rātrau sadā bhāgavatā hi te
upoṣya dvādaśīṃ śuddhāṃ rātrau jāgaraṇānvitām |
alpāṃ tu sādhayed yas tu sa vai bhāgavato naraḥ
bhaktir na vicyutā yeṣāṃ na cyutāni vratāni ca |
supriyaḥ śrīpatir yeṣāṃ te syur bhāgavatā narāḥ
karmiṣu bhagavad-arpaṇādinā tad-ājñā-buddhyā vā bhakti-hetuḥ sadācāra-paratā |
dharmārthaṃ jīvitaṃ yeṣāṃ santānārthaṃ ca maithunam |
pacanaṃ vipramukhyārthaṃ jñeyās te vaiṣṇavā narāḥ
adhvagaṃ tu pathi śrāntaṃ kāle'tra gṛham āgatam |
yo 'tithiṃ pūjayed bhaktyā vaiṣṇavaḥ sa na saṃśayaḥ
sadācāra-ratāḥ śiṣṭāḥ sarva-bhūtānukampakāḥ |
śucayas tyakta-rāgā ye sadā bhāgavatā hi te
pādme vaiśākha-māhātmye śrī-nāradāmbarīṣa-saṃvāde (5.94.8) -
jīvitaṃ yasya dharmārthaṃ dharmo hary-artham eva ca |
aho-rātrāṇi puṇyārthaṃ taṃ manye vaiṣṇavaṃ bhuvi
laiṅge ca -
viṣṇu-bhakti-samāyuktān śrauta-smārta-pravartakān |
prīto bhavati yo dṛṣṭvā vaiṣṇavo 'sau prakīrtitaḥ
guṇavatsu bhakti-hetuḥ kṛpālutvādi-sad-guṇa-śīlatā |
skānde tatraiva -
para-duḥkhenātma-duḥkhaṃ manyante ye nṛpottama |
bhagavad-dharma-niratās te narā vaiṣṇavā nṛpa
tṛtīya-skandhe śrī-kapila-devahūti-saṃvāde (3.25.21) -
titikṣavaḥ kāruṇikāḥ suhṛdaḥ sarva-dehinām |
ajāta-śatravaḥ śāntāḥ sādhavaḥ sādhu-bhūṣaṇāḥ
pañcama-skandhe ṛṣabhadevasya putrānuśāsane (5.y5.2) --
mahat-sevāṃ dvāram āhur vimuktes
tamo-dvāraṃ yoṣitāṃ saṅgi-saṅgam |
mahāntas te sama-cittāḥ praśāntā
vimanyavaḥ suhṛdaḥ sādhavo ye
ekādaśa-skandhe bhagavat-pradattoddhava-praśnottare (11.11.29-31) -
kṛpālur akṛta-drohas titikṣuḥ sarva-dehinām |
satya-sāro 'navadyātmā samaḥ sarvopakārakaḥ
kāmair ahata-dhīr dānto mṛduḥ śucir akiñcanaḥ |
anīho mita-bhuk śāntaḥ sthiro mac-charaṇo muniḥ
apramatto gabhīrātmā dhṛti-māñ jita-ṣaḍ-guṇaḥ |
amānī māna-daḥ kalyo maitraḥ kāruṇikaḥ kaviḥ
viṣṇu-purāṇe yama-tad-bhaṭa-saṃvāde [ViP 3.7.20] -
na calati nija-varṇa-dharmato yaḥ
sama-matir ātma-suhṛd-vipakṣa-pakṣe |
na harati na hanti kiñcid uccaiḥ
sthita-manasaṃ tam avehi viṣṇu-bhaktam
jñāniṣu bhakti-hetur jñānavattā | ekādaśe havi-yogeśvarottare [BhP 11.2.45,52] -
sarva-bhūteṣu yaḥ paśyed bhagavad-bhāvam ātmanaḥ |
bhūtāni bhagavaty ātmany eṣa bhāgavatottamaḥ
na yasya svaḥ para iti vitteṣv ātmani vā bhidā |
sarva-bhūta-samaḥ śāntaḥ sa vai bhāgavatottamaḥ
ekādaśe śrī-bhagavad-uktau [BhP 11.11.33] -
jñātvājñātvātha ye vai māṃ yāvān yaś cāsmi yādṛśaḥ |
bhajanty ananya-bhāvena te me bhakta-tamā matāḥ
tatraiva havi-yogeśvarottare [BhP 11.2.46-47]
īśvare tad-adhīneṣu bāliśeṣu dviṣatsu ca |
prema-maitrī-kṛpopekṣā yaḥ karoti sa madhyamaḥ
arcāyām eva haraye pūjāṃ yaḥ śraddhayehate |
na tad-bhakteṣu cānyeṣu sa bhaktaḥ prākṛtaḥ smṛtaḥ
bhogavatsu bhakti-hetur bhogānāsaktatā | havi-yogeśvarottare [BhP 11.2.48]
gṛhītvāpīndriyair arthān yo na dveṣṭi na hṛṣyati |
viṣṇor māyām idaṃ paśyan sa vai bhāgavatottamaḥ
sajjanma-vidyādimatsu bhakti-hetur nirabhimānitā | tatraiva [BhP 11.2.51] --
na yasya janma-karmabhyāṃ na varṇāśrama-jātibhiḥ |
sajjate 'sminn aham-bhāvo dehe vai sa hareḥ priyaḥ
bhāvāḥ kathañcid bhaktaiva jñānānāsakty-amānitā |
bhakti-niṣṭhāpakā jātās tato hy uttamatoditā
śaiveṣu śrīśiva-kṛṣṇa-bhedakāḥ | bṛhan-nāradīye [NārP 1.5.72] -
śive ca parameśāne viṣṇau ca paramātmani |
samabuddhyā pravarttante te vai bhāgavatottamāḥ
anyac ca teṣāṃ bhagavac-chāstrārtha-paratādikam |
sākṣād-bhakty-ātmakaṃ mukhyaṃ lakṣaṇaṃ likhyate'dhunā
skānde -
yeṣāṃ bhāgavataṃ śāstraṃ sadā tiṣṭhati sannidhau |
pūjayanti ca ye nityaṃ te syur bhāgavatā narāḥ
yeṣāṃ bhāgavataṃ śāstraṃ jīvitād adhikaṃ bhavet |
mahā-bhāgavatāḥ śreṣṭhā viṣṇunā kathitā narāḥ
vaiṣṇava-sammāna-niṣṭhā | laiṅge -
viṣṇu-bhaktam athāyātaṃ yo dṛṣṭvā sumukhaḥ priyaḥ |
praṇāmādi karoty eva vāsudeve yathā tathā |
sa vai bhakta iti jñeyaḥ sa punāti jagat trayam
rukṣākṣarā giraḥ śṛṇvan tathā bhāgavateritāḥ |
praṇāma-pūrvakaṃ kṣāntvā yo vaded vaiṣṇavo hi saḥ
bhojanācchādanaṃ sarvaṃ yathā-śaktyā karoti yaḥ |
viṣṇu-bhaktasya satataṃ sa vai bhāgavataḥ smṛtaḥ
gāruḍe -
yena sarvātmanā viṣṇu-bhaktyā bhāvo niveśitaḥ |
vaiṣṇaveṣu kṛtātmatvān mahā-bhāgavato hi saḥ
śrī-tulasī-sevā-niṣṭhā [NārP 1.5.65-66] -
tulasī-kānanaṃ dṛṣṭvā ye namaskurvate narāḥ |
tat-kāṣṭhāṅkita-karṇā ye te vai bhāgavatottamāḥ
tulasī-gandham āghrāya santoṣaṃ kurvate tu ye |
tan-mūlam ṛddhūtā yaiś ca te vai bhāgavatottamāḥ
śrī-bhagavataḥ kathā-paratā
bṛhan-nāradīye [1.5.52] śrī-bhagavan-mārkaṇḍeya-saṃvāde -
mat-kathā-śravaṇe yeṣāṃ vartate sāttvikī matiḥ |
tad-bhakta-viṣṇu-bhaktāś ca te vai bhāgavatottamāḥ
skānde śrī-bhagavad-arjuna-saṃvāde -
mat-kathāṃ kurute yas tu mat-kathāṃ ca śṛṇoti yaḥ |
hṛṣyate mat-kathāyāṃ ca sa vai bhāgavatottamaḥ
tṛtīya-skandhe [BhP 3.25.23] tatraiva -
mad-āśrayāḥ kathā mṛṣṭāḥ śṛṇvanti kathayanti ca |
tapanti vividhās tāpā naitān mad-gata-cetasaḥ
bṛhan-nāradīye [1.5.64] tatraiva -
man-mānasāś ca mad-bhaktā mad-bhakta-jana-lolupāḥ |
man-nāma-śravaṇāsaktās te vai bhāgavatottamāḥ
ye'bhinandanti nāmāni hareḥ śrutvā'tiharṣitāḥ |
romāñcitaśarīrāśca te vai bhāgavatottamāḥ
tatraivānyatra [1.5.61] -
anyeṣām udayaṃ dṛṣṭvā ye'bhinandanti mānavāḥ |
hari-nāma-parā ye ca te vai bhāgavatottamāḥ
smaraṇa-paratā tatra sva-dharma-niṣṭhayā rāga-dveṣa-nivṛttyā smaraṇam
śrī-viṣṇu-purāṇe yama-tad-bhaṭa-saṃvāde [ViP 3.7.20-26] -
na calati ya uccaiḥ śrī-bhagavat-padāravinde |
sitamanās tam avehi viṣṇu-bhaktam
kali-kaluṣa-malena yasya nātmā
vimala-mater malinīkṛtas tam enam |
manasi kṛta-janārdanaṃ manuṣyaṃ
satatam avehi harer atīva-bhaktam
kanakam api rahasy avekṣya buddhyā
tṛṇam iva yaḥ samavaiti para-svam |
bhavati ca bhagavaty ananya-cetāḥ
puruṣa-varaṃ tam avehi viṣṇu-bhaktam
sphaṭika-giri-śilāmalaḥ kva viṣṇur
manasi nṝṇāṃ kva ca matsarādi-doṣaḥ |
na hi tuhina-mayūkha-raśmi-puñje
bhavati hutāśana-dīptijaḥ pratāpaḥ
vimala-matir amatsaraḥ praśāntaḥ
śuci-carito 'khila-sattva-mitra-bhūtaḥ |
priya-hita-vacano 'stumānamāyo
vasati sadā hṛdi tasya vāsudevaḥ
vasati hṛdi sanātane ca tasmin
bhavati pumān jagato 'sya saukhya-rūpaḥ |
kṣiti-rasam atiramyam ātmano 'ntaḥ
kathayati cārutayaiva śālapotaḥ
anya-vijaye vairāgyādinā ca smaraṇam
ekādaśa-skandhe havi-yogeśvarottare [BhP 11.2.49, 53-54]
dehendriya-prāṇa-mano-dhiyāṃ yo
janmāpyaya-kṣud-bhaya-tarṣa-kṛcchraiḥ |
saṃsāra-dharmair avimuhyamānaḥ
smṛtyā harer bhāgavata-pradhānaḥ
tri-bhuvana-vibhava-hetave 'py akuṇṭha-
smṛtir ajitātma-surādibhir vimṛgyāt |
na calati bhagavat-padāravindāl
lava-nimiṣārdham api yaḥ sa vaiṣṇavāgryaḥ
bhagavata uru-vikramāṅghri-śākhā-
nakha-maṇi-candrikayā nirasta-tāpe |
hṛdi katham upasīdatāṃ punaḥ sa
prabhavati candra ivodite 'rka-tāpaḥ
skānde tatraiva -
ye'rcayanti sadā viṣṇuṃ yajñeśaṃ varadaṃ harim |
dehinaḥ puṇya-karmāṇaḥ sadā bhāgavatā hi te
laiṅge -
viṣṇu-kṣetre śubhāny eva karoti sneha-saṃyutaḥ |
pratimāṃ ca harer nityaṃ pūjayet pratayāmavān
viṣṇu-bhaktaḥ sa vijñeyaḥ karmaṇā manasā girā |
nārāyaṇa-paro nityaṃ bhūpa bhāgavato hi saḥ
atha vaiṣṇava-dharma-niṣṭhādi
pādmottara-khaṇḍe (6.253.27)-
tāpādi-pañca-saṃskārī navejyākarma-kārakaḥ |
artha-pañcaka-vid vipro mahā-bhāgavataḥ smṛtaḥ
ekāntikatā
gāruḍe -
ekāntena sadā viṣṇau yasmād deve parāyaṇāḥ |
tasmād ekāntinaḥ proktās tad-bhāgavata-cetasaḥ
tad-vijñānenānanya-paratā
ekādaśe [BhP 11.11.33] uddhava-praśnottare -
jñātvājñātvātha ye vai mām yāvān yaś cāsmi yādṛśaḥ |
bhajanty ananya-bhāvena te vai bhāgavatā matāḥ
ekādaśa-skandhe [BhP 11.2.50] -
na kāma-karma-bījānāṃ yasya cetasi sambhavaḥ |
vāsudevaika-nilayaḥ sa vai bhāgavatottamaḥ
sā ca ekāntitā caturdhā
tatra dharmānādareṇa śrīmad-uddhava-praśnottara eva [BhP 11.11.32] -
ājñāyaivaṃ guṇān doṣān mayādiṣṭān api svakān |
dharmān santyajya yaḥ sarvān māṃ bhajeta sa tu sattamaḥ
śrī-bhagavad-gītāyām [Gītā 18.66] --
sarva-dharmān parityajya mām ekaṃ śaraṇaṃ vraja |
ahaṃ tvā sarvapāpebhyo mokṣayiṣyāmi mā śucaḥ
caturtha-skandhe [BhP 4.29.47] -
yadā yasyānugṛhṇāti bhagavān atma-bhāvitaḥ |
na jahāti matiṃ loke vede ca pariniṣṭhitām
anya-sarva-nirapekṣatā
śrī-bhagavad-uddhava-saṃvāde [BhP 11.26.27] ailopākhyāne -
santo 'napekṣā mac-cittāḥ praśāntāḥ sama-darśinaḥ |
nirmamā nirahaṅkārā nirdvandvā niṣparigrahāḥ
ataeva śrī-kapila-devahūti-saṃvāde (3.25.24) -
ta ete sādhavaḥ sādhvi sarva-saṅga-vivarjitāḥ |
saṅgas teṣv atha te prārthyaḥ saṅga-doṣa-harā hi te
vighnākulatve'pi mano-rati-paratā |
skānde tatraiva --
yasya kṛcchra-gatasyāpi keśave ramate manaḥ |
na vicyutā ca bhaktir vai sa vai bhāgavato naraḥ
āpad-gatasya yasyeha bhakir avyabhicāriṇī |
nānyatra ramate cittaṃ sa vai bhāgavato naraḥ
premaika-rasatā |
śrī-ṛṣabhadevasya putrānuśāsane [BhP 5.5.3] --
ye vā mayīśe kṛta-sauhṛdārthā; janeṣu dehambhara-vārtikeṣu |
gṛheṣu jāyātmaja-rātimatsu; na prīti-yuktā yāvad-arthāś ca loke
tridhā premaika-paratā premṇaḥ syāt tāratamyataḥ |
uttamā madhyamā cāsau kaniṣṭhā ceti bhedataḥ
tatrottamā |
yathā ekādaśe havi-yogeśvarottare [BhP 11.2.45-46] --
sarva-bhūteṣu yaḥ paśyed bhagavad-bhāvam ātmanaḥ |
bhūtāni bhagavaty ātmany eṣa bhāgavatottamaḥ
sveṣṭa-devasya bhāvaṃ yaḥ sarva-bhūteṣu paśyati |
bhāvayanti ca tāny asminn ity arthaḥ sammataḥ satām
śrī-kapila-devahūti-saṃvāde (3.25.22) -
mayy ananyena bhāvena bhaktiṃ kurvanti ye dṛḍhām |
mat-kṛte tyakta-karmāṇas tyakta-svajana-bāndhavāḥ
śrī-havi-yogeśvarottare [BhP 11.2.55] --
visṛjati hṛdayaṃ na yasya sākṣād
dharir avaśābhihito 'py aghaugha-nāśaḥ |
praṇaya-rasanayā dhṛtāṅghri-padmaḥ
sa bhavati bhāgavata-pradhāna uktaḥ
tatra madhyamā |
śrī-havi-yogeśvarottare [BhP 11.2.46] --
īśvare tad-adhīneṣu bāliśeṣu dviṣatsu ca |
prema-maitrī-kṛpopekṣā yaḥ karoti sa madhyamaḥ
tatra kaniṣṭhā |
tatraiva [BhP 11.2.47] --
arcāyām eva haraye pūjāṃ yaḥ śraddhayehate |
na tad-bhakteṣu cānyeṣu sa bhaktaḥ prākṛtaḥ smṛtaḥ
śraddhayā pūjanaṃ prema-bodhakaṃ bhakta ity api |
lakṣaṇāni ca yāny agre bhakter lekhyāni tāny api
vandanādīni vidyante yeṣu bhāgavatā hi te |
etāni lakṣaṇānītthaṃ gauṇa-mukhyādi-bhedataḥ
ūhyāni lakṣaṇāny evaṃ vivecyāni parāṇy api
īdṛg-lakṣaṇavantaḥ syur durlabhā bahavo janāḥ |
divyā hi maṇayo vyaktaṃ na varterann itas tataḥ
ataevoktaṃ mokṣa-dharme nārāyaṇīye [Mbh 12.336.68] -
jāyamānaṃ hi puruṣaṃ yaṃ paśyen madhusūdanaḥ |
sāttvikas tu sa vijñeyo bhaven mokṣe ca niścitaḥ
evaṃ saṅkṣipya likhitād vaiṣṇavānāṃ tu lakṣaṇāt |
māhātmyam api vijñeyaṃ likhyate'nyac ca tat kiyat
atha bhagavad-bhaktānāṃ māhātmyam |
sauparṇe śrī-śakroktau -
kalau bhāgavataṃ nāma yasya puṃsaḥ prajāyate |
jananī putriṇī tena pitṝṇāṃ tu dhurandharaḥ
kalau bhāgavataṃ nāma durlabhaṃ naiva labhyate |
brahma-rudra-padotkṛṣṭaṃ guruṇā kathitaṃ mama
yasya bhāgavataṃ cihnaṃ dṛśyate tu harir mune |
gīyate ca kalau devā jñeyās te nāsti saṃśayaḥ
śrī-mārkaṇḍeyoktau -
samīpe tiṣṭhate yasya ha anta-kāle'pi vaiṣṇavaḥ |
gacchate paramaṃ sthānaṃ yadyapi brahmahā bhavet
nāradīye śrī-vāmadeva-rukmāṅgada-saṃvāde [NārP 2.10.37] -
śvapaco 'pi mahī-pāla viṣṇu-bhakto dvijādhikaḥ |
viṣṇu-bhakti-vihīnas tu dvijo 'pi śvapacādhikaḥ
skānde revā-khaṇḍe śrī-brahmoktau -
indro maheśvaro brahmā paraṃ brahma tadaiva hi |
śvapaco 'pi bhavaty eva yadā tuṣṭā'si keśava
śvapacād api kaṣṭatvaṃ brahmeśānādayaḥ surāḥ |
tadaivācyuta yānty ete yadaiva tvaṃ parāṅmukhaḥ
sa kartā sarva-dharmāṇāṃ bhakto yas tava keśava |
sa kartā sarva-pāpānāṃ yo na bhaktas tavācyuta
dharmo bhavaty adharmo 'pi kṛto bhaktais tavācyuta |
pāpaṃ bhavati dharmo 'pi tavābhaktaiḥ kṛto hareḥ
niḥśeṣa-dharma-kartā vāpy abhakto narake hare |
sadā tiṣṭhati bhaktas te brahmahāpi viśudhyati
niścalā tvayi bhaktir yā saiva muktir janārdana |
muktā eva hi bhaktās te tava viṣṇo yato hare
tatraiva durvāso-nārada-saṃvāde -
nūnaṃ bhāgavatā loke loka-rakṣā-viśāradāḥ |
vrajanti viṣṇunādiṣṭā hṛdisthena mahāmune
bhagavān eva sarvatra bhūtānāṃ kṛpayā hariḥ |
rakṣaṇāya caran lokān bhakta-rūpeṇa nārada
tatraiva śrī-brahma-nārada-saṃvāde -
yas tu viṣṇu-paro nityaṃ dṛḍha-bhaktir jitendriyaḥ |
sva-gṛhe'pi vasan yāti tad viṣṇoḥ paramaṃ padam
aśvamedha-sahasrāṇāṃ sahasraṃ yaḥ karoti vai |
nāsau tat-phalam āpnoti tad-bhaktair yad avāpyate
tatraivāmṛta-sāroddhāre śrī-yama-tad-bhaṭa-saṃvāde -
sarvatra vaiṣṇavāḥ pūjyāḥ svarge martye rasātale |
devatānāṃ manuṣyāṇāṃ tathaivoraga-rakṣasām
yeṣāṃ smaraṇa-mātreṇa pāpa-lakṣa-śatāni ca |
dahyante nātra sandeho vaiṣṇavānāṃ mahātmanām
yeṣāṃ pāda-rajenaiva prāpyate jāhnavī-jalam |
nārmadaṃ yāmunaṃ caiva kiṃ punaḥ pādayor jalam
yeṣāṃ vākya-jalaughena vinā gaṅgā-jalair api |
vinā tīrtha-sahasreṇa snāto bhavati mānavaḥ
tatraiva cāturmāsya-māhātmye -
tāvad bhramanti saṃsāre pitaraḥ piṇḍa-tat-paraḥ |
yāvat kule bhakti-yuktaḥ suto naiva prajāyate
sa eva jñānavān loke yogināṃ prathamo hi saḥ |
mahā-kratūnām āhartā hari-bhakti-yuto hi yaḥ
kāśī-khaṇḍe dhruva-carite -
na cyavante hi yad-bhaktyā mahatyāṃ pralayāpadi |
ato 'cyuto 'khile loke sa ekaḥ sarvago 'vyayaḥ
na tasmād bhagavad-bhaktād bhetavyaṃ kenacit kvacit |
niyataṃ viṣṇu-bhaktā yena te syuḥ para-tāpinaḥ
tatraivāgre --
brāhmaṇaḥ kṣatriyaḥ vaiśyaḥ śūdro vā yadi vetaraḥ |
viṣṇu-bhakti-samāyukto jñeyaḥ sarvottamottamaḥ
śaṅkha-cakrāṅkita-tanuḥ śirasā mañjarī-dharaḥ |
gopī-candana-liptāṅgo dṛṣṭaś ced tad-aghaṃ kutaḥ
mahābhārate rāja-dharme-
īśvaraṃ sarva-bhūtānāṃ jagataḥ prabhavāpyayam |
bhaktā nārāyaṇaṃ devaṃ durgāṇy atitaranti te
viṣṇu-dharmottare-
śayanād utthito yas tu kīrtayen madhusūdanam |
kīrtanāt tasya pāpāni nāśam āyānty aśeṣataḥ
tatraiva-
yasyāpy anante jagatām adhīśe
bhaktiḥ parā yādava-deva-deve |
tasmāt paraṃ nāparam asti kiñcit
pātraṃ triloke puruṣa-pravīra
dvārakā-māhātmye śrī-prahlāda-bali-saṃvāde-
nityaṃ ye prātar utthāya vaiṣṇavānāṃ tu kīrtanam |
kurvanti te bhāgavatāḥ kṛṣṇa-tulyāḥ kalau bale
hari-bhakti-sudhodaye-
sva-darśana-sparśana-pūjanaiḥ kṛtī
tamāṃsi viṣṇu-pratimeva vaiṣṇavaḥ |
dhunvan vasaty atra janasya yan na tat
svārthaṃ paraṃ loka-hitāya dīpavat
itihāsa-samuccaye śrī-lomaśa-vākye-
ye bhajanti jagad-yoniṃ vāsudevaṃ sanātanam |
na tebhyo vidyate tīrtham adhikaṃ rāja-sattama
yatra bhāgavatāḥ snānaṃ kurvanti vimalāśrayāḥ |
tat-tīrtham adhikaṃ viddhi sarva-pāpa-viśodhanam
yatra rāgādi-rahitā vāsudeva-parāyaṇāḥ |
tatra sannihito viṣṇur nṛpate nātra saṃśayaḥ
na gandhair na tathā toyair na puṣpaiś ca manoharaiḥ |
sānnidhyaṃ kurute devo yatra santi na vaiṣṇavāḥ
balibhiś copavāsaiś ca nṛtya-gītādibhis tathā |
nityam ārādhyamāno 'pi tatra viṣṇur na tṛpyati
tasmād ete mahābhāgā vaiṣṇavā vīta-kalmaṣāḥ |
punanti sakalān lokāṃs tat tīrtham adhikaṃ tataḥ
śūdraṃ vā bhagavad-bhaktaṃ niṣādaṃ śvapacaṃ tathā |
vīkṣataṃ jāti-sāmānyāt sa yāti narakaṃ dhruvam
tasmād viṣṇu-prasādāya vaiṣṇavān paritoṣayet |
prasāda-sumukho viṣṇus tenaiva syān na saṃśayaḥ
tatraiva śrī-nārada-puṇḍarīka-saṃvāde -
ye nṛśaṃsā durātmānaḥ pāpācāra-ratāḥ sadā |
te'pi yānti paraṃ dhāma nārāyaṇa-parāśrayāḥ
lipyante na ca pāpena vaiṣṇavā viṣṇu-tat-parāḥ |
punanti sakalān lokān sahasrāṃśur ivoditaḥ
janmāntara-sahasreṣu yasya syād buddhir īdṛśī |
dāso 'haṃ vāsudevasya sarvān lokān samuddharet
sa yāti viṣṇu-sālokyaṃ puruṣo nātra saṃśayaḥ |
kiṃ punas tad-gata-prāṇāḥ puruṣāḥ saṃyatendriyāḥ
smṛtaḥ sambhāṣito vāpi pūjito vā dvijottamāḥ |
punāti bhagavad-bhaktaś cāṇḍālo 'pi yadṛcchayā
śrī-vyāsa-vākye -
janmāntara-sahasreṣu viṣṇu-bhakto na lipyate |
yasya sandarśanād eva bhasmībhavati pātakam
itihāsa-samuccaye śrī-bhagavad-vākye -
na me priyaś caturvedī mad-bhaktaḥ śvapacaḥ priyaḥ |
tasmai deyaṃ tato grāhyaṃ sa ca pūjyo yathā hy aham
tatraiva brahma-vākye -
sabhartṛkā vā vidhavā viṣṇu-bhaktiṃ karoti yā |
samuddharati cātmānaṃ kulam ekottaraṃ śatam
dvārakā-māhātmye prahlāda-bali-saṃvāde -
saṅkīrṇa-yonayaḥ pūtā ye bhaktā madhusūdane |
mleccha-tulyāḥ kulīnās te ye na bhaktā janārdane
ādi-purāṇe śrī-kṛṣṇārjuna-saṃvāde -
vaiṣṇavān bhaja kaunteya mā bhajasvānya-devatāḥ |
punanti vaiṣṇavāḥ sarve sarva-devam idaṃ jagat |
mad-bhakto durlabho yasya sa eva mama durlabhaḥ
tat-paro durlabho nāsti satyaṃ satyaṃ dhanañjaya |
jagatāṃ guravo bhaktā bhaktānāṃ guravo vayam |
sarvatra guravo bhaktā vayaṃ ca guravo yathā |
asmākaṃ bāndhavā bhaktā bhaktānāṃ bāndhavā vayam
asmākaṃ guravo bhaktā bhaktānāṃ guravo vayam |
mad-bhaktā yatra gacchanti tatra gacchāmi pārthiva |
bhaktānām anugacchanti muktayaḥ śrutibhiḥ saha
ye me bhakta-janāḥ pārtha na me bhaktāś ca te janāḥ |
mad-bhaktānāṃ ca ye bhaktās te me bhaktatamā matāḥ
ye kecit prāṇino bhaktā mad-arthe tyakta-bāndhavāḥ |
teṣām ahaṃ parikrīto nānya-krīto dhanañjaya
eṣāṃ bhakṣyaṃ sunirṇītaṃ śrūyatāṃ niścitaṃ mama |
ucchiṣṭam avaśiṣṭaṃ ca bhaktānāṃ bhojana-dvayam
nāma-yukta-janāḥ kecij jāty-antara-samanvitāḥ |
kurvanti me yathā prītiṃ na tathā veda-pāragāḥ
bṛhan-nāradīye mārkaṇḍeyaṃ prati śrī-bhagavad-uktau [1.4.96,98] -
viṣṇur bhakta-kuṭumbīti vadanti vibudhāḥ sadā |
tad eva pālayiṣyāmi majjano nānṛtaṃ vadet
mama janma kule yasya tat kulaṃ mokṣagāmi vai |
mayi tuṣṭe muni-śreṣṭha kim asādhyaṃ jagat-traye
mayi bhakti-paro yas tu mad-yājī mat-kathā-paraḥ |
mad-dhyānī sva-kulaṃ sarvaṃ nayaty acyuta-rūpatām
mad-arthaṃ karma kurvāṇo mat-praṇāma-paro naraḥ |
man-manāḥ sva-kulaṃ sarvaṃ nayaty acyuta-rūpatām
aham eva dvija-śreṣṭha nityaṃ pracchanna-vigrahaḥ |
bhagavad-bhakta-rūpeṇa lokān rakṣāmi sarvadā
tatraivāditi-māhātmye śrī-sūtoktau -
viprāḥ śṛṇudhvaṃ māhātmyaṃ hari-bhakti-ratātmanām |
hari-dhyāna-parāṇāṃ tu kaḥ samarthaḥ prabādhitum
hari-bhakti-paro yatra tatra brahmā hariḥ śivaḥ |
tatra devāś ca siddhādyā nityaṃ tiṣṭhanti sattamāḥ
nimiṣaṃ nimṣārdhaṃ vā yatra tiṣṭhanti sattamāḥ |
tatraiva sarva-śreyāṃsi tat tīrthaṃ tat tapo-vanam
tatraivāditiṃ prati śrī-bhagavad-uttare [NārP 1.11.57-58]-
rāga-dveṣa-vihīnā ye mad-bhaktā mat-parāyaṇāḥ |
vadanti satataṃ te māṃ gatāsūyā adāmbhikāḥ
paropatāpa-vimukhāḥ śiva-bhakti-parāyaṇāḥ |
mat-kathā-śravaṇāsaktā vahanti satataṃ hi mām
tatraiva dhvajāropaṇa-māhātmye śrī-viṣṇu-dūtoktau [NārP 1.20.73] -
yatīnāṃ viṣṇu-bhaktānāṃ paricaryā-parāyaṇāḥ |
īkṣitā api gacchanti pāpino 'pi parāṃ gatim
tatraiva śrī-bhagavat-toṣa-prakāra-praśnottare [NārP 1.34.5-6] -
ripavas taṃ na hiṃsanti na bādhante grahāś ca tam |
rākṣasāś ca na cekṣante naraṃ viṣṇu-parāyaṇam
bhaktir dṛḍhā bhaved yasya deva-deve janārdane |
śreyāṃsi tasya sidhyanti bhaktimanto 'dhikās tataḥ
tatraivāgre [NārP 1.34.63] --
adyāpi ca muni-śreṣṭha brahmādyā api devatāḥ |
prabhāvaṃ na vijānanti viṣṇu-bhakti-ratātmanām
kiṃ ca [NārP 1.30.101] -
dharmārtha-kāma-mokṣākhyāḥ puruṣārthā dvijottamāḥ |
hari-bhakti-parāṇāṃ vai sampadyante na saṃśayaḥ
tatraiva lubdhakopākhyānasyādau [NārP 1.37.9,12] --
ye viṣṇu-niratāḥ śāntā lokānugraha-tat-parāḥ |
sarva-bhūta-dayā-yuktā viṣṇu-rūpāḥ parikīrtitāḥ
viṣṇu-bhakti-vihīnā ye caṇḍālāḥ parikīrtitāḥ |
caṇḍālā api vai śreṣṭhā hari-bhakti-parāyaṇāḥ
tatraiva yajña-dhvajopākhyānasyādau śrī-sūta-vākyam [NārP 1.39.3-4,8] --
hari-bhakti-rasāsvāda-muditā ye narottamāḥ |
namaskaromy ahaṃ tebhyo yat-saṅgān mukti-bhāg naraḥ
hari-bhakti-parā ye tu hari-nāma-parāyaṇāḥ |
durvṛttā vā suvṛttā vā tebhyo nityaṃ namo namaḥ
aho bhāgyam aho bhāgyaṃ viṣṇu-bhakti-ratātmanām |
yasmān muktiḥ karasthaiva yoginām api durlabhā
tatraiva kali-prasaṅge [NārP 1.41?]
ghore kali-yuge prāpte sarva-dharma-vivarjite |
vāsudeva-parā martyāḥ kṛtārthā nātra saṃśayaḥ
asty antar durlabhā proktā hari-bhaktiḥ kalau yuge |
hari-bhakti-ratānāṃ vai pāpa-bandho na jāyate
veda-vāda-ratāḥ sarve tathā tīrtha-niṣeviṇaḥ |
hari-bhakti-rataiḥ sārdhaṃ kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm
ataevoktaṃ devais tatraiva bhāratavarṣa-prasaṅge [NārP 1.3.53] -
hari-kīrtana-śīlo vā tad-bhaktānāṃ priyo 'pi vā |
śuśrūṣur vāpi mahatāṃ sa vandyo 'smābhir uttamaḥ
pādme śrī-bhagavad-brahma-saṃvāde -
darśana-dhyāna-saṃsparśair martya-kūrma-vihaṅgamāḥ |
puṣṇanti svāny apatyāni tathāham api padmaja
muhūrtenāpi saṃhartuṃ śaktau yadyapi dānavāt |
mad-bhaktānāṃ vinodārthaṃ karomi vividhāḥ kriyāḥ
tatraiva māgha-māhātmye devadūta-vikuṇḍala-saṃvāde -
na vayaṃ yamaṃ yama-lokaṃ na na dūtān ghora-darśanāt |
paśyanti vaiṣṇavā nūnaṃ satyaṃ satyaṃ mayoditam
śvapākam iva nekṣeta loke vipram avaiṣṇavam |
vaiṣṇavo varṇa-bāhyo 'pi punāti bhuvana-trayam
na śūdrā bhagavad-bhaktās te tu bhāvanā matāḥ |
sarva-varṇeṣu te śūdrā ye na bhaktā janārdana
viṣṇu-bhaktasya ye dāsā vaiṣṇavānna-bhujaś ca ye |
te'pi kratu-bhujāṃ gvaiśya gatiṃ yānti nirākulāḥ
tatraiva vaiśākha-māhātmye pañca-puruṣāṇām uktau -
bhavyāni bhūtāni janārdanasya
paropakārāya caranti viśvam
tathā --
santaḥ pratiṣṭhā dīnānāṃ daivād udbhūta-pāpmanām |
ārtānām ārtihantāro darśanād eva sādhavaḥ
tatraivottara-khaṇḍe śiva-pārvatī-saṃvāde [PadmaP 6.229.58-59]
na karma-bandhanaṃ janma vaiṣṇavānāṃ ca vidyate |
viṣṇor anucaratvaṃ hi mokṣayāhur manīṣiṇaḥ
na dāsyam amareśasya bandhanaṃ parikīrtitam |
sarva-bandhana-nirmuktā hari-dāsā nirāmayāḥ
brahmāṇḍa-purāṇe janmāṣṭamī-vrata-māhātmye śrī-citraguptoktau -
darśana-sparśanālāpa-sahavāsādibhiḥ kṣaṇāt |
bhaktāḥ punanti kṛṣṇasya sākṣād api ca pukkaśam
tyakta-sarva-kulācāro mahā-pātakavān api |
viṣṇor bhaktaṃ samāśritya naro nārhati yātanām
vāśiṣṭhe -
yasmin deśe marau taj-jño nāsti sajjana-pādapaḥ |
saphalaḥ śītalac-chāyo na tatra divasaṃ vaset
sadā santo 'bhigantavyā yadyapy upadiśanti na |
yā hi svaira-kathās teṣām upadeśā bhavanti te
gāruḍe -
satrayāji-sahasrebhyaḥ sarva-vedānta-pāragaḥ |
sarva-vedānta-vit-koṭyā viṣṇu-bhakto viśiṣyate
vaiṣṇavānāṃ sahasrebhya ekānty eko viśiṣyate |
ekāntinas tu puruṣā gacchanti paramaṃ padam
śrī-bhagavad-gītāsu [Gītā 9.30-33] -
api cet sudurācāro bhajate mām ananyabhāk |
sādhur eva sa mantavyaḥ samyag vyavasito hi saḥ
kṣipraṃ bhavati dharmātmā śaśvacchāntiṃ nigacchati |
kaunteya pratijānīhi na me bhaktaḥ praṇaśyati
māṃ hi pārtha vyapāśritya ye 'pi syuḥ pāpayonayaḥ |
striyo vaiśyās tathā śūdrās te 'pi yānti parāṃ gatim |
kiṃ punar brāhmaṇāḥ puṇyā bhaktā rājarṣayas tathā
kiṃ ca tatraiva [Gītā 6.47] -
yoginām api sarveṣāṃ mad-gatenāntarātmanā |
śraddhāvān bhajate yo māṃ sa me yuktatamo mataḥ
śrī-bhāgavatasya prathama-skandhe śrī-parīkṣitoktau [BhP 1.19.33] -
yeṣāṃ saṃsmaraṇāt puṃsāṃ sadyaḥ śuddhyanti vai gṛhāḥ |
kiṃ punar darśana-sparśa- pāda-śaucāsanādibhiḥ
tṛtīya-skandhe śrī-vidurasya [BhP 3.13.4] -
śrutasya puṃsāṃ sucira-śramasya
nanv añjasā sūribhir īḍito 'rthaḥ |
tat-tad-guṇānuśravaṇaṃ mukunda-
pādāravindaṃ hṛdayeṣu yeṣām
devahūtiṃ prati kapila-devasya [BhP 3.25.38] -
na karhicin mat-parāḥ śānta-rūpe
naṅkṣyanti no me 'nimiṣo leḍhi hetiḥ |
yeṣām ahaṃ priya ātmā sutaś ca
sakhā guruḥ suhṛdo daivam iṣṭam
caturthe śrī-dhruvasya [BhP 4.9.10] -
yā nirvṛtis tanu-bhṛtāṃ tava pāda-padma-
dhyānād bhavaj-jana-kathā-śravaṇena vā syāt |
sā brahmaṇi sva-mahimany api nātha mā bhūt
kiṃ tv antakāsi-lulitāt patatāṃ vimānāt
śrī-rudrasya [BhP 4.24.29]
sva-dharma-niṣṭhaḥ śata-janmabhiḥ pumān
viriñcatām eti tataḥ paraṃ hi mām |
avyākṛtaṃ bhāgavato 'tha vaiṣṇavaṃ
padaṃ yathāhaṃ vibudhāḥ kalātyaye
pañcame śrī-jaḍa-bharatasya [BhP 5.12.12] -
rahūgaṇaitat tapasā na yāti
na cejyayā nirvapaṇād gṛhād vā |
na cchandasā naiva jalāgni-sūryair
vinā mahat-pāda-rajo-'bhiṣekam
ṣaṣṭhe śrī-parīkṣitaḥ [BhP 6.14.3-5] -
rajobhiḥ sama-saṅkhyātāḥ pārthivair iha jantavaḥ |
teṣāṃ ye kecanehante śreyo vai manujādayaḥ
prāyo mumukṣavas teṣāṃ kecanaiva dvijottama |
mumukṣūṇāṃ sahasreṣu kaścin mucyeta sidhyati
muktānām api siddhānāṃ nārāyaṇa-parāyaṇaḥ |
sudurlabhaḥ praśāntātmā koṭiṣv api mahāmune
śrī-śivasya [BhP 6.17.28] -
nārāyaṇa-parāḥ sarve na kutaścana bibhyati |
svargāpavarga-narakeṣv api tulyārtha-darśinaḥ
saptame śrī-prahlādasya [BhP 7.5.32] -
naiṣāṃ matis tāvad urukramāṅghriṃ
spṛśaty anarthāpagamo yad-arthaḥ |
mahīyasāṃ pāda-rajo-'bhiṣekaṃ
niṣkiñcanānāṃ na vṛṇīta yāvat
kiṃ ca [BhP 7.9.10] -
viprād dvi-ṣaḍ-guṇa-yutād aravinda-nābha-
pādāravinda-vimukhāt śvapacaṃ variṣṭham |
manye tad-arpita-mano-vacanehitārtha-
prāṇaṃ punāti sa kulaṃ na tu bhūrimānaḥ
aṣṭame śrī-gajendrasya [BhP 8.3.20] -
ekāntino yasya na kañcanārthaṃ
vāñchanti ye vai bhagavat-prapannāḥ |
aty-adbhutaṃ tac-caritaṃ sumaṅgalaṃ
gāyanta ānanda-samudra-magnāḥ
navame śrī-bhagavataḥ [BhP 9.4.63-66, 68] -
ahaṃ bhakta-parādhīno hy asvatantra iva dvija |
sādhubhir grasta-hṛdayo bhaktair bhakta-jana-priyaḥ
nāham ātmānam āśāse mad-bhaktaiḥ sādhubhir vinā |
śriyaṃ cātyantikīṃ brahman yeṣāṃ gatir ahaṃ parā
ye dārāgāra-putrāpta- prāṇān vittam imaṃ param |
hitvā māṃ śaraṇaṃ yātāḥ kathaṃ tāṃs tyaktum utsahe
mayi nirbaddha-hṛdayāḥ sādhavaḥ sama-darśanāḥ |
vaśe kurvanti māṃ bhaktyā sat-striyaḥ sat-patiṃ yathā
sādhavo hṛdayaṃ mahyaṃ sādhūnāṃ hṛdayaṃ tv aham |
mad-anyat te na jānanti nāhaṃ tebhyo manāg api
tatraiva śrī-durvāsasaḥ [BhP 9.5.15] -
duṣkaraḥ ko nu sādhūnāṃ dustyajo vā mahātmanām |
yaiḥ saṅgṛhīto bhagavān sātvatām ṛṣabho hariḥ
yan-nāma-śruti-mātreṇa pumān bhavati nirmalaḥ |
tasya tīrtha-padaḥ kiṃ vā dāsānām avaśiṣyate
daśame deva-stutau [BhP 10.2.33] -
tathā na te mādhava tāvakāḥ kvacid
bhraśyanti mārgāt tvayi baddha-sauhṛdāḥ |
tvayābhiguptā vicaranti nirbhayā
vināyakānīkapa-mūrdhasu prabho
śrī-bādarāyaṇeḥ [BhP 10.9.21] -
nāyaṃ sukhāpo bhagavān dehināṃ gopikā-sutaḥ |
jñānināṃ cātma-bhūtānāṃ yathā bhaktimatām iha
tatraiva śrī-bhagavataḥ [BhP 10.10.41] -
sādhūnāṃ sama-cittānāṃ mukunda-caraṇaiṣiṇām |
upekṣyaiḥ kiṃ dhana-stambhair asadbhir asad-āśrayaiḥ
kiṃ ca [BhP 10.84.11] -
na hy am-mayāni tīrthāni na devā mṛc-chilā-mayāḥ |
te punanty uru-kālena darśanād eva sādhavaḥ
api ca [BhP 10.84.12-13] -
nāgnir na sūryo na ca candra-tārakā
na bhūr jalaṃ khaṃ śvasano 'tha vāṅ manaḥ |
upāsitā bheda-kṛto haranty aghaṃ
vipaścito ghnanti muhūrta-sevayā
yasyātma-buddhiḥ kuṇape tri-dhātuke
sva-dhīḥ kalatrādiṣu bhauma ijya-dhīḥ |
yat-tīrtha-buddhiḥ salile na karhicij
janeṣv abhijñeṣu sa eva go-kharaḥ
śruti-stutau [BhP 10.87.27] -
tava pari ye caranty akhila-sattva-niketatayā
ta uta padākramanty avigaṇayya śiro nirṛteḥ |
parivayase paśūn iva girā vibudhān api tāṃs
tvayi kṛta-sauhṛdāḥ khalu punanti na ye vimukhāḥ
ekādaśe śrī-vasudevasya [BhP 11.2.5-6] -
bhūtānāṃ deva-caritaṃ duḥkhāya ca sukhāya ca |
sukhāyaiva hi sādhūnāṃ tvādṛśām acyutātmanām
bhajanti ye yathā devān devā api tathaiva tān |
chāyeva karma-sacivāḥ sādhavo dīna-vatsalāḥ
tatraiva śrī-bhagavataḥ [BhP 11.20.36] -
na mayy ekānta-bhaktānāṃ guṇa-doṣodbhavā guṇāḥ |
sādhūnāṃ sama-cittānāṃ buddheḥ param upeyuṣām
evam etān mayā diṣṭān anutiṣṭhanti me pathaḥ |
kṣemaṃ vindanti mat-sthānaṃ yad brahma paramaṃ viduḥ
nimajjyonmajjatāṃ ghore bhavābdhau paramāyaṇam |
santo brahma-vidaḥ śāntā nor dṛḍhevāpsu majjatām
annaṃ hi prāṇināṃ prāṇā ārtānāṃ śaraṇaṃ tv aham |
dharmā vittaṃ nṝṇāṃ pretya santo 'rvāg-bibhyato 'raṇam
santo diśanti cakṣūṃṣi bahir arkaḥ samutthitaḥ |
devatā bāndhavāḥ santaḥ santa ātmāham eva ca
kiṃ ca [BhP 11.20.34] --
na kiñcit sādhavo dhīrā bhaktā hy ekāntino mama |
vāñchanty api mayā dattaṃ kaivalyam apunar-bhavam
dvādaśe ca śrī-parīkṣitaḥ [BhP 12.6.3] --
nāty-adbhutam ahaṃ manye mahatām acyutātmanām |
ajñeṣu tāpa-tapteṣu bhūteṣu yad anugrahaḥ
śrī-rudrasya ca mārkaṇḍeyam adhikṛtya [BhP 12.10.25] --
śravaṇād darśanād vāpi mahā-pātakino 'pi vaḥ |
śudhyerann antyajāś cāpi kim u sambhāṣaṇādibhiḥ
ataeva śrī-dharma-rājasya sva-dūtānuśāsane ṣaṣṭha-skandhe [BhP 6.3.27] --
te deva-siddha-parigīta-pavitra-gāthā
ye sādhavaḥ samadṛśo bhagavat-prapannāḥ |
tān nopasīdata harer gadayābhiguptān
naiṣāṃ vayaṃ na ca vayaḥ prabhavāma daṇḍe
tathā śrī-viṣṇu-purāṇe [ViP 3.7.26, 32-34]
yama-niyama-vidhūta-kalmaṣāṇām
anudinam acyuta-sakta-mānasānām |
apagatam adamāna-matsarāṇāṃ
vraja bhaṭa dūratareṇa mānavānām
sakalam idam ahaṃ ca vāsudevaḥ
parama-pumān parameśvaraḥ sa ekaḥ |
iti matir acalā bhavaty anante
hṛdaya-gate vraja tān vihāya dūrāt
kamala-nayana vāsudeva viṣṇo
dharaṇidharācyuta śaṅkha-cakra-pāṇe |
bhava śaraṇam itīrayanti ye vai
tyaja bhaṭa dūratareṇa tān apāpān
vasati manasi yasya so 'vyayātmā |
puruṣa-varasya na tasya dṛṣṭi-pāte |
tava gatir atha vā mamāsti cakra-
pratihata-vīrya-balasya so 'nya-lokyaḥ
nārasiṃhe, viṣṇu-purāṇe ca [ViP 3.7.15]
aham amarārcitena dhātrā
yama iti loka-hitāhite niyuktaḥ |
hari-guru-vaśago 'smi na svatantraḥ
prabhavati saṃyamane mamāpi viṣṇuḥ
sugatim abhilaṣāmi vāsudevā-
vaham api bhāgavata-sthitāntarātmā |
madhuvara vaśago 'smi na svatantraḥ
prabhavati saṃyamane mamāpi kṛṣṇaḥ
na hi śaśakaluṣa-cchaviḥ kadācit
timira-parābhavatām upaiti candraḥ |
bhagavati ca harāv ananya-cetā
bhṛśa-malino 'pi virājate manuṣyaḥ
pādme devadyūti-vikuṇḍala-saṃvāde [PadmaP 3.31.100, 102-3]--
prāhāsmān yamunā bhrātā sadaiva hi punaḥ punaḥ |
bhavadbhir vaiṣṇavās tyājyā na te syur mama gocarāḥ
durācāro duṣkṛto 'pi sadācāra-rato 'pi yaḥ |
bhavadbhiḥ sa sadā tyājyo viṣṇuṃ ca bhajate naraḥ
vaiṣṇavo yad-gṛhe bhuṅkte yeṣāṃ vaiṣṇava-saṅgatiḥ |
te'pi vaḥ parivāryāḥ syus tat-saṅga-hata-kilbiṣāḥ
skānde amṛta-sāroddhāre -
ekādaśyām abhuñjānā yuktāḥ pāpa-śatair api |
bhavadbhiḥ parihartavyā hitā me yadi sarvadā
ye smaranti jagannāthaṃ mṛtyu-kāle janārdanam |
pāpa-koṭi-śatair yuktā na te grāhyā mamājñayā
na brahmā na śivāgnīndrā nāhaṃ nānye divaukasaḥ |
śaktā na nigrahaṃ kartuṃ vaiṣṇavānāṃ mahātmanām
ato 'haṃ sarva-kālaṃ ca vaiṣṇavānāṃ bibhemi vai |
bhavadbhiḥ parihartavyā vaiṣṇavā ye sadaiva hi
vaiṣṇavā viṣṇuvat pūjyā mama mānyā viśeṣataḥ |
teṣāṃ kṛte'pamāne'pi vināśo jāyate dhruvam
kiṃ ca -
yeṣāṃ smaraṇa-mātreṇa pāpa-lakṣa-śatāni ca |
dahyante nātra sandeho vaiṣṇavānāṃ mahātmanām
yeṣāṃ pāda-rajenaiva prāpyate jāhnavī-jalam |
nārmadaṃ yāmunaṃ caiva kiṃ punaḥ pādayor jalam
yeṣāṃ vākya-jalaughena vinā gaṅgā-jalair api |
vinā tīrtha-sahasreṇa snāto bhavati mānavaḥ
kiṃ ca -
brahma-loke na me vāso na me vāso harālaye |
nālaye loka-pālānāṃ vaiṣṇavānāṃ parābhave
na devā na ca gandharvā na yakṣoraga-rākṣasāḥ |
trātuṃ samarthā ṛṣayo vaiṣṇavānāṃ parābhave
karomi karmaṇā vācā manasāpi na vipriyam |
vaiṣṇavānāṃ mahābhāgāḥ sudarśana-bhayād api
ekato dhāvate cakram ekato hari-vāhanam |
ekato viṣṇu-dūtāś ca vaiṣṇave cārdite mayā
bṛhan-nāradīye caikādaśī-māhātmye [NārP 1.23.75, 77-79] -
ye viṣṇu-pūjana-ratāḥ prayatāḥ kṛtajñāś
caikādaśī-vrata-parā vijitendriyāś ca |
nārāyaṇācyuta hare śaraṇaṃ bhaveti
śāntā vadanti satataṃ tarasā tyajadhvam
nārāyaṇārpita-dhiyo hari-bhakta-bhaktān
svācāra-mārga-niratān guru-sevakāṃś ca |
sat-pātra-dāna-niratān hari-kīrti-bhaktān
dūtās tyajadhvam aniśaṃ hari-nāma-saktān
pāṣaṇḍa-saṅga-rahitān hari-bhakti-tuṣṭān
sat-saṅga-lolupa-tarāṃś ca tathātipuṇyān |
śambhor hareś ca sama-buddhi-matas tathaiva
dūtās tyajadhvam upakāra-parāñ narāṇām
ye vīkṣitā hari-kathāmṛta-sevakaiś ca
nārāyaṇa-smṛti-parāyaṇa-mānasaiś ca |
viprendra-pāda-jala-sevana-samprahṛṣṭais
tān pāpino 'pi ca bhaṭā satataṃ tyajadhvam
ataevoktaṃ śrī-nāradena caturtha-skandha-śeṣe [BhP 4.31.22]
śriyam anucaratīṃ tad-arthinaś ca
dvipada-patīn vibudhāṃś ca yat sva-pūrṇaḥ |
na bhajati nija-bhṛtya-varga-tantraḥ
katham amum udvisṛjet pumān kṛta-jñaḥ
ataeva prārthanam | nārāyaṇa-vyūha-stave -
nāhaṃ brahmāpi bhuyāsaṃ tvad-bhakti-rahito hare |
tvayi bhaktas tu kīṭo 'pi bhūyāsaṃ janma-janmasu
śrī-brahma-stutau ca daśama-skandhe [BhP 10.14.30] -
tad astu me nātha sa bhūri-bhāgo
bhave'tra vānyatra tu vā tiraścām |
yenāham eko 'pi bhavaj-janānāṃ
bhūtvā niṣeve tava pāda-pallavam
ataevoktaṃ śrī-nārāyaṇa-vyūha-stave -
ye tyakta-loka-dharmārthā viṣṇu-bhakti-vaśaṃ gatāḥ |
bhajanti paramātmānaṃ tebhyo nityaṃ namo namaḥ
evaṃ śrī-bhagavad-bhakta-māhātmyāmṛta-vāridheḥ |
vicitra-bhaṅga-lekhārho lobha-lolaṃ vināsti kaḥ
ataḥ śrī-bhagavad-bhakta-janānāṃ saṅgatiḥ sadā |
kāryā sarva-prayatnena dvau lokau vijigīṣubhiḥ
atha śrī-bhagavad-bhakta-saṅga-māhātmyam
bhagavad-bhakta-pādābja-pādukābhyo namo 'stu me |
yat-saṅgamaḥ sādhanaṃ ca sādhyaṃ cākhilam uttamam
tatra sarva-pātaka-mocakatā
bṛhan-nāradīye [NārP 1.36.60] yajña-māly-upākhyānānte |
hari-bhakti-parāṇāṃ tu saṅgināṃ saṅga-mātrataḥ |
mucyate sarva-pāpebhyo mahā-pātakavān api
sāmānyato 'nartha-nivartakatāartha-prāpakatā ca |
pādme vaiśākha-māhātmye [PadmaP 5.94.74] śrī-muni-śarmāṇaṃ prati pretānām uktau -
vināśayaty apayaśo buddhiṃ viśadayaty api |
pratiṣṭhāpayati prāyo nṛṇāṃ vaiṣṇava-darśanam
tatra (?) śrī-yama-brāhmaṇa-saṃvāde mahāratha-nṛpoktau -
yathā prapadyamānasya bhagavantaṃ vibhāvasum |
śītaṃ bhayaṃ tamo 'py eti sādhūn saṃsevataḥ sadā
tatraiva pretopākhyāne pretoktau [PadmaP 5.98.57] -
apākaroti duritaṃ śreyaḥ saṃyojayaty api |
yaśo vistārayaty āśu nṝṇāṃ vaiṣṇava-saṅgamaḥ
atha sarva-tīrthādhikatā
tatraiva [PadmaP 5.98.78] -
gaṅgādi-puṇya-tīrtheṣu yo naraḥ snātum icchati |
yaḥ karoti satāṃ saṅgāṃ tayoḥ sat-saṅgamo varaḥ
tatraiva bhagīratha-nṛpoktau [PadmaP 5.100.5] -
yaḥ snātaḥ śānti-sitayā sādhu-saṅgati-gaṅgayā |
kiṃ tasya dānaiḥ kiṃ tīrthaiḥ kiṃ tapobhiḥ kim adhvaraiḥ
atha sarveṣṭa-sādhakatā
yāni yāni durāpāṇi vāñchitāni mahī-tale |
prāpyante tāni tāny eva sādhūnām eva saṅgamāt
atha anarthasyāpy arthatvāpādakatā
vāśiṣṭhe -
śūnyam āpūrṇatām eti mṛtir apy amṛtāyate |
āpat sampad iva bhāti vidvaj-jana-samāgame
tṛtīya-skandhe [BhP 3.23.55] --
saṅgo yaḥ saṃsṛter hetur asatsu vihito 'dhiyā |
sa eva sādhuṣu kṛto niḥsaṅgatvāya kalpate
śrī-kapila-devoktau [BhP 3.25.20] --
prasaṅgam ajaraṃ pāśam ātmanaḥ kavayo viduḥ |
sa eva sādhuṣu kṛto mokṣa-dvāram apāvṛtam
yataḥ -
arir mitraṃ viṣaṃ pathyam adharmo dharmatāṃ vrajet |
prasanne puṇḍarīkākṣe viparīte viparyayaḥ
kiṃ ca śrī-bhagavad-vākyaṃ [*BhaktiS 168 attributed to PadmaP.] -
man-nimittaṃ kṛtaṃ pāpam api dharmāya kalpate |
mām anādṛtya dharmo 'pi pāpaṃ syān mat-prabhāvataḥ
caturtha-skandhe śrī-dhruvoktau [BhP 4.9.12] --
te na smaranty atitarāṃ priyam īśa martyaṃ
ye cānv adaḥ suta-suhṛd-gṛha-vitta-dārāḥ |
ye tv abja-nābha bhavadīya-padāravinda-
saugandhya-lubdha-hṛdayeṣu kṛta-prasaṅgāḥ
pādme tatraiva pretoktau [PadmaP 5.98.58] -
rasāyana-mayī śītā paramānanda-dāyinī |
nānandayati kaṃ nāma vaiṣṇavāśraya-candrikā
atha mokṣadatvam | daśama-skandhe śrī-mucukunda-stutau [BhP 10.51.53] --
bhavāpavargo bhramato yadā bhavej
janasya tarhy acuta sat-samāgamaḥ |
sat-saṅgamo yarhi tadaiva sad-gatau
parāvareśe tvayi jāyate matiḥ
ataevoktaṃ śrī-pracetobhiś caturtha-skandhe [BhP 4.30.35-37]
yatreḍyante kathā mṛṣṭās tṛṣṇāyāḥ praśamo yataḥ |
nirvairaṃ yatra bhūteṣu nodvego yatra kaścana
yatra nārāyaṇaḥ sākṣād bhagavān nyāsināṃ gatiḥ |
saṃstūyate sat-kathāsu mukta-saṅgaiḥ punaḥ punaḥ
teṣāṃ vicaratāṃ padbhyāṃ tīrthānāṃ pāvanecchayā |
bhītasya kiṃ na roceta tāvakānāṃ samāgamaḥ
atha sarva-sāratā | bṛhan-nāradīye śrī-nārada-sanatkumāra-saṃvāde [NārP 1.4.13] -
asāra-bhūte saṃsāre sāram etad ajātmaja |
bhagavad-bhakta-saṅgaś ca hari-bhaktis titikṣutā
pādme tatraiva mahāratha-nṛpoktau -
asāgarotthaṃ pīyūṣam adravyaṃ vyasanauṣadham |
harṣaś cāloka-paryantaḥ satāṃ kila samāgamaḥ
atha bhagavat-kathāmṛta-pānaika-hetutā | pādme vaiśākha-māhātmye śrī-nāradoktau [PadmaP 5.84.37]
prasaṅgena satām ātma-manaḥ śruti-rasāyanāḥ |
bhavanti kīrtanīyasya kathāḥ kṛṣṇasya nirmalāḥ
tṛtīya-skandhe [BhP 3.25.25] śrī-kapila-devoktau -
satāṃ prasaṅgān mama vīrya-saṃvido
bhavanti hṛt-karṇa-rasāyanāḥ kathāḥ |
taj-joṣaṇād āśv apavarga-vartmani
śraddhā ratir bhaktir anukramiṣyati
caturthe śrī-nāradoktau [BhP 4.29.39-40] --
yatra bhāgavatā rājan sādhavo viśadāśayāḥ |
bhagavad-guṇānukathana- śravaṇa-vyagra-cetasaḥ
tasmin mahan-mukharitā madhubhic-
caritra-pīyūṣa-śeṣa-saritaḥ paritaḥ sravanti |
tā ye pibanty avitṛṣo nṛpa gāḍha-karṇais
tān na spṛśanty aśana-tṛḍ-bhaya-śoka-mohāḥ
pañcame [BhP 5.12.13] śrī-brāhmaṇa-rahūgaṇa-saṃvāde -
yatrottamaśloka-guṇānuvādaḥ
prastūyate grāmya-kathā-vighātaḥ |
niṣevyamāṇo 'nudinaṃ mumukṣor
matiṃ satīṃ yacchati vāsudeve
ekādaśe śrī-bhagavad-uddhava-saṃvāde śrī-ailopākhyānānte [BhP 11.26.28-29] -
teṣu nityaṃ mahā-bhāga mahā-bhāgeṣu mat-kathāḥ |
sambhavanti hi tā n.ṇāṃ juṣatāṃ prapunanty agham
tā ye śṛṇvanti gāyanti hy anumodanti cādṛtāḥ |
mat-parāḥ śraddadhānāś ca bhaktiṃ vindanti te mayi
bṛhan-nāradīye tatraiva [1.4.33] --
bhaktis tu bhagavad-bhakta-saṅgena parijāyate |
sat-saṅgaḥ prāpyate pumbhiḥ sukṛtaiḥ pūrva-sañcitaiḥ
ekādaśe śrī-bhagavad-uddhava-saṃvāde [BhP 11.11.49-51] --
athaitat paramaṃ guhyaṃ śṛṇvato yadu-nandana
su-gopyam api vakṣyāmi tvaṃ me bhṛtyaḥ suhṛt sakhā
no rodhayati māṃ yogo na sāṅkhyaṃ dharma eva ca |
na svādhyāyas tapas tyāgo neṣṭā-pūrtaṃ na dakṣiṇā
vratāni yajñaś chandāṃsi tīrthāni niyamā yamāḥ |
yathāvarundhe sat-saṅgaḥ sarva-saṅgāpaho hi mām
ataevoktaṃ vidureṇa tṛtīya-skandhe [BhP 3.7.19] --
yat-sevayā bhagavataḥ kūṭa-sthasya madhu-dviṣaḥ |
rati-rāso bhavet tīvraḥ pādayor vyasanārdanaḥ
prathama-skandhe śrī-śaunakādīnāṃ [BhP 1.18.13], caturthe ca śrī-pracetasām uktau [BhP 4.30.34] --
tulayāma lavenāpi na svargaṃ nāpunar-bhavam |
bhagavat-saṅgi-saṅgasya martyānāṃ kim utāśiṣaḥ
caturthe ca śrī-pracetasaḥ prati śrī-śivopadeśaḥ [BhP 4.24.57] --
kṣaṇārdhenāpi tulaye na svargaṃ nāpunar-bhavam |
bhagavat-saṅgi-saṅgasya martyānāṃ kim utāśiṣaḥ
dvādaśe śrī-mārkaṇḍeyopākhyāne śrī-śivasya [BhP 12.10.7] --
athāpi saṃvadiṣyāmo bhavāny etena sādhunā |
ayaṃ hi paramo lābho nṛṇāṃ sādhu-samāgamaḥ
ataeva śrī-prahlādaṃ prati śrī-dharaṇyoktaṃ hari-bhakti-sudhodaye -
akṣṇoḥ phalaṃ tvādṛśa-darśanaṃ hi
tanvāḥ phalaṃ tvādṛśa-gātra-saṅgaḥ |
jihvā-phalaṃ tvādṛśa-kīrtanaṃ hi
sudurlabhā bhāgavatā hi loke
ataeva vidureṇa tṛtīya-skandhe [BhP 3.7.20] --
durāpā hy alpa-tapasaḥ sevā vaikuṇṭha-vartmasu |
yatropagīyate nityaṃ deva-devo janārdanaḥ
śrī-videhenāpy ekādaśa-skandhe [BhP 11.2.29] --
durlabho mānuṣo deho dehināṃ kṣaṇa-bhaṅguraḥ |
tatrāpi durlabhaṃ manye vaikuṇṭha-priya-darśanam
ataeva hi prārthitaṃ śrī-dhruveṇa caturtha-skandhe [BhP 4.9.11] --
bhaktiṃ muhuḥ pravahatāṃ tvayi me prasaṅgo
bhūyād ananta mahatām amalāśayānām |
yenāñjasolbaṇam uru-vyasanaṃ bhavābdhiṃ
neṣye bhavad-guṇa-kathāmṛta-pāna-mattaḥ
pracetasaḥ pratyupadeśe śrī-śivena ca [BhP 4.24.58] --
athānaghāṅghres tava kīrti-tīrthayor
antar-bahiḥ-snāna-vidhūta-pāpmanām |
bhūteṣv anukrośa-susattva-śīlināṃ
syāt saṅgamo 'nugraha eṣa nas tava
śrī-pracetobhiś ca [BhP 4.30.33] --
yāvat te māyayā spṛṣṭā bhramāma iha karmabhiḥ |
tāvad bhavat-prasaṅgānāṃ saṅgaḥ syān no bhave bhave
śrī-prahlādenāpi saptama-skandhe [BhP 7.9.24] --
tasmād amūs tanu-bhṛtām aham āśiṣo æjña
āyuḥ śriyaṃ vibhavam aindriyam āviriñcyāt |
necchāmi te vilulitān uruvikrameṇa
kālātmanopanaya māṃ nija-bhṛtya-pārśvam
iti |
athāsat-saṅga-doṣāḥ | śrī-kātyāyana-vākye --
varaṃ huta-vaha-jvālā-pañjarāntar-vyavasthitiḥ |
na śauri-cintā-vimukha-jana-saṃvāsa-vaiśasam
pādme uttara-khaṇḍe śrī-umā-maheśvara-saṃvāde -
avaiṣṇavās tu ye viprāś cāṇḍālād adhamāḥ smṛtāḥ |
teṣāṃ sambhāṣaṇaṃ sparśaṃ soma-pānādi varjayet
tṛtīya-skandhe śrī-kapila-devahūti-saṃvāde [BhP 3.31.33-35]
satyaṃ śaucaṃ dayā maunaṃ buddhiḥ śrīr hrīr yaśaḥ kṣamā |
śamo damo bhagaś ceti yat-saṅgād yāti saṅkṣayam
teṣv aśānteṣu mūḍheṣu khaṇḍitātmasv asādhuṣu |
saṅgaṃ na kuryāc chocyeṣu yoṣit-krīḍā-mṛgeṣu ca
na tathāsya bhaven moho bandhaś cānya-prasaṅgataḥ |
yoṣit-saṅgād yathā puṃso yathā tat-saṅgi-saṅgataḥ
ekādaśe ca śrī-bhagavad-uddhava-saṃvāde [BhP 11.26.3] -
saṅgaṃ na kuryād asatāṃ śiśnodara-tṛpāṃ kvacit |
tasyānugas tamasy andhe pataty andhānugāndha-vat
bhagavad-bhakti-hīnā ye mukhyā'santas ta eva hi |
teṣāṃ niṣṭhā śubhā kvāpi na syāt sac-caritair api
bṛhan-nāradīye prāyaścitta-prakaraṇānte -
kiṃ vedaiḥ kim u vā śāstraiḥ kim u tīrtha-niṣevaṇaiḥ |
viṣṇu-bhakti-vihīnānāṃ kiṃ tapobhiḥ kim adhvaraiḥ
śrī-gāruḍe -
antaṃ gato 'pi vedānāṃ sarva-śāstrārtha-vedy api |
yo na sarveśvare bhaktas taṃ vidyāt puruṣādhamam
tṛtīya-skandhe [BhP 3.9.10] --
ahny āpṛtārta-karaṇā niśi niḥśayānā
nānā-manoratha-dhiyā kṣaṇa-bhagna-nidrāḥ |
daivāhatārtha-racanā ṛṣayo 'pi deva
yuṣmat-prasaṅga-vimukhā iha saṃsaranti
ataevoktaṃ ṣaṣṭhe [BhP 6.1.18] --
prāyaścittāni cīrṇāni nārāyaṇa-parāṅmukham |
na niṣpunanti rājendra surā-kumbham ivāpagāḥ
viṣṇu-dharmottare -
kutaḥ pāpa-kṣayas teṣāṃ kutas teṣāṃ ca maṅgalam |
yeṣāṃ naiva hṛdistho 'yaṃ maṅgalāyatano hariḥ
ataeva bṛhan-nāradīye lubdhakopākhyānārambhe -
hari-pūjā-vihīnāś ca veda-vidveṣiṇas tathā |
dvija-go-dveṣiṇaś cāpi rākṣasāḥ parikīrtitāḥ
ataeva nija-dūtān prati dharma-rājasyānuśāsanaṃ ṣaṣṭha-skandhe [BhP 6.3.28-9] --
tān ānayadhvam asato vimukhān mukunda-
pādāravinda-makaranda-rasād ajasram |
niṣkiñcanaiḥ paramahaṃsa-kulair asaṅgair
juṣṭād gṛhe niraya-vartmani baddha-tṛṣṇān
jihvā na vakti bhagavad-guṇa-nāma-dheyaṃ
cetaś ca na smarati tac-caraṇāravindam |
kṛṣṇāya no namati yac-chira ekadāpi
tān ānayadhvam asato 'kṛta-viṣṇu-kṛtyān
skānde mārkaṇḍeya-bhagīratha-saṃvāde -
yo hi bhāgavataṃ lokam upahāsaṃ nṛpottama |
karoti tasya naśyanti artha-dharma-yaśaḥ-sutā
nindāṃ kurvanti ye mūḍhā vaiṣṇavānāṃ mahātmanām |
patanti pitṛbhiḥ sārdhaṃ mahā-raurava-saṃjñite
hanti nindati vai dveṣṭi vaiṣṇavān nābhinandati |
krudhyate yāti no harṣaṃ darśane patanāni ṣaṭ
tatraivāmṛtasāroddhāre śrī-yamoktau -
janma-prabhṛti yat kiñcit sukṛtaṃ samupārjitam |
nāśam āyāti tat sarvaṃ pīḍayed yadi vaiṣṇavān
dvārakā-māhātmye prahlāda-bali-saṃvāde -
kara-patraiś ca phālyante sutīvrair yama-śāsanaiḥ |
nindāṃ kurvanti ye pāpā vaiṣṇavānāṃ mahātmanām
pūjito bhagavān viṣṇur janmāntara-śatair api |
prasīdati na viśvātmā vaiṣṇave cāpamānite
daśama-skandhe ca [BhP 10.74.40] -
nindāṃ bhagavataḥ śṛṇvaṃs tat-parasya janasya vā |
tato nāpaiti yaḥ so 'pi yāty adhaḥ sukṛtāc cyutaḥ
ataevoktaṃ viṣṇu-dharmottare -
jīvitaṃ viṣṇu-bhaktasya varaṃ pañca-dināni ca |
na tu kalpa-sahasrāṇi bhakti-hīnasya keśave
ataevoktaṃ śrī-bhāgavate ailopākhyānānte [BhP 11.26.26] --
tato duḥsaṅgam utsṛjya satsu sajjeta buddhimān |
santa evāsya chindanti mano-vyāsaṅgam uktibhiḥ
atha śrī-vaiṣṇava-samāgama-vidhiḥ
atha śrī-bhagavad-bhaktān sal-lakṣaṇa-vibhūṣitān |
gatvā tān dūrato dṛṣṭvā daṇḍavat praṇamen mudā
tejo-draviṇa-pañcarātre -
vaiṣṇavo vaiṣṇavaṃ dṛṣṭvā daṇḍavat praṇamed bhuvi |
ubhayor antarā viṣṇuḥ śaṅkha-cakra-gadādharaḥ
tatra ca viśeṣo bṛhan-nāradīye (1.25.41) -
sabhāyāṃ yajña-śālāyāṃ devatāyataneṣv api |
pratyekaṃ tu namaskāro hanti puṇyaṃ purākṛtam
puṇya-kṣetre puṇya-tīrthe svādhyāya-samaye tathā |
pratyekaṃ tu namaskāro hanti puṇyaṃ purākṛtam
vaiṣṇavaṃ cāgataṃ vīkṣyābhigamyāliṅga vaiṣṇavam |
vaideśikaṃ prīṇayeyur darśayantaḥ sva-vaiṣṇavān
tathā coktaṃ śrī-brahmaṇā tejo-draviṇa-pañcarātre --
nārāyaṇāśrayaṃ bhaktaṃ deśāntara-samāgatam |
prīṇayed darśayaṃs tasya bhaktyā nārāyaṇāśrayān
iti
tataś ca vaiṣṇavaḥ prāptaḥ santarpya vacanāmṛtaiḥ |
sad-bandhur iva sammānyo 'nyathā doṣo mahān smṛtaḥ
atha vaiṣṇava-sammānana-nityatā
skānde śrī-mārkaṇḍeya-bhagīratha-saṃvāde -
dṛṣṭvā bhāgavataṃ daivāt sammukhe yo na yāti hi |
na gṛhṇāti haris tasya pūjāṃ dvādaśa-vārṣikīm
yo na gṛhṇāti bhūpāla vaiṣṇavaṃ gṛham āgatam |
tad-gṛhaṃ pitṛbhis tyaktaṃ śmaśānam iva bhīṣaṇam
athavābhyagataṃ dūrād yo nārcayanti vaiṣṇavam |
sva-śaktyā nṛpa-śārdūla nānyaḥ pāpa-ratas tataḥ
śrāntaṃ bhāgavataṃ dṛṣṭvā kaṭhinaṃ yasya mānasam |
prasīdati na duṣṭātmā śvapacād adhiko hi saḥ
vipraṃ bhāgavataṃ dṛṣṭvā dīnam ātura-mānasam |
na karoti paritrāṇaṃ keśavo na prasīdati
dṛṣṭvā bhāgavataṃ vipraṃ namaskāreṇa nārcayet |
dehinas tasya pāpasya na ca vai kṣamate hariḥ
apūjito yadā gacchad vaiṣṇavo gṛha-medhinaḥ |
śata-janmārjitaṃ bhūpa puṇyam ādāya gacchati
anabhyarcya pitṝn devān bhuñjate hari-vāsare |
tat pāpaṃ jāyate bhūpa vaiṣṇavānām atikrame
pūrvaṃ kṛtvā tu sammānam avajñāṃ kurute tu yaḥ |
vaiṣṇavānāṃ mahīpāla sānvayo yāti saṅkṣayam
pādme vaiśākha-māhātmye yama-brāhmaṇa-saṃvāde [PadmaP 5.96.69}
vaiṣṇavaṃ janam ālokya nābhyutthānaṃ karoti yaḥ |
praṇayādarato vipra sa naro narakātithiḥ
caturtha-skandhe [BhP 4.22.11] ca --
vyālālaya-drumā vai teṣv ariktākhila-sampadaḥ |
yad-gṛhās tīrtha-pādīya- pādatīrtha-vivarjitāḥ
atha vaiṣṇava-stutiḥ
skānde -
dahnyo 'haṃ kṛta-kṛtyo 'haṃ yad yūyaṃ gṛham āgatāḥ |
durlabhaṃ darśanaṃ nūnaṃ vaiṣṇavānāṃ yathā hareḥ
meru-mandara-tulyā vai puṇya-puñjā mayā kṛtāḥ |
samprāptaṃ darśanaṃ yad vai vaiṣṇavānāṃ mahātmanām
daśama-skandhe śrī-gargācāryaṃ prati śrī-nandasya vākyam [BhP 10.8.4] --
mahad-vicalanaṃ nṝṇāṃ gṛhiṇāṃ dīna-cetasām |
niḥśreyasāya bhagavan kalpate nānyathā kvacit
caturtha-skandhe [BhP 4.22.7,10, 13-14] --
aho ācaritaṃ kiṃ me maṅgalaṃ maṅgalāyanāḥ |
yasya vo darśanaṃ hy āsīd durdarśānāṃ ca yogibhiḥ
adhanā api te dhanyāḥ sādhavo gṛha-medhinaḥ |
yad-gṛhā hy arha-varyāmbu- tṛṇa-bhūmīśvarāvarāḥ
kaccin naḥ kuśalaṃ nāthā indriyārthārtha-vedinām |
vyasanāvāpa etasmin patitānāṃ sva-karmabhiḥ
bhavatsu kuśala-praśna ātmārāmeṣu neṣyate |
kuśalākuśalā yatra na santi mati-vṛttayaḥ
atha vaiṣṇavābhigamana-māhātmyam
skānde śrī-mārkaṇḍeya-bhagīratha-saṃvāde-
sammukhaṃ vrajamānasya vaiṣṇavānāṃ narādhipa |
pade pade yajña-phalaṃ prāhuḥ paurāṇikā dvijāḥ
atha vaiṣṇava-stuti-māhātmyam | tatraiva-
pratyakṣaṃ vā parokṣaṃ vā yaḥ praśaṃsati vaiṣṇavam |
brahma-hā madyapaḥ steyī guru-gāmī sadā nṝṇām |
mucyate pātakāt sadyo viṣṇur āha nṛpottama
kiṃ ca-
pratyakṣaṃ vā parokṣaṃ vā ye praśaṃsanti vaiṣṇavam |
prasādād vāsudevasya te taranti bhavārṇavam
atha vaiṣṇava-sammāna-māhātmyam | tatraivāmṛta-sāroddhāre-
śraddhayā dattam annaṃ ca vaiṣṇavāgniṣu jīryati |
tad-annaṃ meruṇā tulyaṃ bhavate ca dine dine
daive paitre ca yo dadyād vāri-mātraṃ tu vaiṣṇave |
saptodadhi-samaṃ bhūtvā pitṝṇām upatiṣṭhati
viṣṇu-dharme-
kiṃ dānaiḥ kiṃ tapobhir vā yajñaiś ca vividhaiḥ kṛtaiḥ |
sarvaṃ sampadyate puṃsāṃ viṣṇu-bhaktābhipūjanāt
pūjayed vaiṣṇavān etān prayatnena vicakṣaṇaḥ |
sva-śaktyā vaiṣṇavebhyo yad dattaṃ syād akṣayaṃ bhavet
bṛhan-nāradīye yajñamāly-upākhyāne (NārP 1.36.59)--
hari-bhakti-ratān yas tu hari-buddhyā prapūjayet |
tasya tuṣyanti viprendra brahma-viṣṇu-maheśvarāḥ
hari-pūjā-parāṇāṃ ca hari-nāma-ratātmanām |
śuśrūṣā-niratā yānti pāpino 'pi parāṃ gatim
tatraiva yajñadhvajopākhyānasyārambhe (NārP 1.39.5)--
saṃsāra-sāgaraṃ tartuṃ ya icchen munipuṅgava |
sa bhajed dhari-bhaktānāṃ bhaktān vai pāpa-hāriṇaḥ
tad-ante ca (NārP 1.39.61-3, 65)-
yo viṣṇu-bhaktān niṣkāmān bhojayet śraddhayānvitaḥ |
triḥ-sapta-kula-saṃyuktās te yānti hari-mandiram
viṣṇu-bhaktāya yo dadyān niṣkāmāya mahātmane |
pānīyaṃ vā phalaṃ vāpi sa eva bhagavat-priyaḥ
viṣṇu-bhakti-parāṇāṃ tu śuśrūṣāṃ kurvate tu ye |
te yānti viṣṇu-bhavanaṃ yāvad-ābhūta-samplavam
deva-pūjā-paro yasya gṛhe vasati sarvadā |
tatraiva sarva-devāś ca tiṣṭhanti śrī-haris tathā
laiṅge-
nārāyaṇa-paro vidvān yasyānnaṃ prīta-mānasaḥ |
aśnāti tad-dharer āsyaṃ gatam annaṃ na saṃśayaḥ
sarvārcanād api viśvātmā prīto bhavati mādhavaḥ |
dṛṣṭvā bhāgavatasyānnaṃ sa bhuṅkte bhakta-vatsalaḥ
brāhme śrī-bhagavad-vākyam-
naivedyaṃ purato nyastaṃ dṛṣṭvaiva svīkṛtaṃ mayā |
bhaktasya rasanāgreṇa rasam aśnāmi padmaja
pādmottara-khaṇḍe (253.176-8) śrī-śivomā-saṃvāde --
ārādhanānāṃ sarveṣāṃ viṣṇor ārādhanaṃ param |
tasmāt parataraṃ devi tadīyānāṃ samarcanam
arcayitvāpi govindaṃ tadīyān nārcayet punaḥ |
na sa bhāgavato jñeyaḥ kevalaṃ dāmbhikaḥ smṛtaḥ
pumāṃs tasmāt prayatnena vaiṣṇavān pūjayet sadā |
sarvaṃ tarati duḥkhaughaṃ mahā-bhāgavatārcanāt
ekādaśe śrī-bhagavad-vākyam [BhP 11.11.44, 11.19.21] -
vaiṣṇave bandhu-sat-kṛtyā
mad-bhakta-pūjābhyadhikā
kiṃ ca skānde śrī-mārkaṇḍeya-bhagīratha-saṃvāde -
karmaṇā manasā vācā ye'rcayanti sadā harim |
teṣāṃ vākyaṃ naraiḥ kāryaṃ te hi viṣṇu-samā narāḥ
ity ādṛto 'nuśṛṇuyād bhakti-śāstrāṇi tatra ca |
śrī-bhāgavatam atrāpi kṛṣṇa-līlā-kathāṃ muhuḥ
atha vaiṣṇava-śāstra-māhātmyam |
skānde śrī-brahma-nārada-saṃvāde -
vaiṣṇavāni tu śāstrāṇī ye śṛṇvanti paṭhanti ca |
dhanyās te mānavā loke tesāṃ kṛṣṇaḥ prasīdati
vaiṣṇavāni tu śāstrāṇī ye ærcayanti gṛhe narāḥ |
sarva-pāpa-vinirmuktā bhavanti sura-vanditāḥ
sarvasvenāpi viprendra kartavyaḥ śāstra-saṅgrahaḥ |
vaiṣṇavais tu mahā-bhaktyā tuṣṭy-arthaṃ cakra-pāṇinaḥ
tiṣṭhate vaiṣṇavaṃ śāstraṃ likhitaṃ yasya mandire |
tatra nārāyaṇo devaḥ svayaṃ vasati nārada
paurāṇaṃ vaiṣṇavaṃ ślokaṃ ślokārdham athavāpi ca |
śloka-pādaṃ paṭhed yas tu go-sahasra-phalaṃ labhet
devatānām ṛṣīṇāṃ ca yoginām api durlabham |
viprendra vaiṣṇavaṃ śāstraṃ manuṣyāṇāṃ ca kā kathā
tatraiva śrī-kṛṣṇārjuna-saṃvāde -
mama śāstrāṇi ye nityaṃ pūjayanti paṭhanti ca |
te narāḥ kuru-śārdūla mamātithyaṃ gatāḥ sadā
mama śākhya-pravaktāraṃ mama śāstrānucintakam |
cintayāmi na sandeho naraṃ taṃ cātmavat sadā
atha śrīmad-bhāgavata-māhātmyam
tatraiva --
jīvitād adhikaṃ yeṣāṃ śāstraṃ bhāgavataṃ kalau |
na teṣāṃ bhavati kleśo yāmyaḥ kalpa-śatair api
dhārayanti gṛhe nityaṃ śāstraṃ bhāgavataṃ hi ye |
āsphoṭayanti valganti teṣāṃ prītāḥ pitāmahāḥ
yāvad dināni viprarṣe śāstraṃ bhāgavataṃ gṛhe |
tāvat pibanti pitaraḥ kṣīraṃ sarpir madhūdakam
ye'rcayanti sadā gehe śāstraṃ bhāgavataṃ narāḥ |
prīṇitās taiś ca vibudhā yāvad āhūta-samplavam
yaccanti vaiṣṇave bhaktyā śāstraṃ bhāgavataṃ hi ye |
kalpa-koṭi-sahasrāṇi viṣṇu-loke vasanti te
ślokārdhaṃ śloka-pādaṃ vā varaṃ bhāgavataṃ gṛhe |
śataśo 'tha sahasraiś ca kim anyaiḥ śāstra-saṅgrahaiḥ
na yasya tiṣṭhate gehe śāstraṃ bhāgavataṃ kalau |
na tasya punar āvṛttir yāmyāt pāśāt kadācana
kathaṃ sa vaiṣṇavo jñeyaḥ śāstraṃ bhāgavataṃ kalau |
gṛhe na tiṣṭhate yasya sa vipraḥ śvapacādhamaḥ
yatra yatra bhaved vipra śāstraṃ bhāgavataṃ kalau |
tatra tatra harir yāti tridaśaiḥ saha nārada
tatra sarvāṇi tīrthāni nadīnada-sarāṃsi ca |
yatra bhāgavataṃ śāstraṃ tiṣṭhate muni-sattama
tatra sarvāṇi tīrthāni sarve yajñāḥ sudakṣiṇāḥ |
yatra bhāgavataṃ śāstraṃ pūjitaṃ tiṣṭhate gṛhe
kiṃ ca -
nityaṃ bhāgavataṃ yas tu purāṇaṃ paṭhate naraḥ |
pratyakṣaraṃ bhavet tasya kapilā-dānajaṃ phalam
ślokārdhaṃ śloka-pādaṃ vā nityaṃ bhāgavatodbhavam |
paṭhet śṛṇoti vā bhaktyā go-sahasraṃ phalaṃ labhet
yaḥ paṭhet prayato nityaṃ ślokaṃ bhāgavataṃ mune |
aṣṭādaśa-purāṇānāṃ phalaṃ prāpnoti mānavaḥ
tatraiva mārkaṇḍeya-bhagīratha-saṃvāde -
yo hi bhāgavate śāstre vighnam ācarate pumān |
nābhinandati duṣṭātmā kulānāṃ pātayec chatam
pādme gautamāmbarīṣa-saṃvāde -
ambarīṣa śuka-proktaṃ nityaṃ bhāgavataṃ śṛṇu |
paṭhasva sva-mukhenāpi yadīcchasi bhava-kṣayam
ślokaṃ bhāgavataṃ vāpi ślokardha-pādam eva vā |
likhitaṃ tiṣṭhate yasya gṛhe tasya sadā hariḥ |
vasate nātra sandeho deva-devo janārdanaḥ
dvārakā-māhātmye śrī-mārkaṇḍeyendradyumna-saṃvāde -
śrīmad-bhāgavataṃ śāstraṃ paṭhate kṛṣṇa-sannidhau |
kula-koṭi-śatair yuktaḥ krīḍate yogibhiḥ saha
gāruḍe--
artho 'yaṃ brahma-sūtrāṇāṃ bhāratārtha-vinirṇayaḥ |
gāyatrī-bhāṣya-rūpo 'sau vedārtha-paribṛṃhitaḥ
purāṇānāṃ sāma-rūpaḥ sākṣād-bhagavatoditaḥ |
dvādaśa-skandha-yukto 'yaṃ śatavic-cheda-saṃyutaḥ |
grantho 'ṣṭādaśa-sāhasraḥ śrīmad-bhāgavatābhidhaḥ
tasminn eva śrī-bhāgavate prathama-skandhe [BhP 1.1.2, 1.3.40-41]
dharmaḥ projjhita-kaitavo 'tra paramo nirmatsarāṇāṃ satāṃ
vedyaṃ vāstavam atra vastu śivadaṃ tāpa-trayonmūlanam |
śrīmad-bhāgavate mahā-muni-kṛte kiṃ vā parair īśvaraḥ
sadyo hṛdy avarudhyate 'tra kṛtibhiḥ śuśrūṣubhis tat-kṣaṇāt
idaṃ bhāgavataṃ nāma purāṇaṃ brahma-sammitam |
uttama-śloka-caritaṃ cakāra bhagavān ṛṣiḥ
niḥśreyasāya lokasya dhanyaṃ svasty-ayanaṃ mahat |
tad idaṃ grāhayām āsasutam ātmavatāṃ varam |
sarva-vedetihāsānāṃ sāraṃ sāraṃ samuddhṛtam
kiṃ ca [BhP 1.3.43] -
kṛṣṇe sva-dhāmopagate dharma-jñānādibhiḥ saha |
kalau naṣṭa-dṛśām eṣa purāṇārko 'dhunoditaḥ
kiṃ ca [BhP 1.7.6-7]
anarthopaśamaṃ sākṣād bhakti-yogam adhokṣaje |
lokasyājānato vidvāṃś cakre sātvata-saṃhitām
yasyāṃ vai śrūyamāṇāyāṃ kṛṣṇe parama-pūruṣe |
bhaktir utpadyate puṃsaḥ śoka-moha-bhayāpahā
dvitīye śrī-śukoktau [BhP 2.1.9-10] --
pariniṣṭhito 'pi nairguṇya uttama-śloka-līlayā |
gṛhīta-cetā rājarṣe ākhyānaṃ yad adhītavān
rājante tāvad anyāni purāṇāni satāṃ gaṇe |
yāvad bhāgavataṃ naiva śrūyate 'mṛta-sāgaram
dvādaśe ca [BhP 12.13.14, 16, 18] -
rājante tāvad anyāni purāṇāni satāṃ gaṇe |
yāvad bhāgavataṃ naiva śrūyate'mṛta-sāgaraḥ
sarva-vedānta-sāraṃ hi śrī-bhāgavatam iṣyate |
tad-rasāmṛta-tṛptasya nānyatra syād ratiḥ kvacit
nimna-gānāṃ yathā gaṅgā devānām acyuto yathā |
vaiṣṇavānāṃ yathā śambhuḥ purāṇānām idaṃ tathā
śrīmad-bhāgavataṃ purāṇam amalaṃ yad vaiṣṇavānāṃ priyaṃ
yasmin pāramahaṃsyam ekam amalaṃ jñānaṃ paraṃ gīyate |
tatra jñāna-virāga-bhakti-sahitaṃ naiṣkarmyam āviṣkṛtaṃ
tac chṛṇvan su-paṭhan vicāraṇa-paro bhaktyā vimucyen naraḥ
ataevoktaṃ [BhP 1.1.3] --
nigama-kalpa-taror galitaṃ phalaṃ
śuka-mukhād amṛta-drava-saṃyutam |
pibata bhāgavataṃ rasam ālayaṃ
muhur aho rasikā bhuvi bhāvukāḥ
kiṃ ca [BhP 1.2.3] -
yaḥ svānubhāvam akhila-śruti-sāram ekam
adhyātma-dīpam atititīrṣatāṃ tamo 'ndham |
saṃsāriṇāṃ karuṇayāha purāṇa-guhyaṃ
taṃ vyāsa-sūnum upayāmi guruṃ munīnām
atha śrī-bhagavac-chāstra-vaktṛ-māhātmyam
bhagavad-dharma-vaktāraṃ bhagavac-chāstra-vācakam |
vaiṣṇavaṃ guruvad bhaktyā pūjayej jñāna-dāyakam
nārada-pañcarātre ṛṣīn prati śrī-śāṇḍilyoktau --
vaiṣṇavaṃ jñāna-vaktāraṃ yo vidyād viṣṇuvad gurum |
pūjayed vāṅ-manaḥ-kāyaiḥ sa śāstrajñaḥ sa vaiṣṇavaḥ
śloka-pādasya vaktāpi yaḥ pūjyaḥ sa sadaiva hi |
kiṃ punar bhagavad-viṣṇoḥ svarūpaṃ vitanoti yaḥ
kiṃ ca --
nārāyaṇaḥ paraṃ brahma taj-jñānenātha gamyate |
jñānasya sādhanaṃ śāstraṃ śāstraṃ ca guru-vaktṛgam
brahma prāptir ato hetor gurv-adhīnā sadaiva hi |
hetunānena vai viprā gurur gurutaraḥ smṛtaḥ
yasmād devo jagannāthaḥ kṛtvā maryamayīṃ tanum |
magnān uddharate lokān kāruṇyāc chāstra-pāṇinā
tasmād bhaktir gurau kāryā saṃsāra-bhaya-bhīruṇā |
śāstra-jñānena yo 'jñānaṃ timiraṃ vinipātayet
śāstraṃ pāpa-haraṃ puṇyaṃ pavitraṃ bhoga-mokṣadam |
śāntidaṃ ca mahārthaṃ ca vakti yaḥ sa jagad-guruḥ
atha śrī-kṛṣṇa-līlā-kathā-śravaṇa-māhātmyam
tatra pāpādi-śodhakatvam
skānde brahma-nārada-saṃvāde -
teṣāṃ kṣīṇaṃ mahat pāpaṃ varṣa-koṭi-śatodbhavam |
viprendra nāsti sandeho ye śṛṇvanti hareḥ kathām
tatraivānyatra -
sarvāśramābhigamanaṃ sarva-tīrthāvagāhanam |
na tathā pāraṇaṃ nṝṇāṃ nārāyaṇa-kathā yathā
bṛhan-nāradīye [1.39.2] yajñadhvajopākhyānānte -
aho hari-kathā loke pāpa-ghnī puṇya-dāyinī |
śṛṇvatāṃ vadatāṃ caiva tad-bhaktānāṃ viśeṣataḥ
prathama-skandhe [BhP 1.2.17] --
śṛṇvatāṃ sva-kathāḥ kṛṣṇaḥ puṇya-śravaṇa-kīrtanaḥ |
hṛdy antaḥstho hy abhadrāṇi vidhunoti suhṛt-satām
ekādaśe ca deva-stutau [BhP 11.6.9] --
śuddhir nṛṇāṃ na tu tatheḍya durāśayānāṃ
vidyā-śrutādhyayana-dāna-tapaḥ-kriyābhiḥ |
sattvātmanām ṛṣabha te yaśasi pravṛddha-
sac-chraddhayā śravaṇa-sambhṛtayā yathā syāt
daśame [BhP 10.1.13] śrī-bādarāyaṇiṃ prati śrī-parīkṣid-uktau --
naiṣātiduḥsahā kṣun māṃ tyaktodam api bādhate |
pibantaṃ tvan-mukhāmbhoja- cyutaṃ hari-kathāmṛtam
skānde ca tatraiva -
śrī-pradaṃ viṣṇu-caritaṃ sarvopadrava-nāśanam |
sarva-duḥkhopaśamanaṃ duṣṭa-graha-nivāraṇam
atha prakarṣeṇa sarva-maṅgala-kāritvam
tatraiva -
śrotavyaṃ sādhu-caritaṃ yaśo-dharma-jayārthibhiḥ |
pāpa-kṣayārthaṃ devarṣe svargārthaṃ dharma-buddhibhiḥ
āyuṣyāmārogyakaraṃ yaśasyaṃ puṇya-vardhanam |
caritaṃ vaiṣṇavaṃ nityaṃ śrotavyaṃ sādhu-buddhinā
kuṭumba-vṛddhiṃ vijayaṃ śatru-nāśaṃ balam |
karoti viṣṇu-caritaṃ sarva-kāla-phala-pradam
prathama-skandhe [BhP 1.2.8] --
dharmaḥ svanuṣṭhitaḥ puṃsāṃ viṣvaksena-kathāsu yaḥ |
notpādayed yadi ratiṃ śrama eva hi kevalam
tṛtīye śrī-vidura-maitreya-saṃvāde [BhP 3.6.37] --
ekānta-lābhaṃ vacaso nu puṃsāṃ
suśloka-mauler guṇa-vādam āhuḥ |
śruteś ca vidvadbhir upākṛtāyāṃ
kathā-sudhāyām upasamprayogam
dvitīye śrī-śaunakoktau [BhP 2.3.17]
āyur harati vai puṃsām udyann astaṃ ca yann asau |
tasyarte yat-kṣaṇo nīta uttama-śloka-vārtayā
tṛtīye śrī-viduroktau [BhP 3.5.13]
sā śraddadhānasya vivardhamānā
viraktim anyatra karoti puṃsaḥ |
hareḥ padānusmṛti-nirvṛtasya
samasta-duḥkhāpyayam āśu dhatte
caturthe śrī-pṛthu-caritānte śrī-maitreyoktau [BhP 4.23.12]
chinnānya-dhīr adhigatātma-gatir nirīhas
tat tatyaje ñcchinad idaṃ vayunena yena |
tāvan na yoga-gatibhir yatir apramatto
yāvad gadāgraja-kathāsu ratiṃ na kuryāt
ekādaśe ca śrī-bhagavantaṃ praty uddhava-vākye [BhP 11.6.44] --
tava vikrīḍitaṃ kṛṣṇa nṛṇāṃ parama-maṅgalam |
karṇa-pīyūṣam āsādya tyajanty anya-spṛhāṃ janāḥ
caturthe pracetasaḥ prati śrī-bhagavad-uktau [BhP 4.30.19] --
gṛheṣv āviśatāṃ cāpi puṃsāṃ kuśala-karmaṇām |
mad-vārtā-yāta-yāmānāṃ na bandhāya gṛhā matāḥ
skānde tatraiva -
dharmārtha-kāma-mokṣāṇāṃ yad iṣṭaṃ ca nṝṇām iha |
tat sarvaṃ labhate vatsa kathāṃ śrutvā hareḥ sadā
dvādaśe ca śrī-śukoktau [BhP 12.4.40]--
saṃsāra-sindhum ati-dustaram uttitīrṣor
nānyaḥ plavo bhagavato puruṣottamasya |
līlā-kathā-rasa-niṣevanam antareṇa
puṃso bhaved vividha-duḥkha-davārditasya
dvārakā-māhātmye -
nityaṃ kṛṣṇa-kathā yasya prāṇād api garīyasī |
na tasya durlabhaṃ kiñcid iha loke paratra ca
dvitīya-skandhe [BhP 2.3.12]
jñānaṃ yad āpratinivṛtta-guṇormi-cakram
ātma-prasāda uta yatra guṇeṣv asaṅgaḥ |
kaivalya-sammata-pathas tv atha bhakti-yogaḥ
ko nirvṛto hari-kathāsu ratiṃ na kuryāt
daśama-skandhe śruti-stutau [BhP 10.87.21] --
duravagamātma-tattva-nigamāya tavātta-tanoś
carita-mahāmṛtābdhi-parivarta-pariśramaṇāḥ |
na parilaṣanti kecid apavargam apīśvara te
caraṇa-saroja-haṃsa-kula-saṅga-visṛṣṭa-gṛhāḥ
tṛtīya-skandhe śrī-kapila-devahūti-saṃvāde [BhP 3.25.34] --
naikātmatāṃ me spṛhayanti kecin
mat-pāda-sevābhiratā mad-īhāḥ |
ye 'nyonyato bhāgavatāḥ prasajya
sabhājayante mama pauruṣāṇi
dvitīye śrī-sūtoktau [BhP 2.2.37]
pibanti ye bhagavata ātmanaḥ satāṃ
kathāmṛtaṃ śravaṇa-puṭeṣu sambhṛtam
punanti te viṣaya-vidūṣitāśayaṃ
vrajanti tac-caraṇa-saroruhāntikam
tṛtīye kapila-deva-stutau [BhP 3.5.45] --
pānena te deva kathā-sudhāyāḥ
pravṛddha-bhaktyā viśadāśayā ye |
vairāgya-sāraṃ pratilabhya bodhaṃ
yathāñjasānvīyur akuṇṭha-dhiṣṇyam
skānde amṛta-sāroddhāre śrī-yamasya dūtānuśāsane -
ye śṛṇvanti kathāṃ viṣṇor ye paṭhanti hareḥ kathām |
kalāyutaṃ nāvalokyaṃ gatās te brahma śāśvatam
yasya viṣṇu-kathālāpair nityaṃ pramuditaṃ manaḥ |
tasya na cyavate lakṣmīs tat-padaṃ ca kare sthitam
dvādaśe [BhP 12.3.15] --
yat tūttamaḥ-śloka-guṇānuvādaḥ
saṅgīyate 'bhīkṣṇam amaṅgala-ghnaḥ |
tam eva nityaṃ śṛṇuyād abhīkṣṇaṃ
kṛṣṇe 'malāṃ bhaktim abhīpsamānaḥ
skānde -
yatra yatra mahī-pāla vaiṣṇavī vartate kathā |
tatra tatra harir yāti gaur yathā suta-vatsalā
śrī-viṣṇu-dharme śrī-bhagavad-uktau, skānde ca śrī-bhagavad-arjuna-saṃvāde --
mat-kathā-vācakaṃ nityaṃ mat-kathā-śravaṇe ratam |
mat-kathā-prīta-manasaṃ nāham tyakṣyāmi taṃ naram
daśama-skandhe brahma-stutau [BhP 10.14.3] -
jñāne prayāsam udapāsya namanta eva
jīvanti san-mukharitāṃ bhavadīya-vārtām |
sthāne sthitāḥ śruti-gatāṃ tanu-vāṅ-manobhir
ye prāyaśo ñjita jito 'py asi tais tri-lokyām
tṛtīye śrī-sanakādi-stutau [BhP 3.15.48] -
nātyantikaṃ vigaṇayanty api te prasādaṃ
kiṃ vānyad arpita-bhayaṃ bhruva unnayais te |
ye 'ṅga tvad-aṅghri-śaraṇā bhavataḥ kathāyāḥ
kīrtanya-tīrtha-yaśasaḥ kuśalā rasa-jñāḥ
caturthe śrī-bhagavantaṃ prati siddhānāṃ stutau [BhP 4.7.35] -
ayaṃ tvat-kathā-mṛṣṭa-pīyūṣa-nadyāṃ
mano-vāraṇaḥ kleśa-dāvāgni-dagdhaḥ |
tṛṣārto 'vagāḍho na sasmāra dāvaṃ
na niṣkrāmati brahma-sampannavan naḥ
ataevoktaṃ prathama-skandhe śrī-śaunakādibhiḥ [BhP 1.1.19] -
vayaṃ tu na vitṛpyāma uttama-śloka-vikrame |
yac-chṛṇvatāṃ rasa-jñānāṃ svādu svādu pade pade
kiṃ ca [BhP 1.18.14] --
ko nāma tṛpyed rasavit kathāyāṃ
mahattamaikānta-parāyaṇasya |
nāntaṃ guṇānām aguṇasya jagmur
yogeśvarā ye bhava-pādma-mukhyāḥ
tṛtīye śrī-vidureṇa [BhP 3.5.7] -
krīḍan vidhatte dvija-go-surāṇāṃ
kṣemāya karmāṇy avatāra-bhedaiḥ |
mano na tṛpyaty api śṛṇvatāṃ naḥ
suśloka-mauleś caritāmṛtāni
daśama-skandhe ca śrī-parīkṣitā [BhP 10.52.20] --
brahman kṛṣṇa-kathāḥ puṇyā mādhvīr loka-malāpahāḥ |
ko nu tṛpyeta śṛṇvānaḥ śruta-jño nitya-nūtanaḥ
ato hi śrī-pṛthu-rājena prārthitaṃ [BhP 4.20.24] -
na kāmaye nātha tad apy ahaṃ kvacin
na yatra yuṣmac-caraṇāmbujāsavaḥ |
mahattamāntar-hṛdayān mukha-cyuto
vidhatsva karṇāyutam eṣa me varaḥ
ataeva niścayoktaṃ pādme vaiśākha-māhātmye [PadmaP 5.85.41] ambarīṣaṃ prati śrī-nāradena --
nātaḥ paraṃ parama-toṣa-viśeṣa-poṣaṃ
paśyāmi puṇyam ucitaṃ ca paraspareṇa |
santaḥ prasahya yad ananta-guṇān ananta
śreyo-nidhīn adhika-bhāva-bhujo bhajanti
prathama-skandhe śrī-sūtena [BhP 1.18.10] -
yā yāḥ kathā bhagavataḥ kathanīyoru-karmaṇaḥ |
guṇa-karmāśrayāḥ pumbhiḥ saṃsevyās tā bubhūṣubhiḥ
daśama-skandha-śeṣe ca śrī-bādarāyaṇinā [BhP 10.90.49] --
itthaṃ parasya nija-vartma-rirakṣayātta-
līlā-tanos tad-anurūpa-viḍambanāni |
karmāṇi karma-kaṣaṇāni yadūttamasya
śrūyād amuṣya padayor anuvṛttim icchan
atha śrī-bhagavat-kathā-tyāgādi-doṣaḥ
ataḥ kṛṣṇa-kathāyāṃ tu satyām anya-kathā-śrutim |
tad aśrutiṃ ca vaimukhyaṃ tasyāṃ tṛptim api tyajet
tṛtīya-skandhe kapila-devahūti-saṃvāde [BhP 3.32.19] --
nūnaṃ daivena vihatā ye cācyuta-kathā-sudhām |
hitvā śṛṇvanty asad-gāthāḥ purīṣam iva viḍ-bhujaḥ
tatraiva śrī-vaikuṇṭha-varṇane [BhP 3.15.23] --
yan na vrajanty agha-bhido racanānuvādāc
chṛṇvanti ye 'nya-viṣayāḥ kukathā mati-ghnīḥ |
yās tu śrutā hata-bhagair nṛbhir ātta-sārās
tāṃs tān kṣipanty aśaraṇeṣu tamaḥsu hanta
kiṃ ca skānde brahma-nārada-saṃvāde -
vācyamānaṃ tu ye śāstraṃ vaiṣṇavaṃ puruṣādhamāḥ |
na śṛṇvanti muni-śreṣṭha teṣāṃ svāmī sadā yamaḥ
na śṛṇvanti na hṛṣyanti vaiṣṇavīṃ prāpya ye kathām |
dhama āyur yaśo dharmaḥ santānaś caiva naśyati
na śṛṇoti harer yas tu kathāṃ pāpa-praṇāśinīm |
acirād eva devarṣe samūlaṃ tu vinaśyati
dvitīya-skandhe śrī-śaunakoktau [BhP 2.3.20] --
bile batorukrama-vikramān ye
na śṛṇvataḥ karṇa-puṭe narasya |
jihvāsatī dārdurikeva sūta
na copagāyaty urugāya-gāthāḥ
tṛtīye śrī-brahma-stutau [BhP 3.9.7] --
daivena te hata-dhiyo bhavataḥ prasaṅgāt
sarvāśubhopaśamanād vimukhendriyā ye |
kurvanti kāma-sukha-leśa-lavāya dīnā
lobhābhibhūta-manaso 'kuśalāni śaśvat
[BhP 3.5.14] --
tāñ chocya-śocyān avido 'nuśoce
hareḥ kathāyāṃ vimukhān aghena |
kṣiṇoti devo 'nimiṣas tu yeṣām
āyur vṛthā-vāda-gati-smṛtīnām
śrī-maitreyoktau ca [BhP 3.13.50] --
ko nāma loke puruṣārtha-sāravit
purā-kathānāṃ bhagavat-kathā-sudhām |
āpīya karṇāñjalibhir bhavāpahām
aho virajyeta vinā naretaram
caturthe śrī-pṛthu-stutau [BhP 4.20.26]
yaśaḥ śivaṃ suśrava ārya-saṅgame
yadṛcchayā copaśṛṇoti te sakṛt |
kathaṃ guṇa-jño viramed vinā paśuṃ
śrīr yat pravavre guṇa-saṅgrahecchayā
daśamārambhe śrī-parīkṣit-praśne [BhP 10.1.4] --
nivṛtta-tarṣair upagīyamānād
bhavauṣadhāc chrotra-mano-'bhirāmāt |
ka uttamaśloka-guṇānuvādāt
pumān virajyeta vinā paśughnāt
ataevoktaṃ devaiḥ pañcama-skandhe [BhP 5.19.23] -
na yatra vaikuṇṭha-kathā-sudhāpagā
na sādhavo bhāgavatās tadāśrayāḥ |
na yatra yajñeśa-makhā mahotsavāḥ
sureśa-loko 'pi na vai sa sevyatām
atha bhagavat-kathāsaktiḥ
ato niṣevyamāṇāṃ ca sarvathā bhagavat-kathām |
muhus tad-rasikān pṛcchen mitho moda-vivṛddhaye
daśama-skandhe [BhP 10.13.2] --
satām ayaṃ sāra-bhṛtāṃ nisargo
yad-artha-vāṇī-śruti-cetasām api |
prati-kṣaṇaṃ navya-vad acyutasya yat
striyā viṭānām iva sādhu vārtā
ataeva tatraiva [BhP 10.87.11]
tulya-śruta-tapaḥ-śīlās tulya-svīyāri-madhyamāḥ |
api cakruḥ pravacanam ekaṃ śuśrūṣavo 'pare
iti |
atha śrī-bhagavad-dharma-pratipādana-māhātmyam
tathā vaiṣṇava-dharmāṃś ca kriyamānām api svayam |
sampṛcchet tad-vidaḥ sādhūn anyonya-prīti-vṛddhaye
śraddhayā bhagavad-dharmān vaiṣṇavāyānupṛcchate |
avaśyaṃ kathayed vidvān anyathā doṣa-bhāg bhavet
tad uktam-
nākhyāti vaiṣṇavaṃ dharmaṃ viṣṇu-bhaktasya pṛcchataḥ |
kalau bhāgavato bhūtvā puṇyaṃ yāti śatābdikam
skānde brahma-nārada-saṃvāde-
vaiṣṇave vaiṣṇavaṃ dharmaṃ yo dadāti dvijottamaḥ |
sa-sāgara-mahī-dāne yat phalaṃ labhate'dhikam
kiṃ ca tatraiva --
ajñānāya ca yo jñānaṃ dadyād dharmopadeśanam |
kṛtsnāṃ vā pṛthivīṃ dadyāt tena tulyaṃ hi tat smṛtam
viṣṇu-dharmottare [3.341.50] --
tat kathāṃ śrāvayed yas tu tad-bhaktān mānavottamaḥ |
go-dāna-phalam āpnoti sa naras tena karmaṇā
pādme deva-dūta-vikuṇḍala-saṃvāde [PadmaP 3.31.97] -
jñānam ajñāya yo dadyād veda-śāstra-samudbhavam |
api devās tam arcanti bhava-bandha-vidārakam
bṛhan-nāradīye [NārP 1.1.63]
sat-saṅga-devārcana-sat-kathāsu
hitopadeśe nirato manuṣyaḥ |
prayāti viṣṇoḥ paramaṃ padaṃ yad
dehāvasāne'cyuta-tulya-tejāḥ
atha bhagavad-dharmāḥ
te ca śrī-bhagavad-dharmā bhagavad-bhakta-lakṣaṇaiḥ |
vyañjitāḥ katicin mukhyā likhyante'tra pare'pi te
te tu yadyapi vikhyātāḥ śrīmad-bhāgavatādiṣu |
tathāpi yatnād ekatra saṅgṛhyante samādhanāḥ
te coktāḥ kāśī-khaṇḍe dvārakā-māhātmye candra-śarmaṇā --
adya prabhṛti kartavyaṃ yan mayā kṛṣṇa tac chṛṇu |
ekādaśyāṃ na bhoktavyaṃ kartavyo jāgaraḥ sadā
mahotsavaḥ prakartavyaḥ pratyaha-pūjanaṃ tava |
palārdhenāpi biddhaṃ tu bhoktavyaṃ vāsarāntare
tvat-prītyāṣṭau mayā kāryā dvādaśyo vrata-saṃyutā |
bhaktir bhāgavatī kāryā prāṇair api dhanair api
nityaṃ nāma-sahasraṃ tu paṭhanīyaṃ tava priyam |
pūjā tu tulasī-patrair mayā kāryā sadaiva hi
tulasī-kāṣṭhā-sambhūtā mālā kāryā sadā mayā |
nṛtya-gītaṃ prakartavyaṃ samprāpte jāgare tava
tulasī-kāṣṭhā-sambhūta-candanena vilepanam |
kariṣyāmi tavāgre ca guṇānāṃ tava kīrtanam
mathurāyāṃ prakartavyaṃ pratyabdaṃ gamanaṃ mayā |
tat-kathā-śravaṇaṃ kāryaṃ tathā pustaka-vācanam
nityaṃ pādodakaṃ mūrdhnā mayā dhāryaṃ prayatnataḥ |
naivedya-bhakṣaṇaṃ cāpi kariṣyāmi yata-vrataḥ
nirmālyaṃ śirasā dhāryaṃ tvadīyaṃ sādaraṃ mayā |
tava dattvā yad iṣṭaṃ tu bhakṣaṇīyaṃ mudā mayā
tathā tathā prakartavyaṃ tava tuṣṭiḥ prajāyate |
satyam etan mayā kṛṣṇa tavāgre parikīrtanam
saptama-skandhe śrī-prahlādena [BhP 7.7.30-32] -
guru-śuśrūṣayā bhaktyā sarva-labdhārpaṇena ca |
śraddhayā tat-kathāyāṃ ca kīrtanair guṇa-karmaṇām |
tat-pādāmburuha-dhyānāt tal-liṅgekṣārhaṇādibhiḥ
hariḥ sarveṣu bhūteṣu bhagavān āsta īśvaraḥ |
iti bhūtāni manasā kāmais taiḥ sādhu mānayet
ekādaśe ca śrī-kavi-yogeśvareṇa [BhP 11.2.34]
ye vai bhagavatā proktā upāyā hy ātma-labdhaye |
añjaḥ puṃsām aviduṣāṃ viddhi bhāgavatān hi tān
tatraiva prabuddha-yogeśvareṇa [BhP 11.3.23-30] --
sarvato manaso 'saṅgam ādau saṅgaṃ ca sādhuṣu |
dayāṃ maitrīṃ praśrayaṃ ca bhūteṣv addhā yathocitam
śaucaṃ tapas titikṣāṃ ca maunaṃ svādhyāyam ārjavam |
brahma-caryam ahiṃsāṃ ca samatvaṃ dvandva-saṃjñayoḥ
sarvatrātmeśvarānvīkṣāṃ kaivalyam aniketatām |
vivikta-cīra-vasanaṃ santoṣaṃ yena kenacit
śraddhāṃ bhāgavate śāstre 'nindām anyatra cāpi hi |
mano-vāk-karma-daṇḍaṃ ca satyaṃ śama-damāv api
śravaṇaṃ kīrtanaṃ dhyānaṃ harer adbhuta-karmaṇaḥ |
janma-karma-guṇānāṃ ca tad-arthe 'khila-ceṣṭitam
iṣṭaṃ dattaṃ tapo japtaṃ vṛttaṃ yac cātmanaḥ priyam |
dārān sutān gṛhān prāṇān yat parasmai nivedanam
evaṃ kṛṣṇātma-nātheṣu manuṣyeṣu ca sauhṛdam |
paricaryāṃ cobhayatra mahatsu nṛṣu sādhuṣu
parasparānukathanaṃ pāvanaṃ bhagavad-yaśaḥ
mitho ratir mithas tuṣṭir nivṛttir mitha ātmanaḥ
śrī-bhagavatā ca [BhP 11.11.34-41] -
mal-liṅga-mad-bhakta-jana- darśana-sparśanārcanam |
paricaryā stutiḥ prahva- guṇa-karmānukīrtanam
mat-kathā-śravaṇe śraddhā mad-anudhyānam uddhava |
sarva-lābhopaharaṇaṃ dāsyenātma-nivedanam
maj-janma-karma-kathanaṃ mama parvānumodanam |
gīta-tāṇḍava-vāditra- goṣṭhībhir mad-gṛhotsavaḥ
yātrā bali-vidhānaṃ ca sarva-vārṣika-parvasu |
vaidikī tāntrikī dīkṣā madīya-vrata-dhāraṇam
mamārcā-sthāpane śraddhā svataḥ saṃhatya codyamaḥ |
udyānopavanākrīḍa- pura-mandira-karmaṇi
sammārjanopalepābhyāṃ seka-maṇḍala-vartanaiḥ |
gṛha-śuśrūṣaṇaṃ mahyaṃ dāsa-vad yad amāyayā
amānitvam adambhitvaṃ kṛtasyāparikīrtanam |
api dīpāvalokaṃ me nopayuñjyān niveditam
yad yad iṣṭatamaṃ loke yac cāti-priyam ātmanaḥ |
tat tan nivedayen mahyaṃ tad ānantyāya kalpate
kiṃ ca [BhP 11.19.20-23]
śraddhāmṛta-kathāyāṃ me śaśvan mad-anukīrtanam |
pariniṣṭhā ca pūjāyāṃ stutibhiḥ stavanaṃ mama
ādaraḥ paricaryāyāṃ sarvāṅgair abhivandanam |
mad-bhakta-pūjābhyadhikā sarva-bhūteṣu man-matiḥ
mad-artheṣv aṅga-ceṣṭā ca vacasā mad-guṇeraṇam |
mayy arpaṇaṃ ca manasaḥ sarva-kāma-vivarjanam
mad-arthe 'rtha-parityāgo bhogasya ca sukhasya ca |
iṣṭaṃ dattaṃ hutaṃ japtaṃ mad-arthaṃ yad vrataṃ tapaḥ
api cāgre [BhP 11.29.9-12] --
kuryāt sarvāṇi karmāṇi mad-arthaṃ śanakaiḥ smaran |
mayy arpita-manaś-citto mad-dharmātma-mano-ratiḥ
deśān puṇyān āśrayeta mad-bhaktaiḥ sādhubhiḥ śritān |
devāsura-manuṣyeṣu mad-bhaktācaritāni ca
pṛthak satreṇa vā mahyaṃ parva-yātrā-mahotsavān |
kārayed gīta-nṛtyādyair mahārāja-vibhūtibhiḥ
mām eva sarva-bhūteṣu bahir antar apāvṛtam |
īkṣetātmani cātmānaṃ yathā kham amalāśayaḥ
atha śrī-bhagavad-dharma-māhātmyam
uktaṃ ca saptama-skandhe śrī-prahlādena [BhP 7.7.33] -
evaṃ nirjita-ṣaḍ-vargaiḥ kriyate bhaktir īśvare |
vāsudeve bhagavati yayā saṃlabhyate ratiḥ
ekādaśe śrī-nāradena [BhP 11.2.12] --
śruto 'nupaṭhito dhyāta ādṛto vānumoditaḥ
sadyaḥ punāti sad-dharmo deva-viśva-druho 'pi hi
tatraiva śrī-kavi-yogeśvareṇa [BhP 11.2.35] --
yān āsthāya naro rājan na pramādyeta karhicit |
dhāvan nimīlya vā netre na skhalen na pated iha
śrī-prabuddha-yogeśvareṇa [BhP 11.3.33] -
iti bhāgavatān dharmān śikṣan bhaktyā tad-utthayā |
nārāyaṇa-paro māyām añjas tarati dustarām
śrī-bhagavatā ca [BhP 11.19.24] --
evaṃ dharmair manuṣyāṇām uddhavātma-nivedinām |
mayi sañjāyate bhaktiḥ ko 'nyo 'rtho 'syāvaśiṣyate
kiṃ cāgre [BhP 11.29.20] --
na hy aṅgopakrame dhvaṃso mad-dharmasyoddhavāṇv api
mayā vyavasitaḥ samyaṅ nirguṇatvād anāśiṣaḥ
iti
alābhe sat-sabhāyās tu śuśrūṣuṃ ca nijālaye |
devālaye vā śāstrajñaḥ kīrtayed bhagavat-kathām
atha śrī-bhagaval-līlā-kathā-kīrtana-māhātmyam |
uktaṃ ca skānde śrī-bhagavatā arjunaṃ prati -
mat-kathā kurute yas tu vaiṣṇavānāṃ sadāgrataḥ |
iha bhogān avāpnoti tathā mokṣaṃ na saṃśayaḥ
prathama-skandhe [BhP 1.5.22] śrī-nāradena--
idaṃ hi puṃsas tapasaḥ śrutasya vā
sviṣṭasya sūktasya ca buddhi-dattayoḥ |
avicyuto 'rthaḥ kavibhir nirūpito
yad-uttamaśloka-guṇānuvarṇanam
kiṃ ca [BhP 1.3.35] -
etad dhy ātura-cittānāṃ mātrā-sparśecchayā muhuḥ |
bhava-sindhu-plavo dṛṣṭo hari-caryānuvarṇanam
ekādaśe śrī-śukenāpi [BhP 11.31.28] --
itthaṃ harer bhagavato rucirāvatāra-
vīryāṇi bāla-caritāni ca śantamāni |
anyatra ceha ca śrutāni gṛṇan manuṣyo
bhaktiṃ parāṃ paramahaṃsa-gatau labheta
ataeva śrī-prahlādena nṛsiṃha-stutāv uktam [BhP 7.9.18] --
so 'haṃ priyasya suhṛdaḥ para-devatāyā
līlā-kathās tava nṛsiṃha viriñca-gītāḥ |
añjas titarmy anugṛṇan guṇa-vipramukto
durgāṇi te pada-yugālaya-haṃsa-saṅgaḥ
gopikābhir api gītam [BhP 10.31.9] --
tava kathāmṛtaṃ tapta-jīvanaṃ
kavibhir īḍitaṃ kalmaṣāpaham |
śravaṇa-maṅgalaṃ śrīmad-ātataṃ
bhuvi grṇanti te bhuridā janāḥ
kirtane'py atra taj jñeyaṃ māhātmyaṃ śravaṇe'sya yat |
sidhyati śravaṇam nūnaṃ kīrtanāt svayam eva hi
śāstrābhyāsasya cābhāve pūrveṣāṃ loka-viśrutām |
satām ādhunikānāṃ ca kathāṃ bandhuṣu kīrtayet
Original text: Haribhaktivilāsa 1-11 · Edition: Haridasa Sastri · Data entry Gaudiya Grantha Mandira · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0