હરિભક્તિવિલાસ · અધ્યાય 10

ઇતિ શ્રૃ-ગોપાલ-ભટ્ટ-વિલિખિતે શ્રૃ-ભગવદ્-ભક્તિ-વિલાસે
મહા-પ્રસાદો નામ નવમો વિલાસઃ ।
10. સત્સમ્ગમ-વિલસ
દશમ-વિલાસઃ
શ્રી-કૃષ્ણ-ચરણામ્ભોજ-મધુપેભ્યો નમો નમઃ ।
કથઞ્ચિદ્ આશ્રયાદ્ યેષાં શ્વાપિ તદ્-ગન્ધ-ભાગ્ ભવેત્

અથ શ્રી-કૃષ્ણ-ભક્તાનાં સભાં સ-વિનયં શુભામ્ ।
ગચ્છેદ્ વૈષ્ણવ-ચિહ્નાઢ્યઃ પાતું કૃષ્ણ-કથા-સુધામ્

તથા ચ સ્મૃતિઃ -
ઇતિહાસ-પુરાણાભ્યાં ષષ્ઠ-સપ્તમકૌ નયેત્

અથ શ્રી-ભગવદ્-ભક્તાનાં લક્ષણાનિ -
સામાન્યતઃ લૈઙ્ગે -
વિષ્ણુર્ એવ હિ યસ્યૈષ દેવતા વૈષ્ણવઃ સ્મૃતઃ

અત્ર વિશેષઃ -
વ્રત-કર્મ-ગુણ-જ્ઞાન-ભોગ-જન્માદિમત્સ્વ્ અપિ ।
શૈવેષ્વ્ અપિ ચ કૃષ્ણસ્ય ભક્તાઃ સન્તિ તથા તથા

અત્ર વ્રતિષુ મધ્યે ભગવદ્-ભક્તિ-હેતુ-વ્રત-પરતા ભગવદ્-ભક્ત-લક્ષણમ્
તથા સ્કાન્દે શ્રી-માર્કણ્ડેય-ભગીરથ-સંવાદે -
દશમી-શેષ-સંયુક્તં દિનં વૈષ્ણવ-વલ્લભમ્ ।
નોપાસતે મહીપાલ તે વૈ ભાગવતા નરાઃ

પ્રાણાત્યયે ન ચાશ્નન્તિ દિનં પ્રાપ્ય હરેર્ નરાઃ ।
કુર્વન્તિ જાગરં રાત્રૌ સદા ભાગવતા હિ તે

ઉપોષ્ય દ્વાદશીં શુદ્ધાં રાત્રૌ જાગરણાન્વિતામ્ ।
અલ્પાં તુ સાધયેદ્ યસ્ તુ સ વૈ ભાગવતો નરઃ

ભક્તિર્ ન વિચ્યુતા યેષાં ન ચ્યુતાનિ વ્રતાનિ ચ ।
સુપ્રિયઃ શ્રીપતિર્ યેષાં તે સ્યુર્ ભાગવતા નરાઃ

કર્મિષુ ભગવદ્-અર્પણાદિના તદ્-આજ્ઞા-બુદ્ધ્યા વા ભક્તિ-હેતુઃ સદાચાર-પરતા ।
ધર્માર્થં જીવિતં યેષાં સન્તાનાર્થં ચ મૈથુનમ્ ।
પચનં વિપ્રમુખ્યાર્થં જ્ઞેયાસ્ તે વૈષ્ણવા નરાઃ

અધ્વગં તુ પથિ શ્રાન્તં કાલેઽત્ર ગૃહમ્ આગતમ્ ।
યો ઽતિથિં પૂજયેદ્ ભક્ત્યા વૈષ્ણવઃ સ ન સંશયઃ

સદાચાર-રતાઃ શિષ્ટાઃ સર્વ-ભૂતાનુકમ્પકાઃ ।
શુચયસ્ ત્યક્ત-રાગા યે સદા ભાગવતા હિ તે

પાદ્મે વૈશાખ-માહાત્મ્યે શ્રી-નારદામ્બરીષ-સંવાદે (5.94.8) -
જીવિતં યસ્ય ધર્માર્થં ધર્મો હર્ય્-અર્થમ્ એવ ચ ।
અહો-રાત્રાણિ પુણ્યાર્થં તં મન્યે વૈષ્ણવં ભુવિ

લૈઙ્ગે ચ -
વિષ્ણુ-ભક્તિ-સમાયુક્તાન્ શ્રૌત-સ્માર્ત-પ્રવર્તકાન્ ।
પ્રીતો ભવતિ યો દૃષ્ટ્વા વૈષ્ણવો ઽસૌ પ્રકીર્તિતઃ

ગુણવત્સુ ભક્તિ-હેતુઃ કૃપાલુત્વાદિ-સદ્-ગુણ-શીલતા ।
સ્કાન્દે તત્રૈવ -
પર-દુઃખેનાત્મ-દુઃખં મન્યન્તે યે નૃપોત્તમ ।
ભગવદ્-ધર્મ-નિરતાસ્ તે નરા વૈષ્ણવા નૃપ

તૃતીય-સ્કન્ધે શ્રી-કપિલ-દેવહૂતિ-સંવાદે (3.25.21) -
તિતિક્ષવઃ કારુણિકાઃ સુહૃદઃ સર્વ-દેહિનામ્ ।
અજાત-શત્રવઃ શાન્તાઃ સાધવઃ સાધુ-ભૂષણાઃ

પઞ્ચમ-સ્કન્ધે ઋષભદેવસ્ય પુત્રાનુશાસને (5.ય્5.2) --
મહત્-સેવાં દ્વારમ્ આહુર્ વિમુક્તેસ્
તમો-દ્વારં યોષિતાં સઙ્ગિ-સઙ્ગમ્ ।
મહાન્તસ્ તે સમ-ચિત્તાઃ પ્રશાન્તા
વિમન્યવઃ સુહૃદઃ સાધવો યે

એકાદશ-સ્કન્ધે ભગવત્-પ્રદત્તોદ્ધવ-પ્રશ્નોત્તરે (11.11.29-31) -
કૃપાલુર્ અકૃત-દ્રોહસ્ તિતિક્ષુઃ સર્વ-દેહિનામ્ ।
સત્ય-સારો ઽનવદ્યાત્મા સમઃ સર્વોપકારકઃ

કામૈર્ અહત-ધીર્ દાન્તો મૃદુઃ શુચિર્ અકિઞ્ચનઃ ।
અનીહો મિત-ભુક્ શાન્તઃ સ્થિરો મચ્-છરણો મુનિઃ

અપ્રમત્તો ગભીરાત્મા ધૃતિ-માઞ્ જિત-ષડ્-ગુણઃ ।
અમાની માન-દઃ કલ્યો મૈત્રઃ કારુણિકઃ કવિઃ

વિષ્ણુ-પુરાણે યમ-તદ્-ભટ-સંવાદે [વિપ્ 3.7.20] -
ન ચલતિ નિજ-વર્ણ-ધર્મતો યઃ
સમ-મતિર્ આત્મ-સુહૃદ્-વિપક્ષ-પક્ષે ।
ન હરતિ ન હન્તિ કિઞ્ચિદ્ ઉચ્ચૈઃ
સ્થિત-મનસં તમ્ અવેહિ વિષ્ણુ-ભક્તમ્

જ્ઞાનિષુ ભક્તિ-હેતુર્ જ્ઞાનવત્તા । એકાદશે હવિ-યોગેશ્વરોત્તરે [ભ્પ્ 11.2.45,52] -
સર્વ-ભૂતેષુ યઃ પશ્યેદ્ ભગવદ્-ભાવમ્ આત્મનઃ ।
ભૂતાનિ ભગવત્ય્ આત્મન્ય્ એષ ભાગવતોત્તમઃ

ન યસ્ય સ્વઃ પર ઇતિ વિત્તેષ્વ્ આત્મનિ વા ભિદા ।
સર્વ-ભૂત-સમઃ શાન્તઃ સ વૈ ભાગવતોત્તમઃ

એકાદશે શ્રી-ભગવદ્-ઉક્તૌ [ભ્પ્ 11.11.33] -
જ્ઞાત્વાજ્ઞાત્વાથ યે વૈ માં યાવાન્ યશ્ ચાસ્મિ યાદૃશઃ ।
ભજન્ત્ય્ અનન્ય-ભાવેન તે મે ભક્ત-તમા મતાઃ

તત્રૈવ હવિ-યોગેશ્વરોત્તરે [ભ્પ્ 11.2.46-47]
ઈશ્વરે તદ્-અધીનેષુ બાલિશેષુ દ્વિષત્સુ ચ ।
પ્રેમ-મૈત્રી-કૃપોપેક્ષા યઃ કરોતિ સ મધ્યમઃ

અર્ચાયામ્ એવ હરયે પૂજાં યઃ શ્રદ્ધયેહતે ।
ન તદ્-ભક્તેષુ ચાન્યેષુ સ ભક્તઃ પ્રાકૃતઃ સ્મૃતઃ

ભોગવત્સુ ભક્તિ-હેતુર્ ભોગાનાસક્તતા । હવિ-યોગેશ્વરોત્તરે [ભ્પ્ 11.2.48]
ગૃહીત્વાપીન્દ્રિયૈર્ અર્થાન્ યો ન દ્વેષ્ટિ ન હૃષ્યતિ ।
વિષ્ણોર્ માયામ્ ઇદં પશ્યન્ સ વૈ ભાગવતોત્તમઃ

સજ્જન્મ-વિદ્યાદિમત્સુ ભક્તિ-હેતુર્ નિરભિમાનિતા । તત્રૈવ [ભ્પ્ 11.2.51] --
ન યસ્ય જન્મ-કર્મભ્યાં ન વર્ણાશ્રમ-જાતિભિઃ ।
સજ્જતે ઽસ્મિન્ન્ અહમ્-ભાવો દેહે વૈ સ હરેઃ પ્રિયઃ

ભાવાઃ કથઞ્ચિદ્ ભક્તૈવ જ્ઞાનાનાસક્ત્ય્-અમાનિતા ।
ભક્તિ-નિષ્ઠાપકા જાતાસ્ તતો હ્ય્ ઉત્તમતોદિતા

શૈવેષુ શ્રીશિવ-કૃષ્ણ-ભેદકાઃ । બૃહન્-નારદીયે [નાર્પ્ 1.5.72] -
શિવે ચ પરમેશાને વિષ્ણૌ ચ પરમાત્મનિ ।
સમબુદ્ધ્યા પ્રવર્ત્તન્તે તે વૈ ભાગવતોત્તમાઃ

અન્યચ્ ચ તેષાં ભગવચ્-છાસ્ત્રાર્થ-પરતાદિકમ્ ।
સાક્ષાદ્-ભક્ત્ય્-આત્મકં મુખ્યં લક્ષણં લિખ્યતેઽધુના

સ્કાન્દે -
યેષાં ભાગવતં શાસ્ત્રં સદા તિષ્ઠતિ સન્નિધૌ ।
પૂજયન્તિ ચ યે નિત્યં તે સ્યુર્ ભાગવતા નરાઃ

યેષાં ભાગવતં શાસ્ત્રં જીવિતાદ્ અધિકં ભવેત્ ।
મહા-ભાગવતાઃ શ્રેષ્ઠા વિષ્ણુના કથિતા નરાઃ

વૈષ્ણવ-સમ્માન-નિષ્ઠા । લૈઙ્ગે -
વિષ્ણુ-ભક્તમ્ અથાયાતં યો દૃષ્ટ્વા સુમુખઃ પ્રિયઃ ।
પ્રણામાદિ કરોત્ય્ એવ વાસુદેવે યથા તથા ।
સ વૈ ભક્ત ઇતિ જ્ઞેયઃ સ પુનાતિ જગત્ ત્રયમ્

રુક્ષાક્ષરા ગિરઃ શૃણ્વન્ તથા ભાગવતેરિતાઃ ।
પ્રણામ-પૂર્વકં ક્ષાન્ત્વા યો વદેદ્ વૈષ્ણવો હિ સઃ

ભોજનાચ્છાદનં સર્વં યથા-શક્ત્યા કરોતિ યઃ ।
વિષ્ણુ-ભક્તસ્ય સતતં સ વૈ ભાગવતઃ સ્મૃતઃ

ગારુડે -
યેન સર્વાત્મના વિષ્ણુ-ભક્ત્યા ભાવો નિવેશિતઃ ।
વૈષ્ણવેષુ કૃતાત્મત્વાન્ મહા-ભાગવતો હિ સઃ

શ્રી-તુલસી-સેવા-નિષ્ઠા [નાર્પ્ 1.5.65-66] -
તુલસી-કાનનં દૃષ્ટ્વા યે નમસ્કુર્વતે નરાઃ ।
તત્-કાષ્ઠાઙ્કિત-કર્ણા યે તે વૈ ભાગવતોત્તમાઃ

તુલસી-ગન્ધમ્ આઘ્રાય સન્તોષં કુર્વતે તુ યે ।
તન્-મૂલમ્ ઋદ્ધૂતા યૈશ્ ચ તે વૈ ભાગવતોત્તમાઃ

શ્રી-ભગવતઃ કથા-પરતા
બૃહન્-નારદીયે [1.5.52] શ્રી-ભગવન્-માર્કણ્ડેય-સંવાદે -
મત્-કથા-શ્રવણે યેષાં વર્તતે સાત્ત્વિકી મતિઃ ।
તદ્-ભક્ત-વિષ્ણુ-ભક્તાશ્ ચ તે વૈ ભાગવતોત્તમાઃ

સ્કાન્દે શ્રી-ભગવદ્-અર્જુન-સંવાદે -
મત્-કથાં કુરુતે યસ્ તુ મત્-કથાં ચ શૃણોતિ યઃ ।
હૃષ્યતે મત્-કથાયાં ચ સ વૈ ભાગવતોત્તમઃ

તૃતીય-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 3.25.23] તત્રૈવ -
મદ્-આશ્રયાઃ કથા મૃષ્ટાઃ શૃણ્વન્તિ કથયન્તિ ચ ।
તપન્તિ વિવિધાસ્ તાપા નૈતાન્ મદ્-ગત-ચેતસઃ

બૃહન્-નારદીયે [1.5.64] તત્રૈવ -
મન્-માનસાશ્ ચ મદ્-ભક્તા મદ્-ભક્ત-જન-લોલુપાઃ ।
મન્-નામ-શ્રવણાસક્તાસ્ તે વૈ ભાગવતોત્તમાઃ

યેઽભિનન્દન્તિ નામાનિ હરેઃ શ્રુત્વાઽતિહર્ષિતાઃ ।
રોમાઞ્ચિતશરીરાશ્ચ તે વૈ ભાગવતોત્તમાઃ

તત્રૈવાન્યત્ર [1.5.61] -
અન્યેષામ્ ઉદયં દૃષ્ટ્વા યેઽભિનન્દન્તિ માનવાઃ ।
હરિ-નામ-પરા યે ચ તે વૈ ભાગવતોત્તમાઃ

સ્મરણ-પરતા તત્ર સ્વ-ધર્મ-નિષ્ઠયા રાગ-દ્વેષ-નિવૃત્ત્યા સ્મરણમ્
શ્રી-વિષ્ણુ-પુરાણે યમ-તદ્-ભટ-સંવાદે [વિપ્ 3.7.20-26] -
ન ચલતિ ય ઉચ્ચૈઃ શ્રી-ભગવત્-પદારવિન્દે ।
સિતમનાસ્ તમ્ અવેહિ વિષ્ણુ-ભક્તમ્

કલિ-કલુષ-મલેન યસ્ય નાત્મા
વિમલ-મતેર્ મલિનીકૃતસ્ તમ્ એનમ્ ।
મનસિ કૃત-જનાર્દનં મનુષ્યં
સતતમ્ અવેહિ હરેર્ અતીવ-ભક્તમ્

કનકમ્ અપિ રહસ્ય્ અવેક્ષ્ય બુદ્ધ્યા
તૃણમ્ ઇવ યઃ સમવૈતિ પર-સ્વમ્ ।
ભવતિ ચ ભગવત્ય્ અનન્ય-ચેતાઃ
પુરુષ-વરં તમ્ અવેહિ વિષ્ણુ-ભક્તમ્

સ્ફટિક-ગિરિ-શિલામલઃ ક્વ વિષ્ણુર્
મનસિ નૄણાં ક્વ ચ મત્સરાદિ-દોષઃ ।
ન હિ તુહિન-મયૂખ-રશ્મિ-પુઞ્જે
ભવતિ હુતાશન-દીપ્તિજઃ પ્રતાપઃ

વિમલ-મતિર્ અમત્સરઃ પ્રશાન્તઃ
શુચિ-ચરિતો ઽખિલ-સત્ત્વ-મિત્ર-ભૂતઃ ।
પ્રિય-હિત-વચનો ઽસ્તુમાનમાયો
વસતિ સદા હૃદિ તસ્ય વાસુદેવઃ

વસતિ હૃદિ સનાતને ચ તસ્મિન્
ભવતિ પુમાન્ જગતો ઽસ્ય સૌખ્ય-રૂપઃ ।
ક્ષિતિ-રસમ્ અતિરમ્યમ્ આત્મનો ઽન્તઃ
કથયતિ ચારુતયૈવ શાલપોતઃ

અન્ય-વિજયે વૈરાગ્યાદિના ચ સ્મરણમ્
એકાદશ-સ્કન્ધે હવિ-યોગેશ્વરોત્તરે [ભ્પ્ 11.2.49, 53-54]
દેહેન્દ્રિય-પ્રાણ-મનો-ધિયાં યો
જન્માપ્યય-ક્ષુદ્-ભય-તર્ષ-કૃચ્છ્રૈઃ ।
સંસાર-ધર્મૈર્ અવિમુહ્યમાનઃ
સ્મૃત્યા હરેર્ ભાગવત-પ્રધાનઃ

ત્રિ-ભુવન-વિભવ-હેતવે ઽપ્ય્ અકુણ્ઠ-
સ્મૃતિર્ અજિતાત્મ-સુરાદિભિર્ વિમૃગ્યાત્ ।
ન ચલતિ ભગવત્-પદારવિન્દાલ્
લવ-નિમિષાર્ધમ્ અપિ યઃ સ વૈષ્ણવાગ્ર્યઃ

ભગવત ઉરુ-વિક્રમાઙ્ઘ્રિ-શાખા-
નખ-મણિ-ચન્દ્રિકયા નિરસ્ત-તાપે ।
હૃદિ કથમ્ ઉપસીદતાં પુનઃ સ
પ્રભવતિ ચન્દ્ર ઇવોદિતે ઽર્ક-તાપઃ

સ્કાન્દે તત્રૈવ -
યેઽર્ચયન્તિ સદા વિષ્ણું યજ્ઞેશં વરદં હરિમ્ ।
દેહિનઃ પુણ્ય-કર્માણઃ સદા ભાગવતા હિ તે

લૈઙ્ગે -
વિષ્ણુ-ક્ષેત્રે શુભાન્ય્ એવ કરોતિ સ્નેહ-સંયુતઃ ।
પ્રતિમાં ચ હરેર્ નિત્યં પૂજયેત્ પ્રતયામવાન્

વિષ્ણુ-ભક્તઃ સ વિજ્ઞેયઃ કર્મણા મનસા ગિરા ।
નારાયણ-પરો નિત્યં ભૂપ ભાગવતો હિ સઃ

અથ વૈષ્ણવ-ધર્મ-નિષ્ઠાદિ
પાદ્મોત્તર-ખણ્ડે (6.253.27)-
તાપાદિ-પઞ્ચ-સંસ્કારી નવેજ્યાકર્મ-કારકઃ ।
અર્થ-પઞ્ચક-વિદ્ વિપ્રો મહા-ભાગવતઃ સ્મૃતઃ

એકાન્તિકતા
ગારુડે -
એકાન્તેન સદા વિષ્ણૌ યસ્માદ્ દેવે પરાયણાઃ ।
તસ્માદ્ એકાન્તિનઃ પ્રોક્તાસ્ તદ્-ભાગવત-ચેતસઃ

તદ્-વિજ્ઞાનેનાનન્ય-પરતા
એકાદશે [ભ્પ્ 11.11.33] ઉદ્ધવ-પ્રશ્નોત્તરે -
જ્ઞાત્વાજ્ઞાત્વાથ યે વૈ મામ્ યાવાન્ યશ્ ચાસ્મિ યાદૃશઃ ।
ભજન્ત્ય્ અનન્ય-ભાવેન તે વૈ ભાગવતા મતાઃ

એકાદશ-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 11.2.50] -
ન કામ-કર્મ-બીજાનાં યસ્ય ચેતસિ સમ્ભવઃ ।
વાસુદેવૈક-નિલયઃ સ વૈ ભાગવતોત્તમઃ

સા ચ એકાન્તિતા ચતુર્ધા
તત્ર ધર્માનાદરેણ શ્રીમદ્-ઉદ્ધવ-પ્રશ્નોત્તર એવ [ભ્પ્ 11.11.32] -
આજ્ઞાયૈવં ગુણાન્ દોષાન્ મયાદિષ્ટાન્ અપિ સ્વકાન્ ।
ધર્માન્ સન્ત્યજ્ય યઃ સર્વાન્ માં ભજેત સ તુ સત્તમઃ

શ્રી-ભગવદ્-ગીતાયામ્ [ગીતા 18.66] --
સર્વ-ધર્માન્ પરિત્યજ્ય મામ્ એકં શરણં વ્રજ ।
અહં ત્વા સર્વપાપેભ્યો મોક્ષયિષ્યામિ મા શુચઃ

ચતુર્થ-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 4.29.47] -
યદા યસ્યાનુગૃહ્ણાતિ ભગવાન્ અત્મ-ભાવિતઃ ।
ન જહાતિ મતિં લોકે વેદે ચ પરિનિષ્ઠિતામ્

અન્ય-સર્વ-નિરપેક્ષતા
શ્રી-ભગવદ્-ઉદ્ધવ-સંવાદે [ભ્પ્ 11.26.27] ઐલોપાખ્યાને -
સન્તો ઽનપેક્ષા મચ્-ચિત્તાઃ પ્રશાન્તાઃ સમ-દર્શિનઃ ।
નિર્મમા નિરહઙ્કારા નિર્દ્વન્દ્વા નિષ્પરિગ્રહાઃ

અતએવ શ્રી-કપિલ-દેવહૂતિ-સંવાદે (3.25.24) -
ત એતે સાધવઃ સાધ્વિ સર્વ-સઙ્ગ-વિવર્જિતાઃ ।
સઙ્ગસ્ તેષ્વ્ અથ તે પ્રાર્થ્યઃ સઙ્ગ-દોષ-હરા હિ તે

વિઘ્નાકુલત્વેઽપિ મનો-રતિ-પરતા ।
સ્કાન્દે તત્રૈવ --
યસ્ય કૃચ્છ્ર-ગતસ્યાપિ કેશવે રમતે મનઃ ।
ન વિચ્યુતા ચ ભક્તિર્ વૈ સ વૈ ભાગવતો નરઃ

આપદ્-ગતસ્ય યસ્યેહ ભકિર્ અવ્યભિચારિણી ।
નાન્યત્ર રમતે ચિત્તં સ વૈ ભાગવતો નરઃ

પ્રેમૈક-રસતા ।
શ્રી-ઋષભદેવસ્ય પુત્રાનુશાસને [ભ્પ્ 5.5.3] --
યે વા મયીશે કૃત-સૌહૃદાર્થા; જનેષુ દેહમ્ભર-વાર્તિકેષુ ।
ગૃહેષુ જાયાત્મજ-રાતિમત્સુ; ન પ્રીતિ-યુક્તા યાવદ્-અર્થાશ્ ચ લોકે

ત્રિધા પ્રેમૈક-પરતા પ્રેમ્ણઃ સ્યાત્ તારતમ્યતઃ ।
ઉત્તમા મધ્યમા ચાસૌ કનિષ્ઠા ચેતિ ભેદતઃ

તત્રોત્તમા ।
યથા એકાદશે હવિ-યોગેશ્વરોત્તરે [ભ્પ્ 11.2.45-46] --
સર્વ-ભૂતેષુ યઃ પશ્યેદ્ ભગવદ્-ભાવમ્ આત્મનઃ ।
ભૂતાનિ ભગવત્ય્ આત્મન્ય્ એષ ભાગવતોત્તમઃ

સ્વેષ્ટ-દેવસ્ય ભાવં યઃ સર્વ-ભૂતેષુ પશ્યતિ ।
ભાવયન્તિ ચ તાન્ય્ અસ્મિન્ન્ ઇત્ય્ અર્થઃ સમ્મતઃ સતામ્

શ્રી-કપિલ-દેવહૂતિ-સંવાદે (3.25.22) -
મય્ય્ અનન્યેન ભાવેન ભક્તિં કુર્વન્તિ યે દૃઢામ્ ।
મત્-કૃતે ત્યક્ત-કર્માણસ્ ત્યક્ત-સ્વજન-બાન્ધવાઃ

શ્રી-હવિ-યોગેશ્વરોત્તરે [ભ્પ્ 11.2.55] --
વિસૃજતિ હૃદયં ન યસ્ય સાક્ષાદ્
ધરિર્ અવશાભિહિતો ઽપ્ય્ અઘૌઘ-નાશઃ ।
પ્રણય-રસનયા ધૃતાઙ્ઘ્રિ-પદ્મઃ
સ ભવતિ ભાગવત-પ્રધાન ઉક્તઃ

તત્ર મધ્યમા ।
શ્રી-હવિ-યોગેશ્વરોત્તરે [ભ્પ્ 11.2.46] --
ઈશ્વરે તદ્-અધીનેષુ બાલિશેષુ દ્વિષત્સુ ચ ।
પ્રેમ-મૈત્રી-કૃપોપેક્ષા યઃ કરોતિ સ મધ્યમઃ

તત્ર કનિષ્ઠા ।
તત્રૈવ [ભ્પ્ 11.2.47] --
અર્ચાયામ્ એવ હરયે પૂજાં યઃ શ્રદ્ધયેહતે ।
ન તદ્-ભક્તેષુ ચાન્યેષુ સ ભક્તઃ પ્રાકૃતઃ સ્મૃતઃ

શ્રદ્ધયા પૂજનં પ્રેમ-બોધકં ભક્ત ઇત્ય્ અપિ ।
લક્ષણાનિ ચ યાન્ય્ અગ્રે ભક્તેર્ લેખ્યાનિ તાન્ય્ અપિ

વન્દનાદીનિ વિદ્યન્તે યેષુ ભાગવતા હિ તે ।
એતાનિ લક્ષણાનીત્થં ગૌણ-મુખ્યાદિ-ભેદતઃ

ઊહ્યાનિ લક્ષણાન્ય્ એવં વિવેચ્યાનિ પરાણ્ય્ અપિ

ઈદૃગ્-લક્ષણવન્તઃ સ્યુર્ દુર્લભા બહવો જનાઃ ।
દિવ્યા હિ મણયો વ્યક્તં ન વર્તેરન્ન્ ઇતસ્ તતઃ

અતએવોક્તં મોક્ષ-ધર્મે નારાયણીયે [મ્ભ્ 12.336.68] -
જાયમાનં હિ પુરુષં યં પશ્યેન્ મધુસૂદનઃ ।
સાત્ત્વિકસ્ તુ સ વિજ્ઞેયો ભવેન્ મોક્ષે ચ નિશ્ચિતઃ

એવં સઙ્ક્ષિપ્ય લિખિતાદ્ વૈષ્ણવાનાં તુ લક્ષણાત્ ।
માહાત્મ્યમ્ અપિ વિજ્ઞેયં લિખ્યતેઽન્યચ્ ચ તત્ કિયત્

અથ ભગવદ્-ભક્તાનાં માહાત્મ્યમ્ ।
સૌપર્ણે શ્રી-શક્રોક્તૌ -
કલૌ ભાગવતં નામ યસ્ય પુંસઃ પ્રજાયતે ।
જનની પુત્રિણી તેન પિતૄણાં તુ ધુરન્ધરઃ

કલૌ ભાગવતં નામ દુર્લભં નૈવ લભ્યતે ।
બ્રહ્મ-રુદ્ર-પદોત્કૃષ્ટં ગુરુણા કથિતં મમ

યસ્ય ભાગવતં ચિહ્નં દૃશ્યતે તુ હરિર્ મુને ।
ગીયતે ચ કલૌ દેવા જ્ઞેયાસ્ તે નાસ્તિ સંશયઃ

શ્રી-માર્કણ્ડેયોક્તૌ -
સમીપે તિષ્ઠતે યસ્ય હ અન્ત-કાલેઽપિ વૈષ્ણવઃ ।
ગચ્છતે પરમં સ્થાનં યદ્યપિ બ્રહ્મહા ભવેત્

નારદીયે શ્રી-વામદેવ-રુક્માઙ્ગદ-સંવાદે [નાર્પ્ 2.10.37] -
શ્વપચો ઽપિ મહી-પાલ વિષ્ણુ-ભક્તો દ્વિજાધિકઃ ।
વિષ્ણુ-ભક્તિ-વિહીનસ્ તુ દ્વિજો ઽપિ શ્વપચાધિકઃ

સ્કાન્દે રેવા-ખણ્ડે શ્રી-બ્રહ્મોક્તૌ -
ઇન્દ્રો મહેશ્વરો બ્રહ્મા પરં બ્રહ્મ તદૈવ હિ ।
શ્વપચો ઽપિ ભવત્ય્ એવ યદા તુષ્ટાઽસિ કેશવ

શ્વપચાદ્ અપિ કષ્ટત્વં બ્રહ્મેશાનાદયઃ સુરાઃ ।
તદૈવાચ્યુત યાન્ત્ય્ એતે યદૈવ ત્વં પરાઙ્મુખઃ

સ કર્તા સર્વ-ધર્માણાં ભક્તો યસ્ તવ કેશવ ।
સ કર્તા સર્વ-પાપાનાં યો ન ભક્તસ્ તવાચ્યુત

ધર્મો ભવત્ય્ અધર્મો ઽપિ કૃતો ભક્તૈસ્ તવાચ્યુત ।
પાપં ભવતિ ધર્મો ઽપિ તવાભક્તૈઃ કૃતો હરેઃ

નિઃશેષ-ધર્મ-કર્તા વાપ્ય્ અભક્તો નરકે હરે ।
સદા તિષ્ઠતિ ભક્તસ્ તે બ્રહ્મહાપિ વિશુધ્યતિ

નિશ્ચલા ત્વયિ ભક્તિર્ યા સૈવ મુક્તિર્ જનાર્દન ।
મુક્તા એવ હિ ભક્તાસ્ તે તવ વિષ્ણો યતો હરે

તત્રૈવ દુર્વાસો-નારદ-સંવાદે -
નૂનં ભાગવતા લોકે લોક-રક્ષા-વિશારદાઃ ।
વ્રજન્તિ વિષ્ણુનાદિષ્ટા હૃદિસ્થેન મહામુને

ભગવાન્ એવ સર્વત્ર ભૂતાનાં કૃપયા હરિઃ ।
રક્ષણાય ચરન્ લોકાન્ ભક્ત-રૂપેણ નારદ

તત્રૈવ શ્રી-બ્રહ્મ-નારદ-સંવાદે -
યસ્ તુ વિષ્ણુ-પરો નિત્યં દૃઢ-ભક્તિર્ જિતેન્દ્રિયઃ ।
સ્વ-ગૃહેઽપિ વસન્ યાતિ તદ્ વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્

અશ્વમેધ-સહસ્રાણાં સહસ્રં યઃ કરોતિ વૈ ।
નાસૌ તત્-ફલમ્ આપ્નોતિ તદ્-ભક્તૈર્ યદ્ અવાપ્યતે

તત્રૈવામૃત-સારોદ્ધારે શ્રી-યમ-તદ્-ભટ-સંવાદે -
સર્વત્ર વૈષ્ણવાઃ પૂજ્યાઃ સ્વર્ગે મર્ત્યે રસાતલે ।
દેવતાનાં મનુષ્યાણાં તથૈવોરગ-રક્ષસામ્

યેષાં સ્મરણ-માત્રેણ પાપ-લક્ષ-શતાનિ ચ ।
દહ્યન્તે નાત્ર સન્દેહો વૈષ્ણવાનાં મહાત્મનામ્

યેષાં પાદ-રજેનૈવ પ્રાપ્યતે જાહ્નવી-જલમ્ ।
નાર્મદં યામુનં ચૈવ કિં પુનઃ પાદયોર્ જલમ્

યેષાં વાક્ય-જલૌઘેન વિના ગઙ્ગા-જલૈર્ અપિ ।
વિના તીર્થ-સહસ્રેણ સ્નાતો ભવતિ માનવઃ

તત્રૈવ ચાતુર્માસ્ય-માહાત્મ્યે -
તાવદ્ ભ્રમન્તિ સંસારે પિતરઃ પિણ્ડ-તત્-પરઃ ।
યાવત્ કુલે ભક્તિ-યુક્તઃ સુતો નૈવ પ્રજાયતે

સ એવ જ્ઞાનવાન્ લોકે યોગિનાં પ્રથમો હિ સઃ ।
મહા-ક્રતૂનામ્ આહર્તા હરિ-ભક્તિ-યુતો હિ યઃ

કાશી-ખણ્ડે ધ્રુવ-ચરિતે -
ન ચ્યવન્તે હિ યદ્-ભક્ત્યા મહત્યાં પ્રલયાપદિ ।
અતો ઽચ્યુતો ઽખિલે લોકે સ એકઃ સર્વગો ઽવ્યયઃ

ન તસ્માદ્ ભગવદ્-ભક્તાદ્ ભેતવ્યં કેનચિત્ ક્વચિત્ ।
નિયતં વિષ્ણુ-ભક્તા યેન તે સ્યુઃ પર-તાપિનઃ

તત્રૈવાગ્રે --
બ્રાહ્મણઃ ક્ષત્રિયઃ વૈશ્યઃ શૂદ્રો વા યદિ વેતરઃ ।
વિષ્ણુ-ભક્તિ-સમાયુક્તો જ્ઞેયઃ સર્વોત્તમોત્તમઃ

શઙ્ખ-ચક્રાઙ્કિત-તનુઃ શિરસા મઞ્જરી-ધરઃ ।
ગોપી-ચન્દન-લિપ્તાઙ્ગો દૃષ્ટશ્ ચેદ્ તદ્-અઘં કુતઃ

મહાભારતે રાજ-ધર્મે-
ઈશ્વરં સર્વ-ભૂતાનાં જગતઃ પ્રભવાપ્યયમ્ ।
ભક્તા નારાયણં દેવં દુર્ગાણ્ય્ અતિતરન્તિ તે

વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે-
શયનાદ્ ઉત્થિતો યસ્ તુ કીર્તયેન્ મધુસૂદનમ્ ।
કીર્તનાત્ તસ્ય પાપાનિ નાશમ્ આયાન્ત્ય્ અશેષતઃ

તત્રૈવ-
યસ્યાપ્ય્ અનન્તે જગતામ્ અધીશે
ભક્તિઃ પરા યાદવ-દેવ-દેવે ।
તસ્માત્ પરં નાપરમ્ અસ્તિ કિઞ્ચિત્
પાત્રં ત્રિલોકે પુરુષ-પ્રવીર

દ્વારકા-માહાત્મ્યે શ્રી-પ્રહ્લાદ-બલિ-સંવાદે-
નિત્યં યે પ્રાતર્ ઉત્થાય વૈષ્ણવાનાં તુ કીર્તનમ્ ।
કુર્વન્તિ તે ભાગવતાઃ કૃષ્ણ-તુલ્યાઃ કલૌ બલે

હરિ-ભક્તિ-સુધોદયે-
સ્વ-દર્શન-સ્પર્શન-પૂજનૈઃ કૃતી
તમાંસિ વિષ્ણુ-પ્રતિમેવ વૈષ્ણવઃ ।
ધુન્વન્ વસત્ય્ અત્ર જનસ્ય યન્ ન તત્
સ્વાર્થં પરં લોક-હિતાય દીપવત્

ઇતિહાસ-સમુચ્ચયે શ્રી-લોમશ-વાક્યે-
યે ભજન્તિ જગદ્-યોનિં વાસુદેવં સનાતનમ્ ।
ન તેભ્યો વિદ્યતે તીર્થમ્ અધિકં રાજ-સત્તમ

યત્ર ભાગવતાઃ સ્નાનં કુર્વન્તિ વિમલાશ્રયાઃ ।
તત્-તીર્થમ્ અધિકં વિદ્ધિ સર્વ-પાપ-વિશોધનમ્

યત્ર રાગાદિ-રહિતા વાસુદેવ-પરાયણાઃ ।
તત્ર સન્નિહિતો વિષ્ણુર્ નૃપતે નાત્ર સંશયઃ

ન ગન્ધૈર્ ન તથા તોયૈર્ ન પુષ્પૈશ્ ચ મનોહરૈઃ ।
સાન્નિધ્યં કુરુતે દેવો યત્ર સન્તિ ન વૈષ્ણવાઃ

બલિભિશ્ ચોપવાસૈશ્ ચ નૃત્ય-ગીતાદિભિસ્ તથા ।
નિત્યમ્ આરાધ્યમાનો ઽપિ તત્ર વિષ્ણુર્ ન તૃપ્યતિ

તસ્માદ્ એતે મહાભાગા વૈષ્ણવા વીત-કલ્મષાઃ ।
પુનન્તિ સકલાન્ લોકાંસ્ તત્ તીર્થમ્ અધિકં તતઃ

શૂદ્રં વા ભગવદ્-ભક્તં નિષાદં શ્વપચં તથા ।
વીક્ષતં જાતિ-સામાન્યાત્ સ યાતિ નરકં ધ્રુવમ્

તસ્માદ્ વિષ્ણુ-પ્રસાદાય વૈષ્ણવાન્ પરિતોષયેત્ ।
પ્રસાદ-સુમુખો વિષ્ણુસ્ તેનૈવ સ્યાન્ ન સંશયઃ

તત્રૈવ શ્રી-નારદ-પુણ્ડરીક-સંવાદે -
યે નૃશંસા દુરાત્માનઃ પાપાચાર-રતાઃ સદા ।
તેઽપિ યાન્તિ પરં ધામ નારાયણ-પરાશ્રયાઃ

લિપ્યન્તે ન ચ પાપેન વૈષ્ણવા વિષ્ણુ-તત્-પરાઃ ।
પુનન્તિ સકલાન્ લોકાન્ સહસ્રાંશુર્ ઇવોદિતઃ

જન્માન્તર-સહસ્રેષુ યસ્ય સ્યાદ્ બુદ્ધિર્ ઈદૃશી ।
દાસો ઽહં વાસુદેવસ્ય સર્વાન્ લોકાન્ સમુદ્ધરેત્

સ યાતિ વિષ્ણુ-સાલોક્યં પુરુષો નાત્ર સંશયઃ ।
કિં પુનસ્ તદ્-ગત-પ્રાણાઃ પુરુષાઃ સંયતેન્દ્રિયાઃ

સ્મૃતઃ સમ્ભાષિતો વાપિ પૂજિતો વા દ્વિજોત્તમાઃ ।
પુનાતિ ભગવદ્-ભક્તશ્ ચાણ્ડાલો ઽપિ યદૃચ્છયા

શ્રી-વ્યાસ-વાક્યે -
જન્માન્તર-સહસ્રેષુ વિષ્ણુ-ભક્તો ન લિપ્યતે ।
યસ્ય સન્દર્શનાદ્ એવ ભસ્મીભવતિ પાતકમ્

ઇતિહાસ-સમુચ્ચયે શ્રી-ભગવદ્-વાક્યે -
ન મે પ્રિયશ્ ચતુર્વેદી મદ્-ભક્તઃ શ્વપચઃ પ્રિયઃ ।
તસ્મૈ દેયં તતો ગ્રાહ્યં સ ચ પૂજ્યો યથા હ્ય્ અહમ્

તત્રૈવ બ્રહ્મ-વાક્યે -
સભર્તૃકા વા વિધવા વિષ્ણુ-ભક્તિં કરોતિ યા ।
સમુદ્ધરતિ ચાત્માનં કુલમ્ એકોત્તરં શતમ્

દ્વારકા-માહાત્મ્યે પ્રહ્લાદ-બલિ-સંવાદે -
સઙ્કીર્ણ-યોનયઃ પૂતા યે ભક્તા મધુસૂદને ।
મ્લેચ્છ-તુલ્યાઃ કુલીનાસ્ તે યે ન ભક્તા જનાર્દને

આદિ-પુરાણે શ્રી-કૃષ્ણાર્જુન-સંવાદે -
વૈષ્ણવાન્ ભજ કૌન્તેય મા ભજસ્વાન્ય-દેવતાઃ ।
પુનન્તિ વૈષ્ણવાઃ સર્વે સર્વ-દેવમ્ ઇદં જગત્ ।
મદ્-ભક્તો દુર્લભો યસ્ય સ એવ મમ દુર્લભઃ

તત્-પરો દુર્લભો નાસ્તિ સત્યં સત્યં ધનઞ્જય ।
જગતાં ગુરવો ભક્તા ભક્તાનાં ગુરવો વયમ્ ।
સર્વત્ર ગુરવો ભક્તા વયં ચ ગુરવો યથા ।
અસ્માકં બાન્ધવા ભક્તા ભક્તાનાં બાન્ધવા વયમ્

અસ્માકં ગુરવો ભક્તા ભક્તાનાં ગુરવો વયમ્ ।
મદ્-ભક્તા યત્ર ગચ્છન્તિ તત્ર ગચ્છામિ પાર્થિવ ।
ભક્તાનામ્ અનુગચ્છન્તિ મુક્તયઃ શ્રુતિભિઃ સહ

યે મે ભક્ત-જનાઃ પાર્થ ન મે ભક્તાશ્ ચ તે જનાઃ ।
મદ્-ભક્તાનાં ચ યે ભક્તાસ્ તે મે ભક્તતમા મતાઃ

યે કેચિત્ પ્રાણિનો ભક્તા મદ્-અર્થે ત્યક્ત-બાન્ધવાઃ ।
તેષામ્ અહં પરિક્રીતો નાન્ય-ક્રીતો ધનઞ્જય

એષાં ભક્ષ્યં સુનિર્ણીતં શ્રૂયતાં નિશ્ચિતં મમ ।
ઉચ્છિષ્ટમ્ અવશિષ્ટં ચ ભક્તાનાં ભોજન-દ્વયમ્

નામ-યુક્ત-જનાઃ કેચિજ્ જાત્ય્-અન્તર-સમન્વિતાઃ ।
કુર્વન્તિ મે યથા પ્રીતિં ન તથા વેદ-પારગાઃ

બૃહન્-નારદીયે માર્કણ્ડેયં પ્રતિ શ્રી-ભગવદ્-ઉક્તૌ [1.4.96,98] -
વિષ્ણુર્ ભક્ત-કુટુમ્બીતિ વદન્તિ વિબુધાઃ સદા ।
તદ્ એવ પાલયિષ્યામિ મજ્જનો નાનૃતં વદેત્

મમ જન્મ કુલે યસ્ય તત્ કુલં મોક્ષગામિ વૈ ।
મયિ તુષ્ટે મુનિ-શ્રેષ્ઠ કિમ્ અસાધ્યં જગત્-ત્રયે

મયિ ભક્તિ-પરો યસ્ તુ મદ્-યાજી મત્-કથા-પરઃ ।
મદ્-ધ્યાની સ્વ-કુલં સર્વં નયત્ય્ અચ્યુત-રૂપતામ્

મદ્-અર્થં કર્મ કુર્વાણો મત્-પ્રણામ-પરો નરઃ ।
મન્-મનાઃ સ્વ-કુલં સર્વં નયત્ય્ અચ્યુત-રૂપતામ્

અહમ્ એવ દ્વિજ-શ્રેષ્ઠ નિત્યં પ્રચ્છન્ન-વિગ્રહઃ ।
ભગવદ્-ભક્ત-રૂપેણ લોકાન્ રક્ષામિ સર્વદા

તત્રૈવાદિતિ-માહાત્મ્યે શ્રી-સૂતોક્તૌ -
વિપ્રાઃ શૃણુધ્વં માહાત્મ્યં હરિ-ભક્તિ-રતાત્મનામ્ ।
હરિ-ધ્યાન-પરાણાં તુ કઃ સમર્થઃ પ્રબાધિતુમ્

હરિ-ભક્તિ-પરો યત્ર તત્ર બ્રહ્મા હરિઃ શિવઃ ।
તત્ર દેવાશ્ ચ સિદ્ધાદ્યા નિત્યં તિષ્ઠન્તિ સત્તમાઃ

નિમિષં નિમ્ષાર્ધં વા યત્ર તિષ્ઠન્તિ સત્તમાઃ ।
તત્રૈવ સર્વ-શ્રેયાંસિ તત્ તીર્થં તત્ તપો-વનમ્

તત્રૈવાદિતિં પ્રતિ શ્રી-ભગવદ્-ઉત્તરે [નાર્પ્ 1.11.57-58]-
રાગ-દ્વેષ-વિહીના યે મદ્-ભક્તા મત્-પરાયણાઃ ।
વદન્તિ સતતં તે માં ગતાસૂયા અદામ્ભિકાઃ

પરોપતાપ-વિમુખાઃ શિવ-ભક્તિ-પરાયણાઃ ।
મત્-કથા-શ્રવણાસક્તા વહન્તિ સતતં હિ મામ્

તત્રૈવ ધ્વજારોપણ-માહાત્મ્યે શ્રી-વિષ્ણુ-દૂતોક્તૌ [નાર્પ્ 1.20.73] -
યતીનાં વિષ્ણુ-ભક્તાનાં પરિચર્યા-પરાયણાઃ ।
ઈક્ષિતા અપિ ગચ્છન્તિ પાપિનો ઽપિ પરાં ગતિમ્

તત્રૈવ શ્રી-ભગવત્-તોષ-પ્રકાર-પ્રશ્નોત્તરે [નાર્પ્ 1.34.5-6] -
રિપવસ્ તં ન હિંસન્તિ ન બાધન્તે ગ્રહાશ્ ચ તમ્ ।
રાક્ષસાશ્ ચ ન ચેક્ષન્તે નરં વિષ્ણુ-પરાયણમ્

ભક્તિર્ દૃઢા ભવેદ્ યસ્ય દેવ-દેવે જનાર્દને ।
શ્રેયાંસિ તસ્ય સિધ્યન્તિ ભક્તિમન્તો ઽધિકાસ્ તતઃ

તત્રૈવાગ્રે [નાર્પ્ 1.34.63] --
અદ્યાપિ ચ મુનિ-શ્રેષ્ઠ બ્રહ્માદ્યા અપિ દેવતાઃ ।
પ્રભાવં ન વિજાનન્તિ વિષ્ણુ-ભક્તિ-રતાત્મનામ્

કિં ચ [નાર્પ્ 1.30.101] -
ધર્માર્થ-કામ-મોક્ષાખ્યાઃ પુરુષાર્થા દ્વિજોત્તમાઃ ।
હરિ-ભક્તિ-પરાણાં વૈ સમ્પદ્યન્તે ન સંશયઃ

તત્રૈવ લુબ્ધકોપાખ્યાનસ્યાદૌ [નાર્પ્ 1.37.9,12] --
યે વિષ્ણુ-નિરતાઃ શાન્તા લોકાનુગ્રહ-તત્-પરાઃ ।
સર્વ-ભૂત-દયા-યુક્તા વિષ્ણુ-રૂપાઃ પરિકીર્તિતાઃ

વિષ્ણુ-ભક્તિ-વિહીના યે ચણ્ડાલાઃ પરિકીર્તિતાઃ ।
ચણ્ડાલા અપિ વૈ શ્રેષ્ઠા હરિ-ભક્તિ-પરાયણાઃ

તત્રૈવ યજ્ઞ-ધ્વજોપાખ્યાનસ્યાદૌ શ્રી-સૂત-વાક્યમ્ [નાર્પ્ 1.39.3-4,8] --
હરિ-ભક્તિ-રસાસ્વાદ-મુદિતા યે નરોત્તમાઃ ।
નમસ્કરોમ્ય્ અહં તેભ્યો યત્-સઙ્ગાન્ મુક્તિ-ભાગ્ નરઃ

હરિ-ભક્તિ-પરા યે તુ હરિ-નામ-પરાયણાઃ ।
દુર્વૃત્તા વા સુવૃત્તા વા તેભ્યો નિત્યં નમો નમઃ

અહો ભાગ્યમ્ અહો ભાગ્યં વિષ્ણુ-ભક્તિ-રતાત્મનામ્ ।
યસ્માન્ મુક્તિઃ કરસ્થૈવ યોગિનામ્ અપિ દુર્લભા

તત્રૈવ કલિ-પ્રસઙ્ગે [નાર્પ્ 1.41?]
ઘોરે કલિ-યુગે પ્રાપ્તે સર્વ-ધર્મ-વિવર્જિતે ।
વાસુદેવ-પરા મર્ત્યાઃ કૃતાર્થા નાત્ર સંશયઃ

અસ્ત્ય્ અન્તર્ દુર્લભા પ્રોક્તા હરિ-ભક્તિઃ કલૌ યુગે ।
હરિ-ભક્તિ-રતાનાં વૈ પાપ-બન્ધો ન જાયતે

વેદ-વાદ-રતાઃ સર્વે તથા તીર્થ-નિષેવિણઃ ।
હરિ-ભક્તિ-રતૈઃ સાર્ધં કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્

અતએવોક્તં દેવૈસ્ તત્રૈવ ભારતવર્ષ-પ્રસઙ્ગે [નાર્પ્ 1.3.53] -
હરિ-કીર્તન-શીલો વા તદ્-ભક્તાનાં પ્રિયો ઽપિ વા ।
શુશ્રૂષુર્ વાપિ મહતાં સ વન્દ્યો ઽસ્માભિર્ ઉત્તમઃ

પાદ્મે શ્રી-ભગવદ્-બ્રહ્મ-સંવાદે -
દર્શન-ધ્યાન-સંસ્પર્શૈર્ મર્ત્ય-કૂર્મ-વિહઙ્ગમાઃ ।
પુષ્ણન્તિ સ્વાન્ય્ અપત્યાનિ તથાહમ્ અપિ પદ્મજ

મુહૂર્તેનાપિ સંહર્તું શક્તૌ યદ્યપિ દાનવાત્ ।
મદ્-ભક્તાનાં વિનોદાર્થં કરોમિ વિવિધાઃ ક્રિયાઃ

તત્રૈવ માઘ-માહાત્મ્યે દેવદૂત-વિકુણ્ડલ-સંવાદે -
ન વયં યમં યમ-લોકં ન ન દૂતાન્ ઘોર-દર્શનાત્ ।
પશ્યન્તિ વૈષ્ણવા નૂનં સત્યં સત્યં મયોદિતમ્

શ્વપાકમ્ ઇવ નેક્ષેત લોકે વિપ્રમ્ અવૈષ્ણવમ્ ।
વૈષ્ણવો વર્ણ-બાહ્યો ઽપિ પુનાતિ ભુવન-ત્રયમ્

ન શૂદ્રા ભગવદ્-ભક્તાસ્ તે તુ ભાવના મતાઃ ।
સર્વ-વર્ણેષુ તે શૂદ્રા યે ન ભક્તા જનાર્દન

વિષ્ણુ-ભક્તસ્ય યે દાસા વૈષ્ણવાન્ન-ભુજશ્ ચ યે ।
તેઽપિ ક્રતુ-ભુજાં ગ્વૈશ્ય ગતિં યાન્તિ નિરાકુલાઃ

તત્રૈવ વૈશાખ-માહાત્મ્યે પઞ્ચ-પુરુષાણામ્ ઉક્તૌ -
ભવ્યાનિ ભૂતાનિ જનાર્દનસ્ય
પરોપકારાય ચરન્તિ વિશ્વમ્

તથા --
સન્તઃ પ્રતિષ્ઠા દીનાનાં દૈવાદ્ ઉદ્ભૂત-પાપ્મનામ્ ।
આર્તાનામ્ આર્તિહન્તારો દર્શનાદ્ એવ સાધવઃ

તત્રૈવોત્તર-ખણ્ડે શિવ-પાર્વતી-સંવાદે [પદ્મપ્ 6.229.58-59]
ન કર્મ-બન્ધનં જન્મ વૈષ્ણવાનાં ચ વિદ્યતે ।
વિષ્ણોર્ અનુચરત્વં હિ મોક્ષયાહુર્ મનીષિણઃ

ન દાસ્યમ્ અમરેશસ્ય બન્ધનં પરિકીર્તિતમ્ ।
સર્વ-બન્ધન-નિર્મુક્તા હરિ-દાસા નિરામયાઃ

બ્રહ્માણ્ડ-પુરાણે જન્માષ્ટમી-વ્રત-માહાત્મ્યે શ્રી-ચિત્રગુપ્તોક્તૌ -
દર્શન-સ્પર્શનાલાપ-સહવાસાદિભિઃ ક્ષણાત્ ।
ભક્તાઃ પુનન્તિ કૃષ્ણસ્ય સાક્ષાદ્ અપિ ચ પુક્કશમ્

ત્યક્ત-સર્વ-કુલાચારો મહા-પાતકવાન્ અપિ ।
વિષ્ણોર્ ભક્તં સમાશ્રિત્ય નરો નાર્હતિ યાતનામ્

વાશિષ્ઠે -
યસ્મિન્ દેશે મરૌ તજ્-જ્ઞો નાસ્તિ સજ્જન-પાદપઃ ।
સફલઃ શીતલચ્-છાયો ન તત્ર દિવસં વસેત્

સદા સન્તો ઽભિગન્તવ્યા યદ્યપ્ય્ ઉપદિશન્તિ ન ।
યા હિ સ્વૈર-કથાસ્ તેષામ્ ઉપદેશા ભવન્તિ તે

ગારુડે -
સત્રયાજિ-સહસ્રેભ્યઃ સર્વ-વેદાન્ત-પારગઃ ।
સર્વ-વેદાન્ત-વિત્-કોટ્યા વિષ્ણુ-ભક્તો વિશિષ્યતે

વૈષ્ણવાનાં સહસ્રેભ્ય એકાન્ત્ય્ એકો વિશિષ્યતે ।
એકાન્તિનસ્ તુ પુરુષા ગચ્છન્તિ પરમં પદમ્

શ્રી-ભગવદ્-ગીતાસુ [ગીતા 9.30-33] -
અપિ ચેત્ સુદુરાચારો ભજતે મામ્ અનન્યભાક્ ।
સાધુર્ એવ સ મન્તવ્યઃ સમ્યગ્ વ્યવસિતો હિ સઃ

ક્ષિપ્રં ભવતિ ધર્માત્મા શશ્વચ્છાન્તિં નિગચ્છતિ ।
કૌન્તેય પ્રતિજાનીહિ ન મે ભક્તઃ પ્રણશ્યતિ

માં હિ પાર્થ વ્યપાશ્રિત્ય યે ઽપિ સ્યુઃ પાપયોનયઃ ।
સ્ત્રિયો વૈશ્યાસ્ તથા શૂદ્રાસ્ તે ઽપિ યાન્તિ પરાં ગતિમ્ ।
કિં પુનર્ બ્રાહ્મણાઃ પુણ્યા ભક્તા રાજર્ષયસ્ તથા

કિં ચ તત્રૈવ [ગીતા 6.47] -
યોગિનામ્ અપિ સર્વેષાં મદ્-ગતેનાન્તરાત્મના ।
શ્રદ્ધાવાન્ ભજતે યો માં સ મે યુક્તતમો મતઃ

શ્રી-ભાગવતસ્ય પ્રથમ-સ્કન્ધે શ્રી-પરીક્ષિતોક્તૌ [ભ્પ્ 1.19.33] -
યેષાં સંસ્મરણાત્ પુંસાં સદ્યઃ શુદ્ધ્યન્તિ વૈ ગૃહાઃ ।
કિં પુનર્ દર્શન-સ્પર્શ- પાદ-શૌચાસનાદિભિઃ

તૃતીય-સ્કન્ધે શ્રી-વિદુરસ્ય [ભ્પ્ 3.13.4] -
શ્રુતસ્ય પુંસાં સુચિર-શ્રમસ્ય
નન્વ્ અઞ્જસા સૂરિભિર્ ઈડિતો ઽર્થઃ ।
તત્-તદ્-ગુણાનુશ્રવણં મુકુન્દ-
પાદારવિન્દં હૃદયેષુ યેષામ્

દેવહૂતિં પ્રતિ કપિલ-દેવસ્ય [ભ્પ્ 3.25.38] -
ન કર્હિચિન્ મત્-પરાઃ શાન્ત-રૂપે
નઙ્ક્ષ્યન્તિ નો મે ઽનિમિષો લેઢિ હેતિઃ ।
યેષામ્ અહં પ્રિય આત્મા સુતશ્ ચ
સખા ગુરુઃ સુહૃદો દૈવમ્ ઇષ્ટમ્

ચતુર્થે શ્રી-ધ્રુવસ્ય [ભ્પ્ 4.9.10] -
યા નિર્વૃતિસ્ તનુ-ભૃતાં તવ પાદ-પદ્મ-
ધ્યાનાદ્ ભવજ્-જન-કથા-શ્રવણેન વા સ્યાત્ ।
સા બ્રહ્મણિ સ્વ-મહિમન્ય્ અપિ નાથ મા ભૂત્
કિં ત્વ્ અન્તકાસિ-લુલિતાત્ પતતાં વિમાનાત્

શ્રી-રુદ્રસ્ય [ભ્પ્ 4.24.29]
સ્વ-ધર્મ-નિષ્ઠઃ શત-જન્મભિઃ પુમાન્
વિરિઞ્ચતામ્ એતિ તતઃ પરં હિ મામ્ ।
અવ્યાકૃતં ભાગવતો ઽથ વૈષ્ણવં
પદં યથાહં વિબુધાઃ કલાત્યયે

પઞ્ચમે શ્રી-જડ-ભરતસ્ય [ભ્પ્ 5.12.12] -
રહૂગણૈતત્ તપસા ન યાતિ
ન ચેજ્યયા નિર્વપણાદ્ ગૃહાદ્ વા ।
ન ચ્છન્દસા નૈવ જલાગ્નિ-સૂર્યૈર્
વિના મહત્-પાદ-રજો-ઽભિષેકમ્

ષષ્ઠે શ્રી-પરીક્ષિતઃ [ભ્પ્ 6.14.3-5] -
રજોભિઃ સમ-સઙ્ખ્યાતાઃ પાર્થિવૈર્ ઇહ જન્તવઃ ।
તેષાં યે કેચનેહન્તે શ્રેયો વૈ મનુજાદયઃ

પ્રાયો મુમુક્ષવસ્ તેષાં કેચનૈવ દ્વિજોત્તમ ।
મુમુક્ષૂણાં સહસ્રેષુ કશ્ચિન્ મુચ્યેત સિધ્યતિ

મુક્તાનામ્ અપિ સિદ્ધાનાં નારાયણ-પરાયણઃ ।
સુદુર્લભઃ પ્રશાન્તાત્મા કોટિષ્વ્ અપિ મહામુને

શ્રી-શિવસ્ય [ભ્પ્ 6.17.28] -
નારાયણ-પરાઃ સર્વે ન કુતશ્ચન બિભ્યતિ ।
સ્વર્ગાપવર્ગ-નરકેષ્વ્ અપિ તુલ્યાર્થ-દર્શિનઃ

સપ્તમે શ્રી-પ્રહ્લાદસ્ય [ભ્પ્ 7.5.32] -
નૈષાં મતિસ્ તાવદ્ ઉરુક્રમાઙ્ઘ્રિં
સ્પૃશત્ય્ અનર્થાપગમો યદ્-અર્થઃ ।
મહીયસાં પાદ-રજો-ઽભિષેકં
નિષ્કિઞ્ચનાનાં ન વૃણીત યાવત્

કિં ચ [ભ્પ્ 7.9.10] -
વિપ્રાદ્ દ્વિ-ષડ્-ગુણ-યુતાદ્ અરવિન્દ-નાભ-
પાદારવિન્દ-વિમુખાત્ શ્વપચં વરિષ્ઠમ્ ।
મન્યે તદ્-અર્પિત-મનો-વચનેહિતાર્થ-
પ્રાણં પુનાતિ સ કુલં ન તુ ભૂરિમાનઃ

અષ્ટમે શ્રી-ગજેન્દ્રસ્ય [ભ્પ્ 8.3.20] -
એકાન્તિનો યસ્ય ન કઞ્ચનાર્થં
વાઞ્છન્તિ યે વૈ ભગવત્-પ્રપન્નાઃ ।
અત્ય્-અદ્ભુતં તચ્-ચરિતં સુમઙ્ગલં
ગાયન્ત આનન્દ-સમુદ્ર-મગ્નાઃ

નવમે શ્રી-ભગવતઃ [ભ્પ્ 9.4.63-66, 68] -
અહં ભક્ત-પરાધીનો હ્ય્ અસ્વતન્ત્ર ઇવ દ્વિજ ।
સાધુભિર્ ગ્રસ્ત-હૃદયો ભક્તૈર્ ભક્ત-જન-પ્રિયઃ

નાહમ્ આત્માનમ્ આશાસે મદ્-ભક્તૈઃ સાધુભિર્ વિના ।
શ્રિયં ચાત્યન્તિકીં બ્રહ્મન્ યેષાં ગતિર્ અહં પરા

યે દારાગાર-પુત્રાપ્ત- પ્રાણાન્ વિત્તમ્ ઇમં પરમ્ ।
હિત્વા માં શરણં યાતાઃ કથં તાંસ્ ત્યક્તુમ્ ઉત્સહે

મયિ નિર્બદ્ધ-હૃદયાઃ સાધવઃ સમ-દર્શનાઃ ।
વશે કુર્વન્તિ માં ભક્ત્યા સત્-સ્ત્રિયઃ સત્-પતિં યથા

સાધવો હૃદયં મહ્યં સાધૂનાં હૃદયં ત્વ્ અહમ્ ।
મદ્-અન્યત્ તે ન જાનન્તિ નાહં તેભ્યો મનાગ્ અપિ

તત્રૈવ શ્રી-દુર્વાસસઃ [ભ્પ્ 9.5.15] -
દુષ્કરઃ કો નુ સાધૂનાં દુસ્ત્યજો વા મહાત્મનામ્ ।
યૈઃ સઙ્ગૃહીતો ભગવાન્ સાત્વતામ્ ઋષભો હરિઃ

યન્-નામ-શ્રુતિ-માત્રેણ પુમાન્ ભવતિ નિર્મલઃ ।
તસ્ય તીર્થ-પદઃ કિં વા દાસાનામ્ અવશિષ્યતે

દશમે દેવ-સ્તુતૌ [ભ્પ્ 10.2.33] -
તથા ન તે માધવ તાવકાઃ ક્વચિદ્
ભ્રશ્યન્તિ માર્ગાત્ ત્વયિ બદ્ધ-સૌહૃદાઃ ।
ત્વયાભિગુપ્તા વિચરન્તિ નિર્ભયા
વિનાયકાનીકપ-મૂર્ધસુ પ્રભો

શ્રી-બાદરાયણેઃ [ભ્પ્ 10.9.21] -
નાયં સુખાપો ભગવાન્ દેહિનાં ગોપિકા-સુતઃ ।
જ્ઞાનિનાં ચાત્મ-ભૂતાનાં યથા ભક્તિમતામ્ ઇહ

તત્રૈવ શ્રી-ભગવતઃ [ભ્પ્ 10.10.41] -
સાધૂનાં સમ-ચિત્તાનાં મુકુન્દ-ચરણૈષિણામ્ ।
ઉપેક્ષ્યૈઃ કિં ધન-સ્તમ્ભૈર્ અસદ્ભિર્ અસદ્-આશ્રયૈઃ

કિં ચ [ભ્પ્ 10.84.11] -
ન હ્ય્ અમ્-મયાનિ તીર્થાનિ ન દેવા મૃચ્-છિલા-મયાઃ ।
તે પુનન્ત્ય્ ઉરુ-કાલેન દર્શનાદ્ એવ સાધવઃ

અપિ ચ [ભ્પ્ 10.84.12-13] -
નાગ્નિર્ ન સૂર્યો ન ચ ચન્દ્ર-તારકા
ન ભૂર્ જલં ખં શ્વસનો ઽથ વાઙ્ મનઃ ।
ઉપાસિતા ભેદ-કૃતો હરન્ત્ય્ અઘં
વિપશ્ચિતો ઘ્નન્તિ મુહૂર્ત-સેવયા

યસ્યાત્મ-બુદ્ધિઃ કુણપે ત્રિ-ધાતુકે
સ્વ-ધીઃ કલત્રાદિષુ ભૌમ ઇજ્ય-ધીઃ ।
યત્-તીર્થ-બુદ્ધિઃ સલિલે ન કર્હિચિજ્
જનેષ્વ્ અભિજ્ઞેષુ સ એવ ગો-ખરઃ

શ્રુતિ-સ્તુતૌ [ભ્પ્ 10.87.27] -
તવ પરિ યે ચરન્ત્ય્ અખિલ-સત્ત્વ-નિકેતતયા
ત ઉત પદાક્રમન્ત્ય્ અવિગણય્ય શિરો નિરૃતેઃ ।
પરિવયસે પશૂન્ ઇવ ગિરા વિબુધાન્ અપિ તાંસ્
ત્વયિ કૃત-સૌહૃદાઃ ખલુ પુનન્તિ ન યે વિમુખાઃ

એકાદશે શ્રી-વસુદેવસ્ય [ભ્પ્ 11.2.5-6] -
ભૂતાનાં દેવ-ચરિતં દુઃખાય ચ સુખાય ચ ।
સુખાયૈવ હિ સાધૂનાં ત્વાદૃશામ્ અચ્યુતાત્મનામ્

ભજન્તિ યે યથા દેવાન્ દેવા અપિ તથૈવ તાન્ ।
છાયેવ કર્મ-સચિવાઃ સાધવો દીન-વત્સલાઃ

તત્રૈવ શ્રી-ભગવતઃ [ભ્પ્ 11.20.36] -
ન મય્ય્ એકાન્ત-ભક્તાનાં ગુણ-દોષોદ્ભવા ગુણાઃ ।
સાધૂનાં સમ-ચિત્તાનાં બુદ્ધેઃ પરમ્ ઉપેયુષામ્

એવમ્ એતાન્ મયા દિષ્ટાન્ અનુતિષ્ઠન્તિ મે પથઃ ।
ક્ષેમં વિન્દન્તિ મત્-સ્થાનં યદ્ બ્રહ્મ પરમં વિદુઃ

નિમજ્જ્યોન્મજ્જતાં ઘોરે ભવાબ્ધૌ પરમાયણમ્ ।
સન્તો બ્રહ્મ-વિદઃ શાન્તા નોર્ દૃઢેવાપ્સુ મજ્જતામ્

અન્નં હિ પ્રાણિનાં પ્રાણા આર્તાનાં શરણં ત્વ્ અહમ્ ।
ધર્મા વિત્તં નૄણાં પ્રેત્ય સન્તો ઽર્વાગ્-બિભ્યતો ઽરણમ્

સન્તો દિશન્તિ ચક્ષૂંષિ બહિર્ અર્કઃ સમુત્થિતઃ ।
દેવતા બાન્ધવાઃ સન્તઃ સન્ત આત્માહમ્ એવ ચ

કિં ચ [ભ્પ્ 11.20.34] --
ન કિઞ્ચિત્ સાધવો ધીરા ભક્તા હ્ય્ એકાન્તિનો મમ ।
વાઞ્છન્ત્ય્ અપિ મયા દત્તં કૈવલ્યમ્ અપુનર્-ભવમ્

દ્વાદશે ચ શ્રી-પરીક્ષિતઃ [ભ્પ્ 12.6.3] --
નાત્ય્-અદ્ભુતમ્ અહં મન્યે મહતામ્ અચ્યુતાત્મનામ્ ।
અજ્ઞેષુ તાપ-તપ્તેષુ ભૂતેષુ યદ્ અનુગ્રહઃ

શ્રી-રુદ્રસ્ય ચ માર્કણ્ડેયમ્ અધિકૃત્ય [ભ્પ્ 12.10.25] --
શ્રવણાદ્ દર્શનાદ્ વાપિ મહા-પાતકિનો ઽપિ વઃ ।
શુધ્યેરન્ન્ અન્ત્યજાશ્ ચાપિ કિમ્ ઉ સમ્ભાષણાદિભિઃ

અતએવ શ્રી-ધર્મ-રાજસ્ય સ્વ-દૂતાનુશાસને ષષ્ઠ-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 6.3.27] --
તે દેવ-સિદ્ધ-પરિગીત-પવિત્ર-ગાથા
યે સાધવઃ સમદૃશો ભગવત્-પ્રપન્નાઃ ।
તાન્ નોપસીદત હરેર્ ગદયાભિગુપ્તાન્
નૈષાં વયં ન ચ વયઃ પ્રભવામ દણ્ડે

તથા શ્રી-વિષ્ણુ-પુરાણે [વિપ્ 3.7.26, 32-34]
યમ-નિયમ-વિધૂત-કલ્મષાણામ્
અનુદિનમ્ અચ્યુત-સક્ત-માનસાનામ્ ।
અપગતમ્ અદમાન-મત્સરાણાં
વ્રજ ભટ દૂરતરેણ માનવાનામ્

સકલમ્ ઇદમ્ અહં ચ વાસુદેવઃ
પરમ-પુમાન્ પરમેશ્વરઃ સ એકઃ ।
ઇતિ મતિર્ અચલા ભવત્ય્ અનન્તે
હૃદય-ગતે વ્રજ તાન્ વિહાય દૂરાત્

કમલ-નયન વાસુદેવ વિષ્ણો
ધરણિધરાચ્યુત શઙ્ખ-ચક્ર-પાણે ।
ભવ શરણમ્ ઇતીરયન્તિ યે વૈ
ત્યજ ભટ દૂરતરેણ તાન્ અપાપાન્

વસતિ મનસિ યસ્ય સો ઽવ્યયાત્મા ।
પુરુષ-વરસ્ય ન તસ્ય દૃષ્ટિ-પાતે ।
તવ ગતિર્ અથ વા મમાસ્તિ ચક્ર-
પ્રતિહત-વીર્ય-બલસ્ય સો ઽન્ય-લોક્યઃ

નારસિંહે, વિષ્ણુ-પુરાણે ચ [વિપ્ 3.7.15]
અહમ્ અમરાર્ચિતેન ધાત્રા
યમ ઇતિ લોક-હિતાહિતે નિયુક્તઃ ।
હરિ-ગુરુ-વશગો ઽસ્મિ ન સ્વતન્ત્રઃ
પ્રભવતિ સંયમને મમાપિ વિષ્ણુઃ

સુગતિમ્ અભિલષામિ વાસુદેવા-
વહમ્ અપિ ભાગવત-સ્થિતાન્તરાત્મા ।
મધુવર વશગો ઽસ્મિ ન સ્વતન્ત્રઃ
પ્રભવતિ સંયમને મમાપિ કૃષ્ણઃ

ન હિ શશકલુષ-ચ્છવિઃ કદાચિત્
તિમિર-પરાભવતામ્ ઉપૈતિ ચન્દ્રઃ ।
ભગવતિ ચ હરાવ્ અનન્ય-ચેતા
ભૃશ-મલિનો ઽપિ વિરાજતે મનુષ્યઃ

પાદ્મે દેવદ્યૂતિ-વિકુણ્ડલ-સંવાદે [પદ્મપ્ 3.31.100, 102-3]--
પ્રાહાસ્માન્ યમુના ભ્રાતા સદૈવ હિ પુનઃ પુનઃ ।
ભવદ્ભિર્ વૈષ્ણવાસ્ ત્યાજ્યા ન તે સ્યુર્ મમ ગોચરાઃ

દુરાચારો દુષ્કૃતો ઽપિ સદાચાર-રતો ઽપિ યઃ ।
ભવદ્ભિઃ સ સદા ત્યાજ્યો વિષ્ણું ચ ભજતે નરઃ

વૈષ્ણવો યદ્-ગૃહે ભુઙ્ક્તે યેષાં વૈષ્ણવ-સઙ્ગતિઃ ।
તેઽપિ વઃ પરિવાર્યાઃ સ્યુસ્ તત્-સઙ્ગ-હત-કિલ્બિષાઃ

સ્કાન્દે અમૃત-સારોદ્ધારે -
એકાદશ્યામ્ અભુઞ્જાના યુક્તાઃ પાપ-શતૈર્ અપિ ।
ભવદ્ભિઃ પરિહર્તવ્યા હિતા મે યદિ સર્વદા

યે સ્મરન્તિ જગન્નાથં મૃત્યુ-કાલે જનાર્દનમ્ ।
પાપ-કોટિ-શતૈર્ યુક્તા ન તે ગ્રાહ્યા મમાજ્ઞયા

ન બ્રહ્મા ન શિવાગ્નીન્દ્રા નાહં નાન્યે દિવૌકસઃ ।
શક્તા ન નિગ્રહં કર્તું વૈષ્ણવાનાં મહાત્મનામ્

અતો ઽહં સર્વ-કાલં ચ વૈષ્ણવાનાં બિભેમિ વૈ ।
ભવદ્ભિઃ પરિહર્તવ્યા વૈષ્ણવા યે સદૈવ હિ

વૈષ્ણવા વિષ્ણુવત્ પૂજ્યા મમ માન્યા વિશેષતઃ ।
તેષાં કૃતેઽપમાનેઽપિ વિનાશો જાયતે ધ્રુવમ્

કિં ચ -
યેષાં સ્મરણ-માત્રેણ પાપ-લક્ષ-શતાનિ ચ ।
દહ્યન્તે નાત્ર સન્દેહો વૈષ્ણવાનાં મહાત્મનામ્

યેષાં પાદ-રજેનૈવ પ્રાપ્યતે જાહ્નવી-જલમ્ ।
નાર્મદં યામુનં ચૈવ કિં પુનઃ પાદયોર્ જલમ્

યેષાં વાક્ય-જલૌઘેન વિના ગઙ્ગા-જલૈર્ અપિ ।
વિના તીર્થ-સહસ્રેણ સ્નાતો ભવતિ માનવઃ

કિં ચ -
બ્રહ્મ-લોકે ન મે વાસો ન મે વાસો હરાલયે ।
નાલયે લોક-પાલાનાં વૈષ્ણવાનાં પરાભવે

ન દેવા ન ચ ગન્ધર્વા ન યક્ષોરગ-રાક્ષસાઃ ।
ત્રાતું સમર્થા ઋષયો વૈષ્ણવાનાં પરાભવે

કરોમિ કર્મણા વાચા મનસાપિ ન વિપ્રિયમ્ ।
વૈષ્ણવાનાં મહાભાગાઃ સુદર્શન-ભયાદ્ અપિ

એકતો ધાવતે ચક્રમ્ એકતો હરિ-વાહનમ્ ।
એકતો વિષ્ણુ-દૂતાશ્ ચ વૈષ્ણવે ચાર્દિતે મયા

બૃહન્-નારદીયે ચૈકાદશી-માહાત્મ્યે [નાર્પ્ 1.23.75, 77-79] -
યે વિષ્ણુ-પૂજન-રતાઃ પ્રયતાઃ કૃતજ્ઞાશ્
ચૈકાદશી-વ્રત-પરા વિજિતેન્દ્રિયાશ્ ચ ।
નારાયણાચ્યુત હરે શરણં ભવેતિ
શાન્તા વદન્તિ સતતં તરસા ત્યજધ્વમ્

નારાયણાર્પિત-ધિયો હરિ-ભક્ત-ભક્તાન્
સ્વાચાર-માર્ગ-નિરતાન્ ગુરુ-સેવકાંશ્ ચ ।
સત્-પાત્ર-દાન-નિરતાન્ હરિ-કીર્તિ-ભક્તાન્
દૂતાસ્ ત્યજધ્વમ્ અનિશં હરિ-નામ-સક્તાન્

પાષણ્ડ-સઙ્ગ-રહિતાન્ હરિ-ભક્તિ-તુષ્ટાન્
સત્-સઙ્ગ-લોલુપ-તરાંશ્ ચ તથાતિપુણ્યાન્ ।
શમ્ભોર્ હરેશ્ ચ સમ-બુદ્ધિ-મતસ્ તથૈવ
દૂતાસ્ ત્યજધ્વમ્ ઉપકાર-પરાઞ્ નરાણામ્

યે વીક્ષિતા હરિ-કથામૃત-સેવકૈશ્ ચ
નારાયણ-સ્મૃતિ-પરાયણ-માનસૈશ્ ચ ।
વિપ્રેન્દ્ર-પાદ-જલ-સેવન-સમ્પ્રહૃષ્ટૈસ્
તાન્ પાપિનો ઽપિ ચ ભટા સતતં ત્યજધ્વમ્

અતએવોક્તં શ્રી-નારદેન ચતુર્થ-સ્કન્ધ-શેષે [ભ્પ્ 4.31.22]
શ્રિયમ્ અનુચરતીં તદ્-અર્થિનશ્ ચ
દ્વિપદ-પતીન્ વિબુધાંશ્ ચ યત્ સ્વ-પૂર્ણઃ ।
ન ભજતિ નિજ-ભૃત્ય-વર્ગ-તન્ત્રઃ
કથમ્ અમુમ્ ઉદ્વિસૃજેત્ પુમાન્ કૃત-જ્ઞઃ

અતએવ પ્રાર્થનમ્ । નારાયણ-વ્યૂહ-સ્તવે -
નાહં બ્રહ્માપિ ભુયાસં ત્વદ્-ભક્તિ-રહિતો હરે ।
ત્વયિ ભક્તસ્ તુ કીટો ઽપિ ભૂયાસં જન્મ-જન્મસુ

શ્રી-બ્રહ્મ-સ્તુતૌ ચ દશમ-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 10.14.30] -
તદ્ અસ્તુ મે નાથ સ ભૂરિ-ભાગો
ભવેઽત્ર વાન્યત્ર તુ વા તિરશ્ચામ્ ।
યેનાહમ્ એકો ઽપિ ભવજ્-જનાનાં
ભૂત્વા નિષેવે તવ પાદ-પલ્લવમ્

અતએવોક્તં શ્રી-નારાયણ-વ્યૂહ-સ્તવે -
યે ત્યક્ત-લોક-ધર્માર્થા વિષ્ણુ-ભક્તિ-વશં ગતાઃ ।
ભજન્તિ પરમાત્માનં તેભ્યો નિત્યં નમો નમઃ

એવં શ્રી-ભગવદ્-ભક્ત-માહાત્મ્યામૃત-વારિધેઃ ।
વિચિત્ર-ભઙ્ગ-લેખાર્હો લોભ-લોલં વિનાસ્તિ કઃ

અતઃ શ્રી-ભગવદ્-ભક્ત-જનાનાં સઙ્ગતિઃ સદા ।
કાર્યા સર્વ-પ્રયત્નેન દ્વૌ લોકૌ વિજિગીષુભિઃ

અથ શ્રી-ભગવદ્-ભક્ત-સઙ્ગ-માહાત્મ્યમ્
ભગવદ્-ભક્ત-પાદાબ્જ-પાદુકાભ્યો નમો ઽસ્તુ મે ।
યત્-સઙ્ગમઃ સાધનં ચ સાધ્યં ચાખિલમ્ ઉત્તમમ્

તત્ર સર્વ-પાતક-મોચકતા
બૃહન્-નારદીયે [નાર્પ્ 1.36.60] યજ્ઞ-માલ્ય્-ઉપાખ્યાનાન્તે ।
હરિ-ભક્તિ-પરાણાં તુ સઙ્ગિનાં સઙ્ગ-માત્રતઃ ।
મુચ્યતે સર્વ-પાપેભ્યો મહા-પાતકવાન્ અપિ

સામાન્યતો ઽનર્થ-નિવર્તકતાઅર્થ-પ્રાપકતા ચ ।
પાદ્મે વૈશાખ-માહાત્મ્યે [પદ્મપ્ 5.94.74] શ્રી-મુનિ-શર્માણં પ્રતિ પ્રેતાનામ્ ઉક્તૌ -
વિનાશયત્ય્ અપયશો બુદ્ધિં વિશદયત્ય્ અપિ ।
પ્રતિષ્ઠાપયતિ પ્રાયો નૃણાં વૈષ્ણવ-દર્શનમ્

તત્ર (?) શ્રી-યમ-બ્રાહ્મણ-સંવાદે મહારથ-નૃપોક્તૌ -
યથા પ્રપદ્યમાનસ્ય ભગવન્તં વિભાવસુમ્ ।
શીતં ભયં તમો ઽપ્ય્ એતિ સાધૂન્ સંસેવતઃ સદા

તત્રૈવ પ્રેતોપાખ્યાને પ્રેતોક્તૌ [પદ્મપ્ 5.98.57] -
અપાકરોતિ દુરિતં શ્રેયઃ સંયોજયત્ય્ અપિ ।
યશો વિસ્તારયત્ય્ આશુ નૄણાં વૈષ્ણવ-સઙ્ગમઃ

અથ સર્વ-તીર્થાધિકતા
તત્રૈવ [પદ્મપ્ 5.98.78] -
ગઙ્ગાદિ-પુણ્ય-તીર્થેષુ યો નરઃ સ્નાતુમ્ ઇચ્છતિ ।
યઃ કરોતિ સતાં સઙ્ગાં તયોઃ સત્-સઙ્ગમો વરઃ

તત્રૈવ ભગીરથ-નૃપોક્તૌ [પદ્મપ્ 5.100.5] -
યઃ સ્નાતઃ શાન્તિ-સિતયા સાધુ-સઙ્ગતિ-ગઙ્ગયા ।
કિં તસ્ય દાનૈઃ કિં તીર્થૈઃ કિં તપોભિઃ કિમ્ અધ્વરૈઃ

અથ સર્વેષ્ટ-સાધકતા
યાનિ યાનિ દુરાપાણિ વાઞ્છિતાનિ મહી-તલે ।
પ્રાપ્યન્તે તાનિ તાન્ય્ એવ સાધૂનામ્ એવ સઙ્ગમાત્

અથ અનર્થસ્યાપ્ય્ અર્થત્વાપાદકતા
વાશિષ્ઠે -
શૂન્યમ્ આપૂર્ણતામ્ એતિ મૃતિર્ અપ્ય્ અમૃતાયતે ।
આપત્ સમ્પદ્ ઇવ ભાતિ વિદ્વજ્-જન-સમાગમે

તૃતીય-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 3.23.55] --
સઙ્ગો યઃ સંસૃતેર્ હેતુર્ અસત્સુ વિહિતો ઽધિયા ।
સ એવ સાધુષુ કૃતો નિઃસઙ્ગત્વાય કલ્પતે

શ્રી-કપિલ-દેવોક્તૌ [ભ્પ્ 3.25.20] --
પ્રસઙ્ગમ્ અજરં પાશમ્ આત્મનઃ કવયો વિદુઃ ।
સ એવ સાધુષુ કૃતો મોક્ષ-દ્વારમ્ અપાવૃતમ્

યતઃ -
અરિર્ મિત્રં વિષં પથ્યમ્ અધર્મો ધર્મતાં વ્રજેત્ ।
પ્રસન્ને પુણ્ડરીકાક્ષે વિપરીતે વિપર્યયઃ

કિં ચ શ્રી-ભગવદ્-વાક્યં [*ભક્તિસ્ 168 અત્ત્રિબુતેદ્ તો પદ્મપ્.] -
મન્-નિમિત્તં કૃતં પાપમ્ અપિ ધર્માય કલ્પતે ।
મામ્ અનાદૃત્ય ધર્મો ઽપિ પાપં સ્યાન્ મત્-પ્રભાવતઃ

ચતુર્થ-સ્કન્ધે શ્રી-ધ્રુવોક્તૌ [ભ્પ્ 4.9.12] --
તે ન સ્મરન્ત્ય્ અતિતરાં પ્રિયમ્ ઈશ મર્ત્યં
યે ચાન્વ્ અદઃ સુત-સુહૃદ્-ગૃહ-વિત્ત-દારાઃ ।
યે ત્વ્ અબ્જ-નાભ ભવદીય-પદારવિન્દ-
સૌગન્ધ્ય-લુબ્ધ-હૃદયેષુ કૃત-પ્રસઙ્ગાઃ

પાદ્મે તત્રૈવ પ્રેતોક્તૌ [પદ્મપ્ 5.98.58] -
રસાયન-મયી શીતા પરમાનન્દ-દાયિની ।
નાનન્દયતિ કં નામ વૈષ્ણવાશ્રય-ચન્દ્રિકા

અથ મોક્ષદત્વમ્ । દશમ-સ્કન્ધે શ્રી-મુચુકુન્દ-સ્તુતૌ [ભ્પ્ 10.51.53] --
ભવાપવર્ગો ભ્રમતો યદા ભવેજ્
જનસ્ય તર્હ્ય્ અચુત સત્-સમાગમઃ ।
સત્-સઙ્ગમો યર્હિ તદૈવ સદ્-ગતૌ
પરાવરેશે ત્વયિ જાયતે મતિઃ

અતએવોક્તં શ્રી-પ્રચેતોભિશ્ ચતુર્થ-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 4.30.35-37]
યત્રેડ્યન્તે કથા મૃષ્ટાસ્ તૃષ્ણાયાઃ પ્રશમો યતઃ ।
નિર્વૈરં યત્ર ભૂતેષુ નોદ્વેગો યત્ર કશ્ચન

યત્ર નારાયણઃ સાક્ષાદ્ ભગવાન્ ન્યાસિનાં ગતિઃ ।
સંસ્તૂયતે સત્-કથાસુ મુક્ત-સઙ્ગૈઃ પુનઃ પુનઃ

તેષાં વિચરતાં પદ્ભ્યાં તીર્થાનાં પાવનેચ્છયા ।
ભીતસ્ય કિં ન રોચેત તાવકાનાં સમાગમઃ

અથ સર્વ-સારતા । બૃહન્-નારદીયે શ્રી-નારદ-સનત્કુમાર-સંવાદે [નાર્પ્ 1.4.13] -
અસાર-ભૂતે સંસારે સારમ્ એતદ્ અજાત્મજ ।
ભગવદ્-ભક્ત-સઙ્ગશ્ ચ હરિ-ભક્તિસ્ તિતિક્ષુતા

પાદ્મે તત્રૈવ મહારથ-નૃપોક્તૌ -
અસાગરોત્થં પીયૂષમ્ અદ્રવ્યં વ્યસનૌષધમ્ ।
હર્ષશ્ ચાલોક-પર્યન્તઃ સતાં કિલ સમાગમઃ

અથ ભગવત્-કથામૃત-પાનૈક-હેતુતા । પાદ્મે વૈશાખ-માહાત્મ્યે શ્રી-નારદોક્તૌ [પદ્મપ્ 5.84.37]
પ્રસઙ્ગેન સતામ્ આત્મ-મનઃ શ્રુતિ-રસાયનાઃ ।
ભવન્તિ કીર્તનીયસ્ય કથાઃ કૃષ્ણસ્ય નિર્મલાઃ

તૃતીય-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 3.25.25] શ્રી-કપિલ-દેવોક્તૌ -
સતાં પ્રસઙ્ગાન્ મમ વીર્ય-સંવિદો
ભવન્તિ હૃત્-કર્ણ-રસાયનાઃ કથાઃ ।
તજ્-જોષણાદ્ આશ્વ્ અપવર્ગ-વર્ત્મનિ
શ્રદ્ધા રતિર્ ભક્તિર્ અનુક્રમિષ્યતિ

ચતુર્થે શ્રી-નારદોક્તૌ [ભ્પ્ 4.29.39-40] --
યત્ર ભાગવતા રાજન્ સાધવો વિશદાશયાઃ ।
ભગવદ્-ગુણાનુકથન- શ્રવણ-વ્યગ્ર-ચેતસઃ

તસ્મિન્ મહન્-મુખરિતા મધુભિચ્-
ચરિત્ર-પીયૂષ-શેષ-સરિતઃ પરિતઃ સ્રવન્તિ ।
તા યે પિબન્ત્ય્ અવિતૃષો નૃપ ગાઢ-કર્ણૈસ્
તાન્ ન સ્પૃશન્ત્ય્ અશન-તૃડ્-ભય-શોક-મોહાઃ

પઞ્ચમે [ભ્પ્ 5.12.13] શ્રી-બ્રાહ્મણ-રહૂગણ-સંવાદે -
યત્રોત્તમશ્લોક-ગુણાનુવાદઃ
પ્રસ્તૂયતે ગ્રામ્ય-કથા-વિઘાતઃ ।
નિષેવ્યમાણો ઽનુદિનં મુમુક્ષોર્
મતિં સતીં યચ્છતિ વાસુદેવે

એકાદશે શ્રી-ભગવદ્-ઉદ્ધવ-સંવાદે શ્રી-ઐલોપાખ્યાનાન્તે [ભ્પ્ 11.26.28-29] -
તેષુ નિત્યં મહા-ભાગ મહા-ભાગેષુ મત્-કથાઃ ।
સમ્ભવન્તિ હિ તા ન્.ણાં જુષતાં પ્રપુનન્ત્ય્ અઘમ્

તા યે શૃણ્વન્તિ ગાયન્તિ હ્ય્ અનુમોદન્તિ ચાદૃતાઃ ।
મત્-પરાઃ શ્રદ્દધાનાશ્ ચ ભક્તિં વિન્દન્તિ તે મયિ

બૃહન્-નારદીયે તત્રૈવ [1.4.33] --
ભક્તિસ્ તુ ભગવદ્-ભક્ત-સઙ્ગેન પરિજાયતે ।
સત્-સઙ્ગઃ પ્રાપ્યતે પુમ્ભિઃ સુકૃતૈઃ પૂર્વ-સઞ્ચિતૈઃ

એકાદશે શ્રી-ભગવદ્-ઉદ્ધવ-સંવાદે [ભ્પ્ 11.11.49-51] --
અથૈતત્ પરમં ગુહ્યં શૃણ્વતો યદુ-નન્દન
સુ-ગોપ્યમ્ અપિ વક્ષ્યામિ ત્વં મે ભૃત્યઃ સુહૃત્ સખા

નો રોધયતિ માં યોગો ન સાઙ્ખ્યં ધર્મ એવ ચ ।
ન સ્વાધ્યાયસ્ તપસ્ ત્યાગો નેષ્ટા-પૂર્તં ન દક્ષિણા

વ્રતાનિ યજ્ઞશ્ છન્દાંસિ તીર્થાનિ નિયમા યમાઃ ।
યથાવરુન્ધે સત્-સઙ્ગઃ સર્વ-સઙ્ગાપહો હિ મામ્

અતએવોક્તં વિદુરેણ તૃતીય-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 3.7.19] --
યત્-સેવયા ભગવતઃ કૂટ-સ્થસ્ય મધુ-દ્વિષઃ ।
રતિ-રાસો ભવેત્ તીવ્રઃ પાદયોર્ વ્યસનાર્દનઃ

પ્રથમ-સ્કન્ધે શ્રી-શૌનકાદીનાં [ભ્પ્ 1.18.13], ચતુર્થે ચ શ્રી-પ્રચેતસામ્ ઉક્તૌ [ભ્પ્ 4.30.34] --
તુલયામ લવેનાપિ ન સ્વર્ગં નાપુનર્-ભવમ્ ।
ભગવત્-સઙ્ગિ-સઙ્ગસ્ય મર્ત્યાનાં કિમ્ ઉતાશિષઃ

ચતુર્થે ચ શ્રી-પ્રચેતસઃ પ્રતિ શ્રી-શિવોપદેશઃ [ભ્પ્ 4.24.57] --
ક્ષણાર્ધેનાપિ તુલયે ન સ્વર્ગં નાપુનર્-ભવમ્ ।
ભગવત્-સઙ્ગિ-સઙ્ગસ્ય મર્ત્યાનાં કિમ્ ઉતાશિષઃ

દ્વાદશે શ્રી-માર્કણ્ડેયોપાખ્યાને શ્રી-શિવસ્ય [ભ્પ્ 12.10.7] --
અથાપિ સંવદિષ્યામો ભવાન્ય્ એતેન સાધુના ।
અયં હિ પરમો લાભો નૃણાં સાધુ-સમાગમઃ

અતએવ શ્રી-પ્રહ્લાદં પ્રતિ શ્રી-ધરણ્યોક્તં હરિ-ભક્તિ-સુધોદયે -
અક્ષ્ણોઃ ફલં ત્વાદૃશ-દર્શનં હિ
તન્વાઃ ફલં ત્વાદૃશ-ગાત્ર-સઙ્ગઃ ।
જિહ્વા-ફલં ત્વાદૃશ-કીર્તનં હિ
સુદુર્લભા ભાગવતા હિ લોકે

અતએવ વિદુરેણ તૃતીય-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 3.7.20] --
દુરાપા હ્ય્ અલ્પ-તપસઃ સેવા વૈકુણ્ઠ-વર્ત્મસુ ।
યત્રોપગીયતે નિત્યં દેવ-દેવો જનાર્દનઃ

શ્રી-વિદેહેનાપ્ય્ એકાદશ-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 11.2.29] --
દુર્લભો માનુષો દેહો દેહિનાં ક્ષણ-ભઙ્ગુરઃ ।
તત્રાપિ દુર્લભં મન્યે વૈકુણ્ઠ-પ્રિય-દર્શનમ્

અતએવ હિ પ્રાર્થિતં શ્રી-ધ્રુવેણ ચતુર્થ-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 4.9.11] --
ભક્તિં મુહુઃ પ્રવહતાં ત્વયિ મે પ્રસઙ્ગો
ભૂયાદ્ અનન્ત મહતામ્ અમલાશયાનામ્ ।
યેનાઞ્જસોલ્બણમ્ ઉરુ-વ્યસનં ભવાબ્ધિં
નેષ્યે ભવદ્-ગુણ-કથામૃત-પાન-મત્તઃ

પ્રચેતસઃ પ્રત્યુપદેશે શ્રી-શિવેન ચ [ભ્પ્ 4.24.58] --
અથાનઘાઙ્ઘ્રેસ્ તવ કીર્તિ-તીર્થયોર્
અન્તર્-બહિઃ-સ્નાન-વિધૂત-પાપ્મનામ્ ।
ભૂતેષ્વ્ અનુક્રોશ-સુસત્ત્વ-શીલિનાં
સ્યાત્ સઙ્ગમો ઽનુગ્રહ એષ નસ્ તવ

શ્રી-પ્રચેતોભિશ્ ચ [ભ્પ્ 4.30.33] --
યાવત્ તે માયયા સ્પૃષ્ટા ભ્રમામ ઇહ કર્મભિઃ ।
તાવદ્ ભવત્-પ્રસઙ્ગાનાં સઙ્ગઃ સ્યાન્ નો ભવે ભવે

શ્રી-પ્રહ્લાદેનાપિ સપ્તમ-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 7.9.24] --
તસ્માદ્ અમૂસ્ તનુ-ભૃતામ્ અહમ્ આશિષો æજ્ઞ
આયુઃ શ્રિયં વિભવમ્ ઐન્દ્રિયમ્ આવિરિઞ્ચ્યાત્ ।
નેચ્છામિ તે વિલુલિતાન્ ઉરુવિક્રમેણ
કાલાત્મનોપનય માં નિજ-ભૃત્ય-પાર્શ્વમ્

ઇતિ ।
અથાસત્-સઙ્ગ-દોષાઃ । શ્રી-કાત્યાયન-વાક્યે --
વરં હુત-વહ-જ્વાલા-પઞ્જરાન્તર્-વ્યવસ્થિતિઃ ।
ન શૌરિ-ચિન્તા-વિમુખ-જન-સંવાસ-વૈશસમ્

પાદ્મે ઉત્તર-ખણ્ડે શ્રી-ઉમા-મહેશ્વર-સંવાદે -
અવૈષ્ણવાસ્ તુ યે વિપ્રાશ્ ચાણ્ડાલાદ્ અધમાઃ સ્મૃતાઃ ।
તેષાં સમ્ભાષણં સ્પર્શં સોમ-પાનાદિ વર્જયેત્

તૃતીય-સ્કન્ધે શ્રી-કપિલ-દેવહૂતિ-સંવાદે [ભ્પ્ 3.31.33-35]
સત્યં શૌચં દયા મૌનં બુદ્ધિઃ શ્રીર્ હ્રીર્ યશઃ ક્ષમા ।
શમો દમો ભગશ્ ચેતિ યત્-સઙ્ગાદ્ યાતિ સઙ્ક્ષયમ્

તેષ્વ્ અશાન્તેષુ મૂઢેષુ ખણ્ડિતાત્મસ્વ્ અસાધુષુ ।
સઙ્ગં ન કુર્યાચ્ છોચ્યેષુ યોષિત્-ક્રીડા-મૃગેષુ ચ

ન તથાસ્ય ભવેન્ મોહો બન્ધશ્ ચાન્ય-પ્રસઙ્ગતઃ ।
યોષિત્-સઙ્ગાદ્ યથા પુંસો યથા તત્-સઙ્ગિ-સઙ્ગતઃ

એકાદશે ચ શ્રી-ભગવદ્-ઉદ્ધવ-સંવાદે [ભ્પ્ 11.26.3] -
સઙ્ગં ન કુર્યાદ્ અસતાં શિશ્નોદર-તૃપાં ક્વચિત્ ।
તસ્યાનુગસ્ તમસ્ય્ અન્ધે પતત્ય્ અન્ધાનુગાન્ધ-વત્

ભગવદ્-ભક્તિ-હીના યે મુખ્યાઽસન્તસ્ ત એવ હિ ।
તેષાં નિષ્ઠા શુભા ક્વાપિ ન સ્યાત્ સચ્-ચરિતૈર્ અપિ

બૃહન્-નારદીયે પ્રાયશ્ચિત્ત-પ્રકરણાન્તે -
કિં વેદૈઃ કિમ્ ઉ વા શાસ્ત્રૈઃ કિમ્ ઉ તીર્થ-નિષેવણૈઃ ।
વિષ્ણુ-ભક્તિ-વિહીનાનાં કિં તપોભિઃ કિમ્ અધ્વરૈઃ

શ્રી-ગારુડે -
અન્તં ગતો ઽપિ વેદાનાં સર્વ-શાસ્ત્રાર્થ-વેદ્ય્ અપિ ।
યો ન સર્વેશ્વરે ભક્તસ્ તં વિદ્યાત્ પુરુષાધમમ્

તૃતીય-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 3.9.10] --
અહ્ન્ય્ આપૃતાર્ત-કરણા નિશિ નિઃશયાના
નાના-મનોરથ-ધિયા ક્ષણ-ભગ્ન-નિદ્રાઃ ।
દૈવાહતાર્થ-રચના ઋષયો ઽપિ દેવ
યુષ્મત્-પ્રસઙ્ગ-વિમુખા ઇહ સંસરન્તિ

અતએવોક્તં ષષ્ઠે [ભ્પ્ 6.1.18] --
પ્રાયશ્ચિત્તાનિ ચીર્ણાનિ નારાયણ-પરાઙ્મુખમ્ ।
ન નિષ્પુનન્તિ રાજેન્દ્ર સુરા-કુમ્ભમ્ ઇવાપગાઃ

વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે -
કુતઃ પાપ-ક્ષયસ્ તેષાં કુતસ્ તેષાં ચ મઙ્ગલમ્ ।
યેષાં નૈવ હૃદિસ્થો ઽયં મઙ્ગલાયતનો હરિઃ

અતએવ બૃહન્-નારદીયે લુબ્ધકોપાખ્યાનારમ્ભે -
હરિ-પૂજા-વિહીનાશ્ ચ વેદ-વિદ્વેષિણસ્ તથા ।
દ્વિજ-ગો-દ્વેષિણશ્ ચાપિ રાક્ષસાઃ પરિકીર્તિતાઃ

અતએવ નિજ-દૂતાન્ પ્રતિ ધર્મ-રાજસ્યાનુશાસનં ષષ્ઠ-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 6.3.28-9] --
તાન્ આનયધ્વમ્ અસતો વિમુખાન્ મુકુન્દ-
પાદારવિન્દ-મકરન્દ-રસાદ્ અજસ્રમ્ ।
નિષ્કિઞ્ચનૈઃ પરમહંસ-કુલૈર્ અસઙ્ગૈર્
જુષ્ટાદ્ ગૃહે નિરય-વર્ત્મનિ બદ્ધ-તૃષ્ણાન્

જિહ્વા ન વક્તિ ભગવદ્-ગુણ-નામ-ધેયં
ચેતશ્ ચ ન સ્મરતિ તચ્-ચરણારવિન્દમ્ ।
કૃષ્ણાય નો નમતિ યચ્-છિર એકદાપિ
તાન્ આનયધ્વમ્ અસતો ઽકૃત-વિષ્ણુ-કૃત્યાન્

સ્કાન્દે માર્કણ્ડેય-ભગીરથ-સંવાદે -
યો હિ ભાગવતં લોકમ્ ઉપહાસં નૃપોત્તમ ।
કરોતિ તસ્ય નશ્યન્તિ અર્થ-ધર્મ-યશઃ-સુતા

નિન્દાં કુર્વન્તિ યે મૂઢા વૈષ્ણવાનાં મહાત્મનામ્ ।
પતન્તિ પિતૃભિઃ સાર્ધં મહા-રૌરવ-સંજ્ઞિતે

હન્તિ નિન્દતિ વૈ દ્વેષ્ટિ વૈષ્ણવાન્ નાભિનન્દતિ ।
ક્રુધ્યતે યાતિ નો હર્ષં દર્શને પતનાનિ ષટ્

તત્રૈવામૃતસારોદ્ધારે શ્રી-યમોક્તૌ -
જન્મ-પ્રભૃતિ યત્ કિઞ્ચિત્ સુકૃતં સમુપાર્જિતમ્ ।
નાશમ્ આયાતિ તત્ સર્વં પીડયેદ્ યદિ વૈષ્ણવાન્

દ્વારકા-માહાત્મ્યે પ્રહ્લાદ-બલિ-સંવાદે -
કર-પત્રૈશ્ ચ ફાલ્યન્તે સુતીવ્રૈર્ યમ-શાસનૈઃ ।
નિન્દાં કુર્વન્તિ યે પાપા વૈષ્ણવાનાં મહાત્મનામ્

પૂજિતો ભગવાન્ વિષ્ણુર્ જન્માન્તર-શતૈર્ અપિ ।
પ્રસીદતિ ન વિશ્વાત્મા વૈષ્ણવે ચાપમાનિતે

દશમ-સ્કન્ધે ચ [ભ્પ્ 10.74.40] -
નિન્દાં ભગવતઃ શૃણ્વંસ્ તત્-પરસ્ય જનસ્ય વા ।
તતો નાપૈતિ યઃ સો ઽપિ યાત્ય્ અધઃ સુકૃતાચ્ ચ્યુતઃ

અતએવોક્તં વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે -
જીવિતં વિષ્ણુ-ભક્તસ્ય વરં પઞ્ચ-દિનાનિ ચ ।
ન તુ કલ્પ-સહસ્રાણિ ભક્તિ-હીનસ્ય કેશવે

અતએવોક્તં શ્રી-ભાગવતે ઐલોપાખ્યાનાન્તે [ભ્પ્ 11.26.26] --
તતો દુઃસઙ્ગમ્ ઉત્સૃજ્ય સત્સુ સજ્જેત બુદ્ધિમાન્ ।
સન્ત એવાસ્ય છિન્દન્તિ મનો-વ્યાસઙ્ગમ્ ઉક્તિભિઃ

અથ શ્રી-વૈષ્ણવ-સમાગમ-વિધિઃ
અથ શ્રી-ભગવદ્-ભક્તાન્ સલ્-લક્ષણ-વિભૂષિતાન્ ।
ગત્વા તાન્ દૂરતો દૃષ્ટ્વા દણ્ડવત્ પ્રણમેન્ મુદા

તેજો-દ્રવિણ-પઞ્ચરાત્રે -
વૈષ્ણવો વૈષ્ણવં દૃષ્ટ્વા દણ્ડવત્ પ્રણમેદ્ ભુવિ ।
ઉભયોર્ અન્તરા વિષ્ણુઃ શઙ્ખ-ચક્ર-ગદાધરઃ

તત્ર ચ વિશેષો બૃહન્-નારદીયે (1.25.41) -
સભાયાં યજ્ઞ-શાલાયાં દેવતાયતનેષ્વ્ અપિ ।
પ્રત્યેકં તુ નમસ્કારો હન્તિ પુણ્યં પુરાકૃતમ્

પુણ્ય-ક્ષેત્રે પુણ્ય-તીર્થે સ્વાધ્યાય-સમયે તથા ।
પ્રત્યેકં તુ નમસ્કારો હન્તિ પુણ્યં પુરાકૃતમ્

વૈષ્ણવં ચાગતં વીક્ષ્યાભિગમ્યાલિઙ્ગ વૈષ્ણવમ્ ।
વૈદેશિકં પ્રીણયેયુર્ દર્શયન્તઃ સ્વ-વૈષ્ણવાન્

તથા ચોક્તં શ્રી-બ્રહ્મણા તેજો-દ્રવિણ-પઞ્ચરાત્રે --
નારાયણાશ્રયં ભક્તં દેશાન્તર-સમાગતમ્ ।
પ્રીણયેદ્ દર્શયંસ્ તસ્ય ભક્ત્યા નારાયણાશ્રયાન્

ઇતિ
તતશ્ ચ વૈષ્ણવઃ પ્રાપ્તઃ સન્તર્પ્ય વચનામૃતૈઃ ।
સદ્-બન્ધુર્ ઇવ સમ્માન્યો ઽન્યથા દોષો મહાન્ સ્મૃતઃ

અથ વૈષ્ણવ-સમ્માનન-નિત્યતા
સ્કાન્દે શ્રી-માર્કણ્ડેય-ભગીરથ-સંવાદે -
દૃષ્ટ્વા ભાગવતં દૈવાત્ સમ્મુખે યો ન યાતિ હિ ।
ન ગૃહ્ણાતિ હરિસ્ તસ્ય પૂજાં દ્વાદશ-વાર્ષિકીમ્

યો ન ગૃહ્ણાતિ ભૂપાલ વૈષ્ણવં ગૃહમ્ આગતમ્ ।
તદ્-ગૃહં પિતૃભિસ્ ત્યક્તં શ્મશાનમ્ ઇવ ભીષણમ્

અથવાભ્યગતં દૂરાદ્ યો નાર્ચયન્તિ વૈષ્ણવમ્ ।
સ્વ-શક્ત્યા નૃપ-શાર્દૂલ નાન્યઃ પાપ-રતસ્ તતઃ

શ્રાન્તં ભાગવતં દૃષ્ટ્વા કઠિનં યસ્ય માનસમ્ ।
પ્રસીદતિ ન દુષ્ટાત્મા શ્વપચાદ્ અધિકો હિ સઃ

વિપ્રં ભાગવતં દૃષ્ટ્વા દીનમ્ આતુર-માનસમ્ ।
ન કરોતિ પરિત્રાણં કેશવો ન પ્રસીદતિ

દૃષ્ટ્વા ભાગવતં વિપ્રં નમસ્કારેણ નાર્ચયેત્ ।
દેહિનસ્ તસ્ય પાપસ્ય ન ચ વૈ ક્ષમતે હરિઃ

અપૂજિતો યદા ગચ્છદ્ વૈષ્ણવો ગૃહ-મેધિનઃ ।
શત-જન્માર્જિતં ભૂપ પુણ્યમ્ આદાય ગચ્છતિ

અનભ્યર્ચ્ય પિતૄન્ દેવાન્ ભુઞ્જતે હરિ-વાસરે ।
તત્ પાપં જાયતે ભૂપ વૈષ્ણવાનામ્ અતિક્રમે

પૂર્વં કૃત્વા તુ સમ્માનમ્ અવજ્ઞાં કુરુતે તુ યઃ ।
વૈષ્ણવાનાં મહીપાલ સાન્વયો યાતિ સઙ્ક્ષયમ્

પાદ્મે વૈશાખ-માહાત્મ્યે યમ-બ્રાહ્મણ-સંવાદે [પદ્મપ્ 5.96.69}
વૈષ્ણવં જનમ્ આલોક્ય નાભ્યુત્થાનં કરોતિ યઃ ।
પ્રણયાદરતો વિપ્ર સ નરો નરકાતિથિઃ

ચતુર્થ-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 4.22.11] ચ --
વ્યાલાલય-દ્રુમા વૈ તેષ્વ્ અરિક્તાખિલ-સમ્પદઃ ।
યદ્-ગૃહાસ્ તીર્થ-પાદીય- પાદતીર્થ-વિવર્જિતાઃ

અથ વૈષ્ણવ-સ્તુતિઃ
સ્કાન્દે -
દહ્ન્યો ઽહં કૃત-કૃત્યો ઽહં યદ્ યૂયં ગૃહમ્ આગતાઃ ।
દુર્લભં દર્શનં નૂનં વૈષ્ણવાનાં યથા હરેઃ

મેરુ-મન્દર-તુલ્યા વૈ પુણ્ય-પુઞ્જા મયા કૃતાઃ ।
સમ્પ્રાપ્તં દર્શનં યદ્ વૈ વૈષ્ણવાનાં મહાત્મનામ્

દશમ-સ્કન્ધે શ્રી-ગર્ગાચાર્યં પ્રતિ શ્રી-નન્દસ્ય વાક્યમ્ [ભ્પ્ 10.8.4] --
મહદ્-વિચલનં નૄણાં ગૃહિણાં દીન-ચેતસામ્ ।
નિઃશ્રેયસાય ભગવન્ કલ્પતે નાન્યથા ક્વચિત્

ચતુર્થ-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 4.22.7,10, 13-14] --
અહો આચરિતં કિં મે મઙ્ગલં મઙ્ગલાયનાઃ ।
યસ્ય વો દર્શનં હ્ય્ આસીદ્ દુર્દર્શાનાં ચ યોગિભિઃ

અધના અપિ તે ધન્યાઃ સાધવો ગૃહ-મેધિનઃ ।
યદ્-ગૃહા હ્ય્ અર્હ-વર્યામ્બુ- તૃણ-ભૂમીશ્વરાવરાઃ

કચ્ચિન્ નઃ કુશલં નાથા ઇન્દ્રિયાર્થાર્થ-વેદિનામ્ ।
વ્યસનાવાપ એતસ્મિન્ પતિતાનાં સ્વ-કર્મભિઃ

ભવત્સુ કુશલ-પ્રશ્ન આત્મારામેષુ નેષ્યતે ।
કુશલાકુશલા યત્ર ન સન્તિ મતિ-વૃત્તયઃ

અથ વૈષ્ણવાભિગમન-માહાત્મ્યમ્
સ્કાન્દે શ્રી-માર્કણ્ડેય-ભગીરથ-સંવાદે-
સમ્મુખં વ્રજમાનસ્ય વૈષ્ણવાનાં નરાધિપ ।
પદે પદે યજ્ઞ-ફલં પ્રાહુઃ પૌરાણિકા દ્વિજાઃ

અથ વૈષ્ણવ-સ્તુતિ-માહાત્મ્યમ્ । તત્રૈવ-
પ્રત્યક્ષં વા પરોક્ષં વા યઃ પ્રશંસતિ વૈષ્ણવમ્ ।
બ્રહ્મ-હા મદ્યપઃ સ્તેયી ગુરુ-ગામી સદા નૄણામ્ ।
મુચ્યતે પાતકાત્ સદ્યો વિષ્ણુર્ આહ નૃપોત્તમ

કિં ચ-
પ્રત્યક્ષં વા પરોક્ષં વા યે પ્રશંસન્તિ વૈષ્ણવમ્ ।
પ્રસાદાદ્ વાસુદેવસ્ય તે તરન્તિ ભવાર્ણવમ્

અથ વૈષ્ણવ-સમ્માન-માહાત્મ્યમ્ । તત્રૈવામૃત-સારોદ્ધારે-
શ્રદ્ધયા દત્તમ્ અન્નં ચ વૈષ્ણવાગ્નિષુ જીર્યતિ ।
તદ્-અન્નં મેરુણા તુલ્યં ભવતે ચ દિને દિને

દૈવે પૈત્રે ચ યો દદ્યાદ્ વારિ-માત્રં તુ વૈષ્ણવે ।
સપ્તોદધિ-સમં ભૂત્વા પિતૄણામ્ ઉપતિષ્ઠતિ

વિષ્ણુ-ધર્મે-
કિં દાનૈઃ કિં તપોભિર્ વા યજ્ઞૈશ્ ચ વિવિધૈઃ કૃતૈઃ ।
સર્વં સમ્પદ્યતે પુંસાં વિષ્ણુ-ભક્તાભિપૂજનાત્

પૂજયેદ્ વૈષ્ણવાન્ એતાન્ પ્રયત્નેન વિચક્ષણઃ ।
સ્વ-શક્ત્યા વૈષ્ણવેભ્યો યદ્ દત્તં સ્યાદ્ અક્ષયં ભવેત્

બૃહન્-નારદીયે યજ્ઞમાલ્ય્-ઉપાખ્યાને (નાર્પ્ 1.36.59)--
હરિ-ભક્તિ-રતાન્ યસ્ તુ હરિ-બુદ્ધ્યા પ્રપૂજયેત્ ।
તસ્ય તુષ્યન્તિ વિપ્રેન્દ્ર બ્રહ્મ-વિષ્ણુ-મહેશ્વરાઃ

હરિ-પૂજા-પરાણાં ચ હરિ-નામ-રતાત્મનામ્ ।
શુશ્રૂષા-નિરતા યાન્તિ પાપિનો ઽપિ પરાં ગતિમ્

તત્રૈવ યજ્ઞધ્વજોપાખ્યાનસ્યારમ્ભે (નાર્પ્ 1.39.5)--
સંસાર-સાગરં તર્તું ય ઇચ્છેન્ મુનિપુઙ્ગવ ।
સ ભજેદ્ ધરિ-ભક્તાનાં ભક્તાન્ વૈ પાપ-હારિણઃ

તદ્-અન્તે ચ (નાર્પ્ 1.39.61-3, 65)-
યો વિષ્ણુ-ભક્તાન્ નિષ્કામાન્ ભોજયેત્ શ્રદ્ધયાન્વિતઃ ।
ત્રિઃ-સપ્ત-કુલ-સંયુક્તાસ્ તે યાન્તિ હરિ-મન્દિરમ્

વિષ્ણુ-ભક્તાય યો દદ્યાન્ નિષ્કામાય મહાત્મને ।
પાનીયં વા ફલં વાપિ સ એવ ભગવત્-પ્રિયઃ

વિષ્ણુ-ભક્તિ-પરાણાં તુ શુશ્રૂષાં કુર્વતે તુ યે ।
તે યાન્તિ વિષ્ણુ-ભવનં યાવદ્-આભૂત-સમ્પ્લવમ્

દેવ-પૂજા-પરો યસ્ય ગૃહે વસતિ સર્વદા ।
તત્રૈવ સર્વ-દેવાશ્ ચ તિષ્ઠન્તિ શ્રી-હરિસ્ તથા

લૈઙ્ગે-
નારાયણ-પરો વિદ્વાન્ યસ્યાન્નં પ્રીત-માનસઃ ।
અશ્નાતિ તદ્-ધરેર્ આસ્યં ગતમ્ અન્નં ન સંશયઃ

સર્વાર્ચનાદ્ અપિ વિશ્વાત્મા પ્રીતો ભવતિ માધવઃ ।
દૃષ્ટ્વા ભાગવતસ્યાન્નં સ ભુઙ્ક્તે ભક્ત-વત્સલઃ

બ્રાહ્મે શ્રી-ભગવદ્-વાક્યમ્-
નૈવેદ્યં પુરતો ન્યસ્તં દૃષ્ટ્વૈવ સ્વીકૃતં મયા ।
ભક્તસ્ય રસનાગ્રેણ રસમ્ અશ્નામિ પદ્મજ

પાદ્મોત્તર-ખણ્ડે (253.176-8) શ્રી-શિવોમા-સંવાદે --
આરાધનાનાં સર્વેષાં વિષ્ણોર્ આરાધનં પરમ્ ।
તસ્માત્ પરતરં દેવિ તદીયાનાં સમર્ચનમ્

અર્ચયિત્વાપિ ગોવિન્દં તદીયાન્ નાર્ચયેત્ પુનઃ ।
ન સ ભાગવતો જ્ઞેયઃ કેવલં દામ્ભિકઃ સ્મૃતઃ

પુમાંસ્ તસ્માત્ પ્રયત્નેન વૈષ્ણવાન્ પૂજયેત્ સદા ।
સર્વં તરતિ દુઃખૌઘં મહા-ભાગવતાર્ચનાત્

એકાદશે શ્રી-ભગવદ્-વાક્યમ્ [ભ્પ્ 11.11.44, 11.19.21] -
વૈષ્ણવે બન્ધુ-સત્-કૃત્યા

મદ્-ભક્ત-પૂજાભ્યધિકા

કિં ચ સ્કાન્દે શ્રી-માર્કણ્ડેય-ભગીરથ-સંવાદે -
કર્મણા મનસા વાચા યેઽર્ચયન્તિ સદા હરિમ્ ।
તેષાં વાક્યં નરૈઃ કાર્યં તે હિ વિષ્ણુ-સમા નરાઃ

ઇત્ય્ આદૃતો ઽનુશૃણુયાદ્ ભક્તિ-શાસ્ત્રાણિ તત્ર ચ ।
શ્રી-ભાગવતમ્ અત્રાપિ કૃષ્ણ-લીલા-કથાં મુહુઃ

અથ વૈષ્ણવ-શાસ્ત્ર-માહાત્મ્યમ્ ।
સ્કાન્દે શ્રી-બ્રહ્મ-નારદ-સંવાદે -
વૈષ્ણવાનિ તુ શાસ્ત્રાણી યે શૃણ્વન્તિ પઠન્તિ ચ ।
ધન્યાસ્ તે માનવા લોકે તેસાં કૃષ્ણઃ પ્રસીદતિ

વૈષ્ણવાનિ તુ શાસ્ત્રાણી યે æર્ચયન્તિ ગૃહે નરાઃ ।
સર્વ-પાપ-વિનિર્મુક્તા ભવન્તિ સુર-વન્દિતાઃ

સર્વસ્વેનાપિ વિપ્રેન્દ્ર કર્તવ્યઃ શાસ્ત્ર-સઙ્ગ્રહઃ ।
વૈષ્ણવૈસ્ તુ મહા-ભક્ત્યા તુષ્ટ્ય્-અર્થં ચક્ર-પાણિનઃ

તિષ્ઠતે વૈષ્ણવં શાસ્ત્રં લિખિતં યસ્ય મન્દિરે ।
તત્ર નારાયણો દેવઃ સ્વયં વસતિ નારદ

પૌરાણં વૈષ્ણવં શ્લોકં શ્લોકાર્ધમ્ અથવાપિ ચ ।
શ્લોક-પાદં પઠેદ્ યસ્ તુ ગો-સહસ્ર-ફલં લભેત્

દેવતાનામ્ ઋષીણાં ચ યોગિનામ્ અપિ દુર્લભમ્ ।
વિપ્રેન્દ્ર વૈષ્ણવં શાસ્ત્રં મનુષ્યાણાં ચ કા કથા

તત્રૈવ શ્રી-કૃષ્ણાર્જુન-સંવાદે -
મમ શાસ્ત્રાણિ યે નિત્યં પૂજયન્તિ પઠન્તિ ચ ।
તે નરાઃ કુરુ-શાર્દૂલ મમાતિથ્યં ગતાઃ સદા

મમ શાખ્ય-પ્રવક્તારં મમ શાસ્ત્રાનુચિન્તકમ્ ।
ચિન્તયામિ ન સન્દેહો નરં તં ચાત્મવત્ સદા

અથ શ્રીમદ્-ભાગવત-માહાત્મ્યમ્
તત્રૈવ --
જીવિતાદ્ અધિકં યેષાં શાસ્ત્રં ભાગવતં કલૌ ।
ન તેષાં ભવતિ ક્લેશો યામ્યઃ કલ્પ-શતૈર્ અપિ

ધારયન્તિ ગૃહે નિત્યં શાસ્ત્રં ભાગવતં હિ યે ।
આસ્ફોટયન્તિ વલ્ગન્તિ તેષાં પ્રીતાઃ પિતામહાઃ

યાવદ્ દિનાનિ વિપ્રર્ષે શાસ્ત્રં ભાગવતં ગૃહે ।
તાવત્ પિબન્તિ પિતરઃ ક્ષીરં સર્પિર્ મધૂદકમ્

યેઽર્ચયન્તિ સદા ગેહે શાસ્ત્રં ભાગવતં નરાઃ ।
પ્રીણિતાસ્ તૈશ્ ચ વિબુધા યાવદ્ આહૂત-સમ્પ્લવમ્

યચ્ચન્તિ વૈષ્ણવે ભક્ત્યા શાસ્ત્રં ભાગવતં હિ યે ।
કલ્પ-કોટિ-સહસ્રાણિ વિષ્ણુ-લોકે વસન્તિ તે

શ્લોકાર્ધં શ્લોક-પાદં વા વરં ભાગવતં ગૃહે ।
શતશો ઽથ સહસ્રૈશ્ ચ કિમ્ અન્યૈઃ શાસ્ત્ર-સઙ્ગ્રહૈઃ

ન યસ્ય તિષ્ઠતે ગેહે શાસ્ત્રં ભાગવતં કલૌ ।
ન તસ્ય પુનર્ આવૃત્તિર્ યામ્યાત્ પાશાત્ કદાચન

કથં સ વૈષ્ણવો જ્ઞેયઃ શાસ્ત્રં ભાગવતં કલૌ ।
ગૃહે ન તિષ્ઠતે યસ્ય સ વિપ્રઃ શ્વપચાધમઃ

યત્ર યત્ર ભવેદ્ વિપ્ર શાસ્ત્રં ભાગવતં કલૌ ।
તત્ર તત્ર હરિર્ યાતિ ત્રિદશૈઃ સહ નારદ

તત્ર સર્વાણિ તીર્થાનિ નદીનદ-સરાંસિ ચ ।
યત્ર ભાગવતં શાસ્ત્રં તિષ્ઠતે મુનિ-સત્તમ

તત્ર સર્વાણિ તીર્થાનિ સર્વે યજ્ઞાઃ સુદક્ષિણાઃ ।
યત્ર ભાગવતં શાસ્ત્રં પૂજિતં તિષ્ઠતે ગૃહે

કિં ચ -
નિત્યં ભાગવતં યસ્ તુ પુરાણં પઠતે નરઃ ।
પ્રત્યક્ષરં ભવેત્ તસ્ય કપિલા-દાનજં ફલમ્

શ્લોકાર્ધં શ્લોક-પાદં વા નિત્યં ભાગવતોદ્ભવમ્ ।
પઠેત્ શૃણોતિ વા ભક્ત્યા ગો-સહસ્રં ફલં લભેત્

યઃ પઠેત્ પ્રયતો નિત્યં શ્લોકં ભાગવતં મુને ।
અષ્ટાદશ-પુરાણાનાં ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ

તત્રૈવ માર્કણ્ડેય-ભગીરથ-સંવાદે -
યો હિ ભાગવતે શાસ્ત્રે વિઘ્નમ્ આચરતે પુમાન્ ।
નાભિનન્દતિ દુષ્ટાત્મા કુલાનાં પાતયેચ્ છતમ્

પાદ્મે ગૌતમામ્બરીષ-સંવાદે -
અમ્બરીષ શુક-પ્રોક્તં નિત્યં ભાગવતં શૃણુ ।
પઠસ્વ સ્વ-મુખેનાપિ યદીચ્છસિ ભવ-ક્ષયમ્

શ્લોકં ભાગવતં વાપિ શ્લોકર્ધ-પાદમ્ એવ વા ।
લિખિતં તિષ્ઠતે યસ્ય ગૃહે તસ્ય સદા હરિઃ ।
વસતે નાત્ર સન્દેહો દેવ-દેવો જનાર્દનઃ

દ્વારકા-માહાત્મ્યે શ્રી-માર્કણ્ડેયેન્દ્રદ્યુમ્ન-સંવાદે -
શ્રીમદ્-ભાગવતં શાસ્ત્રં પઠતે કૃષ્ણ-સન્નિધૌ ।
કુલ-કોટિ-શતૈર્ યુક્તઃ ક્રીડતે યોગિભિઃ સહ

ગારુડે--
અર્થો ઽયં બ્રહ્મ-સૂત્રાણાં ભારતાર્થ-વિનિર્ણયઃ ।
ગાયત્રી-ભાષ્ય-રૂપો ઽસૌ વેદાર્થ-પરિબૃંહિતઃ

પુરાણાનાં સામ-રૂપઃ સાક્ષાદ્-ભગવતોદિતઃ ।
દ્વાદશ-સ્કન્ધ-યુક્તો ઽયં શતવિચ્-છેદ-સંયુતઃ ।
ગ્રન્થો ઽષ્ટાદશ-સાહસ્રઃ શ્રીમદ્-ભાગવતાભિધઃ

તસ્મિન્ન્ એવ શ્રી-ભાગવતે પ્રથમ-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 1.1.2, 1.3.40-41]
ધર્મઃ પ્રોજ્ઝિત-કૈતવો ઽત્ર પરમો નિર્મત્સરાણાં સતાં
વેદ્યં વાસ્તવમ્ અત્ર વસ્તુ શિવદં તાપ-ત્રયોન્મૂલનમ્ ।
શ્રીમદ્-ભાગવતે મહા-મુનિ-કૃતે કિં વા પરૈર્ ઈશ્વરઃ
સદ્યો હૃદ્ય્ અવરુધ્યતે ઽત્ર કૃતિભિઃ શુશ્રૂષુભિસ્ તત્-ક્ષણાત્

ઇદં ભાગવતં નામ પુરાણં બ્રહ્મ-સમ્મિતમ્ ।
ઉત્તમ-શ્લોક-ચરિતં ચકાર ભગવાન્ ઋષિઃ

નિઃશ્રેયસાય લોકસ્ય ધન્યં સ્વસ્ત્ય્-અયનં મહત્ ।
તદ્ ઇદં ગ્રાહયામ્ આસસુતમ્ આત્મવતાં વરમ્ ।
સર્વ-વેદેતિહાસાનાં સારં સારં સમુદ્ધૃતમ્

કિં ચ [ભ્પ્ 1.3.43] -
કૃષ્ણે સ્વ-ધામોપગતે ધર્મ-જ્ઞાનાદિભિઃ સહ ।
કલૌ નષ્ટ-દૃશામ્ એષ પુરાણાર્કો ઽધુનોદિતઃ

કિં ચ [ભ્પ્ 1.7.6-7]
અનર્થોપશમં સાક્ષાદ્ ભક્તિ-યોગમ્ અધોક્ષજે ।
લોકસ્યાજાનતો વિદ્વાંશ્ ચક્રે સાત્વત-સંહિતામ્

યસ્યાં વૈ શ્રૂયમાણાયાં કૃષ્ણે પરમ-પૂરુષે ।
ભક્તિર્ ઉત્પદ્યતે પુંસઃ શોક-મોહ-ભયાપહા

દ્વિતીયે શ્રી-શુકોક્તૌ [ભ્પ્ 2.1.9-10] --
પરિનિષ્ઠિતો ઽપિ નૈર્ગુણ્ય ઉત્તમ-શ્લોક-લીલયા ।
ગૃહીત-ચેતા રાજર્ષે આખ્યાનં યદ્ અધીતવાન્

રાજન્તે તાવદ્ અન્યાનિ પુરાણાનિ સતાં ગણે ।
યાવદ્ ભાગવતં નૈવ શ્રૂયતે ઽમૃત-સાગરમ્

દ્વાદશે ચ [ભ્પ્ 12.13.14, 16, 18] -
રાજન્તે તાવદ્ અન્યાનિ પુરાણાનિ સતાં ગણે ।
યાવદ્ ભાગવતં નૈવ શ્રૂયતેઽમૃત-સાગરઃ

સર્વ-વેદાન્ત-સારં હિ શ્રી-ભાગવતમ્ ઇષ્યતે ।
તદ્-રસામૃત-તૃપ્તસ્ય નાન્યત્ર સ્યાદ્ રતિઃ ક્વચિત્

નિમ્ન-ગાનાં યથા ગઙ્ગા દેવાનામ્ અચ્યુતો યથા ।
વૈષ્ણવાનાં યથા શમ્ભુઃ પુરાણાનામ્ ઇદં તથા

શ્રીમદ્-ભાગવતં પુરાણમ્ અમલં યદ્ વૈષ્ણવાનાં પ્રિયં
યસ્મિન્ પારમહંસ્યમ્ એકમ્ અમલં જ્ઞાનં પરં ગીયતે ।
તત્ર જ્ઞાન-વિરાગ-ભક્તિ-સહિતં નૈષ્કર્મ્યમ્ આવિષ્કૃતં
તચ્ છૃણ્વન્ સુ-પઠન્ વિચારણ-પરો ભક્ત્યા વિમુચ્યેન્ નરઃ

અતએવોક્તં [ભ્પ્ 1.1.3] --
નિગમ-કલ્પ-તરોર્ ગલિતં ફલં
શુક-મુખાદ્ અમૃત-દ્રવ-સંયુતમ્ ।
પિબત ભાગવતં રસમ્ આલયં
મુહુર્ અહો રસિકા ભુવિ ભાવુકાઃ

કિં ચ [ભ્પ્ 1.2.3] -
યઃ સ્વાનુભાવમ્ અખિલ-શ્રુતિ-સારમ્ એકમ્
અધ્યાત્મ-દીપમ્ અતિતિતીર્ષતાં તમો ઽન્ધમ્ ।
સંસારિણાં કરુણયાહ પુરાણ-ગુહ્યં
તં વ્યાસ-સૂનુમ્ ઉપયામિ ગુરું મુનીનામ્

અથ શ્રી-ભગવચ્-છાસ્ત્ર-વક્તૃ-માહાત્મ્યમ્
ભગવદ્-ધર્મ-વક્તારં ભગવચ્-છાસ્ત્ર-વાચકમ્ ।
વૈષ્ણવં ગુરુવદ્ ભક્ત્યા પૂજયેજ્ જ્ઞાન-દાયકમ્

નારદ-પઞ્ચરાત્રે ઋષીન્ પ્રતિ શ્રી-શાણ્ડિલ્યોક્તૌ --
વૈષ્ણવં જ્ઞાન-વક્તારં યો વિદ્યાદ્ વિષ્ણુવદ્ ગુરુમ્ ।
પૂજયેદ્ વાઙ્-મનઃ-કાયૈઃ સ શાસ્ત્રજ્ઞઃ સ વૈષ્ણવઃ

શ્લોક-પાદસ્ય વક્તાપિ યઃ પૂજ્યઃ સ સદૈવ હિ ।
કિં પુનર્ ભગવદ્-વિષ્ણોઃ સ્વરૂપં વિતનોતિ યઃ

કિં ચ --
નારાયણઃ પરં બ્રહ્મ તજ્-જ્ઞાનેનાથ ગમ્યતે ।
જ્ઞાનસ્ય સાધનં શાસ્ત્રં શાસ્ત્રં ચ ગુરુ-વક્તૃગમ્

બ્રહ્મ પ્રાપ્તિર્ અતો હેતોર્ ગુર્વ્-અધીના સદૈવ હિ ।
હેતુનાનેન વૈ વિપ્રા ગુરુર્ ગુરુતરઃ સ્મૃતઃ

યસ્માદ્ દેવો જગન્નાથઃ કૃત્વા મર્યમયીં તનુમ્ ।
મગ્નાન્ ઉદ્ધરતે લોકાન્ કારુણ્યાચ્ છાસ્ત્ર-પાણિના

તસ્માદ્ ભક્તિર્ ગુરૌ કાર્યા સંસાર-ભય-ભીરુણા ।
શાસ્ત્ર-જ્ઞાનેન યો ઽજ્ઞાનં તિમિરં વિનિપાતયેત્

શાસ્ત્રં પાપ-હરં પુણ્યં પવિત્રં ભોગ-મોક્ષદમ્ ।
શાન્તિદં ચ મહાર્થં ચ વક્તિ યઃ સ જગદ્-ગુરુઃ

અથ શ્રી-કૃષ્ણ-લીલા-કથા-શ્રવણ-માહાત્મ્યમ્
તત્ર પાપાદિ-શોધકત્વમ્
સ્કાન્દે બ્રહ્મ-નારદ-સંવાદે -
તેષાં ક્ષીણં મહત્ પાપં વર્ષ-કોટિ-શતોદ્ભવમ્ ।
વિપ્રેન્દ્ર નાસ્તિ સન્દેહો યે શૃણ્વન્તિ હરેઃ કથામ્

તત્રૈવાન્યત્ર -
સર્વાશ્રમાભિગમનં સર્વ-તીર્થાવગાહનમ્ ।
ન તથા પારણં નૄણાં નારાયણ-કથા યથા

બૃહન્-નારદીયે [1.39.2] યજ્ઞધ્વજોપાખ્યાનાન્તે -
અહો હરિ-કથા લોકે પાપ-ઘ્ની પુણ્ય-દાયિની ।
શૃણ્વતાં વદતાં ચૈવ તદ્-ભક્તાનાં વિશેષતઃ

પ્રથમ-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 1.2.17] --
શૃણ્વતાં સ્વ-કથાઃ કૃષ્ણઃ પુણ્ય-શ્રવણ-કીર્તનઃ ।
હૃદ્ય્ અન્તઃસ્થો હ્ય્ અભદ્રાણિ વિધુનોતિ સુહૃત્-સતામ્

એકાદશે ચ દેવ-સ્તુતૌ [ભ્પ્ 11.6.9] --
શુદ્ધિર્ નૃણાં ન તુ તથેડ્ય દુરાશયાનાં
વિદ્યા-શ્રુતાધ્યયન-દાન-તપઃ-ક્રિયાભિઃ ।
સત્ત્વાત્મનામ્ ઋષભ તે યશસિ પ્રવૃદ્ધ-
સચ્-છ્રદ્ધયા શ્રવણ-સમ્ભૃતયા યથા સ્યાત્

દશમે [ભ્પ્ 10.1.13] શ્રી-બાદરાયણિં પ્રતિ શ્રી-પરીક્ષિદ્-ઉક્તૌ --
નૈષાતિદુઃસહા ક્ષુન્ માં ત્યક્તોદમ્ અપિ બાધતે ।
પિબન્તં ત્વન્-મુખામ્ભોજ- ચ્યુતં હરિ-કથામૃતમ્

સ્કાન્દે ચ તત્રૈવ -
શ્રી-પ્રદં વિષ્ણુ-ચરિતં સર્વોપદ્રવ-નાશનમ્ ।
સર્વ-દુઃખોપશમનં દુષ્ટ-ગ્રહ-નિવારણમ્

અથ પ્રકર્ષેણ સર્વ-મઙ્ગલ-કારિત્વમ્
તત્રૈવ -
શ્રોતવ્યં સાધુ-ચરિતં યશો-ધર્મ-જયાર્થિભિઃ ।
પાપ-ક્ષયાર્થં દેવર્ષે સ્વર્ગાર્થં ધર્મ-બુદ્ધિભિઃ

આયુષ્યામારોગ્યકરં યશસ્યં પુણ્ય-વર્ધનમ્ ।
ચરિતં વૈષ્ણવં નિત્યં શ્રોતવ્યં સાધુ-બુદ્ધિના

કુટુમ્બ-વૃદ્ધિં વિજયં શત્રુ-નાશં બલમ્ ।
કરોતિ વિષ્ણુ-ચરિતં સર્વ-કાલ-ફલ-પ્રદમ્

પ્રથમ-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 1.2.8] --
ધર્મઃ સ્વનુષ્ઠિતઃ પુંસાં વિષ્વક્સેન-કથાસુ યઃ ।
નોત્પાદયેદ્ યદિ રતિં શ્રમ એવ હિ કેવલમ્

તૃતીયે શ્રી-વિદુર-મૈત્રેય-સંવાદે [ભ્પ્ 3.6.37] --
એકાન્ત-લાભં વચસો નુ પુંસાં
સુશ્લોક-મૌલેર્ ગુણ-વાદમ્ આહુઃ ।
શ્રુતેશ્ ચ વિદ્વદ્ભિર્ ઉપાકૃતાયાં
કથા-સુધાયામ્ ઉપસમ્પ્રયોગમ્

દ્વિતીયે શ્રી-શૌનકોક્તૌ [ભ્પ્ 2.3.17]
આયુર્ હરતિ વૈ પુંસામ્ ઉદ્યન્ન્ અસ્તં ચ યન્ન્ અસૌ ।
તસ્યર્તે યત્-ક્ષણો નીત ઉત્તમ-શ્લોક-વાર્તયા

તૃતીયે શ્રી-વિદુરોક્તૌ [ભ્પ્ 3.5.13]
સા શ્રદ્દધાનસ્ય વિવર્ધમાના
વિરક્તિમ્ અન્યત્ર કરોતિ પુંસઃ ।
હરેઃ પદાનુસ્મૃતિ-નિર્વૃતસ્ય
સમસ્ત-દુઃખાપ્યયમ્ આશુ ધત્તે

ચતુર્થે શ્રી-પૃથુ-ચરિતાન્તે શ્રી-મૈત્રેયોક્તૌ [ભ્પ્ 4.23.12]
છિન્નાન્ય-ધીર્ અધિગતાત્મ-ગતિર્ નિરીહસ્
તત્ તત્યજે ઞ્ચ્છિનદ્ ઇદં વયુનેન યેન ।
તાવન્ ન યોગ-ગતિભિર્ યતિર્ અપ્રમત્તો
યાવદ્ ગદાગ્રજ-કથાસુ રતિં ન કુર્યાત્

એકાદશે ચ શ્રી-ભગવન્તં પ્રત્ય્ ઉદ્ધવ-વાક્યે [ભ્પ્ 11.6.44] --
તવ વિક્રીડિતં કૃષ્ણ નૃણાં પરમ-મઙ્ગલમ્ ।
કર્ણ-પીયૂષમ્ આસાદ્ય ત્યજન્ત્ય્ અન્ય-સ્પૃહાં જનાઃ

ચતુર્થે પ્રચેતસઃ પ્રતિ શ્રી-ભગવદ્-ઉક્તૌ [ભ્પ્ 4.30.19] --
ગૃહેષ્વ્ આવિશતાં ચાપિ પુંસાં કુશલ-કર્મણામ્ ।
મદ્-વાર્તા-યાત-યામાનાં ન બન્ધાય ગૃહા મતાઃ

સ્કાન્દે તત્રૈવ -
ધર્માર્થ-કામ-મોક્ષાણાં યદ્ ઇષ્ટં ચ નૄણામ્ ઇહ ।
તત્ સર્વં લભતે વત્સ કથાં શ્રુત્વા હરેઃ સદા

દ્વાદશે ચ શ્રી-શુકોક્તૌ [ભ્પ્ 12.4.40]--
સંસાર-સિન્ધુમ્ અતિ-દુસ્તરમ્ ઉત્તિતીર્ષોર્
નાન્યઃ પ્લવો ભગવતો પુરુષોત્તમસ્ય ।
લીલા-કથા-રસ-નિષેવનમ્ અન્તરેણ
પુંસો ભવેદ્ વિવિધ-દુઃખ-દવાર્દિતસ્ય

દ્વારકા-માહાત્મ્યે -
નિત્યં કૃષ્ણ-કથા યસ્ય પ્રાણાદ્ અપિ ગરીયસી ।
ન તસ્ય દુર્લભં કિઞ્ચિદ્ ઇહ લોકે પરત્ર ચ

દ્વિતીય-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 2.3.12]
જ્ઞાનં યદ્ આપ્રતિનિવૃત્ત-ગુણોર્મિ-ચક્રમ્
આત્મ-પ્રસાદ ઉત યત્ર ગુણેષ્વ્ અસઙ્ગઃ ।
કૈવલ્ય-સમ્મત-પથસ્ ત્વ્ અથ ભક્તિ-યોગઃ
કો નિર્વૃતો હરિ-કથાસુ રતિં ન કુર્યાત્

દશમ-સ્કન્ધે શ્રુતિ-સ્તુતૌ [ભ્પ્ 10.87.21] --
દુરવગમાત્મ-તત્ત્વ-નિગમાય તવાત્ત-તનોશ્
ચરિત-મહામૃતાબ્ધિ-પરિવર્ત-પરિશ્રમણાઃ ।
ન પરિલષન્તિ કેચિદ્ અપવર્ગમ્ અપીશ્વર તે
ચરણ-સરોજ-હંસ-કુલ-સઙ્ગ-વિસૃષ્ટ-ગૃહાઃ

તૃતીય-સ્કન્ધે શ્રી-કપિલ-દેવહૂતિ-સંવાદે [ભ્પ્ 3.25.34] --
નૈકાત્મતાં મે સ્પૃહયન્તિ કેચિન્
મત્-પાદ-સેવાભિરતા મદ્-ઈહાઃ ।
યે ઽન્યોન્યતો ભાગવતાઃ પ્રસજ્ય
સભાજયન્તે મમ પૌરુષાણિ

દ્વિતીયે શ્રી-સૂતોક્તૌ [ભ્પ્ 2.2.37]
પિબન્તિ યે ભગવત આત્મનઃ સતાં
કથામૃતં શ્રવણ-પુટેષુ સમ્ભૃતમ્
પુનન્તિ તે વિષય-વિદૂષિતાશયં
વ્રજન્તિ તચ્-ચરણ-સરોરુહાન્તિકમ્

તૃતીયે કપિલ-દેવ-સ્તુતૌ [ભ્પ્ 3.5.45] --
પાનેન તે દેવ કથા-સુધાયાઃ
પ્રવૃદ્ધ-ભક્ત્યા વિશદાશયા યે ।
વૈરાગ્ય-સારં પ્રતિલભ્ય બોધં
યથાઞ્જસાન્વીયુર્ અકુણ્ઠ-ધિષ્ણ્યમ્

સ્કાન્દે અમૃત-સારોદ્ધારે શ્રી-યમસ્ય દૂતાનુશાસને -
યે શૃણ્વન્તિ કથાં વિષ્ણોર્ યે પઠન્તિ હરેઃ કથામ્ ।
કલાયુતં નાવલોક્યં ગતાસ્ તે બ્રહ્મ શાશ્વતમ્

યસ્ય વિષ્ણુ-કથાલાપૈર્ નિત્યં પ્રમુદિતં મનઃ ।
તસ્ય ન ચ્યવતે લક્ષ્મીસ્ તત્-પદં ચ કરે સ્થિતમ્

દ્વાદશે [ભ્પ્ 12.3.15] --
યત્ તૂત્તમઃ-શ્લોક-ગુણાનુવાદઃ
સઙ્ગીયતે ઽભીક્ષ્ણમ્ અમઙ્ગલ-ઘ્નઃ ।
તમ્ એવ નિત્યં શૃણુયાદ્ અભીક્ષ્ણં
કૃષ્ણે ઽમલાં ભક્તિમ્ અભીપ્સમાનઃ

સ્કાન્દે -
યત્ર યત્ર મહી-પાલ વૈષ્ણવી વર્તતે કથા ।
તત્ર તત્ર હરિર્ યાતિ ગૌર્ યથા સુત-વત્સલા

શ્રી-વિષ્ણુ-ધર્મે શ્રી-ભગવદ્-ઉક્તૌ, સ્કાન્દે ચ શ્રી-ભગવદ્-અર્જુન-સંવાદે --
મત્-કથા-વાચકં નિત્યં મત્-કથા-શ્રવણે રતમ્ ।
મત્-કથા-પ્રીત-મનસં નાહમ્ ત્યક્ષ્યામિ તં નરમ્

દશમ-સ્કન્ધે બ્રહ્મ-સ્તુતૌ [ભ્પ્ 10.14.3] -
જ્ઞાને પ્રયાસમ્ ઉદપાસ્ય નમન્ત એવ
જીવન્તિ સન્-મુખરિતાં ભવદીય-વાર્તામ્ ।
સ્થાને સ્થિતાઃ શ્રુતિ-ગતાં તનુ-વાઙ્-મનોભિર્
યે પ્રાયશો ઞ્જિત જિતો ઽપ્ય્ અસિ તૈસ્ ત્રિ-લોક્યામ્

તૃતીયે શ્રી-સનકાદિ-સ્તુતૌ [ભ્પ્ 3.15.48] -
નાત્યન્તિકં વિગણયન્ત્ય્ અપિ તે પ્રસાદં
કિં વાન્યદ્ અર્પિત-ભયં ભ્રુવ ઉન્નયૈસ્ તે ।
યે ઽઙ્ગ ત્વદ્-અઙ્ઘ્રિ-શરણા ભવતઃ કથાયાઃ
કીર્તન્ય-તીર્થ-યશસઃ કુશલા રસ-જ્ઞાઃ

ચતુર્થે શ્રી-ભગવન્તં પ્રતિ સિદ્ધાનાં સ્તુતૌ [ભ્પ્ 4.7.35] -
અયં ત્વત્-કથા-મૃષ્ટ-પીયૂષ-નદ્યાં
મનો-વારણઃ ક્લેશ-દાવાગ્નિ-દગ્ધઃ ।
તૃષાર્તો ઽવગાઢો ન સસ્માર દાવં
ન નિષ્ક્રામતિ બ્રહ્મ-સમ્પન્નવન્ નઃ

અતએવોક્તં પ્રથમ-સ્કન્ધે શ્રી-શૌનકાદિભિઃ [ભ્પ્ 1.1.19] -
વયં તુ ન વિતૃપ્યામ ઉત્તમ-શ્લોક-વિક્રમે ।
યચ્-છૃણ્વતાં રસ-જ્ઞાનાં સ્વાદુ સ્વાદુ પદે પદે

કિં ચ [ભ્પ્ 1.18.14] --
કો નામ તૃપ્યેદ્ રસવિત્ કથાયાં
મહત્તમૈકાન્ત-પરાયણસ્ય ।
નાન્તં ગુણાનામ્ અગુણસ્ય જગ્મુર્
યોગેશ્વરા યે ભવ-પાદ્મ-મુખ્યાઃ

તૃતીયે શ્રી-વિદુરેણ [ભ્પ્ 3.5.7] -
ક્રીડન્ વિધત્તે દ્વિજ-ગો-સુરાણાં
ક્ષેમાય કર્માણ્ય્ અવતાર-ભેદૈઃ ।
મનો ન તૃપ્યત્ય્ અપિ શૃણ્વતાં નઃ
સુશ્લોક-મૌલેશ્ ચરિતામૃતાનિ

દશમ-સ્કન્ધે ચ શ્રી-પરીક્ષિતા [ભ્પ્ 10.52.20] --
બ્રહ્મન્ કૃષ્ણ-કથાઃ પુણ્યા માધ્વીર્ લોક-મલાપહાઃ ।
કો નુ તૃપ્યેત શૃણ્વાનઃ શ્રુત-જ્ઞો નિત્ય-નૂતનઃ

અતો હિ શ્રી-પૃથુ-રાજેન પ્રાર્થિતં [ભ્પ્ 4.20.24] -
ન કામયે નાથ તદ્ અપ્ય્ અહં ક્વચિન્
ન યત્ર યુષ્મચ્-ચરણામ્બુજાસવઃ ।
મહત્તમાન્તર્-હૃદયાન્ મુખ-ચ્યુતો
વિધત્સ્વ કર્ણાયુતમ્ એષ મે વરઃ

અતએવ નિશ્ચયોક્તં પાદ્મે વૈશાખ-માહાત્મ્યે [પદ્મપ્ 5.85.41] અમ્બરીષં પ્રતિ શ્રી-નારદેન --
નાતઃ પરં પરમ-તોષ-વિશેષ-પોષં
પશ્યામિ પુણ્યમ્ ઉચિતં ચ પરસ્પરેણ ।
સન્તઃ પ્રસહ્ય યદ્ અનન્ત-ગુણાન્ અનન્ત
શ્રેયો-નિધીન્ અધિક-ભાવ-ભુજો ભજન્તિ

પ્રથમ-સ્કન્ધે શ્રી-સૂતેન [ભ્પ્ 1.18.10] -
યા યાઃ કથા ભગવતઃ કથનીયોરુ-કર્મણઃ ।
ગુણ-કર્માશ્રયાઃ પુમ્ભિઃ સંસેવ્યાસ્ તા બુભૂષુભિઃ

દશમ-સ્કન્ધ-શેષે ચ શ્રી-બાદરાયણિના [ભ્પ્ 10.90.49] --
ઇત્થં પરસ્ય નિજ-વર્ત્મ-રિરક્ષયાત્ત-
લીલા-તનોસ્ તદ્-અનુરૂપ-વિડમ્બનાનિ ।
કર્માણિ કર્મ-કષણાનિ યદૂત્તમસ્ય
શ્રૂયાદ્ અમુષ્ય પદયોર્ અનુવૃત્તિમ્ ઇચ્છન્

અથ શ્રી-ભગવત્-કથા-ત્યાગાદિ-દોષઃ
અતઃ કૃષ્ણ-કથાયાં તુ સત્યામ્ અન્ય-કથા-શ્રુતિમ્ ।
તદ્ અશ્રુતિં ચ વૈમુખ્યં તસ્યાં તૃપ્તિમ્ અપિ ત્યજેત્

તૃતીય-સ્કન્ધે કપિલ-દેવહૂતિ-સંવાદે [ભ્પ્ 3.32.19] --
નૂનં દૈવેન વિહતા યે ચાચ્યુત-કથા-સુધામ્ ।
હિત્વા શૃણ્વન્ત્ય્ અસદ્-ગાથાઃ પુરીષમ્ ઇવ વિડ્-ભુજઃ

તત્રૈવ શ્રી-વૈકુણ્ઠ-વર્ણને [ભ્પ્ 3.15.23] --
યન્ ન વ્રજન્ત્ય્ અઘ-ભિદો રચનાનુવાદાચ્
છૃણ્વન્તિ યે ઽન્ય-વિષયાઃ કુકથા મતિ-ઘ્નીઃ ।
યાસ્ તુ શ્રુતા હત-ભગૈર્ નૃભિર્ આત્ત-સારાસ્
તાંસ્ તાન્ ક્ષિપન્ત્ય્ અશરણેષુ તમઃસુ હન્ત

કિં ચ સ્કાન્દે બ્રહ્મ-નારદ-સંવાદે -
વાચ્યમાનં તુ યે શાસ્ત્રં વૈષ્ણવં પુરુષાધમાઃ ।
ન શૃણ્વન્તિ મુનિ-શ્રેષ્ઠ તેષાં સ્વામી સદા યમઃ

ન શૃણ્વન્તિ ન હૃષ્યન્તિ વૈષ્ણવીં પ્રાપ્ય યે કથામ્ ।
ધમ આયુર્ યશો ધર્મઃ સન્તાનશ્ ચૈવ નશ્યતિ

ન શૃણોતિ હરેર્ યસ્ તુ કથાં પાપ-પ્રણાશિનીમ્ ।
અચિરાદ્ એવ દેવર્ષે સમૂલં તુ વિનશ્યતિ

દ્વિતીય-સ્કન્ધે શ્રી-શૌનકોક્તૌ [ભ્પ્ 2.3.20] --
બિલે બતોરુક્રમ-વિક્રમાન્ યે
ન શૃણ્વતઃ કર્ણ-પુટે નરસ્ય ।
જિહ્વાસતી દાર્દુરિકેવ સૂત
ન ચોપગાયત્ય્ ઉરુગાય-ગાથાઃ

તૃતીયે શ્રી-બ્રહ્મ-સ્તુતૌ [ભ્પ્ 3.9.7] --
દૈવેન તે હત-ધિયો ભવતઃ પ્રસઙ્ગાત્
સર્વાશુભોપશમનાદ્ વિમુખેન્દ્રિયા યે ।
કુર્વન્તિ કામ-સુખ-લેશ-લવાય દીના
લોભાભિભૂત-મનસો ઽકુશલાનિ શશ્વત્

[ભ્પ્ 3.5.14] --
તાઞ્ છોચ્ય-શોચ્યાન્ અવિદો ઽનુશોચે
હરેઃ કથાયાં વિમુખાન્ અઘેન ।
ક્ષિણોતિ દેવો ઽનિમિષસ્ તુ યેષામ્
આયુર્ વૃથા-વાદ-ગતિ-સ્મૃતીનામ્

શ્રી-મૈત્રેયોક્તૌ ચ [ભ્પ્ 3.13.50] --
કો નામ લોકે પુરુષાર્થ-સારવિત્
પુરા-કથાનાં ભગવત્-કથા-સુધામ્ ।
આપીય કર્ણાઞ્જલિભિર્ ભવાપહામ્
અહો વિરજ્યેત વિના નરેતરમ્

ચતુર્થે શ્રી-પૃથુ-સ્તુતૌ [ભ્પ્ 4.20.26]
યશઃ શિવં સુશ્રવ આર્ય-સઙ્ગમે
યદૃચ્છયા ચોપશૃણોતિ તે સકૃત્ ।
કથં ગુણ-જ્ઞો વિરમેદ્ વિના પશું
શ્રીર્ યત્ પ્રવવ્રે ગુણ-સઙ્ગ્રહેચ્છયા

દશમારમ્ભે શ્રી-પરીક્ષિત્-પ્રશ્ને [ભ્પ્ 10.1.4] --
નિવૃત્ત-તર્ષૈર્ ઉપગીયમાનાદ્
ભવૌષધાચ્ છ્રોત્ર-મનો-ઽભિરામાત્ ।
ક ઉત્તમશ્લોક-ગુણાનુવાદાત્
પુમાન્ વિરજ્યેત વિના પશુઘ્નાત્

અતએવોક્તં દેવૈઃ પઞ્ચમ-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 5.19.23] -
ન યત્ર વૈકુણ્ઠ-કથા-સુધાપગા
ન સાધવો ભાગવતાસ્ તદાશ્રયાઃ ।
ન યત્ર યજ્ઞેશ-મખા મહોત્સવાઃ
સુરેશ-લોકો ઽપિ ન વૈ સ સેવ્યતામ્
અથ ભગવત્-કથાસક્તિઃ
અતો નિષેવ્યમાણાં ચ સર્વથા ભગવત્-કથામ્ ।
મુહુસ્ તદ્-રસિકાન્ પૃચ્છેન્ મિથો મોદ-વિવૃદ્ધયે

દશમ-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 10.13.2] --
સતામ્ અયં સાર-ભૃતાં નિસર્ગો
યદ્-અર્થ-વાણી-શ્રુતિ-ચેતસામ્ અપિ ।
પ્રતિ-ક્ષણં નવ્ય-વદ્ અચ્યુતસ્ય યત્
સ્ત્રિયા વિટાનામ્ ઇવ સાધુ વાર્તા

અતએવ તત્રૈવ [ભ્પ્ 10.87.11]
તુલ્ય-શ્રુત-તપઃ-શીલાસ્ તુલ્ય-સ્વીયારિ-મધ્યમાઃ ।
અપિ ચક્રુઃ પ્રવચનમ્ એકં શુશ્રૂષવો ઽપરે

ઇતિ ।
અથ શ્રી-ભગવદ્-ધર્મ-પ્રતિપાદન-માહાત્મ્યમ્
તથા વૈષ્ણવ-ધર્માંશ્ ચ ક્રિયમાનામ્ અપિ સ્વયમ્ ।
સમ્પૃચ્છેત્ તદ્-વિદઃ સાધૂન્ અન્યોન્ય-પ્રીતિ-વૃદ્ધયે

શ્રદ્ધયા ભગવદ્-ધર્માન્ વૈષ્ણવાયાનુપૃચ્છતે ।
અવશ્યં કથયેદ્ વિદ્વાન્ અન્યથા દોષ-ભાગ્ ભવેત્

તદ્ ઉક્તમ્-
નાખ્યાતિ વૈષ્ણવં ધર્મં વિષ્ણુ-ભક્તસ્ય પૃચ્છતઃ ।
કલૌ ભાગવતો ભૂત્વા પુણ્યં યાતિ શતાબ્દિકમ્

સ્કાન્દે બ્રહ્મ-નારદ-સંવાદે-
વૈષ્ણવે વૈષ્ણવં ધર્મં યો દદાતિ દ્વિજોત્તમઃ ।
સ-સાગર-મહી-દાને યત્ ફલં લભતેઽધિકમ્

કિં ચ તત્રૈવ --
અજ્ઞાનાય ચ યો જ્ઞાનં દદ્યાદ્ ધર્મોપદેશનમ્ ।
કૃત્સ્નાં વા પૃથિવીં દદ્યાત્ તેન તુલ્યં હિ તત્ સ્મૃતમ્

વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે [3.341.50] --
તત્ કથાં શ્રાવયેદ્ યસ્ તુ તદ્-ભક્તાન્ માનવોત્તમઃ ।
ગો-દાન-ફલમ્ આપ્નોતિ સ નરસ્ તેન કર્મણા

પાદ્મે દેવ-દૂત-વિકુણ્ડલ-સંવાદે [પદ્મપ્ 3.31.97] -
જ્ઞાનમ્ અજ્ઞાય યો દદ્યાદ્ વેદ-શાસ્ત્ર-સમુદ્ભવમ્ ।
અપિ દેવાસ્ તમ્ અર્ચન્તિ ભવ-બન્ધ-વિદારકમ્

બૃહન્-નારદીયે [નાર્પ્ 1.1.63]
સત્-સઙ્ગ-દેવાર્ચન-સત્-કથાસુ
હિતોપદેશે નિરતો મનુષ્યઃ ।
પ્રયાતિ વિષ્ણોઃ પરમં પદં યદ્
દેહાવસાનેઽચ્યુત-તુલ્ય-તેજાઃ

અથ ભગવદ્-ધર્માઃ
તે ચ શ્રી-ભગવદ્-ધર્મા ભગવદ્-ભક્ત-લક્ષણૈઃ ।
વ્યઞ્જિતાઃ કતિચિન્ મુખ્યા લિખ્યન્તેઽત્ર પરેઽપિ તે

તે તુ યદ્યપિ વિખ્યાતાઃ શ્રીમદ્-ભાગવતાદિષુ ।
તથાપિ યત્નાદ્ એકત્ર સઙ્ગૃહ્યન્તે સમાધનાઃ

તે ચોક્તાઃ કાશી-ખણ્ડે દ્વારકા-માહાત્મ્યે ચન્દ્ર-શર્મણા --
અદ્ય પ્રભૃતિ કર્તવ્યં યન્ મયા કૃષ્ણ તચ્ છૃણુ ।
એકાદશ્યાં ન ભોક્તવ્યં કર્તવ્યો જાગરઃ સદા

મહોત્સવઃ પ્રકર્તવ્યઃ પ્રત્યહ-પૂજનં તવ ।
પલાર્ધેનાપિ બિદ્ધં તુ ભોક્તવ્યં વાસરાન્તરે

ત્વત્-પ્રીત્યાષ્ટૌ મયા કાર્યા દ્વાદશ્યો વ્રત-સંયુતા ।
ભક્તિર્ ભાગવતી કાર્યા પ્રાણૈર્ અપિ ધનૈર્ અપિ

નિત્યં નામ-સહસ્રં તુ પઠનીયં તવ પ્રિયમ્ ।
પૂજા તુ તુલસી-પત્રૈર્ મયા કાર્યા સદૈવ હિ

તુલસી-કાષ્ઠા-સમ્ભૂતા માલા કાર્યા સદા મયા ।
નૃત્ય-ગીતં પ્રકર્તવ્યં સમ્પ્રાપ્તે જાગરે તવ

તુલસી-કાષ્ઠા-સમ્ભૂત-ચન્દનેન વિલેપનમ્ ।
કરિષ્યામિ તવાગ્રે ચ ગુણાનાં તવ કીર્તનમ્

મથુરાયાં પ્રકર્તવ્યં પ્રત્યબ્દં ગમનં મયા ।
તત્-કથા-શ્રવણં કાર્યં તથા પુસ્તક-વાચનમ્

નિત્યં પાદોદકં મૂર્ધ્ના મયા ધાર્યં પ્રયત્નતઃ ।
નૈવેદ્ય-ભક્ષણં ચાપિ કરિષ્યામિ યત-વ્રતઃ

નિર્માલ્યં શિરસા ધાર્યં ત્વદીયં સાદરં મયા ।
તવ દત્ત્વા યદ્ ઇષ્ટં તુ ભક્ષણીયં મુદા મયા

તથા તથા પ્રકર્તવ્યં તવ તુષ્ટિઃ પ્રજાયતે ।
સત્યમ્ એતન્ મયા કૃષ્ણ તવાગ્રે પરિકીર્તનમ્

સપ્તમ-સ્કન્ધે શ્રી-પ્રહ્લાદેન [ભ્પ્ 7.7.30-32] -
ગુરુ-શુશ્રૂષયા ભક્ત્યા સર્વ-લબ્ધાર્પણેન ચ ।
શ્રદ્ધયા તત્-કથાયાં ચ કીર્તનૈર્ ગુણ-કર્મણામ્ ।
તત્-પાદામ્બુરુહ-ધ્યાનાત્ તલ્-લિઙ્ગેક્ષાર્હણાદિભિઃ

હરિઃ સર્વેષુ ભૂતેષુ ભગવાન્ આસ્ત ઈશ્વરઃ ।
ઇતિ ભૂતાનિ મનસા કામૈસ્ તૈઃ સાધુ માનયેત્

એકાદશે ચ શ્રી-કવિ-યોગેશ્વરેણ [ભ્પ્ 11.2.34]
યે વૈ ભગવતા પ્રોક્તા ઉપાયા હ્ય્ આત્મ-લબ્ધયે ।
અઞ્જઃ પુંસામ્ અવિદુષાં વિદ્ધિ ભાગવતાન્ હિ તાન્

તત્રૈવ પ્રબુદ્ધ-યોગેશ્વરેણ [ભ્પ્ 11.3.23-30] --
સર્વતો મનસો ઽસઙ્ગમ્ આદૌ સઙ્ગં ચ સાધુષુ ।
દયાં મૈત્રીં પ્રશ્રયં ચ ભૂતેષ્વ્ અદ્ધા યથોચિતમ્

શૌચં તપસ્ તિતિક્ષાં ચ મૌનં સ્વાધ્યાયમ્ આર્જવમ્ ।
બ્રહ્મ-ચર્યમ્ અહિંસાં ચ સમત્વં દ્વન્દ્વ-સંજ્ઞયોઃ

સર્વત્રાત્મેશ્વરાન્વીક્ષાં કૈવલ્યમ્ અનિકેતતામ્ ।
વિવિક્ત-ચીર-વસનં સન્તોષં યેન કેનચિત્

શ્રદ્ધાં ભાગવતે શાસ્ત્રે ઽનિન્દામ્ અન્યત્ર ચાપિ હિ ।
મનો-વાક્-કર્મ-દણ્ડં ચ સત્યં શમ-દમાવ્ અપિ

શ્રવણં કીર્તનં ધ્યાનં હરેર્ અદ્ભુત-કર્મણઃ ।
જન્મ-કર્મ-ગુણાનાં ચ તદ્-અર્થે ઽખિલ-ચેષ્ટિતમ્

ઇષ્ટં દત્તં તપો જપ્તં વૃત્તં યચ્ ચાત્મનઃ પ્રિયમ્ ।
દારાન્ સુતાન્ ગૃહાન્ પ્રાણાન્ યત્ પરસ્મૈ નિવેદનમ્

એવં કૃષ્ણાત્મ-નાથેષુ મનુષ્યેષુ ચ સૌહૃદમ્ ।
પરિચર્યાં ચોભયત્ર મહત્સુ નૃષુ સાધુષુ

પરસ્પરાનુકથનં પાવનં ભગવદ્-યશઃ
મિથો રતિર્ મિથસ્ તુષ્ટિર્ નિવૃત્તિર્ મિથ આત્મનઃ

શ્રી-ભગવતા ચ [ભ્પ્ 11.11.34-41] -
મલ્-લિઙ્ગ-મદ્-ભક્ત-જન- દર્શન-સ્પર્શનાર્ચનમ્ ।
પરિચર્યા સ્તુતિઃ પ્રહ્વ- ગુણ-કર્માનુકીર્તનમ્

મત્-કથા-શ્રવણે શ્રદ્ધા મદ્-અનુધ્યાનમ્ ઉદ્ધવ ।
સર્વ-લાભોપહરણં દાસ્યેનાત્મ-નિવેદનમ્

મજ્-જન્મ-કર્મ-કથનં મમ પર્વાનુમોદનમ્ ।
ગીત-તાણ્ડવ-વાદિત્ર- ગોષ્ઠીભિર્ મદ્-ગૃહોત્સવઃ

યાત્રા બલિ-વિધાનં ચ સર્વ-વાર્ષિક-પર્વસુ ।
વૈદિકી તાન્ત્રિકી દીક્ષા મદીય-વ્રત-ધારણમ્

મમાર્ચા-સ્થાપને શ્રદ્ધા સ્વતઃ સંહત્ય ચોદ્યમઃ ।
ઉદ્યાનોપવનાક્રીડ- પુર-મન્દિર-કર્મણિ

સમ્માર્જનોપલેપાભ્યાં સેક-મણ્ડલ-વર્તનૈઃ ।
ગૃહ-શુશ્રૂષણં મહ્યં દાસ-વદ્ યદ્ અમાયયા

અમાનિત્વમ્ અદમ્ભિત્વં કૃતસ્યાપરિકીર્તનમ્ ।
અપિ દીપાવલોકં મે નોપયુઞ્જ્યાન્ નિવેદિતમ્

યદ્ યદ્ ઇષ્ટતમં લોકે યચ્ ચાતિ-પ્રિયમ્ આત્મનઃ ।
તત્ તન્ નિવેદયેન્ મહ્યં તદ્ આનન્ત્યાય કલ્પતે

કિં ચ [ભ્પ્ 11.19.20-23]
શ્રદ્ધામૃત-કથાયાં મે શશ્વન્ મદ્-અનુકીર્તનમ્ ।
પરિનિષ્ઠા ચ પૂજાયાં સ્તુતિભિઃ સ્તવનં મમ

આદરઃ પરિચર્યાયાં સર્વાઙ્ગૈર્ અભિવન્દનમ્ ।
મદ્-ભક્ત-પૂજાભ્યધિકા સર્વ-ભૂતેષુ મન્-મતિઃ

મદ્-અર્થેષ્વ્ અઙ્ગ-ચેષ્ટા ચ વચસા મદ્-ગુણેરણમ્ ।
મય્ય્ અર્પણં ચ મનસઃ સર્વ-કામ-વિવર્જનમ્

મદ્-અર્થે ઽર્થ-પરિત્યાગો ભોગસ્ય ચ સુખસ્ય ચ ।
ઇષ્ટં દત્તં હુતં જપ્તં મદ્-અર્થં યદ્ વ્રતં તપઃ

અપિ ચાગ્રે [ભ્પ્ 11.29.9-12] --
કુર્યાત્ સર્વાણિ કર્માણિ મદ્-અર્થં શનકૈઃ સ્મરન્ ।
મય્ય્ અર્પિત-મનશ્-ચિત્તો મદ્-ધર્માત્મ-મનો-રતિઃ

દેશાન્ પુણ્યાન્ આશ્રયેત મદ્-ભક્તૈઃ સાધુભિઃ શ્રિતાન્ ।
દેવાસુર-મનુષ્યેષુ મદ્-ભક્તાચરિતાનિ ચ

પૃથક્ સત્રેણ વા મહ્યં પર્વ-યાત્રા-મહોત્સવાન્ ।
કારયેદ્ ગીત-નૃત્યાદ્યૈર્ મહારાજ-વિભૂતિભિઃ

મામ્ એવ સર્વ-ભૂતેષુ બહિર્ અન્તર્ અપાવૃતમ્ ।
ઈક્ષેતાત્મનિ ચાત્માનં યથા ખમ્ અમલાશયઃ

અથ શ્રી-ભગવદ્-ધર્મ-માહાત્મ્યમ્
ઉક્તં ચ સપ્તમ-સ્કન્ધે શ્રી-પ્રહ્લાદેન [ભ્પ્ 7.7.33] -
એવં નિર્જિત-ષડ્-વર્ગૈઃ ક્રિયતે ભક્તિર્ ઈશ્વરે ।
વાસુદેવે ભગવતિ યયા સંલભ્યતે રતિઃ

એકાદશે શ્રી-નારદેન [ભ્પ્ 11.2.12] --
શ્રુતો ઽનુપઠિતો ધ્યાત આદૃતો વાનુમોદિતઃ
સદ્યઃ પુનાતિ સદ્-ધર્મો દેવ-વિશ્વ-દ્રુહો ઽપિ હિ

તત્રૈવ શ્રી-કવિ-યોગેશ્વરેણ [ભ્પ્ 11.2.35] --
યાન્ આસ્થાય નરો રાજન્ ન પ્રમાદ્યેત કર્હિચિત્ ।
ધાવન્ નિમીલ્ય વા નેત્રે ન સ્ખલેન્ ન પતેદ્ ઇહ

શ્રી-પ્રબુદ્ધ-યોગેશ્વરેણ [ભ્પ્ 11.3.33] -
ઇતિ ભાગવતાન્ ધર્માન્ શિક્ષન્ ભક્ત્યા તદ્-ઉત્થયા ।
નારાયણ-પરો માયામ્ અઞ્જસ્ તરતિ દુસ્તરામ્

શ્રી-ભગવતા ચ [ભ્પ્ 11.19.24] --
એવં ધર્મૈર્ મનુષ્યાણામ્ ઉદ્ધવાત્મ-નિવેદિનામ્ ।
મયિ સઞ્જાયતે ભક્તિઃ કો ઽન્યો ઽર્થો ઽસ્યાવશિષ્યતે

કિં ચાગ્રે [ભ્પ્ 11.29.20] --
ન હ્ય્ અઙ્ગોપક્રમે ધ્વંસો મદ્-ધર્મસ્યોદ્ધવાણ્વ્ અપિ
મયા વ્યવસિતઃ સમ્યઙ્ નિર્ગુણત્વાદ્ અનાશિષઃ

ઇતિ
અલાભે સત્-સભાયાસ્ તુ શુશ્રૂષું ચ નિજાલયે ।
દેવાલયે વા શાસ્ત્રજ્ઞઃ કીર્તયેદ્ ભગવત્-કથામ્

અથ શ્રી-ભગવલ્-લીલા-કથા-કીર્તન-માહાત્મ્યમ્ ।
ઉક્તં ચ સ્કાન્દે શ્રી-ભગવતા અર્જુનં પ્રતિ -
મત્-કથા કુરુતે યસ્ તુ વૈષ્ણવાનાં સદાગ્રતઃ ।
ઇહ ભોગાન્ અવાપ્નોતિ તથા મોક્ષં ન સંશયઃ

પ્રથમ-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 1.5.22] શ્રી-નારદેન--
ઇદં હિ પુંસસ્ તપસઃ શ્રુતસ્ય વા
સ્વિષ્ટસ્ય સૂક્તસ્ય ચ બુદ્ધિ-દત્તયોઃ ।
અવિચ્યુતો ઽર્થઃ કવિભિર્ નિરૂપિતો
યદ્-ઉત્તમશ્લોક-ગુણાનુવર્ણનમ્

કિં ચ [ભ્પ્ 1.3.35] -
એતદ્ ધ્ય્ આતુર-ચિત્તાનાં માત્રા-સ્પર્શેચ્છયા મુહુઃ ।
ભવ-સિન્ધુ-પ્લવો દૃષ્ટો હરિ-ચર્યાનુવર્ણનમ્

એકાદશે શ્રી-શુકેનાપિ [ભ્પ્ 11.31.28] --
ઇત્થં હરેર્ ભગવતો રુચિરાવતાર-
વીર્યાણિ બાલ-ચરિતાનિ ચ શન્તમાનિ ।
અન્યત્ર ચેહ ચ શ્રુતાનિ ગૃણન્ મનુષ્યો
ભક્તિં પરાં પરમહંસ-ગતૌ લભેત

અતએવ શ્રી-પ્રહ્લાદેન નૃસિંહ-સ્તુતાવ્ ઉક્તમ્ [ભ્પ્ 7.9.18] --
સો ઽહં પ્રિયસ્ય સુહૃદઃ પર-દેવતાયા
લીલા-કથાસ્ તવ નૃસિંહ વિરિઞ્ચ-ગીતાઃ ।
અઞ્જસ્ તિતર્મ્ય્ અનુગૃણન્ ગુણ-વિપ્રમુક્તો
દુર્ગાણિ તે પદ-યુગાલય-હંસ-સઙ્ગઃ

ગોપિકાભિર્ અપિ ગીતમ્ [ભ્પ્ 10.31.9] --
તવ કથામૃતં તપ્ત-જીવનં
કવિભિર્ ઈડિતં કલ્મષાપહમ્ ।
શ્રવણ-મઙ્ગલં શ્રીમદ્-આતતં
ભુવિ ગ્ર્ણન્તિ તે ભુરિદા જનાઃ

કિર્તનેઽપ્ય્ અત્ર તજ્ જ્ઞેયં માહાત્મ્યં શ્રવણેઽસ્ય યત્ ।
સિધ્યતિ શ્રવણમ્ નૂનં કીર્તનાત્ સ્વયમ્ એવ હિ

શાસ્ત્રાભ્યાસસ્ય ચાભાવે પૂર્વેષાં લોક-વિશ્રુતામ્ ।
સતામ્ આધુનિકાનાં ચ કથાં બન્ધુષુ કીર્તયેત્