Haribhaktivilāsa 1-11 · Chapter 11
iti śrī-gopāla-bhaṭṭa-vilikhite śrī-bhagavad-bhakti-vilāse
sat-saṅgamo nāma
daśamo vilāsaḥ
11. Nityakrtyasamapana-Vilasa
ekādaśa-vilāsaḥ
nitya-kṛtya-samāpanaḥ
śrī-caitanyaṃ prapadye taṃ mahāścarya-prabhāvakam |
prasāde yasya duṣṭo 'pi bhagavad-bhaktimān bhavet
tato dināntya-bhāgeṣu bāhyeṣu sura-sadmasu |
yātrāṃ kṛtvā dvijaḥ sandhyām upāsīta yathā-vidhi
śrī-viṣṇu-purāṇe aurva-sagara-saṃvāde [ViP 3.11.100-1, 105] -
dinānta-sandhyāṃ sūryeṇa pūrvā mṛkṣair yutāṃ budhaḥ |
upatiṣṭhed yathānyāyaṃ samyag ācamya pārthiva
sarva-kālam upasthānaṃ sandhyāyāḥ pārthiveṣyate |
anyatra sūtikā-śauca-vibhramātura-bhītitaḥ
upatiṣṭhanti vai sandhyāṃ ye na pūrvāṃ na paścimām |
vrajanti te durātmānas tāmisraṃ narakaṃ nṛpa
iti |
tato yathāśramācāraṃ karma sāyantanaṃ kṛtī |
nirvartya pūrvavat kuryād bhaktyā bhagavad-arcanam
śrī-kṛṣṇa-bhaktyāsaktyā tu sandhyopāsyādikaṃ yadi |
patet karma na pātitya-doṣa-śaṅkā kathañcana
atha śrī-bhagavad-bhaktānāṃ karma-pātitya-parihāraḥ
pādme (?) śrī-bhagavad-uktau -
mat-karma kurvatāṃ puṃsāṃ kriyā-lopo bhaved yadi |
teṣāṃ karmāṇi kurvanti tisraḥ koṭyo maharṣayaḥ
ādi-purāṇe ca -
smaranti mama nāmāni ye tyaktvā karma cākhilam |
teṣāṃ karmāṇi kurvanti ṛṣayo bhagavat-parāḥ
iti |
mṛdu-śraddhasya bhaktasya prauḍhatām anupeyuṣaḥ |
kiṃcit karmādhikāritvāt karmāsyaitat prapañcitam
prauḍha-śraddhasya bhaktasyakarmasv anadhikārataḥ |
pātityaṃ na bhavaty eva lekhanīyaṃ tad-agrataḥ
kiṃcid dhyānādi-bhedena trisandhyaṃ ca pṛthak pṛthak |
proktaḥ pūjā-vidhiḥ prājñais tat-tat-kāmāśu-siddhaye
atha trikālārcana-vidhi-viśeṣataḥ
śrī-gautamīya-tantre -
ārādhana-vidhiṃ vakṣye prātaḥ-kāle viśeṣataḥ |
varaṃ vṛndāvanaṃ dhyāyet puṇya-vṛkṣādi-sevitam
punnāgair nāga-vṛkṣaiś ca panasaiś caiva kāñcanaiḥ |
bakulaiś caiva bilvaiś ca vanyaiḥ kurvakair api
sarva-rtu-kusumopetaiḥ puṣpāvanata-śākhibhiḥ |
tan-madhye pulinaṃ dhyāyed bahu-puṣpaka-campakam
dhūpa-dipair vitānena puṣpa-mālā-vibhūṣitam |
muktādāma-patākābhir vanya-puṣpair alaṅkṛtam
tan-madhye kalpa-vṛkṣasya cchāyāyāṃ paṅkajāsane |
susthitaṃ veṇu-gītāḍhyaṃ sarvābharaṇa-bhūṣitam
vana-mālā-parivṛtaṃ gopikā-śata-veṣṭitam |
devāsuraiś ca siddhaiś ca gandharvair apsaro-gaṇaiḥ
yakṣair vidyādhara-gaṇair vihagair bhuvi saṃsthitaiḥ |
brahmarṣibhiḥ stūyamānaṃ kṛṣṇaṃ caiva śuci-smitam
nānā-vidhaiś ca gopālair mṛga-pakṣi-vibhūṣitam |
lelihyamānaṃ praṇayāt paśūnāṃ śata-koṭibhiḥ
indīvara-nibhaṃ divyaṃ sundaraṃ tv indirālayam |
sampūrṇa-candra-vadanaṃ padma-patra-nibhekṣaṇam
padmābha-pāṇi-pādaṃ ca padma-rāga-varārcitam |
śaraṇyaṃ sarva-lokānāṃ gopīnāṃ prāṇa-vallabham
evaṃ dhyātvārcayen nityaṃ ṣoḍaśenopacārataḥ |
dugdhaṃ ca dadhi-khaṇḍena sahitaṃ saṃnivedayet
sauvarṇa-pātre gopānāṃ grāsaṃ kāṃsye nivedayet |
evaṃ samarcayed bhaktyā japan mantraṃ samāhitaḥ
madhyāhne sampravakṣyāmi pūjāṃ sarvārtha-siddhidām |
sauvarṇa-parvate mūle dhātubhiḥ samalaṅkṛte
puṇya-vṛkṣa-samākīrṇe puṇya-pakṣi-ninādite |
padmotpalādi-saṅkīrṇe vāpībhiḥ samalaṅkṛte
tasmin sat-puline ramye chāyāyāṃ paṅkajāsane |
sauvarṇa-maṇḍape samyag-vitānādi-vibhūṣite
mālādi-racite ramye maṇibhiḥ puṣpa-śobhitaiḥ |
suvarṇa-ratna-sandohair antarāntara-śobhite
siṃhāsane samāsīnaṃ viśrāntaṃ kaṃsa-sūdanam |
muktāmayaiḥ surucirair hārair dāma-vibhūṣitam
dhyātvā samyag viśuddhātmā jātī-puṣpaiḥ samarcayet |
mahārajata-pātre tu naivedyānnaṃ nivedayet
dadyād grāsaṃ sakhīnāṃ ca gopīnāṃ vijitendriyaḥ |
devakī-paramānandam evaṃ dhyāyet sukhāsanam
rātri-pūjā-vidhiṃ vakṣye rukmiṇī-vallabhasya ca |
adhastāt kalpa-vṛkṣasya sarva-puṣpa-phalasya ca
ratna-maṇḍapa-madhya-sthaṃ divya-pītāmbaraṃ harim |
divya-candana-liptāṅgaṃ divyābharaṇa-bhūṣitam
aneka-divya-mālābhir maṇḍitaṃ paṅkajekṣaṇam |
ratna-maṇḍapa-madhyasthaṃ sundaraṃ sundara-smitam
śobhayantaṃ sva-vapuṣā sarva-lokān nija-śriyā |
gopī-janānāṃ hṛdaya-vallabhaṃ prokta-varcasam
sugandhi-puṣpair ārādhyaṃ śrī-kṛṣṇaṃ sarva-nāyakam |
rājate tu payaḥ śuddhaṃ pakvaṃ pātre nivedayet
evam abhyarcya manasā japen mantraṃ samāhitaḥ |
kāla-trayārcane caiva sahasraṃ sāṣṭakaṃ japet |
eṣa nitya-kramaḥ proktaḥ kṛṣṇa-mantrasya sūribhiḥ
tatraivādau saṃkṣipta-tri-kāla-pūjokty-anantaram-
manasā vā samabhyarcya triṣu sandhyāsu saṃyamī |
pratyahaṃ tu japen mantram aṣṭottara-sahasrakam |
asāmarthye japen mantraṃ nityam aṣṭa-śataṃ tathā
iti |
atha naktaṃ kṛtyāni
tato yathā-sampradāyaṃ homaṃ niṣpādya vaiṣṇavaḥ |
gīta-nṛtyādikaṃ bhaktyā vidhāya prārthayet prabhum
tathā coktam-
balīyasā padā svāmin padavīm avadhāraya |
āgaccha śayana-sthānaṃ priyābhiḥ saha keśava
iti |
evaṃ prārthya samarpyāsmai pāduke śayanālayam |
ānīya devaṃ tatratyān upacārān prakalpayet
viśeṣato 'rpayet tatra ghanaṃ dugdhaṃ saśarkaram |
tāmbūlaṃ ca sa-karpūraṃ divya-mālyānulepanam
itthaṃ bhaktyā samārādhyaṃ bhagavantaṃ sva-śaktitaḥ |
tat-prītyai sarva-karmāṇi tat phalaṃ vārpayet kṛtī
athāhorātrākhila-karmārpaṇa-vidhiḥ
ekādaśa-skandhe [BhP 11.2.36] -
kāyena vācā manasendriyair vā
buddhyātmanā vānusṛta-svabhāvāt |
karoti yad yat sakalaṃ parasmai
nārāyaṇāyeti samarpayet tat
kiṃ cātra -
sādhu vāsādhu vā karma yad yad ācaritaṃ mayā |
tat sarvaṃ bhagavan viṣṇo gṛhāṇārādhanaṃ param
kiṃ ca-
apāṃ samīpe śayanāsane gṛhe
divā ca rātrau ca yathā ca gacchatā |
yad asti kiṃcit sukṛtaṃ kṛtaṃ mayā
janārdanas tena kṛtena tuṣyatu
ataivoktaṃ tṛtīya-skandhe brahmāṇaṃ prati śrī-bhagavatā [BhP 3.9.41] --
pūrtena tapasā yajñair dānair yoga-samādhinā |
rāddhaṃ niḥśreyasaṃ puṃsāṃ mat-prītis tattvavin-matam
iti |
ittham ārādhayen nityaṃ bhagavantaṃ yathā vidhi |
nyāyārjitāpta-vittena samagra-phala-siddhaye
atha pūjā-phala-samprāpty-upāyaḥ
daśama-skandhe [BhP 10.84.37] -
ayaṃ svasty-ayanaḥ panthā dvi-jāter gṛha-medhinaḥ |
yac chraddhayāpta-vittena śuklenejyeta pūruṣaḥ
agastya-saṃhitāyāṃ ca-
nyāyāj jitaiḥ sādhanaiś ca dāna-homārcanādikam |
kuryān na ced adho yāti bhaktyā kurvann api dvija
iti |
yatnāt siddhair nijaiḥ śuddhair dravyair dhanyo 'rcayet prabhum |
pūjā-dravyāṇy aśaktaś ced dahyād īkṣeta vārcanam
athāśaktasya pūjā-prāpty-upāyaḥ
agastya-saṃhitāyāṃ-
ārādhanāsamarthyaś ced dadyād arcana-sādhanam |
yo dātuṃ naiva śaknoti kuryād arcana-darśanam
nistārāya tad evālaṃ bhavābdher muni-sattama |
naikaṃ ca yasya vidyeta so 'dho yāty eva nānyathā
kiṃ ca tatraiva-
yas tu bhaktyā prayatnena svayaṃ sampādya cākhilam |
sādhanaṃ cārcayed vidvān samagraṃ labhate phalam
yo 'rcayed vidhivad bhaktyā parānītaiś ca sādhanaiḥ |
pūjā-phalārdham eva syān na samagraṃ phalaṃ labhet
kiṃ ca, pādme śrī-kṛṣṇa-satyabhāmā-saṃvādīya-kārttika-māhātmye (6.112.21)-
dharmoddeśena yo dravyam aparaṃ yācate naraḥ |
tat-puṇya-karmajaṃ tasya dhanadas tv āpnuyāt phalam
atha darśana-māhātmyam
pādme śrī-pulastya-bhagīratha-saṃvāde-
pūjitaṃ pūjyamānaṃ ca ye paśyanti janārdanam |
kapilā-śata-dānasya nityaṃ bhavati tat phalam
āgneye-
pūjitaṃ pūjyamānaṃ vā yo paśyed bhaktito harim |
śraddhayā modayed yas tu so 'pi yāga-phalaṃ labhet
sampūjyamānaṃ vidhinā yaḥ paśyet śraddhayā harim |
so 'pi yāga-phalaṃ kṛtsnaṃ prāpnuyāt nātra saṃśayaḥ
dṛṣṭvā sampūjitaṃ devaṃ nṛtyamāno 'numodayet |
asaṃśaya-matiḥ śuddhaḥ paraṃ brahmādhigacchati
atha śrī-bhagavan-mūrti-darśana-nityatā
viṣṇu-dharmottare-
tāvad bhramanti saṃsāre manuṣyā manda-buddhayaḥ |
yāvad rūpaṃ na paśyanti keśavasya mahātmanaḥ
pādme ca tatraiva-
pūjyamānaṃ hṛṣīkeśaṃ ye na paśyanti vaiṣṇavāḥ |
teṣāṃ dattaṃ hutaṃ japtaṃ daiteyāyopatiṣṭhati
kiṃ ca, tatraiva nārāyaṇa-nārada-saṃvāde pūjā-vidhi-kathane-
yatra kutrāpi pratimāṃ veda-dharma-samanvitām |
na paśyanti janā gatvā te daṇḍyā yama-kiṅkaraiḥ
atha bhagavad-arthe dravya-dāna-māhātmyam
skānde-
viṣṇum uddiśya yat kiñcid viṣṇu-bhaktāya dīyate |
dānaṃ tad vimalaṃ proktaṃ kevalaṃ mokṣa-sādhanam
kaurme-
yat kiñcid deyam īśānam uddiśya brāhmaṇāya ca |
prabhave viṣṇave cātha tad ananta-phalaṃ smṛtam
viṣṇu-dharmottare (not found)-
anugraheṇa mahatā pretasya patitasya ca |
nārāyaṇa-baliḥ kāryas tenāsyānugraho bhavet
anādi-nidhano devaḥ śaṅkha-cakra-gadādharaḥ |
akṣayaḥ puṇḍarīkākṣas tatra dattaṃ na naśyati
yathā kathañcid yad dattaṃ devadeve janārdane |
avināśi tu tad viddhi pātram eko janārdanaḥ
tatraiva tṛtīya-kāṇḍe (not found)-
sāmānya-bhaktyā yad dattaṃ tad dhi padbhyāṃ pratīcchati |
ekānta-bhāvopagamair mūrdhnā divja-varottamāḥ
ananto bhagavān viṣṇus tasya kāma-vivarjitaiḥ |
yad eva dīyate kiñcit tad evākṣayam ucyate
padbhyāṃ pratīcchate devaḥ sakāmena niveditam |
mūrdhnā pratīcchate dattam akāmena dvijottamāḥ
tathaivoktaṃ mokṣa-dharme śrī-nāradena (not found)-
brahmā yad ṛṣayaś caiva svayaṃ paśupatiś ca yat |
anye ca vibudha-śreṣṭhā daitya-dānava-rākṣasāḥ
nāgāḥ suvarṇāḥ gandharvāḥ siddhā rājarṣayas tathā |
havyaṃ kravyaṃ ca satataṃ vidhi-yuktaṃ prabhuñjate |
kṛtsnaṃ tu tasya devasya caraṇāv upatiṣṭhati
yāḥ kriyāḥ saṃprayuktās tu ekānta-gata-buddhibhiḥ |
tāḥ sarvāḥ śirasā devaḥ pratigṛhṇāti vai svayam
brahma-vaivarte-
ekām api naro dhenuṃ sa-vatsāṃ vidhi-pūrvakam |
dattvoddeśena kṛṣṇasya prāpnoty evābhivāñchitam
nārasiṃhe-
yo gāṃ payasvinīṃ viṣṇoḥ kṛṣṇa-varṇāṃ prayacchati |
aśvamedhasya yajñasya phalaṃ prāpya hariṃ vrajet
sarva-pāpair virahitaḥ sarva-bhūṣaṇa-bhūṣitaḥ |
gavāṃ sahasra-dānasya prāpyaṃ divyaṃ vrajet
viṣṇu-dharmottare (3.341.76-)-
gavāṃ lokam avāpnoti dhenuṃ dattvā payasvinīm |
dadhi-kṣīra-ghṛtārthāya vāsudevasya cālaye |
dattvā gāṃ madhuparkāya mahat phalam avāpnuyāt
jalāśayaṃ tathā kṛtvā sarva-pāpaiḥ pramucyate
sa-puṣpaiḥ saphalair vṛkṣair yutaṃ kṛtvā jalāśayam |
udyānaiḥ padminī-ṣaṇḍair āśramaiś ca manoharaiḥ |
śvedadvīpam avāpnoti punar nāvartate tataḥ
devāgre kārayed yas tu ramyām āpaṇa-vīthikām |
rājā bhavati lokeṣu vijitārir mahāśayāḥ
nagaraṃ ca tathā kṛtvā sāmrājyam adhigacchati |
śivikāṃ ye prayacchanti te prayānty amarāvatīm
aśvadāḥ svarga-lokasthā rājante divi sūryavat |
kavīndra-dānāc chakrasya cirāl lokācyuto naraḥ
rājā bhavati dharmātmā pṛthivyāṃ pṛthivī-patiḥ
viṣṇor āyatane dattvā tat-kathā-pustakaṃ naraḥ |
brahma-lokam avāpnoti bahu-kāla-sthiraṃ dvijāḥ
pustakāṃś ca tathaivānyān yaḥ pradadyān naras tv iha |
sārasvatam avāpnoti lokaṃ kālaṃ tathā bahum
svabhṛtaṃ vācakaṃ kṛtvā devāgāre naraḥ sadā |
vidyā-dāna-phalaṃ prāpya brahma-loke mahīyate
viṣṇoḥ śaṅkha-pradānena vāruṇaṃ lokam aśnute |
mānuṣyam āsādya tathā khyāta-śabdaś ca jāyate
ghaṇṭā-pradānena tathā mahad-yaśa upāśnute |
kūṭāgāraṃ tathā dattvā nagarādhipatir bhavet
dattvā tu deva-karmārthaṃ navāṃ vedīṃ dṛḍhāṃ śubhām |
pārthivatvam avāpnoti vedī hi pṛthivī yataḥ
toraṇaṃ kārayed yas tu devadevālaye naraḥ |
lokeṣu tasya dvārāṇi bhavanti vivṛtāni vai
deva-veśmopayogyāni śilpa-bhāṇḍāni yo naraḥ |
dadyād vā vādya-bhāṇḍāni gaṇeśatvam avāpnuyāt
yaḥ kumbhaṃ deva-karmārthaṃ naro dadyān navaṃ śubham |
vāruṇaṃ lokam āpnoti sarva-pāpaiḥ pramucyate
caturaḥ kalasān dadyād yas tu deva-gṛhe naraḥ |
catuḥ-samudra-valayāṃ sa hi bhuṅkte vasundharām
dattvaikam api viprendrāḥ kalasaṃ susamāhitaḥ |
rājā bhavati dharmātmā bhūtale nātra saṃśayaḥ
vāridhānīṃ tathā dattvā vāruṇaṃ lokam aśnute |
kamaṇḍalu-pradānena yajñasya phalam āpnuyāt
mātrāṃ tu paricaryārthaṃ nivedya haraye tathā |
sarva-kāma-samṛddhasya yajñasya phalam aśnute
tāla-vṛnta-pradānena nirvṛtiṃ prāpnuyāt parām |
mālyādhāraṃ tathā dattvā dhūpādhāraṃ tathaiva ca |
gandhādhāraṃ tathā pātraṃ kāmānāṃ pātratāṃ vrajet
saumdrajāni pātrāṇi dattvā vai taijasāni vā |
pātraṃ bhavati kāmānāṃ vidyānāṃ ca dhanasya ca
śayanāsana-dānena sthitiṃ vindati śāśvatīm |
uttara-cchada-dānena sarvān kāmān avāpnuyāt
naraḥ suvarṇa-dānena sarvān kāmān avāpnuyāt |
rūpyado rūpam āpnoti viśeṣād bhuvi durlabham
ratna-dānena lokeṣu prāmāṇyam upagacchati |
anaḍvāha-pradānena daśa-dhenu-phalaṃ labhet
ājñā-vimahiṣoṣṭrāṇāṃ dānam aśvatarasya ca |
sahasra-guṇitaṃ dānāt pūrva-proktāt prakīrtitam
vāruṇaṃ lokam āpnoti dattvā vastuṃ dvijottamāḥ |
avipradānāc ca tathā tam enaṃ lokam aśnute
uṣṭraṃ vā gardabhaṃ vāpi kharaṃ vā yaḥ prayacchati |
alakāṃ sa samāsādya yakṣendraiḥ saha modate
āraṇya-mṛga-jātīnāṃ tathā dānāc ca pakṣiṇām |
agniṣṭomam avāpnoti subhagaś ca tathā bhavet
dāsaṃ dattvā sukhe loke neṣṭa-bhraṣṭo vijāyate |
dāsīṃ dattvā tathā viprā nātra kāryā vicāraṇā
gaṇikāṃ ye prayacchanti nṛtya-gīta-viśāradām |
sarva-duḥkha-vinirmuktās te prayānty amarāvatīm
nṛtyaṃ dattvā tathāpnoti rudra-lokam asaṃśayam
prekṣaṇīya-pradānena śakra-loke mahīyate |
gītaṃ dattvā tathāpnoti brahma-lokam asaṃśayam
dundubhiṃ ye prayacchanti kīrtimanto bhavanti te
dattvā dhānyāni bījāni śasyāni vividhāni ca |
rūpakāni ca tāny eva prāpnuyāt sura-pūjyatām
dattvā śākāni ramyāni viśokas tv abhijāyate |
dattvā ca vyañjanārthāya tathopakaraṇāni ca
puṣpa-vṛkṣaṃ tathā dattvā deśasyādhipatir bhavet |
phala-vṛkṣaṃ tathā nagarādhipatir bhavet
tathā-
sugandha-sādhanānīha paṭa-vāsāni yo naraḥ |
dadāti devadevasya so 'śvamedha-phalaṃ labhet
kaṅkatasya pradānena viromas tv abhijāyate |
kūrca-prasādhanaṃ kṛtvā paraṃ maṅgalam aśnute
vismāpanīyaṃ yat kiñcid dattvātyantaṃ sukhaṃ labhet
vastrālaṅkaraṇādīnāṃ kṛṣṇārpaṇa-phalaṃ ca yat |
upacāra-prayoge prāk tatra tatra vyalekhi tat
upacārāś ca vividhāḥ śrīmad-bhagavad-arcane |
śakyaśaktyādi-bhedena tāntrikair vaiṣṇavir matāḥ
atha vividhopacārāḥ
āgame-
āsana-svāgate sārghye pādyam ācamanīyakam |
madhuparkācama-snāna-vasanābharaṇāni ca
sugandha-sumano-dhūpa-dīpa-naivedya-vandanam |
prayojayed aracanājñām upacārāṃs tu ṣoḍaśa
arghyaṃ ca pādyācamana-madhuparkācamāny api |
gandhādayo nivedyāntā upacārā daśa kramāt
gandhādibhir nivedyāntaiḥ pūjā pañcopacārikī |
saparyās trividhāḥ proktās tāsām ekāṃ samācaret
kvacic ca-
āsanāvāhanaṃ caiva pādyārghyācamanīyakam |
snānaṃ vāso bhūṣaṇaṃ ca gandhaḥ puṣpaṃ ca dhūpakaḥ
pradīpaś caiva naivedyaṃ puṣpāñjalir ataḥ param |
pradakṣiṇaṃ namaskāro visargaś caiva ṣoḍaśa
kecic cāhuś catuḥṣaṣṭim upacārān mamārcane |
teṣv aneka-prakāreṣu prakāraiko 'tra likhyate
sukha-suptasya kṛṣṇasya prātar ādau prabodhanam |
veda-ghoṣaṇa-vīṇā-vivādyair vandi-stavair api
jaya-śabdā namaskārā maṅgalārātrikaṃ tataḥ |
āsanaṃ danta-kāṣṭhaṃ ca pādyārghyācamanāny api
tataś ca madhuparkāḍhyācamanaṃ pādukārpaṇam |
aṅga-mārjanam abhyaṅgodvartane snapanaṃ jalaḥ
kṣīreṇa dadhnā haviṣā madhunā sitayā tathā |
mantra-pūtaiḥ punar vārbhir aṅga-vāso 'tha vāsasī
upavītaṃ punaā̆c cācamanīyaṃ cānulepanam |
bhūṣaṇaṃ kusumaṃ dhūpo dīpo dṛṣṭy-apasāraṇam
naivedyaṃ mukha-vāsas tu tāmbūlaṃ śayanottamam |
keśa-prasādhanaṃ divya-vastrāṇi mukuṭaṃ mahat
divya-gandhānulepaś ca kaustubhādi-vibhūṣaṇam |
vicitra-divya-puṣpāṇi maṅgalārātrikaṃ tataḥ
ādarśaḥ sukhayānena maṇḍapāgamanotsavaḥ |
siṃhāsanopaveśaś ca pādyādyaiḥ punar arcanam
punar dhūpādy-arpaṇena prāgvan naivedyam uttamam |
tataś ca divya-tāmbūla-mahā-nīrājanaṃ punaḥ
cāmara-vyajana-cchatraṃ gītaṃ vādyaṃ ca nartanam |
pradakṣiṇaṃ namaskāraḥ stutiḥ śrī-caraṇābjayoḥ
tayoś ca sthāpanaṃ mūrdhni tīrtha-nirmālya-dhāraṇam |
ucchiṣṭa-bhojanaṃ pāda-sevoddeśopaveśanam
naktaṃ śayyā-vinirmāṇaṃ divyair vividha-sādhanaiḥ |
hasta-pradānaṃ śayana-sthānāgama-mahotsavaḥ
śayyopaveśanaṃ śrīmat-pāda-kṣālana-pūrvakam |
gandha-prasūna-tāmbūlārpaṇa-nīrājanotsavaḥ
śeṣa-paryaṅka-śayana-pāda-saṃvāhanādikam |
krameṇaite catuḥ-ṣaṣṭhir upacārāḥ prakīrtitāḥ
sadācārānusāreṇa yad yad ācaryate svayam |
nitya-karmādikaṃ tat tat śrī-kṛṣṇasyāpi kārayet
ato 'trālikhitaṃ yad yad upacārādikaṃ param |
sarvaṃ tat tac ca jānīyāl loka-rīty-anusārataḥ
uktānāṃ copacārāṇām abhāve bhagavān sadā |
bhaktenārcyo yathā-labdhais tair antar-bhāvitair api
athālabdha-samādhānam
tantre-
upacārokta-vastūnām upasaṅgrahaṇe vidhiḥ |
dravyāṇām apy abhāve tu puṣpākṣata-yavaiḥ kriyāḥ
arcopacāra-vastūnām abhāve samupasthite |
nirmalenodakenaiva dravya-sampūrṇatā bhavet
upacāreṣu dravyeṣu yat kiñcid duṣkaraṃ budhaḥ |
tat sarvaṃ manasā buddhyā puṣpa-kṣepeṇa kalpayet
eteṣu copacāreṣu vitta-śāṭhya-vivarjitam |
yad asampannam eteṣāṃ manasā tu prakalpayet
agastya-saṃhitāyāṃ śrī-tulasī-māhātmye-
yad yan nyūnaṃ bhavaty eva rāmārādhana-sādhanam |
tulasī-dala-mātreṇa yuktaṃ tat paripūryate
ekādaśa-skandhe ca śrī-bhagavad-uddhava-saṃvāde (11.26.15)-
dravyaiḥ prasiddhair mad-yāgaḥ pratimādiṣv amāyinaḥ |
bhaktasya ca yathā-labdhair hṛdi bhāvena caiva hi
tato 'nujñāṃ prabhoḥ prārthya daṇḍavat taṃ praṇamya ca |
sāyaṃ bhuktvā yathānyāyaṃ sukhaṃ svapyāt prabhuṃ smaret
atha śayana-vidhiḥ
āgame-
nirguṇo niṣkalaś caiva viśva-mūrti-dharo 'vyayaḥ |
anādyante sadānante phaṇā-maṇi-viśobhite |
kṣīrābdhi-madhye yaḥ śete sa māṃ rakṣatu mādhavaḥ
sa-bāhyābhyantaraṃ deham āpāda-tala-mastakam |
sarvātmā sarva-śaktiś ca pātu māṃ garuḍa-dhvajaḥ
iti rakṣāṃ puraskṛtya svaped viṣṇum anusmaran
kiṃ cānyatra-
adbhiḥ śauca-vidhiṃ vidhāya caraṇau prakṣāly copaspṛśed
dviḥ saṃsmṛtya jagatpatiṃ vrajapatiṃ śrī-vallabhī-vallabham |
rādhāyāḥ suciraṃ pibantam amṛtāsārāyamāṇāṃ giraṃ
vastreṇāṅghri-yugaṃ pramṛjyaa śayanaṃ tv āpādya sadyaḥ svapet
kiṃ ca-
rāmaṃ skandaṃ hanumantaṃ vainateyaṃ vṛkodaram |
śayane yaḥ smaren nityaṃ duḥsvapnas tasya naśyati
api ca skānda-pādmayoḥ (PadmaP 5.9.44-47)-
ṛtu-kālābhigāmī yaḥ sva-dāra-nirataś ca yaḥ |
sarvadā brahmacārīha vijñeyaḥ sa gṛhāśramī
ṛtuḥ ṣoḍaśa-yāminyaś catasras tāsu garhitāḥ |
putra-dās tāsu yā yugmā ayugmāḥ kanyakā-pradāḥ
tyaktvā candramasaṃ duṣṭaṃ maghāṃ mūlaṃ vihāya ca |
śuciḥ sannirviśet patnīṃ puṃ-nāmarkṣe viśeṣataḥ |
śuciṃ putraṃ prasūyeta puruṣārtha-prasādhanam
viṣṇu-purāṇe aurva-sagara-saṃvāde (3.11.111-127)--
kṛta-pādādi-śaucaś ca bhuktvā sāyaṃ tato gṛhī |
gacchec chayyām asphuṭitām eka-dāru-mayīṃ nṛpa
nāviśālāṃ na vai bhagnāṃ nāsamāṃ malināṃ na ca |
na ca jantu-mayīṃ śayyām adhitiṣṭhed anāstṛtām
prācyāṃ diśi śiraḥ śastaṃ yāmyāyām athavā nṛpa |
sadaiva svapataḥ puṃso viparītaṃ tu rogadam
ṛtāv upagamaḥ śastaḥ svapatnyām avanīpate |
punnāmarkṣe śubhe kāle jyeṣṭha-yugmāsu rātriṣu
nāsnātāṃ tu striyaṃ gacchen nāturāṃ na rajasvalām |
nāniṣṭāṃ na prakupitāṃ nāpraśastāṃ na gurviṇīm
nādakṣiṇāṃ nānyakāmāṃ nākāmāṃ nānya-yoṣitam |
kṣut-kṣāmām atibhuktāṃ vā svayaṃ caibhir guṇair yutaḥ
snātaḥ srag-gandha-dhṛk-prīto nādhyātaḥ kṣudhito 'pi vā |
sakāmaḥ sānurāgaś ca vyavāyaṃ puruṣo vrajet
caturdaśy-aṣṭamī caiva amāvasyātha pūrṇimā |
parvāṇy etāni rājendra ravi-saṅkrāntir eva ca
taila-strī-māṃsa-sambhogī parvasv eteṣu vai pumān |
viṇ-mūtra-bhojanaṃ nāma prayāti narakaṃ nṛpa
nānya-yonāv ayonau vā nopayuktauṣadhas tathā |
deva-dvija-gurūṇāṃ ca vyavāyī nāśramī bhavet
caitya-catvara-tīrtheṣu naiva goṣṭhe catuṣpathe |
naiva śmaśānopavane salileṣu mahīpate
prokta-parva-svaśeṣeṣu naiva bhūpāla sandhyayoḥ |
gacched vyavāyaṃ matimān na mūtroccāra-pīḍitaḥ
para-dārān na gaccheta manasāpi kadācana |
kim u vācāsthi-bandho 'pi nāsti teṣu vyavāyinām
mṛto narakam abhyeti hīyate cātra cāyuṣaḥ |
para-dāra-ratiḥ puṃsām ubhayatrāpi bhītidā
iti matvā sva-dāreṣu ṛtumatsu budho vrajet |
yathokta-doṣa-hīneṣu sakāmeṣv anṛtāv api
iti |
teṣāṃ bhakty-upayogitvaṃ na syād yadyapi karmaṇām |
tathāpi kṛta ullekho gṛhiṣv āvaśyakaṃ tataḥ
itthaṃ hi prātaru tthānāt pratyahaṃ śayanāvadhi |
śrī-kṛṣṇaṃ pūjayan siddha-sarvārtho 'sya priyo bhavet
atha śrī-bhagavad-arcana-māhātmyam
śrī-kūrma-purāṇe-
na viṣṇv-ārādhanāt puṇyaṃ vidyate karma vaidikam |
tasmād anādi-madhyāntaṃ nityam ārādhayed dharim
tatraiva bhṛgv-ādīn prati sākṣāt śrī-bhagavad-uktau-
ye'rcayiṣyanti māṃ bhaktyā nityaṃ kali-yuge dvijāḥ |
vidhinā veda-dṛṣṭena te gamiṣyanti tat-padam
viṣṇu-rahasye-
śrī-viṣṇor arcanaṃ ye tu prakurvanti narā bhuvi |
te yānti śāśvataṃ viṣṇor ānandaṃ paramaṃ padam
iti |
tatraiva śrī-bhagavad-uktau-
na me dhyāna-ratāḥ samyag-yoginaḥ parituṣṭaye |
tathā bhavanti devarṣe kriyā-yoga-ratā yathā
kriyā-yogo hi me'bhīṣṭaḥ para-yogāt svanuṣṭhitāt |
tuṣṭir me sambhavet pumbhir bhaktimadbhir amatsaraiḥ
ye'rcayanti narā nityaṃ kriyā-yoga-ratāḥ svayam |
dhyāyanti ye ca māṃ nityaṃ teṣāṃ śreṣṭhāḥ kriyā matāḥ
kriyā-hīnasya devarṣe tathā dhyānaṃ na muktidam |
na tathā māṃ vidur viprā dhyāninas tattvato vinā |
kriyā-yoga-ratāḥ samyag labhante māṃ samādhinā
yathā hi kāmadaṃ nṝṇāṃ mama tuṣṭi-karaṃ param |
bhaktiyogaṃ mahāpuṇyaṃ bhukti-mukti-pradaṃ śubham
saṃvatsareṇa yat puṇyaṃ labhante dhyānino mama |
prāpyante tad ihaikāhāt kriyā-yoga-parair naraiḥ
ādi-purāṇe-
na karma-sadṛśaṃ dhyānaṃ na karma-sadṛśaṃ phalam |
na karma-sadṛśas tyāgo na karma-sadṛśaṃ tapaḥ |
na karma-sadṛśaṃ puṇyaṃ na karma-sadṛśī gatiḥ
nāradīye [NārP 2.3.3-4]
bhakti-grāhyo hṛṣīkeśo na dhanair dharaṇī-dhara |
bhaktyā saṃpūjito viṣṇuḥ pradadāti manoratham
tasmād viprāḥ sadā bhaktiḥ kartavyā cakra-pāṇinaḥ |
janenāpi jagannāthaḥ pūjitaḥ kleśahā bhavet
hari-bhakti-sudhodaye --
kṛtāpi dambha-hāsyārthe sevā tārayate janān |
viphalā nānya-karmeva kṛpāluḥ ko nv ataḥ paraḥ
brahma-vaivarte --
sa samārādhito devo mukti-kṛt syād yathā tathā |
anicchayāpi huta-bhuk saṃspṛṣṭo dahati dvija
dhanavān putravān bhogī yaśasvī bhaya-varjitaḥ |
medhāvī matimān prājño bhavaty ārādhanād dhareḥ
skānde sanatkumāra-markaṇḍeya-saṃvāde -
viśiṣṭaḥ sarva-dharmāc ca dharmo viṣṇv-arcanaṃ nṝṇām |
sarva-yajña-tapo-homas tīrtha-snānaiś ca yat phalam
tat phalaṃ koṭi-guṇitaṃ viṣṇuṃ sampūjya cāpnuyāt |
tasmāt sarva-prayatnena nārāyaṇam ihārcayet
tatraiva śrī-śivomā-saṃvāde --
yaḥ pradadyad dvijendraya sarvaṃ bhumiṃ sa-sagaram |
arcayed yaḥ sakṛd viṣṇuṃ tat phalaṃ labhate naraḥ
masardham api yo viṣṇuṃ nairantaryena pūjayet |
puruṣottamaḥ sa vijñeyo viṣṇu-bhakto na saṃśayaḥ
madhyandina-gate surye yo viṣṇuṃ paripūjayet |
vasu-pūrṇa-mahi-datur yat punyaṃ tad avāpnuyāt
prātar utthaya yo viṣṇuṃ satataṃ paripūjayet |
agnistoma-sahasrasya labhate phalam uttamam
yo viṣṇuṃ prayato bhūtvā sayaṃkale samarcayet |
gavaṃ medhasya yajñasya phalam āpnoti durlabham
evaṃ sarvāsu velāsu avelāsu ca keśavam |
sampūjayan naro bhaktyā sarvān kāmān avāpnuyāt
kiṃ punar yo 'rcayen nityaṃ sarva-deva-namaskṛtam |
dhanyaḥ saḥ kṛta-kṛtyaś ca viṣṇu-lokam avāpnuyāt
kiṃ ca --
dīkṣā-mātreṇa kṛṣṇasya narā mokṣaṃ labhanti vai |
kiṃ punar ye sadā bhaktyā pūjayanty acyutaṃ naraḥ
tatraiva śrī-brahma-narada-saṃvāde
saṃsāre'smin mahā-ghore janma-mṛtyu-bhayākule |
pūjanaṃ vāsudevasya tārakaṃ vādibhiḥ smrtam
sa nāma sukṛti loke kulaṃ tena hy alaṅkṛtam |
ādhāraḥ sarva-bhūtānāṃ yena viṣṇuḥ prasaditaḥ
yajñānāṃ tapasāṃ caiva śubhānām api karmaṇām |
tad viśiṣṭa-phalaṃ nṝṇāṃ sadaivārādhanaṃ hareḥ
kalau kali-malākrāntā na jānanti hariṃ param |
ye'rcayanti tam īśānaṃ kṛta-kṛtyas ta eva hi |
nāsti śreyottamaṃ nṝṇāṃ viṣṇor ārādhanat param
yuge'smin tamase tasmāt satataṃ harim arcayet |
arcite deva-devese śaṅkha-cakra-gadā-dhare
arcitaḥ sarva-devāḥ syur yataḥ sarva-gato hariḥ |
arcite sarva-lokeśe surāsura-namaskṛte |
keśave keśi-kaṃsa-ghne na yāti narakaṃ naraḥ
sakṛd abhyarcito yena helayāpi namaskṛtaḥ |
sa yāti paramaṃ sthānaṃ yat surair api pūjitam
samasta-loka-nāthasya deva-devasya śārṅgiṇaḥ |
sākṣād bhagavato nityaṃ pūjanaṃ janmanaḥ phalam
tatraivagre ---
asāre khalu saṃsāre sāram etan nirūpitam |
samasta-loka-nāthasya śraddhayārādhanaṃ hareḥ
kiṃ ca --
yatra viṣṇu-kathā nityaṃ yatra tiṣṭhanti vaiṣṇavāḥ |
kali-bāhyā narās te vai ye'rcayanti sadā harim
kāśī-khaṇḍe
harer ārādhanaṃ puṃsāṃ kiṃ kiṃ na kurute bata |
putra-mitra-kalatrārthaṃ rājya-svargāpavarga-dam
haraty aghaṃ dhvamsayati vyādhīn ādhīn nirasyati |
dharmaṃ vivardhayet kṣipraṃ prayacchanti mano-ratham
ata eva skānde dhruvaṃ prati markaṇḍeyasya vacanaṃ ---
sakṛd abhyarcito yena deva-devo janārdanaḥ |
sa prāpnoti paraṃ sthānaṃ satyam etan mayoditam
tathāṅgīrasaḥ -
yasyāntaḥ sarvam evedaṃ yasya nānto mahātmanaḥ |
tam ārādhaya govindaṃ sthānam āgryaṃ yad icchasi
pulastasya -
paraṃ brahma paraṃ dhāma yo 'sau sasvata-pūruṣaḥ |
tam ārādhya hariṃ yāti muktim apy ati-durlabham
pulahasya -
aindram indraḥ paraṃ sthānaṃ yam ārādhya jagat-patim |
prāpa yajña-patiṃ viṣṇuṃ tam ārādhaya su-vrata
vasiṣṭhasya -
prāpnoty ārādhite viṣṇau manasā yad yad icchati |
trailokyāntar-gataṃ sthānaṃ kim u sarvottamottamam
yan yan kāmayate kāmān nārī vā puruṣo 'pi vā |
tan samāpnoti vipulān samārādhya janārdanam
agastya-saṃhitāyāṃ --
ārādhyaiva naro viṣṇuṃ manasā yad yad icchati |
phalaṃ prāpnoty avihataṃ bhūri svalpam athāpi vā
idrsaṃ viṣṇu-purane'pi kiṃcid adhikaṃ cedaṃ, śrī-marīceḥ
anārādhita-govindair narair sthānaṃ nṛpātmaja |
na hi samprāpyate śreṣṭhaṃ tasmād ārādhayācyutam
kiṃ ca tatraiva-
bhaumān manorathān svargaṃ svarga-vandyaṃ tathāspadam |
prāpnoty ārādhite viṣṇau nirvāṇam api cottamam
tathā brahma-vaivarte-
yat-pādodakam ādhāya śivaḥ śirasi nṛtyati |
yan-nābhi-nalinād āsīd brahmā loka-pitāmahaḥ
yad-icchā-śakti-vikṣobhād brahmaṇḍodbhava-saṅkṣayau |
tam ārādhaya govindaṃ sthānam agryaṃ yadīcchasi
nārasiṃhe markaṇḍeya-sahasranika-saṃvāde-
yas tu sampūjayen nityaṃ narasiṃha nareśvara |
sa svarga-mokṣa-bhāgī syān nātra kāryā vicāraṇā
tasmād eka-manā bhūtvā yāvaj-jīvaṃ pratijñayā |
arcanān narasiṃhasya samprāpnoty abhivāñchitam
tatraiva śrī-vyāsa-śuka-saṃvāde śrī-mārkaṇḍeya-mṛtyuñjaya-saṃvādānantaraṃ-
narake pacyamānas tu yamena paribhāṣitaḥ |
kiṃ tvayā nārcito devaḥ keśavaḥ kleśa-nāśanaḥ
udakenāpy alābhe tu dravyāṇāṃ pūjitaḥ prabhuḥ |
yo dadāti svakaṃ lokaṃ sa tvayā kiṃ na pūjitaḥ
narasiṃho hṛṣīkeśaḥ puṇḍarīka-nibhekṣaṇaḥ |
smaranān mukti-do nṛṇāṃ sa tvayā kiṃ na pūjitaḥ
bṛhan-nāradīye'diti-māhātmye śrī-sūtoktau-
yatra pūjā-paro viṣṇos tatra vighno na bādhate |
rājā ca taskaraś cāpi vyādhayaś ca na santi hi
pretāḥ piśācāḥ kuṣmāṇḍā grahā bālagrahās tathā |
ḍākinyo rākṣasāś caiva na bādhante'cyutarcakam
tatraiva yama-bhagīratha-saṃvāde-
patraiḥ puṣpaiḥ phalair vārcya pūjā-rahitam acyutam |
sa yāti viṣṇu-sālokyaṃ kula-saptati-saṃyutaḥ
tatraiva dhvajāropaṇa-māhātmye śrī-viṣṇu-dūtānām uktau-
utkrānti-kāle yan-nāma śrutavanto 'pi vai sakṛt |
labhante paramaṃ sthānaṃ kim u śuśrūṣaṇe rataḥ
muhūrtaṃ vā muhūrtārdhaṃ yas tiṣṭhed dhari-mandire |
sa yāti paramaṃ sthānaṃ kim u śuśrūṣaṇe rataḥ
tatraiva vibhāṇḍaka-muneḥ sumati-nṛpaṃ prati --
avaśenāpi yat karma kṛtaṃ tu su-mahat phalam |
dadāti nṝṇāṃ rājendra kiṃ punaḥ samyag-arcanā
prāyaścitta-prakāraṇānte ---
samparkād yadi vā mohād yas tu pūjayate harim |
sarva-pāpa-vinirmuktaḥ sa yāti paramaṃ padam
sarvāntarāyā naśyanti manaḥ-suddhiś ca jāyate |
paraṃ mokṣaṃ labhec caiva pūjyamāne janārdane
dharmārtha-kāma-mokṣākhyā puruṣārthāḥ sanātanāḥ |
hari-pūjā-parāṇāṃ tu sidhyante nātra saṃśayaḥ
sarva-tīrthāni yajñāś ca sāṅgā vedāś ca sattamāḥ |
nārāyaṇarcanasyaite kālaṃ narhanti sodasim
śrī-viṣṇu-toṣa-vidhi-praśnottare-
satyaṃ vacmi hitaṃ vacmi sāraṃ vacmi punaḥ punaḥ |
asārodagra-saṃsāre sāraṃ yad viṣṇu-pūjanam
upalepana-māhātmyante-
akāmād api ye viṣṇoḥ sakṛt pūjāṃ prakurvate na teṣām |
bhava-bandhas tu kadācid api jāyate
yajñadhvajopākhyānānte-
tasmāt śṛṇuta viprendra devo nārāyaṇo 'vyayaḥ |
jānato 'jānato vāpi pūjakānāṃ vimukti-daḥ
te vandyās te prapūjyāś ca namaskāryā viśeṣataḥ |
ye'rcayanti mahā-viṣṇuṃ prapannārti-praṇāśanam
ye yajanti spṛhā-śūnyā hariṃ vā haram eva vā |
ta eva bhuvanaṃ sarvaṃ punanti vibudha-rṣabhāḥ
pādme śrī-nārāyaṇa-nārada-saṃvāde pūja-vidhi-prasaṅge-
mad-bhakto yo mad-arcāṃ ca karoti vidhi-dṛṣṭaye |
tasyāntarāyaḥ svapne'pi na bhavaty abhayo hi saḥ
tatraiva vaiśākha-māhātmye nāradāmbarīṣa-saṃvāde-
putrān kalatrān dīrghāyū rājyaṃ svargāpavargakam |
sa dadyād īpsitaṃ sarvaṃ bhaktyā sampūjito 'jitaḥ
narake'pi ciraṃ magnāḥ pūrvajā ye kula-dvaye |
tatraiva yānti te svargaṃ yadārceta sūto harim
tatraiva śrī-yama-brahma-saṃvāde-
anārādhya hariṃ bhaktyā ko lokān prāpnuyād budhaḥ |
ārādhite harau kāmāḥ sarve kara-tala-sthitāḥ
viṣṇu-dharmottare śrī-kṛṣṇāmṛta-stotre-
so 'pi dhanyatamo loke yo 'rcayed acutyaṃ sakṛt |
kiṃ punaḥ śraddhayā yuktaḥ sa-puṣpaiḥ prativāsaram
vaiṣṇavān api ye nityaṃ prapaśyanty arcayanti ca |
te'pi viṣṇu-padaṃ yānti kiṃ punar viṣṇu-sevakāḥ
sa yogī sa viśuddhātmā sa śāntaḥ sa mahā-matiḥ |
sa śuddhaḥ sa ca sampūrṇaḥ kṛṣṇaṃ seveta yo naraḥ
agastya-saṃhitāyām-
ananya-manasaḥ śaśvad gaṇayanto 'kṣa-mālayā |
japanto rāma-rāmeti sukhāmṛta-nidhau manaḥ |
pravilāpyāmṛtībhūya sukhaṃ tiṣṭhanti kecana
paricaryā-parāḥ kecit prāsādādiṣu śerate |
manuṣyam iva taṃ draṣṭuṃ vyavahartuṃ ca bandhuvat
kiṃ ca-
yathā vidhi-niṣedhau tu muktaṃ naviopasarpataḥ |
tathā na spṛśato rāmopāsakaṃ vidhi-pūrvakam
śrī-bhagavad-gītāsu (12.1)-
evaṃ satata-yuktā ye bhaktās tvāṃ paryupāsate |
ye cāpy akṣaram avyaktaṃ teṣāṃ ke yoga-vittamāḥ
ity arjunena pṛṣṭaḥ śrī-bhagavān uvāca (12.2)-
mayy āveśya mano ye māṃ nityayuktā upāsate |
śraddhayā parayopetās te me yuktatamā matāḥ
caturtha-skandhe [BhP 4.21.31]-
yat-pāda-sevābhirucis tapasvinām
aśeṣa-janmopacitaṃ malaṃ dhiyaḥ |
sadyaḥ kṣiṇoty anvaham edhatī satī
yathā padāṅguṣṭha-viniḥsṛtā sarit
kiṃ ca, nāradoktau [BhP 4.31.14]-
yathā taror mūla-niṣecanena
tṛpyanti tat-skandha-bhujopaśākhāḥ |
prāṇopahārāc ca yathendriyāṇāṃ
tathaiva sarvārhaṇam acyutejyā
ekādaśa-skandhe ca kavi-yogeśvarasya vākyaṃ [BhP 11.2.33]-
manye'kutaścid-bhayam acyutasya
pādāmbujopāsanam atra nityam |
udvigna-buddher asad-ātma-bhāvād
viśvātmanā yatra nivartate bhīḥ
śrī-bhagavataś ca [BhP 11.27.49]-
evaṃ kriyā-yoga-pathaiḥ pumān vaidika-tāntrikaiḥ |
arcann ubhayataḥ siddhiṃ matto vindaty abhīpsitām
kiṃ ca [BhP 11.27.53]
mām eva nairapekṣyeṇa bhakti-yogena vindati |
bhakti-yogaṃ sa labhata evaṃ yaḥ pūjayeta mām
gautamīya-tantre śrī-nāradasya-
tulasī-dala-mātreṇa jalasya culukena ca |
vikrīṇīte svam ātmānaṃ bhaktebhyo bhakta-vatsalaḥ
atha pūjā-nityatā
mahābhārate-
mātṛvat parirakṣantaṃ sṛṣṭi-saṃhāra-kārakam |
yo nārcayati deveśaṃ taṃ vidyād brahma-ghātakam
ata evoktaṃ bṛhan-nāradīye pādodaka-māhātmyākhyānārambhe-
hari-pūjā-vidhānaṃ tu yasya veśmani no dvijaḥ |
śmaśāna-sadṛśaṃ vidyān na kadāpi viśec ca tat
ata evoktaṃ viṣṇu-dharmottare --
puṣpair vā yadi vā patraih phalair vā yadi vāmbubhiḥ |
yaṣṭavyaḥ puṇḍarīkākṣas tyaktvā kārya-śatāni ca
kiṃ ca nāradīye-
nimitteṣu ca sarveṣu tat-tat-kāla-viśeṣataḥ |
pūjayed deva-deveśaṃ dravyaṃ sampādya yatnataḥ
ata evoktaṃ bhagavatā hāyagrīveṇa hāyaśīrṣa-pañcarātre-
pratiṣṭhitārcā na tyājyā yāvaj-jīvaṃ samarcayet |
varaṃ prāṇasya vā tyāgaḥ śiraso vāpi karttanam
pūjayā nityatālekhi prāk ca naivedya-bhakṣaṇe |
māhātmyaṃ ca paraṃ śālagrāma-cakra-prasaṅgataḥ
pūjāṅgānāṃ ca māhātmyaṃ yad yad vilikhitaṃ purā |
tat sarvam iha pūjāyāṃ paryavasyati hi svataḥ
pūjā-mahima-mattebhāh śāstrāraṇya-vihāriṇaḥ |
kīṭena kati saṅgrāhyāḥ prabhāvam śrī-harer vinā
atha śrī-bhagavan-nāma sadā seveta sarvataḥ |
tan-māhātmyaṃ ca vikhyātaṃ saṅkṣepenātra likhyate
atha śrī-bhagavan-nāma-māhātmyam
tatra śrī-bhagavan-nāma-viśeṣasya ca sevanam |
ṛṣibhiḥ kṛpayādiṣṭaṃ tat-tat-kāma-hatātmanām
atha kāma-viśeṣeṇa śrī-bhagavan-nāma-viśeṣa-sevā-māhātmyam
tatra pāpa-kṣayārthaṃ
śrī-kaurme-
śrī-śabda-pūrvaṃ jaya-śabda-madhyaṃ
jaya-dvayād uttaratas tathā hi |
triḥ-sapta-kṛtvo narasiṃha-nāma
japtaṃ nihanyād api vipra-hatyām
mahā-bhaya-nivaranartham
tatraiva-
śrī-pūrvo narasiṃho dvir jayād uttaratas tu saḥ |
triḥ-sapta-kṛtvo japato mahābhaya-nivāraṇaḥ
kāla-viśeṣe tu maṅgalārthaṃ, viṣṇu-dharmottare mārkaṇḍeya-vajra-saṃvāde
puruṣaṃ vāsudevaṃ ca tathā saṅkarṣaṇaṃ vibhum |
pradyumnam aniruddhaṃ ca kramād abdeṣu kīrtayet
balabhadraṃ tathā kṛṣṇaṃ kīrtayed ayana-dvaye |
madhavaṃ puṇḍarīkākṣaṃ tathā vai bhoga-sayinam
padmanābhaṃ hṛṣīkeśaṃ tathā devaṃ trivikramam |
kramena raja-sardula vasantadisu kīrtayet
viṣṇuṃ ca madhu-hantāraṃ tathā devaṃ trivikramam |
vāmanaṃ śrīdharaṃ caiva hṛṣīkeśaṃ tathāiva ca
dāmodaraṃ padmanābhaṃ keśavaṃ ca yadūttamam |
nārāyaṇaṃ mādhavaṃ ca govindaṃ ca tathā kramāt
caitrādiṣu ca māseṣu deva-devam anusmaret |
pradyumnam aniruddhaṃ ca pakṣayoḥ kṛṣṇa-śuklayoḥ
sarvaḥ śarvaḥ sivaḥ sthāṇur bhūtādir nidhir avyayaḥ |
adityādiṣu vareṣu kramād evam anusmaret
viśvaṃ viṣṇur vaṣaṭ-kāro bhūta-bhavya-bhavat-prabhuḥ |
bhūta-bhṛd bhūta-kṛd bhavo bhūtātmā bhūta-bhavanaḥ
avyaktaḥ puṇḍarīkākṣo visvakarma sucisravaḥ |
sad-bhavo bhavano bharta prabhavaḥ prabhur isvaraḥ
aprameyo hṛṣīkeśah padmanabho 'mara-prabhuḥ |
agrahyaḥ sasvato dhata kṛṣṇaś caitany anusmaret |
deva-devasya nāmāni kṛttikadisu yadava
brahmāṇaṃ śrī-patiṃ viṣṇuṃ kapilaṃ śrīdharaṃ prabhum |
dāmodaraṃ hṛṣīkeśaṃ govindaṃ madhusūdanam
bhūdharaṃ gadinaṃ devaṃ saṅkhinaṃ padminaṃ tathā |
cakriṇaṃ ca mahārāja prathamādiṣu saṃsmaret
sarvaṃ vā sarvadā nāma deva-devasya yādava
nāmāni sarvāṇi janārdanasya
kālaś ca sarvaḥ puruṣa-pravīrāḥ |
tasmāt sadā sarva-gatasya nāma
grāhyaṃ yatheṣṭaṃ varadasya rājan
vividha-kāma-siddhaye ca
pulastyoktau-
kāmaḥ kāma-pradaḥ kāntaḥ kāma-pālas tathā hariḥ |
ānando mādhavaś caiva kāma-saṃsiddhaye japet
rāmaḥ paraśurāmaś ca nṛsiṃho viṣṇur eva ca |
vikramaś caivam ādīni japyāny ari-jigīṣubhiḥ
vidyām abhyastatā nityaṃ japtavyaḥ puruṣottamaḥ |
dāmodaraṃ bandha-gato nityam eva japen naraḥ
keśavaṃ puṇḍarīkākṣam aniśaṃ hi tathā japet |
netra-bādhāsu sarvāsu hṛṣīkeśaṃ bhayeṣu ca
acyutaṃ cāmṛtaṃ caiva japed auṣadha-karmāṇi |
saṅgrāmābhimukho gacchan saṃsmared aparājitam
cakriṇaṃ gadinaṃ caiva śārṅgiṇaṃ khaḍginaṃ tathā |
kṣemārthī pravasan nityaṃ dikṣu pracyādiṣu smaret
ajitaṃ cādhipaṃ caiva sarvaṃ sarveśvaraṃ tathā |
saṃsmaret puruṣo bhaktyā vyavahāreṣu sarvadā
nārāyaṇaṃ sarva-kālaṃ kṣuta-praskhalanādiṣu |
graha-nakṣatra-pīḍāsu deva-bādhāsu sarvataḥ
dasyu-vairi-nirodheṣu vyāghra-siṃhādi-saṅkaṭe |
andhākāre tamas-tīvre narasiṃham anusmaret
agni-dāhe samutpanne saṃsmarej jala-śāyinam |
garuḍadhvajānusmaranād viṣa-vīryaṃ vyapohati
snāne devārcane home praṇipāte pradakṣine |
kīrtayed bhagavan-nāma vāsudeveti tat-paraḥ
sthāpane vitta-dhānyāder apadhyāne ca duṣṭaje |
kurvīta tan-manā bhūtvā anantācyuta-kīrtanam
nārāyaṇam śārṅga-dharaṃ śrīdharaṃ puruṣottamam |
vāmanaṃ khaḍginaṃ caiva duṣṭa-svapne sadā smaret
mahārṇavādau paryaṅka-śāyinaṃ ca naraḥ smaret |
balabhadraṃ samṛddhy-arthaṃ sarva-karmāṇi saṃsmaret
jagat-patim apatyārthaṃ stuvān bhaktyā na sīdati |
śrīśaṃ sarvābhyudayike karmany āśu prakīrtayet
ariṣṭeṣu hy aśeṣeṣu viśokaṃ ca sadā japet |
maru-prapātāgni-jala-bandhanādiṣu mṛtyuṣu |
svatantra-paratantreṣu vāsudevaṃ japed budhaḥ
sarvārtha-śakti-yuktasya deva-devasya cakriṇaḥ |
yathābhirocate nāma tat sarvārtheṣu kīrtayet
sarvārtha-siddhim āpnoti nāmnām ekārthatā yathā |
sarvāṇy etāni nāmāni parasya brahmaṇo hareḥ
evaṃ viṣṇu-dharmottare ca mārkaṇḍeya-vajra-saṃvāde kiṃ ca-
kūrmaṃ varāhaṃ matsyaṃ vā jala-prataraṇe smaret |
bhrājiṣṇum agni-janane japen nāma tv akhaṇḍitam
garuḍadhvajānusmaraṇād āpado mucyate naraḥ |
jvara-juṣṭa-śiro-roga-viṣa-vīryaṃ ca śamyati
balabhadraṃ tu yuddhārthī kṛśyārambhe halāyudham |
uttarānāṃ vāṇijyārthī rāmam abhyudaye nṛpa
maṅgalyaṃ maṅgalaṃ viṣṇum maṅgalyeṣu ca kīrtayet |
uttiṣṭhan kīrtayed viṣṇum prasvapan madhavaṃ naraḥ |
bhojane caiva govindaṃ sarvatra madhusūdanam
tatraivānyatra-
auṣadhe cintayed viṣṇum bhojane ca janārdanam |
śayane padmanābhaṃ ca maithune ca prajāpatim
saṅgrāme cakriṇaṃ kruddham sthāna-bhraṃśe trivikramam |
nārāyaṇaṃ vṛṣotsarge śrīdharaṃ priya-saṅgame |
jala-madhye ca vārāhaṃ pāvake jalaśāyinam
kānane narasiṃhaṃ ca parvate raghunandanam |
duḥsvapne smara govindaṃ viśuddhau madhusūdanam |
māyāsu vāmanaṃ devaṃ sarva-kāryeṣu mādhavam
kiṃ ca-
kīrtayed vāsudevaṃ ca anukteṣv api yādava |
kāryārambhe tathā rājan yatheṣṭaṃ nāma kīrtayet
sarvāṇi nāmāni hi tasya rājan
sarvārtha-siddhyai tu bhavanti pumsaḥ |
tasmād yatheṣṭaṃ khalu kṛṣṇa-nāma
sarveṣu kāryeṣu japeta bhaktyā
tatrākhila-pāponmūlanatvam
atha sāmānyataḥ śrī-bhagavan-nāma-kīrtana-māhātmyam
viṣṇu-dharme hari-bhakti-sudhodaye coktaṃ nāradena-
aho su-nirmala yūyam rāgo hi hari-kīrtane |
avidhūya tamaḥ kṛtsnaṃ nṛṇām udeti sūryavat
garude-
pāpānalasya dīptasya mā kurvantu bhayaṃ narāḥ |
govinda-nāma-meghaughair naśyate nīra-bindubhiḥ
avaśenāpi yan-nāmni kīrtane sarva-pātakaiḥ |
pumān vimucyate sadyaḥ siṃha-trastair mṛgair iva
yan-nāma-kīrtanaṃ bhaktyā vilāpanam anuttamam |
maitreyāśeṣa-pāpānāṃ dhātūnām iva pāvakaḥ
yasmin nyasta-matir na yāti narakaṃ svargo 'pi yac-cintane
vighno yatra niveśitātma-manaso brāhmo 'pi loko 'lpakaḥ |
muktiṃ cetasi yaḥ sthito 'mala-dhiyāṃ puṃsāṃ dadāty avyayaḥ
kiṃ citraṃ yad-aghaṃ prayāti vilayaṃ tatrācyute kīrtite
viṣṇu-dharmottare --
sāyaṃ prātas tathā kṛtvā deva-devasya kīrtanam |
sarva-pāpa-vinirmuktaḥ svarga-loke mahīyate
vāmane-
nārāyaṇo nāma naro narāṇāṃ
prasiddha-cauraḥ kathitaḥ pṛthivyām |
aneka-janmārjita-pāpa-sañcayam
haraty aśeṣaṃ śruta-mātra eva
skānde-
govindeti tathā proktaṃ bhaktyā vā bhakti-varjitaiḥ |
dahate sarva-pāpāni yugāntāgnir ivotthitaḥ
govinda-nāmnā yaḥ kaścin naro bhavati bhū-tale |
kīrtanād eva tasyāpi pāpaṃ yāti sahasradhā
kāśī-khaṇḍe-
pramādād api saṃspṛṣṭo yathānala-kaṇo dahet |
tathauṣṭha-puṭa-saṃspṛṣṭaṃ hari-nāma dahed agham
bṛhan-nāradīye lubdhakopakhyānānte-
narāṇāṃ viṣayāndhānām mamatākula-cetasām |
ekam eva harer nāma sarva-pāpa-vināśanam
ata eva tatraiva yamenoktam-
hari hari sakṛd uccāritam
dasyu-cchalena yair manuṣyaiḥ |
jananī-jaṭhara-mārga-luptā
na mama paṭa-lipiṃ viśanti martyāḥ
pādme vaiśākha-māhātmye devaśarmopākhyānānte śrī-nāradoktau-
hatyāyutaṃ pāna-sahasram ugram
gurv-aṅganā-koṭi-niṣevanaṃ ca |
steyāny anekāni hari-priyeṇa
govinda-nāmnā nihatāni sadyaḥ
anicchayāpi dahati spṛṣṭo huta-vaho yathā |
tathā dahati govinda-nāma vyājād apīritam
tatraiva śrī-yama-brāhmaṇa-saṃvāde-
kīrtanād eva kṛṣṇasya viṣṇor amita-tejasaḥ |
duritāni vilīyante tamāṃsīva dinodaye
nānyat paśyāmi jantūnām vihāya kari-kīrtanam |
sarva-pāpa-praśamanam prāyaścittam dvijottama
ṣaṣṭha-skandhe [BhP 6.2.7-11]
ayaṃ hi kṛta-nirveśo janma-koṭy-aṃhasām api |
yad vyājahāra vivaśo nāma svasty-ayanaṃ hareḥ
stenaḥ surā-po mitra-dhrug brahma-hā guru-talpa-gaḥ |
strī-rāja-pitṛ-go-hantā ye ca pātakino 'pare
sarveṣām apy aghavatām idam eva suniṣkṛtam |
nāma-vyāharaṇaṃ viṣṇor yatas tad-viṣayā matiḥ
na niṣkṛtair uditair brahma-vādibhis
tathā viśuddhyaty aghavān vratādibhiḥ |
yathā harer nāma-padair udāhṛtais
tad uttamaśloka-guṇopalambhakam
[BhP 6.2.14-15]
sāṅketyaṃ pārihāsyaṃ vā stobhaṃ helanam eva vā |
vaikuṇṭha-nāma-grahaṇam aśeṣāgha-haraṃ viduḥ
patitaḥ skhalito bhagnaḥ sandaṣṭas tapta āhataḥ |
harir ity avaśenāha pumān nārhati yātanāḥ
[BhP 6.2.18]
ajñānād athavā jñānād uttamaśloka-nāma yat |
saṅkīrtitam aghaṃ puṃso dahed edho yathānalaḥ
[BhP 6.13.8]
brahma-hā pitṛ-hā go-ghno mātṛ-hācārya-hāghavān |
śvādaḥ pulkasako vāpi śuddhyeran yasya kīrtanāt
laghu-bhāgavate-
vartamānaṃ tu yat pāpaṃ yad bhūtaṃ yad bhaviṣyati |
tat sarvaṃ nirdahaty āśu govindānala-kīrtanāt
sadā droha-paro yas tu sajjanānāṃ mahī-tale |
jāyate pāvano dhanyo harer nāmānukīrtanāt
kaurme-
vasanti yāni koṭis tu pāvanāni mahītale |
na tāni tat-tulāṃ yānti kṛṣṇa-nāmānukīrtane
bṛhad-viṣṇu-purāṇe -
nāmno 'sya yāvatī śaktiḥ pāpa-nirharaṇe hareḥ |
tāvat kartuṃ na śaknoti pātakaṃ pātakī janaḥ
itihāsottame-
svādo 'pi na hi śaknoti kartuṃ pāpāni yatnataḥ |
tāvantī yāvatī śaktir viṣṇor nāmno 'subha-kṣaye
viśeṣataḥ kalau, skānde-
tan nāsti karmajaṃ loke vāg-jaṃ mānasam eva vā |
yan na kṣapayate pāpaṃ kalau govinda-kīrtanam
viṣṇu-dharmottare --
śamāyālaṃ jalaṃ vahnes tamaso bhaskarodayaḥ |
śāntyai kaler aghaughasya nāma-saṅkīrtanaṃ hareḥ
nāmnāṃ hareḥ kīrtanataḥ prayāti
saṃsāra-pāraṃ duritaugha-muktaḥ |
naraḥ sa satyaṃ kali-doṣa-janma
pāpaṃ nihaty āśu kim atra citram
brahmāṇḍa-purāṇe-
varāka-cāndrāyaṇa-tapta-kṛcchrair
na dehi-śuddhir bhavatīha tādṛk |
kalau sakṛn mādhava-kīrtanena
govinda-nāmnā bhavatīha yādṛk
kīrtana-kartr-kula-saṅgy-ādi-pavanatvaṃ
tatraiva-
mahā-pātaka-yukto 'pi kīrtayenn aniśaṃ harim |
śuddhāntaḥkaraṇo bhūtvā jāyate paṅkti-pāvanaḥ
laghu-bhāgavate-
govindeti mudā yuktaḥ kīrtayed yas tv ananya-dhīḥ |
pāvanena ca dhanyena teneyaṃ pṛthivī dhṛtā
hari-bhakti-sudhodaye-
na caivam ekaṃ vaktāraṃ jihvā rakṣati vaiṣṇavī |
āśrāvya bhagavat-khyātiṃ jagat kṛtsnaṃ punāti hi
daśama-skandhe (10.4.17) -
yan-nāma gṛhṇann akhilan śrotṝn ātmānam eva ca |
sadyaḥ punāti kiṃ bhūyas tasya spṛṣṭaḥ padā hi te
ata evoktaṃ prahlādena nārasiṃhe-
te santaḥ sarva-bhūtānāṃ nirupādhika-bāndhavāḥ |
ye nṛsiṃha bhavan-nāma gāyanty uccair mudānvitāḥ
sarva-vyadhi-nasitvaṃ
bṛhan-nāradīye bhagavat-toṣa-prasaṅge-
acyutānanda-govinda-nāmoccaraṇa-bhīṣitaḥ |
naśyanti sakalā rogāḥ satyaṃ satyaṃ vadāmy aham
parāśara-saṃhitāyāṃ sāmbaṃ prati vyāsoktau-
na sāmba vyādhijaṃ duḥkhaṃ heyaṃ nānyauṣadhair api |
hari-nāmauṣadhaṃ pītvā vyādhis tyājyo na saṃśayaḥ
skānde-
ādhayo vyādhayo yasya smaraṇān nāma-kīrtanāt |
tadaiva vilayaṃ yānti tam anantaṃ namāmy aham
vahni-purāṇe-
mahā-vyādhi-samācchanno rāja-vadhopāpiditaḥ |
nārāyaṇeti saṅkīrtya nirāṭaṅko bhaven naraḥ
sarva-duḥkhopaśamanatvam
brhad-viṣṇu-purāṇe-
sarva-rogopaśamanaṃ sarvopadrava-nāśanam |
śāntidaṃ sarvāriṣṭānāṃ harer nāmānukīrtanam
brahma-vaivarte-
sarva-pāpa-praśamanaṃ sarvopadrava-nāśanam |
sarva-duḥkha-kṣaya-kāraṃ hari-nāmānukīrtanam
dvādaśa-skandhe (12.12.48)-
saṅkīrtyamāno bhagavān anantaḥ
śrutanubhāvo vyasanaṃ hi puṃsām |
praviśya cittaṃ vidhunoty aśeṣaṃ
yathā tamo 'rko 'bhram ivāti-vātaḥ
viṣṇu-dharmottare-
ārtā viṣaṇṇāḥ śithilāś ca bhītā
ghoreṣu ca vyādhiṣu vartamānāḥ |
saṅkīrtya nārāyaṇa-śabdam ekaṃ
vimukta-duḥkhāḥ sukhino bhavanti
kīrtanad deva-devasya viṣṇor amita-tejasaḥ |
yakṣa-rakṣasa-vetala-bhūta-preta-vinayakaḥ
dakinyo vidravanti sma ye tathānye ca siṃhakaḥ |
sarvānartha-haraṃ tasya nāma-saṅkīrtanaṃ smṛtam
kiṃ ca-
nāma-saṅkīrtanaṃ kṛtvā kṣuṭ-tṛṭ-praskhalitādiṣu |
viyogaṃ śīghram āpnoti sarvānarthair na saṃśayaḥ
pādme devahuti-stutau-
mohanalollasaj-jvāla-jvalal-lokeṣu sarvadā |
yan-nāmāmbhodhara-cchāyāṃ praviṣṭo naiva dahyate
kali-badhapaharitvam
skānde-
kali-kala-ku-sarpasya tīkṣṇa-daṃṣṭrasya mā bhayam |
govinda-nāma-dāvena dagdho yāsyati bhasmatām
bṛhan-nāradīye kali-dharma-prasaṅge-
hari-nāma-parā ye ca ghore kali-yuge narāḥ |
ta eva kṛta-kṛtyāś ca na kalir bādhate hi tān
hare keśava govinda vāsudeva jagan-maya |
itīrayanti te nityaṃ na hi tān bādhate kaliḥ
viṣṇu-dharmottare-
ye'har-niśaṃ jagad-dhātur vāsudevasya kīrtanam |
kurvanti tān nara-vyāghra na kalir bādhate narān
nāraky-uddhārakatvam
nārasiṃhe-
yathā yathā harer nāma kīrtayanti sma nārakāḥ |
tathā tathā harau bhaktim udvahanto divaṃ yayuḥ
itihāsottame-
narake pacyamānānāṃ narāṇāṃ pāpa-karmaṇām |
muktiḥ sañjāyate tasmān nāma-saṅkīrtanād dhareḥ
prārabdha-vināśitvam
ṣaṣṭha-skandhe (6.2.46)-
nātaḥ paraṃ karma-nibandha-kṛntanaṃ
mumukṣatāṃ tīrtha-padānukīrtanāt |
na yat punaḥ karmasu sajjate mano
rajas-tamobhyāṃ kalilaṃ tato 'nyathā
dvādaśe (12.3.44) ca-
yan-nāma-dheyaṃ mriyamāṇa āturaḥ
patan skhalan vā vivaśo gṛṇan pumān |
vimukta-karmārgala uttamāṃ gatiṃ
prāpnoti yakṣyanti na taṃ kalau janāḥ
uktya karma-nibandheti tathā karmārgaleti ca |
avaśya-bhogyatāpatteḥ prārabdhe paryavasyati
ata eva bṛhan-nāradīye-
govindeti japan jantuḥ praty-ahaṃ niyatendriyaḥ |
sarva-pāpa-vinirmuktaḥ suravad bhāsate naraḥ
sarvapārādha-bhajanatvam
viṣṇu-yāmale śrī-bhagavad-uktau-
mama nāmāni loke'smin śraddhayā yas tu kīrtayet |
tasyāparādha-koṭis tu kṣamāmy eva na saṃśayaḥ
sarva-sampūrti-kāritvam
aṣṭama-skandhe (8.23.16) śrī-bhagavantaṃ prati śrī-śukroktau-
mantratas tantrataś chidraṃ deśa-kālārha-vastutaḥ |
sarvaṃ karoti niśchidram anusaṅkīrtanaṃ tava
skānde ca-
yasya smṛtyā ca nāmoktyā tapo-yajña-kriyādiṣu |
nyūnaṃ sampūrṇatām eti sadyo vande tam acyutam
sarva-vedādhikatvam
viṣṇu-dharmottare śrī-prahlādoktau-
rg-vedo hi yajur-vedaḥ sāma-vedo 'py atharvaṇaḥ |
adhītas tena yenoktaṃ harir ity akṣara-dvayam
skānde śrī-parvaty-uktau-
mā ṛco mā yajus tāta mā sāma paṭha kiṃcana |
govindeti harer nāma geyaṃ gāyasva nityaśaḥ
pādme ca śrī-rāmāṣṭottara-śata-nāma-stotre-
viṣṇor ekaika-nāmāpi sarva-vedādhikaṃ matam |
tadṛṅ-nāma-sahasreṇa rāma-nāma samaṃ smṛtam
sarva-tīrthādhikatvam
skānde-
kurukṣetreṇa kiṃ tasya kiṃ kasya puskareṇa vā |
jihvāgre vasate yasya harir ity akṣara-dvayam
vāmane-
tīrtha-koṭi-sahasrāṇi tīrtha-koṭi-śatāni ca |
tani sarvāṇy avāpnoti viṣṇor nāmānukīrtanāt
viśvāmitra-saṃhitāyām-
viśrutāṇi bahūny eva tīrthāni bahudhāni ca |
koty-aṃśenāpi tulyāni nāma-kīrtanato hareḥ
laghu-bhāgavate-
kiṃ tata vedāgama-śāstra-vistarais
tīrthair anekair api kiṃ prayojanam |
yady ātmano vāñchasi mukti-kāraṇaṃ
govinda govinda iti sphutaṃ raṭa
sarva-sat-karmādhikatvam
go-koṭi-dānaṃ grahaṇe khagasya
prayāga-gaṅgodaka-kalpa-vāsaḥ |
yajñāyutaṃ meru-suvarṇa-dānaṃ
govinda-kīrter na samaṃ śatāṃśaiḥ
baudhayana-saṃhitāyām-
iṣṭa-pūrtāni karmāṇi su-bahūni kṛtāny api |
bhava-hetūni tāny eva harer nāma tu muktidam
gāruḍe śrī-śaunakāmbarīṣa-saṃvāde-
vājapeya-sahasrāṇāṃ nityaṃ phalam abhīpsasi |
prātar utthāya bhūpāla kuru govinda-kīrtanam
kiṃ kariṣyati sāṅkhyena kiṃ yogair nara-nāyaka |
muktim icchasi rājendra kuru govinda-kīrtanam
tṛtīya-skandhe (3.33.7) śrī-kapila-devaṃ prati devahūty-uktau-
aho bata śvapaco 'to garīyān
yaj-jihvāgre vartate nāma tubhyam |
tepus tapas te juhuvur sasnur aryā
brahmānūcur nāma gṛhṇanti ye te
sarva-tīrtha-pradatvaṃ
skānde brahma-nārada-saṃvāde caturmāsya-māhātmye-
etat sad-varga-haraṇaṃ ripu-nigrahaṇaṃ param |
adhyātma-mūlam etad dhi viṣṇor nāmānukīrtanam
viṣṇu-dharmottare --
hṛdi kṛtvā tathā kāmam abhīṣṭaṃ dvija-puṅgavaḥ |
ekaṃ nāma japed yas tu śataṃ kāmān avāpnuyāt
tatraiva śrī-kṛṣṇāmṛta-stotre-
sarva-maṅgala-maṅgalyam āyuṣyaṃ vyādhi-nāśanam |
bhukti-mukti-pradaṃ divyaṃ vāsudevasya kīrtanam
śrī-nārāyaṇa-vyūha-stave-
parihāsopahāsādyair viṣṇor gṛhṇanti nāma te |
kṛtārthās te'pi manujās tebhyo 'pīha namo namaḥ
vārāhe ca-
te dhanyās te kṛtārthāś ca tair eva sukṛtaṃ kṛtam |
tair āptaṃ janmanaḥ prāpyaṃ ye kāle kīrtayanti mām
viśeṣataḥ kalau-
sakṛd uccārayanty etad durlabhaṃ cākṛtātmanām |
kalau yuge harer nāma te kṛtārthā na saṃśayaḥ
ekādaśa-skandhe (11.5.36) ca-
kaliṃ sabhājayanty āryā guṇa-jāḥ sāra-bhāginaḥ |
yatra saṅkīrtanenaiva sarvaḥ svartho 'bhilabhyate
skānde tatraiva-
tathā caivottamaṃ loke tapaḥ śrī-hari-kīrtanam |
kalau yuge viśeṣeṇa viṣṇu-prītyai samācaret
sarva-śaktimattvam
yathā skānde-
dāna-vrata-tapas-tīrtha-yātrādīnāṃ ca yāḥ sthitāḥ |
śaktayo deva-mahatāṃ sarva-pāpa-harāḥ śubhāḥ
rāja-sūyāśvamedhānāṃ jñānasyādhyātma-vastunaḥ |
ākṛṣya hariṇā sarvāḥ sthāpitāḥ sveṣu nāmasu
vāto 'py ato harer nāmna ugrāṇām api duḥsahaḥ |
sarveṣāṃ pāpa-rāśīnāṃ yathaiva tamasāṃ raviḥ
ataiva brahmāṇḍe-
sarvārtha-śakti-yuktasya devadevasya cakriṇaḥ |
yac cābhirucitaṃ nāma tat sarvārtheṣu yojayet
jagad-ānandakatvam
śrīmad-bhagavad-gītāsu [11.36]-
sthāne hṛṣīkeśa tava prakīrtyā
jagat prahṛṣyaty anurajyate ca |
rakṣāṃsi bhītāni diśo dravanti
sarve namasyanti ca siddhasaṃghāḥ
jagad-vandyatāpādakatvam
bṛhan-nāradīye-
nārāyaṇa jagannātha vāsudeva janārdana |
itīrayanti ye nityaṃ te vai sarvatra vanditāḥ
śrī-sūtenoktaṃ tatraiva yajñadhvajopākhyānānte-
svapan bhuñjan vrajaṃs tiṣṭhaṃś ca vadaṃs tathā |
ye vadanti harer nāma tebhyo nityaṃ namo namaḥ
śrī-nārāyaṇa-vyūha-stave-
strī śūdraḥ pukkaśo vāpi ye cānye pāpa-yonayaḥ |
kīrtayanti hariṃ bhaktyā tebhyo 'pīha namo namaḥ
agaty-eka-gatitvam
pādme bṛhat-sahasra-nāma-kathanārambhe-
ananya-gatayo martyā bhogino 'pi parantapāḥ |
jñāna-vairāgya-rahitā brahmacaryādi-varjitāḥ
sarva-dharmojjhitā viṣṇor nāma-mātraika-jalpakāḥ |
sukhena yāṃ gatiṃ yānti na tāṃ sarve'pi dhārmikāḥ
sadā sarvatra sevyatvam
viṣṇu-dharme kṣatra-bandhūpākhyāne-
na deśa-niyamas tasmin na kāla-niyamas tathā |
nocchiṣṭhādau niṣedho 'sti śrī-harer nāmni lubdhaka
skānde, pādme vaiśākha-māhātmye, viṣṇu-dharmottare ca-
cakrāyudhasya nāmāni sadā sarvatra kīrtayet |
nāśaucaṃ kīrtane tasya sa pavitra-karo yataḥ
punaḥ skandhe-
na deśa-kālāvasthāsu śuddhy-ādikam apekṣate |
kintu svatantram evaitan nāma kāmita-kāmadam
vaiśvānara-saṃhitāyām-
na deśa-kāla-niyamo na śaucāśauca-nirṇayaḥ |
paraṃ saṅkīrtanād eva rāma rāmeti mucyate
vaiṣṇava-cintāmaṇau śrī-yudhiṣṭhiraṃ prati śrī-nārada-vākyaṃ-
na deśa-niyamo rājan na kāla-niyamas tathā |
vidyate nātra sandeho viṣṇor nāmānukīrtane
kālo 'sti dāne yajñe ca sthāne kālo 'sti saj-jape |
viṣṇu-saṅkīrtane kālo nāsty atra pṛthivī-tale
dvitīya-skandhe [BhP 2.1.11]-
etan nirvidyamānānām icchatām akuto-bhayam |
yogināṃ nṛpa nirṇītaṃ harer nāmānukīrtanam
mukti-pradatvam
vārāhe-
nārāyaṇācyutānanta vāsudeveti yo naraḥ |
satataṃ kīrtayed bhūmi yāti mallayatāṃ sa hi
gāruḍe-
kiṃ kariṣyati sāṅkhyena kiṃ yogair nara-nāyaka |
muktim icchasi rājendra kuru govinda-kīrtanam
yathā, padma-purāṇe uttara-khaṇḍe--
sakṛd uccāritaṃ yena harir ity akṣara-dvayam |
baddhaḥ parikaras tena mokṣāya gamanaṃ prati
brahma-purāṇe-
apy anya-citto 'śuddho vā yaḥ sadā kīrtayed dharim |
so 'pi doṣa-kṣayān muktiṃ labhec cedi-patir yathā
pādme devahūti-stutau-
sakṛd uccārayed yas tu nārāyaṇam atandritaḥ |
śuddhāntaḥkaraṇo bhūtvā virvāṇam adhigacchati
mātsye-
para-dāra-rato vāpi parāpakṛti-kārakaḥ |
sa śuddho muktim āpnoti harer nāmānukīrtanāt
vaiśampāyana-saṃhitāyām-
sarva-dharma-bahir-bhūtaḥ sarva-pāpa-ratas tathā |
mucyate nātra sandeho viṣṇor nāmānukīrtanāt
bṛhan-nāradīye [1.2.49]-
yathā kathañcit yan nāsti kīrtite vā śrute'pi vā |
pāpino 'pi viśuddhāḥ syuḥ śuddhā mokṣam avāpnuyuḥ
bhārata-vibhāge-
prāṇa-prayāṇa-pātheyaṃ saṃsāra-vyādhi-bheṣajam |
duḥkha-śoka-paritrāṇaṃ harir ity akṣara-dvayam
nāradīye-
navyaṃ navyaṃ nāma-dheyaṃ murārer
yad yac caitad geya-pīyūṣa-puṣṭam |
ye gāyanti tyakta-lajjāḥ sa-harṣaṃ
jīvan-muktāḥ saṃśayo nāsti tatra
prathama-skandhe [BhP 1.1.14]-
āpannaḥ saṃsṛtiṃ ghorāṃ yan-nāma vivaśo gṛṇan |
tataḥ sadyo vimucyeta yad bibheti svayaṃ bhayam
tṛtīye [BhP 3.9.15] brahma-stutau-
yasyāvatāra-guṇa-karma-viḍambanāni
nāmāni ye'su-vigame vivaśā gṛṇanti |
te'naika-janma-śamalaṃ sahasaiva hitvā
saṃyānty apāvṛtāmṛtaṃ tam ajaṃ prapadye
ṣaṣṭhe [BhP 6.3.24]-
etāvatālam agha-nirharaṇāya puṃsāṃ
saṅkīrtanaṃ bhagavato guṇa-karma-nāmnām |
vikruśya putram aghavān yad ajāmilo 'pi
nārāyaṇeti mriyamāṇa iyāya muktim
śrī-vaikuṇṭha-loka-prāpakatvam
uktaṃ ca laiṅge śrī-nāradaṃ prati śrī-śivena-
vrajaṃs tiṣṭhan svapann aśnan śvasan vākya-prapūraṇe |
nāma-saṅkīrtanaṃ viṣṇor helayā kali-mardanam |
kṛtvā svarūpatāṃ yāti bhakti-yuktaṃ paraṃ vrajet
nāradīye śrī-brahmaṇā-
brāhmaṇaḥ śvapacīṃ bhuñjan viśeṣeṇa rajasvalām |
aśnāti surayā pakvaṃ maraṇe harim uccaran
abhakṣyāgamyayor jātaṃ vihāyāghaugha-sañcayam |
prayāti viṣṇu-sālokyaṃ vimukto bhava-bandhanaiḥ
bṛhan-nāradīye [1.11.101] śukraṃ prati śrī-balinā-
jihvāgre vartate yasya harir ity akṣara-dvayam |
viṣṇor lokam avāpnoti punar āvṛtti-durlabham
pādme-
yatra tatra sthito vāpi kṛṣṇa kṛṣṇeti kīrtayet |
sarva-pāpa-viśuddhātmā sa gacchet paramāṃ gatim
tatraiva vaiśākha-māhātmye ambarīṣaṃ prati nāradena-
tad eva puṇyaṃ paramaṃ pavitraṃ
govinda-gehe gamanāya patram |
tad eva loke sukṛtaika-satraṃ
yad ucyate keśava-nāma-mātram
brahma-vaivarte-
evaṃ saṅgrahaṇī-putrābhidhāna-vyājato harim |
samuccāryānta-kāle'gād dhāma tat paramaṃ hareḥ
nārāyaṇam iti vyājād uccārya kaluṣāśrayaḥ |
ajāmilo 'py agād dhāma kim uta śraddhayā gṛṇan
ṣaṣṭha-skandhe [BhP 6.2.49]-
mriyamāṇo harer nāma gṛṇan putropacāritam |
ajāmilo 'py agād dhāma kim uta śraddhayā gṛṇan
vāmane -
ye kīrtayanti varadaṃ vara-padmanābhaṃ
śaṅkhābja-cakra-śara-cāpa-gadāsi-hastam |
padmālayā-vadana-paṅkaja-ṣaṭ-padākṣaṃ
nūnaṃ prayānti sadanaṃ madhu-ghātinas te
āṅgirasa-purāṇe-
vāsudeveti manuja uccārya bhava-bhītitaḥ |
tan-muktaḥ padam āpnoti viṣṇor eva na saṃśayaḥ
nandi-purāṇe-
sarvadā sarva-kāleṣu ye'pi kurvanti pātakam |
nāma-saṅkīrtanaṃ kṛtvā yānti viṣṇoḥ paraṃ padam
viśeṣataḥ kalau, dvādaśa-skandhe [BhP 12.3.51]-
kaler doṣa-nidhe rājann asti hy eko mahān guṇaḥ |
kīrtanād eva kṛṣṇasya mukta-saṅgaḥ paraṃ vrajet
yathā gāruḍe-
yad icchasi paraṃ jñānaṃ jñānād yat paramaṃ padam |
tad-ādareṇa rājendra kuru govinda-kīrtanam
śrī-bhagavat-prīṇanatvam
vārāhe-
vāsudevasya saṅkīrtyā surāpo vyādhito 'pi vā |
mukto jāyeta niyataṃ mahā-viṣṇuḥ prasīdati
bṛhan-nāradīye [1.34.23]-
nāma-saṅkīrtanaṃ viṣṇoḥ kṣut-tṛṭ-praskhalitādiṣu |
karoti satataṃ viprās tasya prīto hy adhokṣajaḥ
viṣṇu-dharmottare-
nāma-saṅkīrtanaṃ viṣṇoḥ kṣut-tṛṭ-praskhalitādiṣu |
yaḥ karoti mahābhāga tasya tuṣyati keśavaḥ
atha śrī-bhagavad-vaśīkāritvam
viṣṇu-rahasye -
yad abhyarcya hariṃ bhaktyā kṛte kratu-śatair api |
phalaṃ prāpnoty avikalaṃ kalau govinda-kīrtanāt
ādi-purāṇe-
gītvā ca mama nāmāni vicaren mama sannidhau |
idaṃ bravīmi te satyaṃ krīto 'haṃ tasya cārjuna
gītvā ca mama nāmāni vicaren mama sannidhau |
iti bravīmi te satyaṃ krīto 'haṃ tasya cārjuna
iti |
evaṃ ca śrutvā ca mama nāmāni ity ādi
viṣṇu-dharme prahlādena-
jitaṃ tena jitaṃ tena jitaṃ teneti niścitam |
jihvāgre vartate yasya harir ity akṣara-dvayam
svataḥ parama-puruṣārthatvam
skānde kāśī-khaṇḍe, pādme ca vaiśākha-māhātmye-
idam eva hi māṅgalyam etad eva dhanārjanam |
jīvitasya phalaṃ caitad yad dāmodara-kīrtanam
prabhāsa-khaṇḍe-
madhura-madhuram etan maṅgalaṃ maṅgalānāṃ
sakala-nigama-vallī-sat-phalaṃ cit-svarūpam |
sakṛd api parigītaṃ śraddhayā helayā vā
bhṛgu-vara nara-mātraṃ tārayet kṛṣṇa-nāma
viṣṇu-rahasye-
etad eva paraṃ jñānam etad eva paraṃ tapaḥ |
etad eva paraṃ tattvaṃ vāsudevasya kīrtanam
vaiṣṇava-cintāmaṇau śrī-śivomā-saṃvāde-
aghacchit-smaraṇaṃ viṣṇor bahv-āyāsena sādhyate |
oṣṭha-spandana-mātreṇa kīrtanaṃ tu tato varam
anyatra ca-
yena janma-śataiḥ pūrvaṃ vāsudevaḥ samarcitaḥ |
tan-mukhe hari-nāmāni sadā tiṣṭhanti bhārata
viśeṣataḥ kalau, rahasye-
yad abhyarcya hariṃ bhaktyā kṛte kratu-śatair api |
phalaṃ prāpnoty avikalaṃ kalau govinda-kīrtanāt
viṣṇu-purāṇe [ViP 6.2.17]-
dhyāyan kṛte yajan yajñais tretāyāṃ dvāpare'rcayan |
yad āpnoti tad āpnoti kalau saṅkīrtya keśavam
dvādaśa-skandhe [BhP 12.3.52]
kṛte yad dhyāyato viṣṇuṃ tretāyāṃ yajato makhaiḥ |
dvāpare paricaryāyāṃ kalau tad dhari-kīrtanāt
ekādaśe [BhP 11.5.32]-
kṛṣṇa-varṇaṃ tviṣākṛṣṇaṃ sāṅgopāṅgāstra-pārṣadam |
yajñaiḥ saṅkīrtana-prāyair yajanti hi su-medhasaḥ
skānde ca-
mahā-bhāgavatā nityaṃ kalau kurvanti kīrtanam
bṛhan-nāradīye [1.40.115] nāradoktaṃ -
harer nāmaiva nāmaiva nāmaiva mama jīvanam |
kalau nāsty eva nāsty eva nāsty eva gatir anyathā
ataivoktam-
sakṛd uccārayanty eva harer nāma cid-ātmakam |
phalaṃ nāsya kṣamo vaktuṃ sahasra-vadano vidhiḥ
pādmottara-khaṇḍe śrī-rāmāṣṭottara-śata-nāma-stotre śrī-śivena-
ra-kārādīni nāmāni śṛṇvato devi jāyate |
prītir me manaso nityaṃ rāma-nāma-viśaṅkayā
vaiṣṇava-cintāmaṇau-
īśo 'haṃ sarva-jagatāṃ nāmnāṃ viṣṇor hi jāpakaḥ |
satyaṃ satyaṃ vadāmy eṣa harer nāma gatir nṝṇām
ādi-purāṇe ca śrī-kṛṣṇārjuna-saṃvāde-
śraddhayā helayā nāma raṭanti mama jantavaḥ |
teṣāṃ nāma sadā pārtha vartate hṛdaye mama
na nāma sadṛśaṃ jñānaṃ na nāma sadṛśaṃ vratam |
na nāma sadṛśaṃ dhyānaṃ na nāma sadṛśaṃ phalam
na nāma sadṛśas tyāgo na nāma sadṛśaḥ śamaḥ |
na nāma sadṛśaṃ puṇyaṃ na nāma sadṛśī gatiḥ
kiṃ ca-
nāmaiva paramā muktir nāmaiva paramā gatiḥ |
nāmaiva paramā śāntir nāmaiva paramā sthitiḥ
nāmaiva paramā bhaktir nāmaiva paramā matiḥ |
nāmaiva paramā prītir nāmaiva paramā smṛtiḥ
nāmaiva kāraṇaṃ jantor nāmaiva prabhur eva ca |
nāmaiva paramārādhyo nāmaiva paramo guruḥ
kiṃ ca-
nāma-yuktān janān dṛṣṭvā snigdho bhavati yo naraḥ |
sa yāti paramaṃ sthānaṃ viṣṇunā saha modate
tasmān nāmāni kaunteya bhajasva dṛḍha-mānasaḥ |
nāma-yuktaḥ priyo 'smākaṃ nāma-yukto bhavārjuna
atha śrī-bhagavan-nāma-japasya smaraṇasya ca |
śravaṇasyāpi māhātmyam īṣad bhedād vilikhyate
atha śrīman-nāma-japa-māhātmyam
viṣṇu-rahasye śrī-bhagavad-uktau-
satyaṃ bravīmi manujāḥ svayam ūrdva-bāhur
yo māṃ mukunda narasiṃha janārdaneti |
jīvan japaty anudinaṃ maraṇe ṛṇīva
pāṣāṇa-kāṣṭha-sadṛśāya dadāmy abhīṣṭam
kāśī-kāṇḍe agni-bindu-stutau-
nārāyaṇeti narakārṇavatāraṇeti
dāmodareti madhuheti caturbhujeti |
viśvambhareti virajeti janārdaneti
kvāstīha janma japatāṃ kva kṛtānta-bhītiḥ
pādme vaiśākha-māhātmye [5.96.83] yama-brāhmaṇa-saṃvāde-
vāsudeva-japāsaktān api pāpa-kṛto janān |
nopasarpanti tān vipra yamadūtāś ca dāruṇāḥ
bṛhad-viṣṇu-purāṇe-
kva nāka-pṛṣṭha-gamanaṃ punar-āvṛtti-lakṣaṇam |
kva japo vāsudeveti mukti-bījam anuttamam
śrīman-nāma-smaraṇa-māhātmyam
itihāsottame-
svapne'pi nāma-smṛtir ādi-puṃsaḥ
kṣayaṃ karoty āhita-pāpa-rāśeḥ |
prayatnataḥ kiṃ punar ādi-puṃsaḥ
prakīrtite nāgnir janārdanasya
laghu-bhāgavate-
te sa-bhāgyā manuṣyeṣu kṛtārthā nṛpa niścitam |
smaranti ye smārayanti harer nāma kalau yuge
pādme devahūti-stutau-
prayāṇe cāprayāṇe ca yan-nāma-smaraṇān nṝṇām |
sadyo naśyati pāpaugho namas tasmai cid-ātmane
tatraivottara-khaṇḍe-
yan-nāma-smaraṇād eva pāpinām api satvaram |
muktir bhavati jātūnāṃ brahmādīnāṃ sudurlabhā
brahma-vaivarte-
yad-anudhyānadāvāgni-dagdha-karma-tṛṇaḥ pumān |
viśuddhaḥ paśyati vyaktam avyaktam api keśavam
tad asya nāma jīvasya patitasya bhavāmbudhau |
hastāvalamba-dānāya pravīṇo nāparo hareḥ
jāvāli-saṃhitāyām-
harer nāma paraṃ japyaṃ dhyeyaṃ geyaṃ nirantaram |
kīrtanīyaṃ ca bahudhā nirvṛtīr bahudhecchatā
atha śrī-bhagavan-nāma-māhātmyam
bṛhan-nāradīye śrī-nāradoktau-
yan-nāma-śravaṇenāpi mahā-pātakino 'pi ye |
pāvanatvaṃ prapadyante kathaṃ stoṣyāmi khinna-dhīḥ
itihāsottame-
śrutaṃ saṅkīrtitaṃ vāpi harer āścarya-karmaṇaḥ |
dahaty enāṃsi sarvāṇi prasaṅgāt kim u bhaktitaḥ
ṣaṣṭha-skandhe [BhP 6.16.44] citraketūktau -
na hi bhagavann aghaṭitam idaṃ
tvad-darśanān nṛṇām akhila-pāpa-kṣayaḥ |
yan-nāma sakṛc chravaṇāt
pukkaśo 'pi vimucyate saṃsārāt
iti |
śrīman-nāmnāṃ ca sarveṣāṃ māhātmyeṣu sameṣv api |
kṛṣṇasyaivāvatāreṣu viśeṣaḥ ko 'pi kasyacit
atha viśeṣataḥ śrī-kṛṣṇāvatāra-māhātmyam
brahmāṇḍa-purāṇe śrī-kṛṣṇāṣṭottara-śata-nāma-māhātmye-
sahasra-nāmnāṃ puṇyānāṃ trir-āvṛttyā tu yat phalam |
ekāvṛttyā tu kṛṣṇasya nāmaikaṃ tat prayacchati
idaṃ kirīṭī saṃjapya jayī pāśupatāstra-bhāk |
kṛṣṇasya prāṇa-bhūtaḥ san kṛṣṇaṃ sārathim āptavān
kim idaṃ bahunā śaṃsan mānuṣānanda-nirbharaḥ |
brahmānandam avāpyānte kṛṣṇa-sāyujyam āpnuyāt
vārāhe ca śrī-māthura-māhātmye-
tatra guhyāni nāmāni bhaviṣyanti mama priye |
puṇyāni ca pavitrāṇi saṃsāra-cchedanāni ca
tatraiva viśeṣataḥ śrī-kṛṣṇeti nāma-māhātmyam
dvārakā-māhātmye prahlāda-bali-saṃvāde-
atītāḥ puruṣāḥ sapta bhaviṣāś ca caturdaśa |
naras tārayate sarvān kalau kṛṣṇeti kīrtanāt
kṛṣṇa kṛṣṇeti kṛṣṇeti svapan jāgrad vrajaṃs tathā |
yo jalpati kalau nityaṃ kṛṣṇa-rūpī bhaved dhi saḥ
brahma-vaivarte-
hanan brāhmaṇam atyantaṃ kāmato vā surāṃ piban |
kṛṣṇa kṛṣṇety aho-rātraṃ saṅkīrtya śucitām iyāt
viṣṇu-dharme-
kṛṣṇeti maṅgalaṃ nāma yasya vāci pravartate |
bhasmībhavanti rājendra mahā-pātaka-koṭayaḥ
nārasiṃhe śrī-bhagavad-uktau-
kṛṣṇa kṛṣṇeti kṛṣṇeti yo māṃ smarati nityaśaḥ |
jalaṃ bhittvā yathā padmaṃ narakād uddharāmy aham
gāruḍe pādme ca-
saṃsāra-sarpa-saṃdaṣṭaṃ naṣṭa-ceṣṭaika-bheṣajam |
kṛṣṇeti vaiṣṇavaṃ mantraṃ śrutvā mukto bhaven naraḥ
prabhāsa-purāṇe-
nāmnāṃ mukhyataraṃ nāma kṛṣṇākhyaṃ me parantapa |
prāyaścittam aśeṣāṇāṃ pāpānāṃ mocakaṃ param
pādme-
yatra yatra sthito vāpi kṛṣṇa-kṛṣṇeti kīrtayet |
sarva-pāpa-viśuddhātmā sa gacchet paramāṃ gatim
viṣṇu-dharmottare śrī-kṛṣṇa-sahasra-nāma-stotre-
ballavī-kānta kiṃ tais tair upāyaiḥ kṛṣṇa-nāma te |
kintu jihvāgragaṃ jāgran nirundhe hi mahā-bhayam
tatraivānyatra-
satyaṃ bravīmi te śambho gopanīyam idaṃ mama |
mṛtyu-saṃjīvanīṃ nāma kṛṣṇākhyām avadhāraya
bhārata-vibhāge-
kṛṣṇaḥ kṛṣṇaḥ kṛṣṇa ity anta-kāle
jalpan jantur jīvitaṃ yo jahāti |
ādyaḥ śabdaḥ kalpate tasya muktyai
vrīḍā-namrau tiṣṭhato 'nyāvṛṇasthau
anyatrāpi--
nāma cintāmaṇiḥ kṛṣṇaś caitanya-rasa-vigrahaḥ |
pūrṇaḥ śuddho nitya-mukto bhinnatvān nāma-nāminoḥ
ataivoktam-
tebhyo namo 'stu bhava-vāridhi-jīrṇa-paṅka-
saṃmagna-mokṣaṇa-vicakṣaṇa-pādukebhyaḥ |
kṛṣṇeti varṇa-yugalaṃ śravaṇena yeṣāṃ
ānandathūrbhavati nartita-roma-vṛndaḥ
kiṃ ca dvitīya-skandhe [BhP 2.3.24] -
tad aśma-sāraṃ hṛdayaṃ batedaṃ
yad gṛhyamāṇair hari-nāma-dheyaiḥ |
na vikriyetātha yadā vikāro
netre jalaṃ gātra-ruheṣu harṣaḥ
itihāsottame ca-
nāmni saṅkīrtite viṣṇor yasya puṃso na jāyate |
saroma-pulakaṃ gātraṃ sa bhavet kuliśopamaḥ
kātyāyana-saṃhitāyām-
nāma-saṅkīrtanāj jātaṃ puṇyaṃ nopacayanti ye |
nānā-vyādhi-samāyuktāḥ śata-janmasu te narāḥ
sā hānis tan mahac chidraṃ sa mohaḥ sa ca vibhramaḥ |
yan-muhūrtaṃ kṣaṇaṃ vāpi vāsudevo na cintyate
pādme vaiśākha-māhātmye yama-brāhmaṇa-saṃvāde-
avamatya ca ye yānti bhagavat-kīrtanaṃ narāḥ |
te yānti narakaṃ ghoraṃ tena pāpena karmaṇā
śrutayaḥ-
om āsya jānanto nāma cid viviktan
mahas te viṣṇo sumatiṃ bhajāmahe
oṃ tat sat oṃ padaṃ devasya namasā
vyantaḥ śravasy avaśrava āpannaṃ ṛktam |
nāmāni cid dadhire yajñiyanti
bhadrāyānte raṇayantaḥ sandṛṣṭau
oṃ tam u stotāraḥ pūrvaṃ yathāvida
ṛtasya garbhaṃ januṣā pipartana |
āsya jānanto nāma cid viviktan
mahas te viṣṇo sumatiṃ bhajāmahe
ity ādyā iti |
īdṛśe nāma-māhātmye śruti-smṛti-viniścite |
kalpayanty artha-vādaṃ ye yānti ghora-yātanām
atha śrī-bhagavan-nāmārtha-vāda-kalpanā-dūṣaṇam
śrī-kātyāyana-saṃhitāyām-
artha-vādaṃ harer nāmni sambhāvayati yo naraḥ |
sa pāpiṣṭho manuṣyāṇāṃ niraye patanti sphuṭam
brahma-saṃhitāyāṃ baudhāyanaṃ prati śrī-bhagavad-uktau-
yan-nāma-kīrtana-phalaṃ vividhaṃ niśamya
na śraddadhāti manute yad utārtha-vādam |
yo mānuṣas tam iha duḥkha-caye kṣipāmi
saṃsāra-ghora-vividhārti-nipīḍitāṅgam
jaimini-saṃhitāyāṃ ca-
śruti-smṛti-purāṇeṣu nāma-māhātmya-vāciṣu |
ye'rthavāda iti brūyur na teṣāṃ niraya-kṣayaḥ
tasmiṃś ca bhagavan-nāmni jagad-ekopakāriṇi |
viśvaika-sevye matimān aparādhān vivarjayet
yata uktaṃ pādme śrī-nāradaṃ prati sanat-kumāreṇa -
sarvāparādha-kṛd api mucyate hari-saṃśrayāt
harer apy aparādhān yaḥ kuryād dvipada-pāṃsavaḥ |
nāmāśrayaḥ kadācit syāt taraty eva sa nāmataḥ
nāmno 'pi sarva-suhṛdo hy aparādhāt pataty adhaḥ
atha nāmāparādhāḥ
taṃ prati tenaivoktāḥ --
satāṃ nindā nāmnaḥ paramam aparādhaṃ vitanute
yataḥ khyātiṃ yātaṃ katham u sahate tad-vigarhām |
śivasya śrī-viṣṇor ya iha guṇa-nāmādi-sakalaṃ
dhiyā bhinnaṃ paśyet sa khalu hari-nāmāhita-karaḥ
guror avajñā śruti-śāstra-nindanaṃ
tathārtha-vādo hari-nāmni kalpanam |
nāmno balād yasya hi pāpa-buddhir
na vidyate tasya yamair hi śuddhiḥ
dharma-vrata-tyāga-hutādi-sarva-
śubha-kriyā-sāmyam api pramādaḥ |
aśraddadhāne vimukhe'py aśṛṇvati
yaś copadeśaḥ śiva-nāmāparādhaḥ
śrute'pi nāma-māhātmye yaḥ prīti-rahito 'dhamaḥ |
ahaṃ-mamādi-paramo nāmni so 'py aparādha-kṛt
jāte nāmāparādhe'pi pramādena kathañcana |
sadā saṅkīrtayan nāma tad-eka-śaraṇo bhavet
aparādha-bhañjanaṃ
uktaṃ ca tenaiva tatra -
nāmāparādha-yuktānāṃ nāmāny eva haranty agham |
aviśrānta-prayuktāni tāny evārtha-karāṇi ca
nāmaikaṃ yasya vāci smaraṇa-patha-gataṃ śrotra-mūlaṃ gataṃ vā
śuddhaṃ vāśuddha-varṇaṃ vyavahita-rahitaṃ tārayaty eva satyam |
tac ced deha-draviṇa-janatā-lobha-pāṣaṇḍa-madhye
nikṣiptaṃ syān na phala-janakaṃ śīghram evātra vipra
ataivoktaṃ śrī-nāradena bṛhan-nāradīye -
mahminām api yan-nāmnaḥ pāraṃ gantum anīśvaraḥ |
manavo 'pi munīdrāś ca kathaṃ kṣuṇṇa-dhīr bhaje
iti |
itthaṃ śrī-kṛṣṇa-pādābje bhaktiḥ kāryā sadā budhaiḥ |
sā ca tasya prasādena mahā-puṇyāt prajāyate
atha śrīmad-bhakter durlabhatvam
skānde śrī-parāśaroktau-
na hy apuṇyavatāṃ loke mūḍhānāṃ kuṭilātmanām |
bhaktir bhavati govinde smaraṇaṃ kīrtanaṃ tathā
tatraiva śrī-brahmoktau-
nimiṣaṃ nimiṣārdhaṃ vā martyānām iha nārada |
nādagdhāśeṣa-pāpānāṃ bhaktir bhavati keśave
yoga-vāśiṣṭhe-
janmāntara-sahasreṣu tapo-jñāna-samādhibhiḥ |
narāṇāṃ kṣīṇa-pāpānāṃ kṛṣṇe bhaktiḥ prajāyate
ādi-vārāhe-
janmāntara-sahasreṣu samārādhya vṛṣa-dhvajam |
vaiṣṇavatvaṃ labhed dhīmān sarva-pāpa-kṣaye sati
bṛhan-nāradīye [1.39.51-52] yajña-dhvaja-nṛpopākhyānānte-
janma-koṭi-sahasreṣu puṇyaṃ yaiḥ samupārjitam |
teṣāṃ bhaktir bhavec chuddhā deva-deve janārdane
sulabhaṃ jāhnavī-snānaṃ tathaivātithi-pūjanam |
sulabhāḥ sarva-yajñāś ca viṣṇu-bhaktiḥ sudurlabhā
itihāsa-samuccaye śiloñcha-vṛtti-vākye-
gaṅgāyāṃ maraṇaṃ caiva dṛḍhā bhaktiś ca keśave |
brahma-vidyā-prabodhaś ca nālpasya tapasaḥ phalam
agastya-saṃhitāyām-
vratopavāsa-niyamair janma-koṭyāpy aniṣṭhiteḥ |
yajñaiś ca vividhaiḥ samyag bhaktir bhavati keśave
viṣṇu-dharmottare-
divasaṃ divasārdhaṃ vā muhūrtaṃ caikam eva vā |
nāśāc cāśeṣa-pāpasya bhaktir bhavati keśave
aneka-janma-sāhasrair nānā-yony-antareṣu ca |
jantoḥ kaluṣa-hīnasya bhaktir bhavati keśave
daśama-skandhe gopīḥ prati uddhavoktau [BhP 10.47.24]-
dāna-vrāta-tapo-homa- japa-svādhyāya-saṃyamaiḥ |
śreyobhir vividhaiś cānyaiḥ kṛṣṇe bhaktir hi sādhyate
śrī-bhagavad-gītāsu [7.28]-
yeṣāṃ tv anta-gataṃ pāpaṃ janānāṃ puṇya-karmaṇām |
te dvandva-moha-nirmuktā bhajante māṃ dṛḍhavratāḥ
pañcama-skandhe parīkṣitaṃ prati śrī-bādarāyaṇinā [BhP 5.6.18]-
rājan patir gurur alaṃ bhavatāṃ yadūnāṃ
daivaṃ priyaḥ kula-patiḥ kva ca kiṅkaro vaḥ |
astv evam aṅga bhagavān bhajatāṃ mukundo
muktiṃ dadāti karhicit sma na bhakti-yogam
ṣaṣṭha-skandhe vṛtropākhyānānte [BhP 6.14.2]--
devānāṃ śuddha-sattvānāṃ ṛṣīṇāṃ cāmalātmanām |
bhaktir mukunda-caraṇe na prāyeṇopajāyate
śrīmad-bhaktyai namas tasyai yasyā māthāmtya-mandaram |
yat-prabhāveṇa lolo 'yaṃ kīṭo 'py uddhartum icchati
atha śrī-bhagavad-bhakti-māhātmyaṃ
tatrādau bhaktimataḥ kathañcid āpatite'pi pāpe prāyaścittāntara-nirasanatvam |
pādme vaiśākha-māhātmye nāradāmbarīṣa-saṃvāde [PadmaP 5.85.31]-
yathāgniḥ su-samṛddhārciḥ karoty edhāṃsi bhasmasāt |
pāpāni bhagavad-bhaktis tathā dahati tat-kṣaṇāt
ṣaṣṭhe ajāmilopākhyānārambhe [BhP 6.1.15]-
kecit kevalayā bhaktyā vāsudeva-parāyaṇāḥ |
aghaṃ dhunvanti kārtsnyena nīhāram iva bhāskaraḥ
ekādaśe ca śrī-bhagavad-uddhava-saṃvāde [BhP 11.14.19]-
yathāgniḥ su-samṛddhārciḥ karoty edhāṃsi bhasmasāt |
tathā mad-viṣayā bhaktir uddhavaināṃsi kṛtsnaśaḥ
ataivoktaṃ tatraiva śrī-karabhājanena [BhP 11.5.42] -
sva-pāda-mūlaṃ bhajataḥ priyasya
tyaktānya-bhāvasya hariḥ pareśaḥ |
vikarma yac cotpatitaṃ kathañcid
dhunoti sarvaṃ hṛdi sanniviṣṭaḥ
dvārakā-māhātmye candra-śarmāṇaṃ prati śrī-bhagavatā-
mad-bhaktiṃ vahatāṃ puṃsām iha loke pare'pi vā |
nāśubhaṃ vidyate kiñcit kula-koṭiṃ nayed ditam
viṣaya-bhoge'pi tad-doṣa-nirākaratvam
ekādaśa-skandhe tatraiva [BhP 11.14.28]-
bādhyamāno 'pi mad-bhakto viṣayair ajitendriyaḥ |
prāyaḥ pragalbhayā bhaktyā viṣayair nābhibhūyate
karmādhikāra-nirasanatvaṃ
tatraiva [BhP 11.20.9]-
tāvat karmāṇi kurvīta na nirvidyeta yāvatā |
mat-kathā-śravaṇādau vā śraddhā yāvan na jāyate
ataivoktaṃ prathama-skandhe [BhP 1.5.17]-
tyaktvā sva-dharmaṃ caraṇāmbujaṃ harer
bhajann apakvo 'tha patet tato yadi |
yatra kva vābhadram abhūd amuṣya kiṃ
ko vārtha āpto 'bhajatāṃ sva-dharmataḥ
ekānti-lakṣaṇe yac ca likhitaṃ śaraṇāgatau |
lekhyaṃ ca tat-tad-vacanair etat sudṛḍhatām iyāt
manaḥ-prasādakatvam
prathama-skandhe [BhP 1.2.6]-
sa vai puṃsāṃ paro dharmo yato bhaktir adhokṣaje |
ahaituky apratihatā yayātmā suprasīdati
ataivoktam ekādaśe [BhP 11.14.22]-
dharmaḥ satya-dayopeto vidyā vā tapasānvitā |
mad-bhaktyāpetam ātmānaṃ na samyak prapunāti hi
tatraiva [BhP 11.14.21]-
bhaktiḥ punāti man-niṣṭhā śvapākān api sambhavāt
ṣaṣṭhe [BhP 6.3.22]-
etāvān eva loke'smin puṃsāṃ dharmaḥ paraḥ smṛtaḥ |
bhakti-yogo bhagavati tan-nāma-grahaṇādibhiḥ
ataivoktaṃ pādme-
kiṃ tasya bahubhiḥ mantraiḥ śāstraiḥ kiṃ bahu-vistaraiḥ |
vājapeya-sahasraiḥ kiṃ bhaktir yasya janārdane
sarva-guṇādi-sevyatā-kāritvam
pañcama-skandhe prahlādoktau [BhP 5.18.12]-
yasyāsti bhaktir bhagavaty akiñcanā
sarvair guṇais tatra samāsate surāḥ |
harāv abhaktasya kuto mahad-guṇā
manorathenāsati dhāvato bahiḥ
caturthe śrī-dhruvaṃ prati manūtkau [BhP 4.11.30]-
tvaṃ pratyag-ātmani tadā bhagavaty ananta
ānanda-mātra upapanna-samasta-śaktau |
bhaktiṃ vidhāya paramāṃ śanakair avidyā-
granthiṃ vibhetsyasi mamāham iti prarūḍham
śrī-pṛthuṃ prati śrī-sanakādibhiḥ [BhP 4.22.39]-
yat-pāda-paṅkaja-palāśa-vilāsa-bhaktyā
karmāśayaṃ grathitam udgrathayanti santaḥ |
tadvan na rikta-matayo yatayo 'pi ruddha-
sroto-gaṇās tam araṇaṃ bhaja vāsudevam
sarva-mārgādhikatvam
tṛtīye śrī-kāpileye [BhP 3.25.19]-
na yujyamānayā bhaktyā bhagavaty akhilātmani |
sadṛśo 'sti śivaḥ panthā yogināṃ brahma-siddhaye
ṣaṣṭhe ca [BhP 6.1.17]-
sadhrīcīno hy ayaṃ loke panthāḥ kṣemo 'kuto-bhayaḥ |
suśīlāḥ sādhavo yatra nārāyaṇa-parāyaṇāḥ
ataivoktaṃ dvitīye śrī-bādarāyaṇinā [BhP 2.2.33-34]-
na hy ato 'nyaḥ śivaḥ panthā viśataḥ saṃsṛtāv iha |
vāsudeve bhagavati bhakti-yogo yato bhavet
bhagavān brahma kārtsnyena trir anvīkṣya manīṣayā |
tad adhyavasyat kūṭa-stho ratir ātmany ato bhavet
bṛhan-nāradīye śrī-nāradoktaṃ (1.4.4, 30)-
yathā samasta-lokānāṃ jīvanaṃ salilaṃ smṛtam |
tathā samasta-siddhīnāṃ jīvanaṃ bhaktir iṣyate
jīvanti jantavaḥ sarve yathā mātaramāśritāḥ |
tathā bhaktiṃ samāśritya sarve jīvanti dhārmikāḥ
dhvajāropaṇa-māhātmye śrī-viṣṇu-dūtoktau-
mahā-pātaka-yukto vā yukto vā sarva-pātakaiḥ |
īpsitāṃ bhagavad-bhaktyā labhate paramāṃ gatim
pādme vaiśākha-māhātmye yama-brāhmaṇa-saṃvāde-
apatyaṃ draviṇaṃ dārā hārā harmyaṃ hayā gajāḥ |
sukhāni svarga-mokṣau ca na dūre hari-bhaktitaḥ
prathama-skandhe [BhP 1.2.7]-
vāsudeve bhagavati bhakti-yogaḥ prayojitaḥ |
janayaty āśu vairāgyaṃ jñānaṃ ca yad ahaitukam
ekādaśe ca [BhP 11.20.32-33]-
yat karmabhir yat tapasā jñāna-vairāgyataś ca yat |
yogena dāma-dharmeṇa śreyobhir itarair api
sarvaṃ mad-bhakti-yogena mad-bhakto labhate'ñjasā |
svargāpavargaṃ mad-dhāma kathañcid yadi vāñchati
ataivoktaṃ dvitīye [BhP 2.3.10]-
akāmaḥ sarva-kāmo vā mokṣa-kāma udāra-dhīḥ |
tīvreṇa bhakti-yogena yajeta puruṣaṃ param
mokṣādhikatvam
tṛtīye kāpileye [BhP 3.25.32]-
animittā bhāgavatī bhaktiḥ siddher garīyasī |
jarayaty āśu yā koṣaṃ nigīrṇam analo yathā
pañcame śrī-ṛṣabhadeva-caritānte [BhP 5.6.17]-
yasyām eva kavaya ātmānam avirataṃ vividha-vṛjina-saṃsāra-paritāpopatapyamānam anusavanaṃ snāpayantas tayaiva parayā nirvṛtyā hy apavargam ātyantikaṃ parama-puruṣārtham api svayam āsāditaṃ no evādriyante bhagavadīyatvenaiva parisamāpta-sarvārthāḥ
dvādaśe ca śrī-mārkaṇḍeyam uddiśya śrī-śivoktau [BhP 12.10.6]-
naivecchaty āśiṣaḥ kvāpi brahmarṣir mokṣam apy uta |
bhaktiṃ parāṃ bhagavati labdhavān puruṣe'vyaye
ataivoktaṃ pañcame śrī-bhagavantam uddiśya bādarāyaṇinā [BhP 5.14.43]-
yo dustyajān kṣiti-suta-svajanārtha-dārān
prārthyāṃ śriyaṃ sura-varaiḥ sadayāvalokām |
naicchan nṛpas tad-ucitaṃ mahatāṃ madhudviṭ-
sevānurakta-manasām abhavo 'pi phalguḥ
ekādaśe ca bhagavatā [BhP 11.14.14]---
na pārameṣṭhyaṃ na mahendra-dhiṣṇyaṃ
na sārvabhaumaṃ na rasādhipatyam |
na yoga-siddhīr apunar-bhavaṃ vā
mayy arpitātmecchati mad vinānyat
ataivoktaṃ ṣaṣṭhe śrī-rudreṇa [BhP 6.17.32]----
vāsudeve bhagavati bhaktim udvahatāṃ nṝṇām |
jñāna-vairāgya-vīryāṇāṃ neha kaścid vyapāśrayaḥ
viṣṇu-purāṇe ca śrī-prahlādena [ViP 1.20.27]
dharmārtha-kāmaiḥ kiṃ tasya muktis tasya kare sthitā |
samasta-jagatāṃ mūle yasya bhaktiḥ sthitā tvayi
ataivoktaṃ nārasiṃhe-
patreṣu puṣpeṣu phaleṣu toyesv
akrīta-labhyeṣu sadaiva satsu |
bhaktyā sulabhye puruṣe purāṇe
muktau kim arthaṃ kriyate prayatnaḥ
ataivoktaṃ prathama-skandhe [BhP 1.7.10]-
ātmārāmāś ca munayo nirgranthā apy urukrame |
kurvanty ahaitukīṃ bhaktim itthambhūta-guṇo hariḥ
śrī-vaikuṇṭha-loka-prāpakatvam
vāmane-
yeṣāṃ cakra-gadā-pāṇau bhaktir avyabhicāriṇī |
te yānti niyataṃ sthānaṃ yatra yogeśvaro hariḥ
skānde-
munir jāpyaparo nityaṃ dṛḍha-bhaktir jitendriyaḥ |
sva-gṛhe'pi vasan yāti tad viṣṇoḥ paramaṃ padam
tṛtīya-skandhe śrī-vaikuṇṭha-varṇane [BhP 3.15.25]-
yac ca vrajanty animiṣāṃ ṛṣabhānuvṛttyā
dūre yamā hy upari naḥ spṛhaṇīya-śīlāḥ |
bhartur mithaḥ suyaśasaḥ kathanānurāga-
vaiklavya-bāṣpa-kalayā pulakī-kṛtāṅgāḥ
daśame ca śrī-brahma-stutau [BhP 10.14.5]--
pureha bhūman bahavo 'pi yoginas
tvad-arpitehā nija-karma-labdhayā |
vibudhya bhaktyaiva kathopanītayā
prapedire'ñjo 'cyuta te gatiṃ parām
bṛhan-nāradīye bhagavat-toṣa-praśnottare [1.1.50]-
sarva-deva-mayo viṣṇuḥ śaraṇārti-pranāśanaḥ |
sva-bhakta-vatsalo devo bhaktyā tuṣyati nānyathā
saptama-skandhe śrī-prahlādasya bālopadeśe [BhP 7.7.51-52]-
nālaṃ dvijatvaṃ devatvaṃ ṛṣitvaṃ vāsurātmajāḥ |
prīṇanāya mukundasya na vṛttaṃ na bahu-jñatā
na dānaṃ na tapo nejyā na śaucaṃ na vratāni ca |
prīyate'malayā bhaktyā harir anyad viḍambanam
śrī-nṛsiṃha-stutau ca [BhP 7.9.9]-
manye dhanābhijana-rūpa-tapaḥ-śrutaujas-
tejaḥ-prabhāva-bala-pauruṣa-buddhi-yogāḥ |
nārādhanāya hi bhavanti parasya puṃso
bhaktyā tutoṣa bhagavān gaja-yūthapāya
anyatrāpi [Padyāvalī 8]-
vyādhasyācaraṇaṃ dhruvasya ca vayo vidyā gajendrasya kā
kubjāyāḥ kim u nāma rūpam adhikaṃ kiṃ tat sudāmno dhanam |
vaṃśaḥ ko vidurasya yādavapater ugrasya kiṃ pauruṣaṃ
bhaktyā tuṣyati kevalaṃ na ca guṇair bhakti-priyo mādhavaḥ
ataivoktaṃ śrī-bhagavatā [Gītā 9.26]-
patraṃ puṣpaṃ phalaṃ toyaṃ yo me bhaktyā prayacchati |
tad ahaṃ bhaktyupahṛtam aśnāmi prayatātmanaḥ
prathama-skandhe* śrī-hanumatoktam-
na janma nūnaṃ mahato na saubhagaṃ
na vāṅ na buddhir nākṛtis toṣa-hetuḥ |
tair yad visṛṣṭān api no vanaukasaś
cakāra sakhe bata lakṣmaṇāgrajaḥ
śrī-bhagavat-saṅgamakatvam
śrī-bhagavad-gītāsu [11.15]-
bhaktyā tv ananyayā śakya aham evaṃvidho 'rjuna |
jñātuṃ draṣṭuṃ ca tattvena praveṣṭuṃ ca paraṃtapa
ekādaśa-skandhe ca śrī-bhagavad-uddhava-saṃvāde [BhP 11.14.25]-
yathāgninā hema-malaṃ jahāti
dhmātaṃ punaḥ svaṃ bhajate ca rūpam |
ātmā ca karmānuśayaṃ vidhūya
mad-bhakti-yogena bhajaty atho mām
kiṃ ca [BhP 11.18.45]-
bhaktyoddhavānapāyinyā sarva-loka-maheśvaram |
sarvotpatty-apyayaṃ brahma kāraṇaṃ mopayāti saḥ
śrī-bhagavad-vaśīkāratvam
pādme kārttika-māhātmye śrī-nārada-śaunaka-saṃvāde-
bhuktiṃ muktiṃ harir dadyāt arcito 'nyatra sevinām |
bhaktiṃ ca dadāty eṣa yato vaśya-karī hareḥ
tatraiva vaiśākha-māhātmye (5.85.39) śrī-nāradāmbarīṣa-saṃvāde-
māyājāniramāyo 'sau bhaktyā rājan na māyayā |
sādhyate sādhu-puruṣaiḥ svayaṃ jānāti tad bhavān
ekādaśa-skandhe ca tatraiva [BhP 11.14.20-21]-
na sādhayati māṃ yogo na sāṅkhyaṃ dharma uddhava |
na svādhyāyas tapas tyāgo yathā bhaktir mamorjitā
dharmaḥ satya-dayopeto vidyā vā tapasānvitā |
mad-bhaktyāpetam ātmānaṃ na samyak prapunāti hi
svataḥ parama-puruṣārthatā
tṛtīya-skandhe śrī-kāpileye [BhP 3.29.13]-
sālokya-sārṣṭi-sāmīpya- sārūpyaikatvam apy uta |
dīyamānaṃ na gṛhṇanti vinā mat-sevanaṃ janāḥ
navama-skandhe cāmbarīṣopākhyāne śrī-bhagavad-uktau [BhP 9.4.67]-
mat-sevayā pratītaṃ te sālokyādi-catuṣṭayam |
necchanti sevayā pūrṇāḥ kuto 'nyat kāla-viplutam
iti |
māhātmyaṃ yac ca bhagavad-bhaktānāṃ likhitaṃ purā |
tad-bhakter api vijñeyaṃ teṣāṃ bhaktyaiva tattvataḥ
tathā pūjā tad-aṅgānāṃ śrīman-nāmno 'parasya ca |
draṣṭavyam iha māhātmyaṃ teṣāṃ bhakty-aṅgatā yataḥ
atha śrīmad-bhagavad-bhakti-nityatā
yāvaj jano bhajati no bhuvi viṣṇu-bhakti-
vārtā-sudhā-rasa-viśeṣa-rasaika-sāram |
tāvaj jarā-maraṇa-janma-śatābhighāta-
duḥkhāni tāni labhate bahu-dehajāni
daśame brahma-stutau [BhP 10.14.4]-
śreyaḥ-sṛtiṃ bhaktim udasya te vibho
kliśyanti ye kevela-bodha-labdhaye |
teṣām asau kleśala eva śiṣyate
nānyad yathā sthūla-tuṣāvaghātinām
ekādaśe [BhP 11.5.2-3]-
mukha-bāhūru-pādebhyaḥ puruṣasyāśramaiḥ saha |
catvāro jajñire varṇā guṇair viprādayaḥ pṛthak
ya evaṃ puruṣaṃ sākṣād ātma-prabhavam īśvaram |
na bhajanty avajānanti sthānād bhraṣṭāḥ patanty adhaḥ
ataivoktaṃ śrī-bhagavatā [Gītā 7.15] -
na māṃ duṣkṛtino mūḍhāḥ prapadyante narādhamāḥ |
māyayāpahṛta-jñānā āsuraṃ bhāvam āśritāḥ
nityatvaṃ yad yad aṅgānāṃ bhakter vilikhitaṃ purā |
tena tenaiva nityatvam asyāṃ saṃsādhitaṃ param
lakṣaṇāni ca tad-bhakteḥ śrīmad-bhāgavatādiṣu |
khyātāni śravaṇādīni likhyante'thāpi kānicit
atha śrīmad-bhakti-lakṣaṇāni
tatra sāmānya-lakṣaṇam
tṛtīya-skandhe śrī-kāpileye [BhP 3.25.32] -
devānāṃ guṇa-liṅgānām ānuśravika-karmaṇām |
sattva evaika-manaso vṛttiḥ svābhāvikī tu yā |
animittā bhāgavatī bhaktiḥ siddher garīyasī
atha viśeṣa-sādhana-bhakti-lakṣaṇāni
gautamīya-tantre -
devatāyāṃ ca mantre ca tathā mantra-prade gurau |
bhaktir aṣṭa-vidhā yasya tasya kṛṣṇaḥ prasīdati
tad-bhakta-jana-vātsalyaṃ pūjāyāṃ cānumodanam |
sumanā arcayen nityaṃ tad-arthe dambha-varjanam
tat-kathā-śravaṇe rāgas tad-arthe cāṅga-vikriyā |
tad-anusmaraṇaṃ nityaṃ yas tan-nāmopajīvati
bhaktir aṣṭa-vidhā hy eṣā yasmin mlecche'pi vartate |
sa muniḥ satya-vādī ca kīrtimān sa bhaven naraḥ
bhaktir aṣṭa-vidhā hy eṣā yasmin mlecche'pi vartate |
sa muniḥ satyavādī ca kīrtimān sa bhaven naraḥ
saptama-skandhe prahlādoktau [BhP 7.5.23-24] -
śravaṇaṃ kīrtanaṃ viṣṇoḥ smaraṇaṃ pāda-sevanam |
arcanaṃ vandanaṃ dāsyaṃ sakhyam ātma-nivedanam
iti puṃsārpitā viṣṇau bhaktiś cen nava-lakṣaṇā |
kriyeta bhagavaty addhā tan manye'dhītam uttamam
tatraiva śrī-nārada-yudhiṣṭhira-saṃvāde [BhP 7.11.11] -
śravaṇaṃ kīrtanaṃ cāsya smaraṇaṃ mahatāṃ gateḥ |
sevejyāvanatir dāsyaṃ sakhyam ātma-samarpaṇam
pādme kārttika-māhātmye śrī-yama-dhūmra-ketu-saṃvāde -
śravaṇaṃ kīrtanaṃ pūjā sarva-karmārpaṇaṃ smṛtiḥ |
paricaryā namaskāraḥ prema svātmārpaṇaṃ harau
tatraivottara-khaṇḍe śrī-śiva-pārvatī-saṃvāde [PadmaP 6.224.23-27]
ādyaṃ tu vaiṣṇavaṃ proktaṃ śaṅkha-cakrāṅkanaṃ hareḥ |
dhāraṇaṃ cordhvarpuṇḍrāṇāntanmantrāṇāṃ parigrahaḥ
arcanaṃ ca japo dhyānaṃ tan-nāma-smaraṇaṃ tathā |
kīrtanaṃ śravaṇaṃ caiva vandanaṃ pāda-sevanam
tat-pādodaka-sevā ca tan-nivedita-bhojanam |
tadīyānāṃ ca sevāṃ ca dvādaśī-vrata-niṣṭhitam
tulasī-ropaṇaṃ viṣṇor deva-devasya śārṅgiṇaḥ |
bhaktiḥ ṣoḍaśadhā proktā bhava-bandha-vimuktaye
iti |
kiṃ ca -
darśanaṃ bhagavan-mūrteḥ sparśanaṃ kṣetra-sevanam |
āghrāṇaṃ dhūpa-śeṣāder nirmālyasya ca dhāraṇam
nṛtyaṃ bhagavad-agre ca tathā vīṇādi-vādanam |
kṛṣṇa-līlādy-abhinayaḥ śrī-bhāgavata-sevanam
padmākṣa-mālā-vidhṛtir ekādaśyādi-jāgaraḥ |
prāsāda-racanādy-anyaj jñeyaṃ śāstrānusārataḥ
likhitā bhagavad-dharmā bhaktānāṃ lakṣaṇāni ca |
tāni jñeyāni sarvāṇi bhakter vai lakṣaṇāṃ na hi
teṣu jñeyāni gauṇāni mukhyāni ca vivekibhiḥ |
bahiraṅgāntaraṅgāṇi prema-siddhau ca tāni yat
bhedās tu vividhā bhakter bhakta-bhāvādi-bhedataḥ |
muktā-phalādi-granthebhyo jñeyās tal likhanair alam
prema-bhaktau ca siddhāyāṃ sarve'rthāḥ sevakāḥ svayam |
bhagavāṃś cātivaśyaḥ syāl likhyate'syāḥ sulakṣaṇam
atha prema-bhakti-lakṣaṇam
nārada-pañcarātre-
ananya-mamatā viṣṇau mamatā prema-samplutā |
bhaktir ity ucyate bhīṣma-prahlādoddhava-nāradaiḥ
iti |
atha śrīmad-bhakter durlabhatvam
prema-bhakteś ca māhātmyaṃ bhakter māhātmyataḥ param |
siddham eva yato bhakteḥ phalaṃ premaiva niścitam
cihnāni prema-sampatter bāhyāny abhyantarāṇi ca |
kiyanty ullikhatā tasyā mahimaiva vilikhyate
saptama-skandhe śrī-prahlādasya prahlādasya bālānuśāsane [BhP 7.7.34-36]-
niśamya karmāṇi guṇān atulyān
vīryāṇi līlā-tanubhiḥ kṛtāni |
yadātiharṣotpulakāśru-gadgadaṃ
protkaṇṭha udgāyati rauti nṛtyati
yadā graha-grasta iva kvacid dhasaty
ākrandate dhyāyati vandate janam |
muhuḥ śvasan vakti hare jagat-pate
nārāyaṇety ātma-matir gata-trapaḥ
tadā pumān mukta-samasta-bandhanas
tad-bhāva-bhāvānukṛtāśayākṛtiḥ |
nirdagdha-bījānuśayo mahīyasā
bhakti-prayogeṇa samety adhokṣajam
ekādaśe ca śrī-kavi-yogeśvarottare [BhP 11.2.39-40]-
śṛṇvan subhadrāṇi rathāṅga-pāṇer
janmāni karmāṇi ca yāni loke |
gītāni nāmāni tad-arthakāni
gāyan vilajjo vicared asaṅgaḥ
evaṃ-vrataḥ sva-priya-nāma-kīrtyā
jātānurāgo druta-citta uccaiḥ |
hasaty atho roditi rauti gāyaty
unmāda-van nṛtyati loka-bāhyaḥ
tatraiva śrī-prabuddha-yogeśvarottare [BhP 11.3.31-32]-
smarantaḥ smārayantaś ca mitho 'ghaugha-haraṃ harim |
bhaktyā sañjātayā bhaktyā bibhraty utpulakāṃ tanum
kvacid rudanty acyuta-cintayā kvacid
dhasanti nandanti vadanty alaukikāḥ |
nṛtyanti gāyanty anuśīlayanty ajaṃ
bhavanti tūṣṇīṃ param etya nirvṛtāḥ
śrī-bhagavad-uddhava-saṃvāde ca [BhP 11.14.23-24]-
kathaṃ vinā roma-harṣaṃ dravatā cetasā vinā
vinānandāśru-kalayā śudhyed bhaktyā vināśayaḥ
vāg gadgadā dravate yasya cittaṃ
rudaty abhīkṣṇaṃ hasati kvacic ca |
vilajja udgāyati nṛtyate ca
mad-bhakti-yukto bhuvanaṃ punāti
yathokta-bhakty-aśaktau tu bhagavac-caraṇāmbujam |
śaraṇāgata-bhāvena kṛtsna-bhīti-ghnam āśrayet
atha śaraṇāpattiḥ
śrīmad-bhagavad-gītāsu [18.66]
sarva-dharmān parityajya mām ekaṃ śaraṇaṃ vraja |
ahaṃ tvā sarvapāpebhyo mokṣayiṣyāmi mā śucaḥ
ekādaśa-skandhe ca śrī-bhagavad-uddhava-saṃvāde [BhP 11.12.14-15]-
tasmāt tvam uddhavotsṛjya codanāṃ praticodanām |
pravṛttiṃ ca nivṛttiṃ ca śrotavyaṃ śrutam eva ca
mām ekam eva śaraṇam ātmānaṃ sarva-dehinām |
yāhi sarvātma-bhāvena mayā syā hy akuto-bhayaḥ
tan-nityatā ca
brahma-vaivarte---
prāpyāpi durlabhataraṃ mānuṣyaṃ vibudhepsitam |
yair āśrito na govindas tair ātmā vañcitaś ciram
aśīti-caturaś caiva lakṣāṃs tān jīva-jātiṣu |
bhramadbhiḥ puruṣaiḥ prāpya mānuṣyaṃ janma-paryayāt
tad apy aphalatāṃ jātaṃ teṣām ātmābhimāninām |
varākānām anāśritya govinda-caraṇa-dvayam
atha śaraṇāpatti-māhātmyam
uktaṃ ca rāmāyaṇe śrī-raghunāthena vibhīṣaṇa-gamana-prasaṅge-
sakṛd eva prapanno yas tavāsmīti ca yācate |
abhayaṃ sarvadā tasmai dadāmy etad vrataṃ hareḥ
nārasiṃhe vaikuṇṭha-nāthena-
tvāṃ prapanno 'smi śaraṇaṃ deva-devaṃ janārdanam |
iti yaḥ śaraṇaṃ prāptas taṃ kleśād uddharāmy aham
nāmāparādha-prasaṅge pādme śrī-nāradaṃ prati śrī-sanat-kumāreṇa-
sarvācāra-vivarjitāḥ śaṭha-dhiyo vrātyā jagad-vañcakā
dambhāhaṅkṛti-pāna-paiśuna-parāḥ pāpāntyajā niṣṭhurā |
ye cānye dhana-dāra-putra-niratāḥ sarvādhamās te'pi hi
śrī-govinda-padāravinda-śaraṇā muktā bhavanti dvija
brahma-vaivarte-
na hi nārāyaṇaṃ nāma narāḥ saṃśritya śaunaka |
prāpnuvanty aśubhaa satyam idam uktaṃ punaḥ punaḥ
bṛhan-nāradīye kali-prasaṅge-
paramārtham aśeṣasya jagatām ādi-kāraṇam |
śaraṇyaṃ śaraṇaṃ yāto govindaḥ nāvasīdati
śānti-parvaṇi [MBh 12.111.26-27] rāja-dharme bhīṣma-yudhiṣṭhira-saṃvāde-
sthitaḥ priyahite jiṣṇoḥ sa eva puruṣarṣabha |
rājaṃs tava ca durdharṣo vaikuṇṭhaḥ puruṣottamaḥ
ya enaṃ saṃśrayantīha bhaktyā nārāyaṇaṃ harim |
te tarantīha durgāṇi na me'trāsti vicāraṇā
tṛtīya-skandhe vidura-maitreya-saṃvāde [BhP 3.22.37]-
śārīrā mānasā divyā vaiyāse ye ca mānuṣāḥ |
bhautikāś ca kathaṃ kleśā bādhante hari-saṃśrayam
vāmane śrī-prahlāda-bali-saṃvāde-
ye saṃśritā harim anantam anādi-madhyaṃ
nārāyaṇaṃ sura-guruṃ śubhadaṃ vareṇyam |
śuddhaṃ khagendra-gamanaṃ kamalālayeśaṃ
te dharma-rāja-karaṇaṃ na viśanti dhīrāḥ
ye śaṅkha-cakrābja-karaṃ sa-śārṅgiṇaṃ
khagendra-ketuṃ varadaṃ śriyaḥ patim |
samāśrayante bhava-bhīti-nāśaṃ
teṣāṃ bhayaṃ nāsti vimukti-bhājām
bṛhan-nāradīye prāyaścitta-prakaraṇānte-
saṃsāre'smin mahā-ghore moha-nidrā-samākule |
ye hariṃ śaraṇaṃ yānti te kṛtārthā na saṃśayaḥ
brahma-purāṇe-
karmaṇā manasā vācā ye'cyutaṃ śaraṇaṃ gatāḥ |
na samartho yamas teṣāṃ te mukti-phala-bhāginaḥ
daśama-skandhe [BhP 10.14.58]-
samāśritā ye pada-pallava-plavaṃ
mahat-padaṃ puṇya-yaśo murāreḥ |
bhavāmbudhir vatsa-padaṃ paraṃ padaṃ
padaṃ padaṃ yad vipadāṃ na teṣām
prathame [BhP 1.1.15]-
yat-pāda-saṃśrayāḥ sūta munayaḥ praśamāyanāḥ |
sadyaḥ punanty upaspṛṣṭāḥ svardhuny-āpo 'nusevayā
dvitīye śrī-śukoktau [BhP 2.4.18]-
kirāta-hūṇāndhra-pulinda-pulkaśā
ābhīra-śumbhā yavanāḥ khasādayaḥ |
ye'nye ca pāpā yad-apāśrayāśrayāḥ
śudhyanti tasmai prabhaviṣṇave namaḥ
tṛtīye maitreyoktau [BhP 3.23.42]-
kiṃ durāpādanaṃ teṣāṃ puṃsām uddāma-cetasām |
yair āśritas tīrtha-padaś caraṇo vyasanātyayaḥ
daśame nāgapatnī-stutau [BhP 10.16.37]-
na nāka-pṛṣṭhaṃ na ca pārameṣṭhyaṃ
na sārva-bhaumaṃ na rasādhipatyam |
na yoga-siddhīr apunar-bhavaṃ vā
samañjasa tvā virahayya kāṅkṣe
ekādaśe ca śrī-karabhājana-yogeśvarottare [BhP 11.5.41]--
devarṣi-bhūtāpta-nṝṇāṃ pitṝṇāṃ
nāyaṃ kiṅkaro nāyaṃ ṛṇī ca rājan |
sarvātmanā yaḥ śaraṇaṃ śaraṇyaṃ
gato mukundaṃ parihṛtya kartam
ataivoktaṃ śrī-bhagavantaṃ prati uddhavena [BhP 11.19.9]-
tāpa-trayeṇābhihatasya ghore
santapyamānasya bhavādhvanīśa |
paśyāmi nānyac charaṇaṃ tavāṅghri-
dvandvātapatrād amṛtābhivarṣāt
itthaṃ ca bodhyaṃ vidvadbhiḥ śaraṇāpatti-lakṣaṇam |
vācā hṛdā ca tanvāpi kṛṣṇaikāśrayaṇaṃ hi yat
atha śaraṇāpatti-lakṣaṇam
skandhe-
govindaṃ paramānandaṃ mukundaṃ madhusūdanam |
tyaktvānyaṃ vai na jānāmi na bhajāmi smarāmi na
na namāmi na ca staumi na paśyāmi sva-cakṣuṣā |
na spṛhāmi na gāyāmi na vā yāmi hariṃ vinā
iti |
kecid āhuś ca śaraṇāgatatvaṃ ṣaṭ-prakārakam |
prāyaḥ sakhya-prakāre tat paryavasyed vicārataḥ
tac coktaṃ vaiṣṇava-tantre-
ānukūlyasya saṅkalpaḥ prātikūlya-vivarjanam |
rakṣiṣyatīti viśvāso goptṛtve varaṇaṃ tathā |
ātma-nikṣepa-kārpaṇye ṣaḍ-vidhā śaraṇāgatiḥ
iti |
tavāsmīti vadan vācā tathaiva manasā vidan |
tat-sthānam āśritas tanvā modate śaraṇāgataḥ
ataivoktaṃ daśame śrī-bhagavantaṃ prati akrūreṇa [BhP 10.48.26]-
kaḥ paṇḍitas tvad aparaṃ śaraṇaṃ samīyād
bhakta-priyād ṛta-giraḥ suhṛdaḥ kṛta-jñāt |
sarvān dadāti suhṛdo bhajato 'bhikāmān
ātmanam apy upacayāpacayau na yasya
tṛtīye śrī-uddhavena [BhP 3.2.23]-
aho bakī yaṃ stana-kāla-kūṭaṃ
jighāṃsayāpāyayad apy asādhvī |
lebhe gatiṃ dhātry-ucitāṃ tato 'nyaṃ
kaṃ vā dayāluṃ śaraṇaṃ vrajema
iti |
athācārā bahu-vidhāḥ śiṣṭācārānusārataḥ |
śrī-vaiṣṇavānāṃ kartavyā likhyante'tra samāsataḥ
athācārāḥ
śrī-viṣṇu-purāṇe aurva-sagara-saṃvāde gṛhasthācāra-kathanārambhe [ViP 3.12.1-20]-
deva-go-brāhmaṇān siddhān vṛddhācāryāṃs tathārcayet |
dvikālaṃ ca namet sandhyām agnīn upacaret tathā
sadānupahate vastre praśastāṃ ca tathauṣadhīḥ |
gāruḍāni ca ratnāni vibhṛyāt prayato naraḥ
prasnigdhāmala-keśaś ca sugandhaś cāru-veśa-dhṛk |
kiṃcit parasvaṃ na haret nālpam apy apriyaṃ vadet
priyaṃ ca nānṛtaṃ brūyān nānya-doṣān udīrayet
nānya-striyaṃ tathā vairaṃ rocayet puruṣarṣabha
na duṣṭaṃ yānam ārohet kula-cchāyāṃ na saṃśrayet
vidviṣṭa-patitonmatta-bahu-vairādi-kīṭakaiḥ |
bandhakī bandhakī-bhartuḥ kṣudrānṛta-kathaiḥ saha
tathātivyaya-śīlaiś ca parivāda-rataiḥ śaṭhaiḥ |
budho maitrīṃ na kurvīta naikaḥ panthānam āśrayet
nāvagāhej jalaughasya vegam agre nareśvara |
pradīptaṃ veśma na viśen nārohec chikharaṃ taroḥ
na kuryād danta-saṅgharṣaṃ kuṣṇīyāc ca na nāsikām |
nāsaṃvṛta-mukho jṛmbhec chvāsakāsau visarjayet
noccair haset sa-śabdaṃ ca na muñcet pavanaṃ budhaḥ |
nakhān na khādayec chindyān na tṛṇaṃ na mahīṃ likhet
na śmaśru bhakṣayel loṣṭaṃ na mūdnīyād vicakṣaṇaḥ
jyotīṃṣy amedhya-śastāni nābhivīkṣeta ca prabho
na huṅkuryāc chavaṃ gandhaṃ śava-gandho hi somajaḥ
catuṣpathaṃ ciatya-taruṃ śmaśānopavanāni ca |
duṣṭa-strī-sannikarṣaṃ ca varjayen niśi sarvadā |
pūjya-deva-dvija-jyotiś-chāyāṃ nātikramed budhaḥ
naikaḥ śūnyāṭavīṃ gacchet tathā śūnya-gṛhe vaset
keśāsthi-kaṇṭakāmedhya-bali-bhasma-tuṣāṃs tathā |
snānārdra-dharaṇīṃ caiva dūrataḥ parivarjayet
nānārthānāśrayet kāṃścin na jihmaṃ rocayed budhaḥ
upasarpen na vai vyālaṃ ciraṃ tiṣṭhen na cotthitaḥ |
yatheṣṭa-bhojakāṃś caiva tathā deva-parāṅmukhān |
varṇāśrama-kriyātītān dūrataḥ parivarjayet
atīva jāgara-svapnau tadvat sthānāsane budhaḥ |
na seveta tathā śayyāṃ vyāyāmaṃ ca nareśvara
daṃṣṭriṇaḥ śṛṅgiṇaś caiva prājño dūreṇa varjayet
avaśyāyaṃ ca rājendra puro vātātapau tathā |
na snāyān na svapen nagno na caivopaspṛśed budhaḥ
mukta-kacchaś ca nācāmed devādy-arcāṃ ca varjayet |
naika-vastraḥ pravartetaa dvija-vācanike jape
kiṃ ca [ViP 3.12.24-31, 36, 38-9]-
na ca nirdhūnayet keśān nācāmec caiva cotthitaḥ |
pādena nākramet pādaṃ na pūjyābhimukhaṃ nayet
apasavyaṃ na gacchec ca devāgāra-catuṣpathān |
maṅgalya-pūjyāṃś ca tathā viparītān na dakṣiṇām
somārkāgny-ambu-vāyūnāṃ pūjyānāṃ ca na sammukham |
kuryān niṣṭhīva-viṇ-mūtra-samutsargaṃ ca paṇḍitaḥ
tiṣṭhan na mūtrayet tadvat pathiṣv api na mūtrayet |
śleṣma-viṇ-mūtra-raktāni sarvadaiva na laṅghayet
śleṣma-ṣṭīvanakotsargo nānna-kāle praśasyate |
bali-maṅgala-japyādau na home na mahājane
yoṣito nāvamanyeta na cāsāṃ viśvased budhaḥ |
na caiverṣyur bhavet tāsu nādhikuryāt kadācana
maṅgalya-puṣpa-ratnājya-pūjyānanabhivādya ca |
na niṣkrāmed gṛhāt prājñaḥ sadācāra-paro naraḥ
akāla-garjitādau tu parvasvaśaucakādiṣu |
anadhyāyaṃ budhaḥ kuryād uparāgādike tathā
varṣātapādike chatrī daṇḍī rātry-aṭavīṣu ca |
śarīra-trāṇa-kāmo vai sopānatkaḥ sadā vrajet
nordhvaṃ na tiryag-dūraṃ vā nirīkṣan paryaṭed budhaḥ |
yuga-mātraṃ mahī-pṛṣṭhaṃ naro gacched vilokayan
kiṃ ca [ViP 3.12.44-45]-
priyam uktaṃ hitaṃ naitad iti matvā na tad vadet |
śreyas tad-rahitaṃ vācyaṃ yadyapy atyanta-vipriyam
prāṇinām upakārāya yad eveha paratra ca |
karmaṇā manasā vācā tad eva matimān bhajet
bṛhan-nāradīye sad-ācāra-prasaṅge- [1.25.35-43]
asāv aham iti brūyād dvijo vai hy abhivādane |
śrāddhaṃ vrataṃ tathā dānaṃ devatābhyarcanaṃ tathā |
yajñaṃ ca tarpaṇaṃ caiva kurvantaṃ nābhivādayet
tathā snānaṃ prakurvantaṃ dhāvantam aśuciṃ tathā |
bhuñjānaṃ ca abhyakta-śirasaṃ tathā
bhikṣānna-dhāriṇaṃ caiva ramantaṃ jala-madhya-gam |
kṛte'bhivādane yas tu na kuryāt prativādanam |
nābhivādyaḥ sa vijñeyo yathā śūdras tathaiva saḥ
mārkaṇḍeya-purāṇemadrāla-sālarka-saṃvāde-
mārkaṇḍeya-purāṇemadrāla-sālarka-saṃvāde-
asat-pralāpam anṛtaṃ vk-pāruṣyaṃ ca varjayet |
asac-chāstram asad-vādam asat-sevāṃ ca putraka
keśa-prasādhanādarśa-darśanaṃ danta-dhāvanam |
pūrvāhna eva kāryāṇi devatānāṃ ca tarpaṇam
udakyā darśanaṃ sparśaṃ varjeta sambhāṣaṇaṃ tathā
na cābhīkṣṇaṃ śiraḥ-snānaṃ kuryān niṣkāraṇaṃ naraḥ |
śiraḥ-snātaś ca tailena nāṅgaṃ kiṃcid api spṛśet
panthā deyo brāhmaṇānāṃ rājo duḥkhāturasya ca |
vidyādhikasya gurviṇyā bhārārtasya mahīyasaḥ
mūkāndha-vadhirāṇāṃ ca mattasyonmattakasya ca |
puṃścalyāḥ kṛta-vairasya bālasya patitasya ca
upānad-vastra-mālyāni dhṛtāny anyair na dhārayet |
upavītam alaṅkāraṃ kavalaṃ caiva varjayet
na kṣipta-bāhu-jaṅghaś ca prājñas tiṣṭhet kadācana |
na cāpi vikṣipet pādau vāsasā na ca dhūnayet
mūrkhonmatta-vyasanino virūpān māyinas tathā |
nyūnāṅgānadhamāṃś caiva nopahāsen na dūṣayet
parasya daṇḍaṃ nodyacchet śikṣārthaṃ putra-śiṣyayoḥ |
nānulepanam ādadyād asnātaḥ snātakī kvacit
na cāpi rakta-vāsāḥ syāc citra-vāsa-dharo 'pi vā |
kṣura-karmaṇi cānte ca strī-sambhoge ca putraka |
snāyīta celavān prājñaḥ kaṭa-bhūmim upetya ca
yugapaj jalam agniṃ ca bibhṛyān na vicakṣaṇaḥ |
nācakṣīta dhayantīṃ gāṃ jalaṃ nāñjalinā pibet
śauca-kāleṣu sarveṣu guruṣv alpeṣu vā punaḥ |
na vilambeta śaucārthaṃ na mukhenānalaṃ dhamet
vipurṣo makṣikādyāś ca hasta-saṅgād adoṣiṇaḥ |
ajāśvau muhato medhyau na gor vatsasya cānanam
mātuḥ prasnavane medhyaṃ śakuniḥ phala-pātane |
udakyāśaucinagnāṃś ca sūtikāntyācasāyinaḥ |
spṛṣṭvā snāyīta śaucārthaṃ tathaiva mṛta-hāriṇaḥ
nāraṃ spṛṣṭvāsthi sa-snehaṃ snātaḥ śudhyati mānavaḥ |
ācamyaiva tu nisnehaṃ gām ālabhyārkam īkṣya vā
na cālapej janaṃ dviṣṭaṃ vīra-hīnāṃ tathā striyam |
devatātithi-sac-chāstra-yajña-siddhādi-nindakaiḥ
kṛtvā tu sparśatālāpaṃ śudhyed arkāvalokanāt |
avalokya tathodakyām antyajān patitaṃ śaṭham |
vidharmi-sūtikā-ṣaṇḍa-vivastrānyāvasāyinaḥ
mṛta-niryātakāś caiva para-dāra-ratāś ca ye |
etad eva hi kartavyaṃ prājñaiḥ śodhanam ātmanaḥ
kiṃ ca-
yac cāpi kurvato nātmā jugupsām eti putraka |
tat kartavyam aśaṅkena yan na gopyaṃ mahājane
bhaviṣyottare śrī-kṛṣṇa-yudhiṣṭhira-saṃvāde-
upāsate na ye pūrvāṃ dvijāḥ sandhyāṃ na paścimām |
sarvāms tān dhārmiko rājā śūdra-karmaṇi yojayet
dūrād āvasathān mūtraṃ dūrāt pādāvasecanam |
ucchiṣṭotsarjanaṃ bhūpa sadā kāryā hitaiṣiṇā
ucchiṣṭau na spṛśec chīrṣaṃ sarve prāṇās tad-āśrayāḥ |
keśa-grāhān prahārāṃś ca śirasy etāni varjayet |
na pāṇibhyām ubhābhyāṃ tu kaṇḍūyāj jātu vai śiraḥ
kiṃ ca-
suvāsinīr gurviṇīś ca vṛddhaṃ bālāturau tathā |
bhojayet saṃskṛtānn eva prathamaṃ caramaṃ gṛhī
aghaṃ sa kevalaṃ bhuṅkte vṛddhe go-vāhanādike |
yo bhuṅkte pāṇḍava-śreṣṭha prekṣatām apradāya ca
varjayed dadhi-śaktuṃ ca rātrau dhānāś ca vāsare
kiṃ ca-
srajaś ca nāvakarṣeta na bahir dhārayeta ca |
gṛhe pārāvatā dhanyāḥ śukāś ca saha-sārikāḥ
kaurme vyāsa-gītāyām-
tṛṇaṃ vā yadi vā śākaṃ mūlaṃ vā jalam eva vā |
parasyāpaharan jantur narakaṃ pratipadyate
na rājñaḥ pratigṛhṇīyān na śūdrāt patitād api |
nānyasmād yācakatvaṃ ca ninditād varjayed budhaḥ
nityaṃ yācanako na syāt punas tatraiva yācayet |
prāṇān apaharaty eṣa yācakas tasya durmatiḥ
na deva-dravya-hārī syād viśeṣeṇa dvijottamāḥ |
brahmasvaṃ ca nāpahared āpady api kadācana
na viṣaṃ viṣam ity āhur brahmasvaṃ viṣam ucyate |
devasvaṃ vāpi yatnena sadā pariharet tataḥ
na dharmasyāpadeśena pāpaṃ kṛtvā vrataṃ caret |
vratena pāpaṃ pracchādya kurvan strī-śūdra-dambhanam |
pretyeha cedṛśo vipro garhyeta brahma-vādibhiḥ
deva-drohād guru-drohaḥ koṭi-koṭi-guṇādhikaḥ |
jñānāpavāo nāstikyaṃ tasmād koṭi-guṇādhikam
kiṃ ca-
himavad-vindhyayor madhye pūrva-paścimayoḥ śubham |
muktvā samudrayor deśaṃ nānyatra nivased dvijaḥ
kṛṣṇo vā yatra carati mṛgo nityaṃ svabhāvataḥ |
puṇyāś ca viśrutā nadyas tatra vā nivased dvijaḥ |
ardha-krośān nadī-kulaṃ varjayitvā dvijottamāḥ
kiṃ ca-
agninā bhasmanā caiva salilena viśeṣataḥ |
dvāreṇa stambha-mārgeṇa padbhiḥ paṅktir vibhidyate |
para-kṣetre carantīṃ gāṃ na cācakṣīta kasyacit
naṣurya-pariveśaṃ vā nendracāpaṃ na cāgnikam |
parasmai kathayed vidvān śaśinaṃ vā kathaṃcana |
tithiṃ pakṣasya na brūyān nakṣatrāṇi vinirdiśet
na deva-guru-viprāṇāṃ dīyamānaṃ tu vārayet |
nindayed yo gurūn devān vedaṃ vā sopabṛṃhitam |
kalpa-koṭi-śataṃ sāgraṃ raurave pacyate naraḥ
tūṣṇīm āsīta nindāyāṃ na brūyāt kiṃcid uttaram |
karṇau pidhāya gantavyaṃ na cainam avalokayet
varjayed rahasyaṃ ca pareṣāṃ gūhayed budhaḥ |
vivādaṃ svajanaiḥ sārdhaṃ na kuryād vai kadācana
na pāpaṃ pāpinaṃ brūyād apāpaṃ vā dvijottamāḥ
nekṣetodyantam ādityaṃ śaśinaṃ vā nimittataḥ
āstaṃ yāntaṃ na vāristhaṃ nopasṛṣṭaṃ na madhyagam |
tirohitaṃ vāsasā vā na darśāntara-gāminam
nagnāṃ striyaṃ pumāṃsaṃ vā purīṣaṃ mūtram eva vā |
patita-vyaṅga-cāṇḍālān ucchiṣṭānucchiṣṭān nāvalokayet
na mukta-bandhanāṃ gāṃ vā nonmattaṃ mattam eva vā |
spṛśen na bhojane patnīṃ nainām īkṣeta mehatīm
kṣubantīṃ jṛmbhamāṇāṃ vā nāsanasthāṃ yathā sukham |
nodake cātmano rūpaṃ nakulaṃ śvabhram eva vā
na śūdrāya matiṃ dadyāt kṛṣaraṃ pāyasaṃ dadhi |
nocchiṣṭaṃ vā ghṛta-madhu na ca kṛṣṇājinaṃ haviḥ
na kuryāt kasyacit pīḍāṃ sutaṃ śiṣyaṃ ca tāḍayet |
nātmānam avamanyeta dainyaṃ yatnena varjayet |
na ca śiṣyānnaṃ satkuryān nātmānaṃ śaṃsayed budhaḥ
na nadīṃ ca nadīṃ brūyāt parvateṣu na parvatam |
āvaset tena naivāpi yas tyajet sahavāsinam
śiro 'bhyaṅgāvaśiṣṭena talenāṅgaṃ na lepayet |
romāṇi ca rahasyāni svāni khāni na ca spṛśet
na pāṇi-pāda-vāṅ-netra-cāpalāni samāśrayet |
nābhihanyāj jalaṃ padbhyāṃ pāṇinā na kadācana
na ghātayed iṣṭakābhiḥ phalāni na phalena ca |
na mleccha-bhāṣaṇaṃ śikṣen na karṣec ca padāsanam
notsaṅge bhakṣayed bhakṣyān gāṃ ca saṃveśayen na hi |
nākṣaiḥ krīḍen na dhāveta strībhir vādaṃ ca cācaret
na dantair nakha-lomāni chindyāt suptaṃ na bodhayet |
na bālātapam āsevet preta-dhūmaṃ vivarjayet
naikaḥ supyāt śūnya-gṛhe svayaṃ nopānahau haret |
nākāraṇād vā niṣṭhīven na bāhubhyāṃ nadīṃ taret
na pāda-kṣālanaṃ kuryāt pādenaiva kadācana |
nāgnau pratāpayet pādau na kāṃsye dhārayed budhaḥ
nābhipratārayed devān brāhmaṇān gām athāpi vā |
na spṛśet pāninocchiṣṭo viprā go-brāhmaṇānalān |
na caivānnaṃ padā vāpi na deva-pratimāṃ spṛśet
nottared anupaspṛśya sravantīṃ no vyatikramet |
caityaṃ bṛhmaṃ naiva chindyān nāpsu ṣṭhīvanam utsṛjet |
na cāgniṃ laṅghayed dhīmān nopadadhyād adhaḥ kvacit
na cainaṃ pādataḥ kuryāt tila-baddhaṃ niśi tyajet |
na kūpam avaroheta nācakṣītāśuciḥ kvacit
agnau na prakṣiped agniṃ nādbhiḥ praśamayet tathā |
suhṛn-maraṇam ārtiṃ vā na svayaṃ śrāvayet parān |
apaṇyam atha paṇyaṃ vā vikrayaṃ na prayojayet
puṇya-sthānodaka-sthāne sīmāntaṃ vā kṛṣen na tu |
bhindyāt pūrva-samayaṃ satryopetaṃ kadācana
parasparaṃ paśūn vyālān pakṣiṇo na ca yodhayet |
kārayitvā sva-karmāṇi kārūn vidvān na vañcayet
bahir gandhaṃ ca kudvāra-praveśaṃ ca vivarjayet |
naikaś caret sabhāṃ vipraḥ samavāyaṃ ca varjayet
na vījayed vā vastreṇa na devāyatane svapet |
nāgni-go-brāhmaṇādīnām antareṇa vrajet kvacit
nākrāmet kāmataś chāyāṃ brāhmaṇānāṃ gavām api |
svāntu nākrāmayec chāyaṃ patitādyair na rogibhiḥ
nāśnīyāt payasā takraṃ na bījāny upabījayet |
vivatsāyāś ca goḥ kṣīram auṣṭraṃ vā nirdaśasya ca |
āvikaṃ sandhinī-kṣīram apeyaṃ manur abravīt
hanta-kāram athāgryaṃ vā bhikṣāṃ vā śaktito dvijaḥ |
dadyād atithaye nityaṃ budhyeta parameśvaram
bhikṣām āhur grāsa-mātram agryaṃ tasmāc caturguṇam |
puṣkalaṃ hanta-kāraṃ tu tac caturguṇam iṣyate
mārkaṇḍeye-
bhojanaṃ hanta-kāraṃ vā agryaṃ bhikṣām athāpi vā |
adattvā tu na bhoktavyaṃ yathā-vibhavam ātmanaḥ
kāśī-khaṇḍe-
naivotkaṭāsane'śnīyān nāgnau vastv aśuci kṣipet |
śrāddhaṃ kṛtvā para-śrāddhe yo 'śnīyāj jñāna-varjitaḥ |
dātuḥ śrāddha-phalaṃ nāsti bhoktā kilbiṣa-bhug bhavet
notpāṭayel loma-nakhaṃ daśanena kadācana |
karajaiḥ karaja-cchedaṃ kareṇaiva vivarjayet
apadvāre na gantavyaṃ sva-veśma-para-veśmanoḥ |
utkoca-dyuta-dautyārtha-dravyaṃ dūrāt parityajet
niṣṭhīvanaṃ ca śleṣmāṇaṃ gṛhād dūre vinikṣipet |
uddhṛtya pañca mṛt-piṇḍān snāyāt para-jalāśaye |
anuddhṛtya ca tat-kartur enasaḥ syāt turīya-bhāk
brāhme-
yas tu pāṇi-tale bhuṅkte yas tu phutkāra-saṃyutam |
prasṛtāṅgulibhir yas tu tasya go-māṃsavac ca tat
atri-smṛtau-
nyūnādhika-stanī yā gaur yāthavābhakṣya-cāriṇī |
tayor dugdhaṃ na hotavyaṃ na pātavyaṃ kadācana
ajā gāvo mahiṣyaś ca yāmedhyam api bhakṣayet |
havye kavye ca tad-dugdhaṃ gomayaṃ ca vivarjayet
aṅgulyā danta-kāṣṭhaṃ ca pratyakṣa-lavaṇaṃ tathā |
mṛttikā-prāśanaṃ caiva tulyaṃ gomāṃsa-bhakṣaṇaiḥ
atrāpavādo manu-smṛtau-
sāmudraṃ saindhavaṃ caiva lavaṇe paramādbhute |
pratyakṣe api te grāhye niṣedhas tv anya-gocaraḥ
atri-smṛtau-
divā kapittha-cchāyā ca niśāyāṃ dadhi-bhojanam |
kārpāsaṃ danta-kāṣṭhaṃ ca śakrād api haret śriyam
viṣṇu-smṛtau ca-
kapilāyāḥ payaḥ pītvā śūdras tu narakaṃ vrajet |
homa-śeṣaṃ pibed vipro vipraḥ syād anyathā paśuḥ
parihartuṃ punar lekhaṃ tat-tat-śāstroktam anyathā |
yad atra likhitaṃ kiñcit tat kṣantavyaṃ mahātmabhiḥ
ācārāś cedṛśāḥ santi pare'pi bahulāḥ satām |
te loka-śāstrato jñeyā apekṣyā yadi vaiṣṇavaiḥ
nityatvam eṣāṃ māhātmyam apy atra likhitāt purā |
sad-ācārasya nityatvān māhātmyāc ca susidhyati
Original text: Haribhaktivilāsa 1-11 · Edition: Haridasa Sastri · Data entry Gaudiya Grantha Mandira · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0