Haribhaktirasāmṛtasindhu · Chapter 4.5
iti śrī-śrī-bhakti-rasāmṛta-sindhāv uttara-vibhāge
gauṇa-bhakti-rasa-nirūpaṇe karuṇa-bhakti-rasa-laharī caturthī ||
4.5
raudra-bhakti-rasākhyā pañcama-laharī
nītā krodha-ratiḥ puṣṭiṃ vibhāvādyair nijocitaiḥ |
hṛdi bhakta-janasyāsau raudra-bhakti-raso bhavet
kṛṣṇo hito 'hitaś ceti krodhasya viṣayas tridhā |
kṛṣṇe sakhī-jaraty-ādyāḥ krodhasyāśrayatāṃ gatāḥ |
bhaktāḥ sarva-vidhā eva hite caivāhite tathā
tatra kṛṣṇe sakhyāḥ krodhaḥ--
sakhī-krodhe bhavet sakhyāḥ kṛṣṇād atyāhite sati
yathā vidagdha-mādhave (2.37)
antaḥ-kleśa-kalaṅkitāḥ kila vayaṃ yāmo 'dya yāmyāṃ purīṃ
nāyaṃ vañcana-sañcaya-praṇayinaṃ hāsaṃ tathāpy ujjhati |
asmin sampuṭite gabhīra-kapaṭair ābhīra-pallī-viṭe
hā medhāvini rādhike tava kathaṃ premā garīyān abhūt
tatra jaratyāḥ krodhaḥ--
krodho jaratyā vadhv-ādi-sambandhe prekṣite harau
yathā--
are yuvati-taskara prakaṭam eva vadhvāḥ paṭas
tavorasi nirīkṣyate bata na neti kiṃ jalpasi |
aho vraja-nivāsinaḥ śṛṇuta kiṃ na vikrośanaṃ
vrajeśvara-sutena me suta-gṛhe 'gnir utthāpitaḥ
govardhanaṃ mahā-mallaṃ vinānyeṣāṃ vrajaukasām |
sarveṣām eva govinde ratiḥ prauḍhā virājate
atha hitaḥ--
hitas tridhānavahitaḥ sāhasī cerṣyur ity api
tatra anavahitaḥ--
kṛṣṇa-pālana-kartāpi tat-karmābhiniveśataḥ |
kvacit tatra pramatto yaḥ prokto 'navahito 'tra saḥ
yathā--
uttiṣṭha mūḍha kuru mā vilambaṃ
vṛthaiva dhik paṇḍita-māninī tvam |
kraṭyat-palāśi-dvayam antarā te
baddhaḥ suto 'sau sakhi bambhramīti
atha sāhasī--
yaḥ prerako bhaya-sthāne sāhasī sa nigadyate
yathā--
govindaḥ priya-suhṛdāṃ giraiva yātas
tālānāṃ vipinam iti sphuṭaṃ niśamya |
bhrū-bheda-sthapuṭita-dṛṣṭir ādyam eṣāṃ
ḍimbhānāṃ vraja-pati-gehinī dadarśa
atha īrṣyuḥ--
īrṣyur māna-dhanā proktā prauḍherṣyākrānta-mānasā
yathā--
durmāna-mantha-mathite kathayāmi kiṃ te
dūraṃ prayāhi savidhe tava jājjvalīmi |
hā dhik priyeṇa cikurāñcita-piñcha-koṭyā
nirmañchitāgra-caraṇāpy aruṇānanāsi
atha ahitaḥ--
ahitaḥ syād dvidhā svasya hareś ceti prabhedataḥ
tatra svasyāhitaḥ--
ahitaḥ svasya sa syād yaḥ kṛṣṇa-sambandha-bādhakaḥ
yathā uddhava-sandeśe (74)--
kṛṣṇaṃ muṣṇan akaruṇa-balād gopa-nārī-vadhārthī
mā maryādām yadu-kula-bhuvām bhindhire gāndineyaḥ |
iti uttuṅgā mama madhu-pure yātrayā tatra tāsāṃ
vitrastānāṃ parivavalire vallavīnāṃ vilāpāḥ
atha harer ahitaḥ--
ahitas tu hares tasya vairi-pakṣo nigadyate
yathā--
harau śruti-śiraḥ-śikhā maṇi-marīci-nīrājita
sphurac-caraṇa-paṅkaje 'py avamatiṃ vyanakty atra yaḥ |
ayaṃ kṣipati pāṇḍavaḥ śamana-daṇḍa-ghoraṃ haṭhāt
trir asya mukuṭopari sphuṭam udīrya savyaṃ padam
solluṇṭha-hāsa-vakrokti-kaṭākṣānādarādayaḥ |
kṛṣṇāhita-hitasthāḥ syur amī uddīpanā iha
hasta-nispeṣaṇaṃ danta-ghaṭṭanaṃ rakta-netratā |
daṣṭauṣṭhatātibhrū-kuṭī bhujāsphālana-tāḍanāḥ
tuṣṇīkatā natāsyatvaṃ niśvāso bhugna-dṛṣṭitā |
bhartsanaṃ mūrdha-vidhūtir dṛg-ante pāṭala-cchaviḥ
bhrū-bhedādhara-kampādyā anubhāvā ihoditāḥ |
atra stambhādayaḥ sarve prākaṭyaṃ yānti sāttvikāḥ
āvego jaḍatā garvo nirvedo moha-cāpale |
asūyaugryaṃ tathāmarṣa-śramādyā vyabhicāriṇaḥ
atra krodha-ratiḥ sthāyī sa tu krodhas tridhā mataḥ |
kopo manyus tathā roṣas tatra kopas tu śatru-gaḥ
manyur bandhuṣu te pūjya-sama-nyūnās tridhoditāḥ |
roṣas tu dayite strīṇām ato vyabhicaraty asau
hasta-peṣādayaḥ kope manyau tuṣṇīkatādayaḥ |
dṛg-anta-pāṭalatvādyā roṣe tu kathitāḥ kriyāḥ
tatra vairiṇi, yathā--
nirudhya puram unmade harim agādha-sattvāśrayaṃ
mṛdhe magadha-bhūpatau kim api vaktram ākrośati |
dṛśaṃ kavalita-dviṣad-visara-jāṅgale nunoda
dahad-iṅgala-pravala-piṅgalāṃ lāṅgalī*
{*Three syllables missing in the last line. Copyist error or typo?}
pūjyo, yathā vidagdha-mādhave (2.22)--
krośantyāṃ kara-pallavena balavān sadyaḥ pidhatte mukhaṃ
dhāvantyāṃ bhaya-bhāji vistṛta-bhujo rundhe puraḥ paddhatim |
pādānte viluṭhaty asau mayi muhur daṣṭādharāyāṃ ruṣā
mātaś caṇḍi mayā śikhaṇḍa-mukuṭād ātmābhirakṣyaḥ katham
same, yathā--
jvalati durmukhi marmaṇi murmuras
tava girā jaṭile niṭile ca me |
giridharaḥ spṛśati sma kadā madād
duhitaraṃ duhitur mama pāmari
nyūne, yathā--
hanta svakīya-kuca-mūrdhni manoharo 'yaṃ
hāraś cakāsti hari-kaṇṭha-taṭī-cariṣṇuḥ |
bhoḥ paśyata svakula-kajjala-mañjarīyaṃ
kuṭena māṃ tad api vañcayate vadhūṭī
asmin na tādṛśo manyau vartate raty-anugrahaḥ |
udāharaṇa-mātrāya tathāpy eṣa nidarśitaḥ
krodhāśrayāṇāṃ śatrūṇāṃ caidyādīnāṃ svabhāvataḥ |
krodho rati-vinābhāvān na bhakti-rasatāṃ vrajet
Original text: Haribhaktirasāmṛtasindhu · Edition: the 1984 reprint of Haridas Das's edition. · Data entry Jagadananda Das · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0