Haribhaktirasāmṛtasindhu · Chapter 4.4
{*Commentator on Daśarūpaka}
iti śrī-śrī-bhakti-rasāmṛta-sindhāv uttara-vibhāge
vīra-bhakti-rasa-nirūpaṇe adbhuta-bhakti-rasa-laharī tṛtīyā ||
[4.4]
karuṇa-bhakti-rasākhyā caturtha-laharī
ātmocitair vibhāvādyair nītā puṣṭiṃ satāṃ hṛdi |
bhavec choka-ratir bhakti-raso hi karuṇābhidhaḥ
avyucchinna-mahānando 'py eṣa prema-viśeṣataḥ |
aniṣṭāpteḥ padatayā vedyaḥ kṛṣṇo 'sya ca priyaḥ
tathānavāpta-tad-bhakti-saukhyaś ca sva-priyo janaḥ |
ity asya viṣayatvena jñeyā ālambanās tridhā
tat-tad-vedī ca tad-bhakta āśrayatvena ca tridhā |
so 'py aucityena vijñeyaḥ prāyaḥ śāntādi-varjitaḥ |
tat-karma-guṇa-rūpādyā bhavaty uddīpanā iha
anubhāvā mukhe śoṣo vilāpaḥ srasta-gātratā |
śvāsa-krośana-bhūpāta-ghātoras tāḍanādayaḥ
atrāṣṭau sāttvikā jāḍya-nirveda-glāni-dīnatāḥ |
cintā-viṣāda-autsukya-cāpalonmāda-mṛtyavaḥ |
ālasyāpasmṛti-vyādhi-mohādyā vyabhicāriṇaḥ
hṛdi śokatayāṃśena gatā pariṇatiṃ ratiḥ |
uktā śoka-ratiḥ saiva sthāyī bhāva ihocyate
tatra kṛṣṇo, yathā śrī-daśame (10.16.10)--
taṃ nāga-bhoga-parivītam adṛṣṭa-ceṣṭam
ālokya tat-priya-sakhāḥ paśupā bhṛśārtāḥ |
kṛṣṇe 'rpitātma-suhṛd-artha-kalatra-kāmā
duḥkhānuśoka-bhayam ūḍha-dhiyo nipetuḥ
yathā vā--
phaṇi-hradam avagāḍhe dāruṇaṃ piñcha-cūḍe
skhalad-aśiśira-bāṣpa-stoma-dhautottarīyā |
nikhila-karaṇa-vṛtti-stambhinīm ālalambe
viṣam agatim avasthāṃ goṣṭha-rājasya rājñī
tasya priya-jano, yathā--
kṛṣṇa-priyāṇām ākarṣe śaṅkha-cūḍena nirmite |
nīlāmbarasya vaktrendur nīlimānaṃ muhur dadhe
sva-priyo, yathā haṃsadūte (54)--
virājante yasya vraja-śiśu-kula-steya-vikala-
svayambhū-cūḍāgrair lulita-śikharāḥ pāda-nakharāḥ |
kṣaṇaṃ yān ālokya prakaṭa-paramānanda-vivaśaḥ
sa devarṣir muktān api tanu-bhṛtaḥ śocati bhṛśam
yathā vā--
mātar mādri gatā kutas tvam adhunā hā kvāsi pāṇḍo pitaḥ
sāndrānanda-sudhābdhir eṣa yuvayor nābhūd dṛśāṃ gocaraḥ |
ity uccair nakulānujo vilapati prekṣya pramodākulo
govindasya padāravinda-yugala-proddāma-kānti-cchaṭām
ratiṃ vināpi ghaṭate hāsyāder udgamaḥ kvacit |
kadācid api śokasya nāsya sambhāvanā bhavet
rater bhūmnā kraśimnā ca śoko bhūyān kṛśaś ca saḥ |
ratyā sahāvinā-bhāvāt kāpy etasya viśiṣṭatā
api ca--
kṛṣṇaiśvaryādy-avijñānaṃ kṛtaṃ naiṣām avidyayā |
kintu premottara-rasa-viśeṣeṇaiva tat kṛtam
ataḥ prādurbhavan śoko labdhāpy udbhaṭatāṃ muhuḥ |
durūhām eva tanute gatiṃ saukhyasya kām api
Original text: Haribhaktirasāmṛtasindhu · Edition: the 1984 reprint of Haridas Das's edition. · Data entry Jagadananda Das · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0