Language

ENहिગુ
Scripture Library

Haribhaktirasāmṛtasindhu · Chapter 4.1

4.1.1

iti śrī-śrī-bhakti-rasāmṛta-sindhau
paścima-vibhāge madhurākhya-bhakti-rasa-laharī caturthī |
iti śrī-śrī-bhakti-rasāmṛta-sindhau
mukhya-bhakti-rasa-nirūpakaḥ paścima-vibhāgaḥ samāptaḥ |
uttara-vibhāgaḥ
(4.1)
hāsya-bhakti-rasākhyā
prathama-laharī
bhakti-bhareṇa prītiṃ kalayann urarīkṛta-vrajāsaṅgaḥ |
tanutāṃ sanātanātmā bhagavān mayi sarvadā tuṣṭim

4.1.2

rasāmṛtābdher bhāge 'tra turīye tūttārābhidhe |
rasaḥ sapta-vidho gauṇo maitrī-vaira-sthitir mithaḥ

4.1.3

rasābhāsāś ca tenātra laharyo nava kīrtitāḥ |
prāg atrāniyatādhārāḥ kadācit kvāpy uditvarāḥ

4.1.4

gauṇā bhakti-rasāḥ sapta lekhyā hāsyādayaḥ kramāt

4.1.5

bhaktānāṃ pañcadhoktānām eṣāṃ madhyata eva hi |
kvāpy ekaḥ kvāpy anekaś ca gauṇeṣv ālambano mataḥ

4.1.6

tatra hāsya-bhakti-rasaḥ--
vakṣyamāṇair vibhāvādyaiḥ puṣṭiṃ hāsa-ratir gatā |
hāsya-bhakti-raso nāma budhair eṣa nigadyate

4.1.7

asminn ālambanaḥ kṛṣṇas tathānyo 'pi tad-anvayī |
vṛddhāḥ śiśu-mukhāḥ prāyaḥ proktā dhīrais tad-āśrayāḥ |
vibhāvanādi-vaiśiṣṭyāt pravarāś ca kvacin matāḥ

4.1.8

tatra kṛṣṇo, yathā--
yāsyāmy asya na bhīṣaṇasya savidhaṃ jīrṇasya śīrṇākṛter
mātar neṣyati māṃ pidhāya kapaṭād ādhārikāyām asau |
ity uktvā cakitākṣam adbhuta-śiśāv udvīkṣyamāṇe harau
hāsyaṃ tasya niruddhato 'py atitarāṃ vyaktaṃ tadāsīn muneḥ

4.1.9

atha tad-anvayī---
yac ceṣṭā kṛṣṇa-viṣayā proktaḥ so 'tra tad-anvayī

4.1.10

yathā--
dadāmi dadhi-phāṇitaṃ vivṛṇu vaktram ity agrato
niśamya jaratī-giraṃ vivṛta-komalauṣṭhe sthite |
tayā kusumam arpitaṃ navam avetya bhugnānane
harau jahasur uddhuraṃ kim api suṣṭhu goṣṭhārbhakāḥ

4.1.11

yathā vā--
asya prekṣya karaṃ śiśor munipate śyāmasya me kathyatāṃ
tathyaṃ hanta cirāyur eṣa bhavitā kiṃ dhenu-koṭīśvaraḥ |
ity ukte bhagavan mayādya paritaś cīreṇa kiṃ cāruṇā
drāg āvirbhavad-uddhura-smitam idaṃ vaktraṃ tvayā rudhyate

4.1.12

uddīpanā hares tādṛg-vāg-veṣa-caritādayaḥ |
anubhāvās tu nāsauṣṭha-gaṇḍa-niṣpandanādayaḥ

4.1.13

harṣālasyāvahitthādyā vijñeyā vyabhicāriṇaḥ |
sā hāsa-ratir evātra sthāyi-bhāvatayoditā

4.1.14

ṣoḍhā hāsa-ratiḥ syāt smita-hasite vihasitāvahasite ca |
apahasitātihasitake jyeṣṭhādīnāṃ kramād dve dve

4.1.15

vibhāvanādi-vaicitryād uttamasyāpi kutracit |
bhaved vihasitādyaṃ ca bhāvajñair iti bhaṇyate

4.1.16

tatra smitam--
smitaṃ tv alakṣya-daśanaṃ netra-gaṇḍa-vikāśa-kṛt

4.1.17

yathā--
kva yāmi jaratī khalā dadhi-haraṃ didhīrṣanty asau
pradhāvati javena māṃ subala maṅkṣu rakṣāṃ kuru |
iti skhalad-udīrite dravati kāndiśīke harau
vikasvara-mukhāmbujaṃ kulam abhūn munīnāṃ divi

4.1.18

hasitam--
tad eva dara-saṃlakṣya-dantāgraṃ hasitaṃ bhavet

4.1.19

yathā--
mad-vaśena puraḥ-sthito harir asau putro 'ham evāsmi te
paśyety acyuta-jalpa-viśvasitayā saṃrambha-rajyad-dṛśā |
mām eti skhalad-akṣare jaṭilayā vyākruśya niṣkāsite
putre prāṅgataḥ sakhī-kulam abhūd dantāṃśu-dhautādharam

4.1.20

vihasitam--
sa-svanaṃ dṛṣṭa-daśanaṃ bhaved vihasitaṃ tu tat

4.1.21

yathā--
muṣāṇa dadhi meduraṃ viphalam antarā śaṅkase
sa-niḥśvasita-ḍambaraṃ jaṭilayātra nidrāyate |
iti bruvati keśave prakaṭa-śīrṇa-danta-sthalaṃ
kṛtaṃ hasitam utsvanaṃ kapaṭa-suptayā vṛddhayā

4.1.22

avahasitam--
tac cāvahasitaṃ phulla-nāsaṃ kuñcita-locanam

4.1.23

yathā--
lagnas te nitarāṃ dṛśor api yuge kiṃ dhātu-rāgo ghanaḥ
prātaḥ putra balasya vā kim asitaṃ vāsas tvayāṅge dhṛtam |
ity ākarṇya puro vrajeśa-gṛhiṇī-vācaṃ sphuran-nāsikā
dūtī saṅkucad-īkṣaṇāvahasitaṃ jātā na roddhuṃ kṣamā

4.1.24

apahasitam--
tac cāpahasitaṃ sāśru-locanaṃ kampitāṃsakam

4.1.25

yathā--
udasraṃ devarṣir divi dara-taraṅgad-bhuja-śirā
yad abhrāṇy uddaṇḍo daśana-rucibhiḥ pāṇḍarayati |
sphuṭaṃ brahmādīnāṃ naṭayitari divye vraja-śiśau
jaratyāḥ prastobhān naṭati tad anaiṣīd dṛśam asau

4.1.26

atihasitam--
sahasra-tālaṃ kṣiptāṅgaṃ tac cātihasitaṃ viduḥ

4.1.27

yathā--
vṛddhe tvaṃ valitānanāsi valibhiḥ prekṣya suyogyām atas
tvām udvoḍhum asau balī-mukha-varo māṃ sādhayaty utsukaḥ |
ābhir vipluta-dhīr vṛṇe na hi paraṃ tvatto bali-dhvaṃsanād
ity uccair mukharā-girā vijahasuḥ sottālikā bālikāḥ

4.1.28

yasya hāsaḥ sa cet kvāpi sākṣān naiva nibadhyate |
tathāpy eṣa vibhāvādi-sāmarthyād upalabhyate

4.1.29

yathā--
śimbī-lambi-kucāsi dardura-vadhū-vispardhi nāsākṛtis
tvaṃ jīryad-duli-dṛṣṭir oṣṭha-tulitāṅgārā mṛdaṅgodarī |
kā tvattaḥ kuṭile parāsti jaṭilā-putri kṣitau sundarī
puṇyena vraja-subhruvāṃ tava dhṛtiṃ hartuṃ na vaṃśī kṣamā

4.1.30

eṣa hāsya-rasas tatra kaiśikī-vṛtti-vistṛtau |
śṛṅgārādi-rasodbhedo bahudhaiva prapañcitaḥ

Original text: Haribhaktirasāmṛtasindhu · Edition: the 1984 reprint of Haridas Das's edition. · Data entry Jagadananda Das · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc