Language

ENहिગુ
Scripture Library

Haribhaktirasāmṛtasindhu · Chapter 1.3

1.3.1

iti śrī-śrī-bhakti-rasāmṛta-sindhau
purva-vibhāge sādhana-bhakti-laharī-dvitiyā ||
[1.3]
atha bhāvaḥ
śuddha-sattva-viśeṣātmā prema-sūryāṃśu-sāmya-bhāk |
rucibhiś citta-māsṛṇya-kṛd asau bhāva ucyate

1.3.2

tathā hi tantre--
premṇas tu prathamāvasthā bhāva ity abhidhīyate |
sāttvikāḥ svalpa-mātrāḥ syur atrāśru-pulakādayaḥ

1.3.3

sa yathā padma-purāṇe--
dhyāyaṃ dhyāyaṃ bhagavataḥ pādāmbuja-yugaṃ tadā |
īṣad-vikriyamāṇātmā sārdra-dṛṣtir abhūd asau

1.3.4

āvirbhūya mano-vṛttau vrajanti tat-svarūpatāṃ |
svayaṃ-prakāśa-rūpāpi bhāsamānā prākāśyavat

1.3.5

vastutaḥ svayam āsvāda-svarūpaiva ratis tv asau |
kṛṣṇādi-karmakāsvāda-hetutvaṃ pratipadyate

1.3.6

sādhanābhiniveśena kṛṣṇa-tad-bhaktayos tathā |
prasādenātidhanyānāṃ bhāvo dvedhābhijāyate |
ādyas tu prāyikas tatra dvitīyo viralodayaḥ

1.3.7

tatra sādhanābhiniveśa-jaḥ
vaidhī-rāgānugā-mārga-bhedena parikīrtitaḥ |
dvividhaḥ khalu bhāvo 'tra sādhanābhiniveśajaḥ

1.3.8

sādhanābhiniveśas tu tatra niṣpādayan rucim |
harāv āsaktim utpādya ratiṃ saṃjanayaty asau

1.3.9

tatra ādyo (1.5.26)--
tatrānvahaṃ kṛṣṇa-kathāḥ pragāyatām
anugraheṇāśṛṇavaṃ manoharāḥ |
tāḥ śraddhayā me 'nupadaṃ viśṛṇvataḥ
priya-śravasy aṅga mamābhavad ratiḥ

1.3.10

iti |
ratyā tu bhāva evātra na tu premābhidhīyate |
mama bhaktiḥ pravṛtteti vakṣyate sa yad agrataḥ

1.3.11

yathā tatraiva (1.5.28)--
itthaṃ śarat-prāvṛṣikāv ṛtū harer
viśṛṇvato me 'nusavaṃ yaśo 'malam |
saṅkīrtyamānaṃ munibhir mahātmabhir
bhaktiḥ pravṛttātma rajas-tamopahā

1.3.12

tṛtīye ca (3.25.25)--
satāṃ prasaṅgān mama vīrya-saṃvido
bhavanti hṛt-karṇa-rasāyanāḥ kathāḥ |
taj-joṣaṇād āśv apavarga-vartmani
śraddhā ratir bhaktir anukramiṣyati

1.3.13

purāṇe nātya-śāstre ca dvayos tu rati-bhāvayoḥ |
samānārthatayā hy atra dvayam aikyena lakṣitam

1.3.14

dvitīyo, yathā pādme--
itthaṃ manorathaṃ bālā kurvatī nṛtya utsukā |
hari-prītyā ca tāṃ sarvāṃ rātrim evātyavāhayat

1.3.15

atha śri-kṛṣṇa-tad-bhakta-prasādajaḥ
sādhanena vinā yas tu sahasaivābhijāyate |
sa bhāvaḥ kṛṣṇa-tad-bhakta-prasādaja itīyate

1.3.16

atha śrī-kṛṣṇa-prasādajaḥ--
prasādā vācikāloka-dāna-hārdādayo hareḥ

1.3.17

tatra vācika-prasādajaḥ, yathā nāradīye--
sarva-maṇgala-mūrdhanyā pūrṇānanda-mayī sadā |
dvijendra tava mayy astu bhaktir avyābhicāriṇī

1.3.18

āloka-dānajaḥ, yathā skānde--
adṛṣṭa-pūrvam ālokya kṛṣṇaṃ jāṅgala-vāsinaḥ |
viklidyad-antarātmano dṛṣṭiṃ nākraṣṭum īśire

1.3.19

hārdaḥ--
prasāda āntaro yaḥ syāt sa hārda iti kathyate

1.3.20

yathā śuka-saṃhitāyāṃ--
mahābhāgavato jātaḥ putras te bādarāyaṇa |
vinopāyair upeyābhūd viṣṇu-bhaktir ihoditā

1.3.21

atha tad-bhakta-prasādajaḥ, yathā saptame (7.4.36)--
guṇair alam asaṅkhyeyair mahātmyaṃ tasya sūcyate |
vāsudeve bhagavati yasya naisargikī ratiḥ

1.3.22

nāradasya prasādena prahlāde śudha-vāsanā |
nisargaḥ saiva tenātra ratir naisargikī matā

1.3.23

skānde ca--
aho dhanyo 'si devarṣe kṛpayā yasya tat-kṣaṇāt |
nīco 'py utpulako lebhe lubdhako ratim acyute

1.3.24

bhaktānāṃ bhedataḥ seyaṃ ratiḥ pañca-vidhā matā |
agre vivicya vaktavyā tena nātra prapañcyate

1.3.25

kṣāntir avyartha-kālatvaṃ viraktir māna-śunyatā |
āśā-bandhaḥ samutkaṇṭhā nāma-gāne sadā ruciḥ

1.3.26

āsaktis tad-guṇākhyāne prītis tad-vasati-sthale |
ity ādayo 'nubhāvāḥ syur jāta-bhāvāṅkure jane

1.3.27

tatra kṣāntiḥ--
kṣobha-hetāv api prāpte kṣāntir akṣubhitātmatā

1.3.28

yathā prathame (1.19.15)--
taṃ mopayātaṃ pratiyantu viprā
gaṅgā ca devī dhṛta-cittam īśe |
dvijopasṛṣṭaḥ kuhakas takṣako vā
daśatv alaṃ gāyata viṣṇu-gāthāḥ

1.3.29

atha avyārtha-kālatvaṃ, yathā hari-bhakti-sudhodaye--
vāgbhiḥ stuvanto manasā smarantas
tanvā namanto 'py aniśaṃ na tṛptāḥ |
bhaktāḥ sravan-netra-jalāḥ samagram
āyur harer eva samarpayanti

1.3.30

atha viraktiḥ--
viraktir indriyārthānāṃ syād arocakatā svayaṃ

1.3.31

yathā pañcame (5.14.43)--
yo dustyajān dāra-sutān suhṛd rājyaṃ hṛdi-spṛśaḥ |
jahau yuvaiva malavad uttamaḥśloka-lālasaḥ

1.3.32

atha māna-śūnyatā--
utkṛṣṭatve 'py amānitvaṃ kathitā māna-śūnyatā

1.3.33

yathā pādme--
harau ratiṃ vahann eṣa narendrāṇāṃ śikhā-maṇiḥ |
bhikṣām aṭann ari-pure śvapākam api vandate

1.3.34

atha āśā-bandhaḥ--
āśā-bandho bhagavataḥ prāpti-sambhāvanā dṛḍhā

1.3.35

yathā śrīmat-prabhupādānāṃ--
na premā śravaṇādi-bhaktir api vā yogo 'thavā vaiṣṇavo
jñānaṃ vā śubha-karma vā kiyad aho saj-jātir apy asti vā |
hīnārthādhika-sādhake tvayi tathāpy acchedya-mūlā satī
he gopī-jana-vallabha vyathayate hā hā mad-āśaiva mām

1.3.36

atha samutkaṇṭhā--
samutkaṇṭhā nijābhīṣṭa-lābhāya guru-lubdhatā

1.3.37

atha kṛṣṇa-karṇāmṛte (54)--
ānamrām asita-bhruvor upacitam akṣīṇa-pakṣmāṅkureṣv
ālolām anurāgiṇor nayanayor ārdrāṃ mṛdau jalpite |
ātāmrām adharāmṛte mada-kalām amlāna vaṃśī-svaneṣv
āśāste mama locanaṃ vraja-śiśor-mūrtiṃ jagan-mohinīm

1.3.38

atha nāma-gāne sadā ruciḥ, yathā--
rodana-bindu-maranda-syandi-dṛg-indīvarādya govinda |
tava madhura-svara-kaṇṭhī gāyati nāmāvalīṃ bālā

1.3.39

tad-guṇākhyāne āsāktiḥ, yathā kṛṣṇa-karṇāmṛte (88)--
mādhuryād api madhuraṃ
manmathatā tasya kim api kaiśoram |
capalyād api capalaṃ
ceto bata harati hanta kiṃ kurmaḥ

1.3.40

tad vasati-sthale prītiḥ, yathā padyāvalyām {*Not found in my edition.}--
atrāsīt kila nanda-sadma śakaṭasyātrābhavad bhañjanaṃ
bandha-ccheda-karo 'pi dāmabhir abhūd baddho 'tra dāmodaraḥ |
itthaṃ māthura-vṛddha-vaktra-vigalat-pīyūṣa-dhārāṃ pibann
ānandāśru-dharaḥ kadā madhu-purīṃ dhanyaś cariṣyāmy aham

1.3.41

api ca--
vyaktaṃ masṛṇitevāntar lakṣyate rati-lakṣaṇam |
mumukṣu-prabhṛtīnāṃ ced bhaved eṣā ratir na hi

1.3.42

vimuktākhila-tarṣair yā muktir api vimṛgyate |
yā kṛṣṇenātigopyāśu bhajadbhyo 'pi na dīyate

1.3.43

sā bhukti-mukti-kāmatvāc chuddhāṃ bhaktim akurvatām |
hṛdaye sambhavaty eṣāṃ kathaṃ bhāgavatī ratiḥ

1.3.44

kintu bāla-camatkāra-karī tac-cihna-vīkṣayā |
abhijñena subodho 'yaṃ raty-ābhāsaḥ prakīrtitaḥ

1.3.45

pratibimbas tathā cchāyā raty-ābhāso dvidhā mataḥ

1.3.46

tatra pratibimbaḥ--
aśramābhīṣṭa-nirvāhī rati-lakṣaṇa-lakṣitaḥ |
bhogāpavarga-saukhyāṃśa-vyañjakaḥ pratibimbakaḥ

1.3.47

daivāt sad-bhakta-saṅgena kīrtanādy-anusāriṇām |
prāyaḥ prasanna-manasāṃ bhoga-mokṣādi rāgiṇām

1.3.48

keṣāṃcit hṛdi bhāvendoḥ pratibimba udañcati |
tad-bhakta-hṛn-nabhaḥ-sthasya tat-saṃsarga-prabhāvataḥ

1.3.49

atha chāyā--
kṣudra-kautūhala-mayī cañcalā duḥkha-hāriṇī |
rateś chāyā bhavet kiṃcit tat-sādṛśyāvalambinī

1.3.50

hari-priya-kriyā-kāla-deśa-pātrādi-saṅgamāt |
apy ānuṣaṅgikād eṣa kvacid ajñeṣv apīkṣyate

1.3.51

kintu bhāgyaṃ vinā nāsau bhāva-cchāyāpy udañcati |
yad abhyudayataḥ kṣemaṃ tatra syād uttarottaram

1.3.52

hari-priya-janasyaiva prasāda-bhara-lābhataḥ |
bhāvābhāso 'pi sahasā bhāvatvam upagacchati

1.3.53

tasminn evāparādhena bhāvābhāso 'py anuttamaḥ |
krameṇa kṣayam āpnoti kha-sthaḥ pūrṇa-śaśī yathā

1.3.54

kiṃ ca--
bhāvo 'py abhāvam āyāti kṛṣṇa-preṣṭhāparādhataḥ |
ābhāsatāṃ ca śanakair nyūna-jātīyatām api

1.3.55

gāḍhāsaṅgāt sadāyāti mumukṣau supratiṣṭhite |
ābhāsatām asau kiṃ vā bhajanīyeśa-bhāvatām

1.3.56

ata eva kvacit teṣu navya-bhakteṣu dṛśyate |
kṣaṇam īśvara-bhāvo 'yaṃ nṛtyādau mukti-pakṣagaḥ

1.3.57

sādhanekṣāṃ vinā yasminn akasmād bhāva īkṣyate |
vighna-sthagitam atrohyaṃ prāg-bhavīyaṃ susādhanaṃ

1.3.58

lokottara-camatkāra-kārakaḥ sarva-śaktidaḥ |
yaḥ prathīyān bhaved bhāvaḥ sa tu kṛṣṇa-prasādajaḥ

1.3.59

jane cej jāta-bhāve 'pi vaiguṇyam iva dṛśyate |
kāryā tathāpi nāsūyā kṛtārthaḥ sarvathaiva saḥ

1.3.60

yathā nārasiṃhe--
bhagavati ca harāv ananya-cetā
bhṛśam alino 'pi virājate manuṣyaḥ |
na hi śaśa-kaluṣa-cchaviḥ kadācit
timira-parābhavatām upaiti candraḥ

1.3.61

ratir aniśa-nisargoṣṇa-prabalatarānanda-pūra-rūpaiva |
uṣmāṇam api vamantī sudhāṃśu-koṭer api svādvī

Original text: Haribhaktirasāmṛtasindhu · Edition: the 1984 reprint of Haridas Das's edition. · Data entry Jagadananda Das · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc