Gopālacampū, P1-33, U1-3, U5-6, U29 · Chapter 2.5
[23] tad etan niśamya ramyaṃ tan-mukhaṃ niśāmya śāmyat-pīḍā sa-vrīḍā tat-kāla-
valamāna-śītala-nayana-jala-bindubhis tat-padāravinda-dvandam indīvarākṣī śirasā
niṣevamāṇā suciraṃ siṣeca |
[24] atha sarveṣāṃ sukha-sandohe saṃbhṛta-dohe sarve parveva labhamānā nija-nijālayaṃ sambabhūvuḥ | śrī-rādhā-mādhavau ca mohana-mandiraṃ vindataḥ smeti |
iti śrī-śrīmad uttara-gopāla-campūm anu
māthura-pura-sthāna-prasthānaṃ nāma
tṛtīyaṃ pūraṇam
||3||
atha pañcamaṃ pūraṇam
kaṃsa-vadha-kathā
[1] atha śrī-kṛṣṇena bhāsamānāyāṃ śrī-vraja-rāja-sabhāyāṃ punaḥ prātaḥ-kathā, yathā-
[2] snigdhakaṇṭha uvāca,- atha rajanir ajani; prajātāyāṃ ca yasyāṃ bahu- śivāyamānā śivā śrī-kṛṣṇaṃ prati śivā jātā, kaṃsaṃ prati sphuṭam aśiveti sthite tasyāṃ rajanyāṃ svapna-jāgarayos tasya mahā-bhaya-jananyāṃ vyatītāyāṃ sa punar dambhī gambhīraṃ malla-līlārambhaṃ sambhṛtavān | tataś cālaṅkṛtānāṃ cālaṅkṛtānāṃ ca śubhra-mañca-prapañcānām adhimadhyam-adhyastaṃ raṅga-sthalaṃ bhrājamāna-citra-viracanaṃ babhrāje | vidyud-bhrājamānād abhra-śarad-abhrāṇāṃ tārakitaṃ nabha iva |
[3] tatrāpy unnatatama-mañcam añcan kaṃsaḥ svayam akhila-durjana-rājāvataṃsati sma | tat tu rājādhipatā-garva-grastatayā sambhavad api trastatāyām eva paryavasyati sma | tatra ca-
akrūrānakadundubhī yad akṛta sve mañcake prāntayoḥ
paurīṇāṃ gaṇa-bhāji devaka-sutāṃ nandādikān dūrage |
kiṃ ca dvāri gajaṃ dadhe kuvalayāpīḍaṃ nijāgra-sthale
mallān kūṭatayā sa bhoja-nṛpatis tasmān na kaḥ kṣubhyati?
(śārdūla)
tatra ca-
kaṃsājñayāsīd yad vādyam atra malla-kalocitam |
tad eva maṅgalaṃ jajñe prasthāne rāma-kṛṣṇayoḥ
(anuṣṭubh)
[4] atha tayor nija-tad-anargalatā-vyañjanāya svayam anāgamya prathama-prasthāpita- sthavira-gopa-vargayoḥ kṛta-prātaḥ-kṛti-sargayor yadā raṅga-pura-dvāra-pura-pradeśa-praveśaḥ samajani | tadā tu loka-kolāhalata eva sarvas tat kalayāmāsa |
[5] tataś ca sadotkaṭaṃ madotkaṭaṃ galatkaṭaṃ nago vā nāgo veti nirṇinīṣatāṃ kṛta-vrīḍaṃ kuvalayāpīḍaṃ niṣpīḍayitum aṃśukam āpīḍaṃ ca dṛḍhīkurvann agraja-sakhi-vraja-kṛtānuvrajanaḥ suretara-mardanaḥ svayam agresaratām avāpa |
snigdhā nyaṣedhan ye tatra girā svaṃ śatravas tathā |
ubhayāṃs tān smitenaiva paśyan dvipam agād dhariḥ
(anuṣṭubh)
[6] tataś ca śrī-hariṇā-
tad-vartma-prārthanaṃ tat-kupita-gajam api prārdanaṃ tan nijāṅga-
syābhīkṣṇaṃ tasya śuṇḍā-rada-pada-valanaṃ tat tato mocanaṃ ca |
tat-pucchākarṣaṇaṃ tad-bhramaṇam abhimukhībhūya tat-tāḍaṇaṃ tad
vidrutya drāk patitvā drava-bharam anu niṣpātanaṃ saṃbhramayya
(sragdharā)
tad-dadbhyāṃ vañcitābhyāṃ kṣiti-hati-valanāt kṣobhaṇaṃ tat punaś ca
pratyāsadyāgra-hasta-grahaṇa-racanayā sraṃsanaṃ bhūmi-pṛṣṭhe |
tad-varṣmākramya tat-tad-daśana-vighaṭanaṃ tena tad-ghātanaṃ ca
draṣṭṝn sindhos taraṅga-pratimam anayad unmajjanaṃ majjanaṃ ca
(sragdharā)
hastinaḥ kathite ghāte hastipāṃ tat-kathā vṛthā |
malle kṣuṇṇe tu tat-sthānāṃ yūkānāṃ tat kim ucyatām?
(anuṣṭubh)
[7] tadā cāyaṃ viśeṣaḥ,-
paryaṭan naṭa evāyaṃ siṃha eva sa saṃharan |
bhindan bhiduram eveti kariṇā harir aikṣyata
(anuṣṭubh)
hatvā nāgaṃ danta-yugmaṃ gṛhītvā
bhrātre prādāt kaṃsa-śatrus tad ekam |
eko nirmāty āvayor yad yaśas tad-
dviṣṭhaṃ diṣṭaṃ syāt samantād itīva
(śālinī)
kuñjaraṃ harir aghātayad balo'py
atra rakta-mada-bindubhiś citaḥ |
pāripārśvikatayā tad-antike
cchāyayeva yad asau tadābhramat
(rathoddhatā)
[8] tad evaṃ gīr-vāṇā api yad bṛṃhita-vāṇād bhayam ayamānās tata eva kila śaśvad asvapnān nāmnāpy asvapnā jātāḥ | so'yaṃ kuvalayāpīḍaḥ karī dāna-vāri-varīyān api dāna-vāri-kṛta-dānam āptavān iti te punar lekhā vismayena lekhā ivāsan | tatra ca sati kaṃsaṃ prati sahasā na kaścana bhiyā śaśaṃsa |
[9] tad anu ca-
pūrvāha-luṇṭhita-nṛpāṃśuka-śobhitāṃśū
sadyo-vighātita-mahā-gaja-danta-pāṇī |
tad-rakta-dāna-racitāṅgada-kaṅkaṇau tau
tādṛg-ganair viviśatur nṛpateḥ purastāt
(vasanta)
śauryam eva puruṣasya bhūṣaṇaṃ
yatra heyam api yāti geyatām |
danti-rakta-mada-bindavas tanuṃ
kaṃsa-saṃsadi tayor arūrucan
(rathoddhatā)
dviṣanto bhīṣmāṅgaṃ dadṛśur ajitaṃ tarhi puratas
taṭasthā madhyasthaṃ praṇaya-manasaḥ śarma-vapuṣam |
viśeṣaṃ tatrāpi sphuṭam adhiyayus te bahu-vidhaṃ
yathā bhāvas tadvad yugapad ayam uccair vibhavati
(śikhariṇī)
varṇyaṃ tad vā kiyad iha bhavet tasya mādhurya-varyaṃ
jīvat-kaṃse'py atha sadasi yad vanditaṃ loka-lakṣaiḥ |
tejas tad vā katipayam itaḥ kathyatāṃ yatra magnaṃ
prāṇantaṃ taṃ mṛtam iva surā menire bhoja-rājam
(mandākrāntā)
[10] athāgatau ca gṛhīta-mṛṇāla-nāla-hasta-hastināv iva dhṛta-danti-dantau bṛhad-urasvantau so'yam eva kim iti sāvahela-śaṃsanena kaṃsaṃ vilokya tau ślokya-caritau taṃ pṛṣṭha-deśa-parāmṛṣṭaṃ kurvantau tata ito dṛṣṭi-visṛṣṭiṃ cakratuḥ |
[11] tataś ca parivṛtya śrī-hariḥ punar aho apaśyat tri-divasya vartmārdham evānu-vartamānaḥ so'yaṃ vartate, tasmāt tatra prasthāpanam asya nātidūrāvasthāpanam iti hasitvā sakhibhir akhilaiḥ saha lasitvā ca parasparaṃ paraṃ vṛttaṃ vartayāmāsa |
[12] atha sva-hata-gaja-rakta-raktatayā pralaya-kāla-kāya-vyakta-nīla-lohitāyamānatā-pātrasya gātrasya vilokana-mātrataḥ prāpta-tejo-dhvaṃsaṃ kaṃsaṃ kav imāv iti śaṃsantaṃ pārśva-vartinaḥ procuḥ,- etav eva tau iti |
[13] kaṃsa uvāca,- anayoḥ karayoḥ kiṃ dṛśyate? gātraṃ vā kena citra-pātraṃ kṛtam?
[14] sarve'py ūcuḥ,- kuvalayāpīḍasya dantāv ivāvakalyete gātraṃ ca tad-rakta-raktaṃ bhavet |
[15] kaṃsaḥ sa-saṃrambha-dambham uvāca,- haṃho! aṃho-valitā dvayam api vāṅ-mātra-pātrāyamāṇam idam asambhavam |
[16] atha punar adattottareṣu bhayottareṣu ca teṣu svayam eva tayoḥ prabhāvas taṃ bodhayāmāsa | yataḥ,
yadi tvaṃ re kaṃsa svayam asi balī tarhi dhig amuṃ
kathaṃ dvāre nāgaṃ kalayasi na tatra svaka-vapuḥ? |
radābhyāṃ sa śreyān iti yadi tad āvām iva kathaṃ
na tau gṛhnāsīti dhvanitam amukābhyāṃ sva-kalayā?
(śikhariṇī)
[17] tad evaṃ sati-
so'yaṃ pūtanikām ahan śakaṭakaṃ vyāvartayat taṃ marud-
daityaṃ prārdayad arjuna-dvayam api prārdat tad ity ādikam |
śrīmad-gokula-kelim asya kalayan lokaḥ purā paśyatas
tāṃs tarhy ārdayad adya cārdayati bhoḥ paśyāparān śṛṇvataḥ
(śārdūla)
[18] tatra ca nayanayor vistāraṇayā tābhyāṃ tayoḥ sakalam api rūpaṃ yugapat pātum iva varṇanā-rasa-rasanāyāś cālanayā nikhilam api mādhuryaṃ leḍhum iva tal-lābha-parva-garvataḥ sphuṭa-nāsā-puṭayoḥ phullanayā tābhyāṃ samastam api saurabhyam abhyantare praveśayitum iva muhur apy astābhyāṃ hastābhyāṃ nirdeśanayā tābhyāṃ sāṅgam apy aṅgam āliṅgitum ivehamāne sukhaṃ ca sacamāne sura-nara-sarge
śabdāyamāne ca citra-vāditra-varge sarveṣāṃ mukhataḥ sarva-sukhada-stutiḥ prastutim avāpeti |
[19] sa eṣa tat-prabhāva-viśeṣaḥ śaśvad bhāvanām abhibhavan vibhavati sma | yatra kaṃsena yuddhāya pūrvam eva preritā viparīta-vāditāyām api mallāḥ stutāv eva paryavasitāḥ |
[20] tathā hi- tad evaṃ sthite krūra-dhāmā cāṇūra-nāmā śaśaṃsa; yatra he nanda-sūno! he rāmeti nirādara-pitṛ-nāmnā vinā ca tan nāmnā sambodhana-dvayam anyathā-bodhanāya pravartitam api sarasvatyā tad-vāg-indriyaṃ stuty-artham eva nartitam āsīt | he pitṛ-nāmnā sva-nāmnā ca sucarita-samudācāra-kumāra-dvayatayā samānāvatāra! śrūyatām iti |
[21] śrī-kṛṣṇaḥ sa-smitam uvāca,- kāmam ājñāpyatām |
[22] cāṇūra uvāca,- bhavator bhāga-dheyaṃ cetasi kiyad ādheyatām āpnotu |
[23] śrī-kṛṣṇa uvāca,- kīdṛśam?
[24] cāṇūra uvāca,- te'mī mahārāja-caraṇā bhavator anugrahamaya-didṛkṣācaraṇā virājante iti |
[25] śrī-kṛṣṇa uvāca,- satyam, kiñcid asmat-kṛtyaṃ punar upadiśyatām |
[26] cāṇūra uvāca,- saṅgatam evedaṃ bhavataḥ saṅgīrṇam | tathāpi yuvayor itaḥ śaśvat-parāṅ-mukhatā nāsmān sukhayati |
[27] śrī-kṛṣṇa uvāca,- vayaṃ vanecarā narā na rāja-gaṇe gaṇeyānāṃ nītim unnītim ānayāmaḥ | samprati tu bhavad-upadeśam evānusarantaḥ sa-deśa-rūpam ācariṣyāmaḥ |
[28] cāṇūra uvāca,- samprati yuvāṃ prati rāja-varya-caraṇā yad ādiśanti, tat punar ācaryatām |
[29] śrī-kṛṣṇḥ sa-vinayam ivāha sma,- malla-tallaja! yathā-yatham ādiśyatām |
[30] cāṇūra uvāca,- asmābhiḥ saha bhavantāv atha krīḍā-sukham anubhavantāv iha bhavatām |
[31] śrī-kṛṣṇa uvāca,- bālānām asmākaṃ krīḍāvalocanaṃ rājñāṃ rocanam eva, kintu yuṣmābhir iti śocanam eva pratipadyate | tasmād bhavatām eva tad idam upahāsa-prakāśanam, na tu tatra-bhavatāṃ rāja-vibhavatām upapadyate |
[32] cāṇūra uvāca,- rāja-caraṇebhya eva śape | rājñām eveyam ājñā |
[33] śrī-kṛṣṇa uvāca,- katham iva?
[34] cāṇūra uvāca,-
bālas tvaṃ na hi pūtanādi-dalanād āsīr na vāvidyathāḥ
paugaṇḍaḥ kṣiti-bhṛd-vidhāraṇa-mukha-krīḍā-kula-vyāpṛte |
naivāyaṃ ghaṭase kiśora iti ca pratyakṣa-dig-dantivad
danti-prārdanatānta-karma-racanād rājñas tataḥ kautukam
(śārdūla)
[35] ayaṃ tu tava jyāyān pralambādyālambha-karmaṇā jyāyān eva |
[36] śrī-kṛṣṇa uvāca,- vṛthāsmad dveṣād eva pāpāt teṣām anyathāpattir jātā, parvataś ca labdha-makha-parvatayā śataparva-pāṇer garva-kharvaṇārthaṃ svayam eva tathā jātaḥ | svayaṃ tu vayaṃ yathāvad eva sarvathā vartāmahe | dhanur api purātanatayā purā ghuṇākīrṇam iva jīrṇaṃ vahadbhir dūrād vikīrṇatayā svayam eva dīrṇaṃ sat sparśa-mātrāt viśīrṇaṃ jātam | kuvalayāpīḍaś ca pīḍayituṃ dravann apadravantaṃ mām anāsadya sadyaḥ pṛthivyantar dantāv avagāḍhāv ācaraṃs tāv ākraṣṭuṃ na śaśāka, paraṃ tu praghaṭyamānatayā truṭy-antāv eva ghaṭayan sva-prāṇān api vighaṭayāmāseti | tatra tatra śīghratāghrātālokena lokena punar aham eva tatra kāraṇatayā ghaṭayāmāse | tathā hastipā api tad adhastād dhastim āpannā eva vipannā
iti mānyathā manyathāḥ |
[37] cāṇūra uvāca,- bhavatānucitam eva saṅkucita-cittībhavatā tad idam apalapyate | rāja-mahāśayās tu tatra tatra na jātānuśayāḥ, pratyuta cirāya nijāntika-sthāpitānāṃ garvitānāṃ garva-damanārtham eva tatra prasthāpitānāṃ teṣāṃ vṛthā-kṛta-pālana-viśeṣānāṃ parīvartād bhavantāv eva kevalāv ātma-balāya kalpayitum icchanti |
[38] śrī-kṛṣṇa uvāca,- tad atīvāsmākaṃ vismāyakaṃ bhāgyam | kintv ātmanātmanaḥ stutyā prastutyā lajjāmahe | yad etaṃ śrī-mahārājam indra-padam api prāpayituṃ sevāṃ kariṣyāmaḥ | tathāpi malla-vidyāyāṃ na vayaṃ kṛta-vidyā iti saṅkucati cittam |
[39] cāṇūra uvāca,- etad apy apalapitaṃ vṛthā mā kṛthāḥ | yac chrutaṃ viśrutam idam | gopāḥ khalu go-pālanaṃ kurvantaḥ sadāsmākaṃ vidyām abhyasyantīti | tasmād akapaṭatayāsmābhir yuṣmābhir api rājñām ājñā pālanīyā, na tu cālanīyā |
[40] śrī-kṛṣṇa uvāca,- tathāpi vanyānām asmākaṃ na dhanyā tad vidyā vidyata iti sadyas tāvad yuṣmac chiṣṭim ācarantaḥ svayaṃ rājñaḥ saṃjñapanāya ca sampatsyāmahe |
[41] atha tad etat paryantaṃ udantaṃ santanya danti-danta-dvayaṃ kaṃsa-puratas tad-vakṣasīva maṅkṣu śaṅkuvan nikhanya muṣṭikena muṣṭi-prahāra-hata-pralambaś cāṇūreṇa cānūru-vihagānuja-vāhanaḥ sasañja | labdha-bala-praśastinā mahā-hastinābhinavatayā dīvyad-divya-siṃha iva | tatra ca-
hastāhasti bhujābhuji prathayator aṅghry-aṅghri cābhun mahaj-
jānūjānu kaṭākaṭi prathanayā krodhaḥ samudbuddhavān |
muṣṭāmuṣṭi talātali prathamakaṃ yac cānyad āsīt tayor
yuddhaṃ tad dhari-mallayor bahu-vidhaṃ buddhaṃ kiyat kalpatām
(śārdūla)
kiṃ tu cāṇūrakaṃ kṛṣṇaḥ kāmapālaś ca muṣṭikam |
hasta-rodhaṃ dadhat kaṃse śvāsa-rodhaṃ vinirmame
(anuṣṭubh)
ekaṃ tatra babhūva citram akhila-jñānātidūraṃ yathā
sāṅgaṃ svāṅgam akarṣi yarhi hariṇā vinyāsi tad yarhi ca |
vyātyāsaḥ sphurati sma tarhi balavan malle tu kiṃ cāsphurad
dūrād apy asakṛt pari-pratinidhir ghātādikānāṃ vidhiḥ
(śārdūla)
satyaṃ prāharatāṃ mallāv api mādhava-rāmayoḥ |
javād bṛṃhayamānau tau na tu tal lakṣyatāṃ gatau
(anuṣṭubh)
[42] tad evaṃ sthite tat-prabhāvam ananubhavatām anubhavatām api kaṃsaṃ praty eva doṣa-śaṃsanam āsīt | tatra pūrveṣu mallānām api yathā- tatra cādau teṣāṃ bhāvaneyam,-
etau syātāṃ suṣṭhu bālau baliṣṭhau
kiṃ tu śreṣṭhāṃ malla-vidyāṃ na vittaḥ |
tasmāt kasmād bhūbhṛd asmān mṛdhe'smiṃs
tad-vidyānāṃ pāragān vā niyuṅkte ?
(śālinī)
[43] ante tu-
jñātvāpy uccais tāv imau malla-vidyā
śāstra-jñānām ādi-vijñāna-vijñau |
hā dhiṅ mauḍhyād eva kaṃso'yam asmān
etad yuddhe bhīruko'pi nyayuṅkta
(śālinī)
[44] tathānyeṣām api nārī-pracurāṇām akrūrāṇāṃ kaṃsāya doṣa-śaṃsanaṃ, yathā-
kva mallā vajrādri-pratima-vapuṣaḥ kvāti-mṛdulāv
imau bālau tasmād iha yad anumantṝn dhig adhipān |
kathaṃ vā te nindyā na khalu vayam asmin sadasi ye
satāṃ dviṣṭe dṛṣṭiṃ sakutukam ivāmī vitanumaḥ
(śikhariṇī)
dhig asmat-puṇyaṃ yat katham api harer vīkṣaṇa-lave'
py abhūd utpāto'yaṃ praṇayi-janatā-rākṣasa-nibhaḥ |
vrajan vanyāṃ prātar vrajam api viśan sāyam amukaḥ
sukhaṃ yāsāṃ strīṇāṃ vahati vara-puṇyāḥ param amūḥ
(śikhariṇī)
dhig asmān yāḥ kaṃsād bhayam anusṛtā nāma ca hareḥ
samarthā vaktuṃ na vraja-vara-dṛśas tāḥ kati numaḥ |
sadā yā gāyanti sva-gṛha-bahu-karmaṇy api guṇāṃs
tadīyān śaśvat tad dhṛdi ca viharanti pratipadam
(śikhariṇī)
kasyātulaṃ phalam idaṃ yad amuṣya rūpaṃ
lāvaṇya-sāram asamaṃ svata eva siddham |
ekānta-dhāma vibhūtāyaśasoḥ samantād
dṛgbhiḥ sadā nava-navābham amūḥ pibanti
(vasanta-tilaka)
tāsāṃ premṇaḥ parama-mahimā śakyate kena vaktuṃ
paśyāsmākaṃ tam anugatavac cittam etad vihāya |
yad govindaḥ śrama-maya-rucāpy eṣa sarvasya cetaḥ
karṣaty arvāg api tad anugaḥ suṣṭhu saṅkarṣaṇākhyaḥ
(mandākrāntā)
kruddhaṃ śatrum abhidravann api hariḥ smerān anābje rasol-
lāsād gharma-jalaṃ dadhad vilasati svāṃ saumyatām atyajan |
yad rāmaḥ sphuṭa-śoṇa-netra-vadnas tat-kopataḥ śobhate
tac cāsya prakṛtir yad eṣa sa hareḥ sākṣāt pratāpānalaḥ
(śārdūla)
ete śrī-vasudeva-nanda-valitāḥ śrī-devakī-saṃhatāḥ
sarve sādhu-janāś ca mādṛśa-girā dīptāntara-jvālayā |
yasmāt tīvra-nibhālanaṃ vidadhataḥ kṣubhyanti kaṃse muhus
tasmād asya vināśa eva ciratā-bhānaṃ vinā setsyati
(śārdūla)
[45] atha tat-prabhāvam anubhavatāṃ kaṃse doṣa-śaṃsaṇaṃ, yathā-
so'yaṃ mūrkhaḥ svāntare bhīta eva
nyāsthan mallān yaḥ purastān murāreḥ |
yadvad vyādhaḥ ko'pi saṅgopitātmā
siṃhasyāgre nyasyati grāma-siṃhān
(śālinī)
yaḥ pūtanādi-balam asya nināya nāśaṃ
yaḥ śakra-garvam api kharvayati sma sarvam |
yaḥ sarva-sarjakam amūmuhad ūha-varjaṃ
taṃ bhoja-rāḍ abhibhavan kila bāḍham īṣṭe
(vasanta-tilaka)
kva kṛṣṇaḥ sva-prakāśātmā malla-saṅghaḥ kva tāmasaḥ |
yuddhaṃ paśyānayoś citraṃ tejas timirayor iva
(anuṣṭubh)
saṅgharṣe'pi mithaḥ spṛṣṭir nekṣyate kṛṣṇa-mallayoḥ |
ādyasya śakti-vaiśiṣṭyāt tejas timirayor iva
(anuṣṭubh)
ucchūnatvaṃ kṣatajam api na prekṣyate dveṣi-gātre
daityārāter na yad udayate kaścid auddhatya-leśaḥ |
paśyāmuṣya dviṣad abhimukhaṃ vīrya-varyaṃ viṣābhaṃ
bhedaṃ bhedaṃ dviṣi nikhilakaṃ marma cūrṇaṃ cakāra
(mandākrāntā)
sūkṣāgnis tṛṇa-maṇḍale pavir age kumbhāṅgajaḥ sāgare
caṇḍāṃśus timire tathā mura-ripor nāmāpi sarvāṃhasi |
tadvan nanda-sutaḥ sa eṣa vijayī raṅga-sthalāntar mahā-
sāra-sphāra-kadaṅga-saṅgha-balite malle puraḥ prekṣyatām
(śārdūla)
atra kṛṣṇasya saṃgrāme dṛśyatāṃ paramādbhutam |
cāṇūraḥ pīḍyate tena bukkā kaṃsasya bhidyate
(anuṣṭubh)
mūḍhas tathāpy asau vajra-muṣṭibhyāṃ harim ārdayat |
sa tābhyāṃ hṛdi lagnābhyāṃ san-madāt pulakaṃ dadhe
(anuṣṭubh)
[46] tad evaṃ sa-paridevanaṃ sa-devanaṃ ca loke vilokamāne,-
athāgrahīd dharir api taṃ sakṛd dhasann
abibhraman nabhasi ca yaṃ nibhālayan |
uvāca dhiṅ mṛta iti vāḍha-rīḍhayāpy
apothayad bhuvi nṛpateḥ prapaśyataḥ
(rucirā)
muṣṭikenāstayā muṣṭyā tuṣtiṃ labdhavataḥ sa ca |
balasya tala-ghātaṃ yan prāṇa-ghātam apadyata
(anuṣṭubh)
agre vyagratayāṅga-saṅgham abhitaḥ samyag rayāt kampayann
ugrampaśyatayākṣi-yugmam asakṛt kṣiptī-kṛtaṃ kṣobhayan |
rāma-śyāmala-nāma-kāla-dalitaḥ kaṃsasya vartmādiśan
drāṅ mallaḥ sa sa lokam anyam agamad viśvatra citraṃ diśi
(śārdūla)
krīḍāṃ kṛtvātha tābhyāṃ baka-dalana-balau tatra vijñāya nāti-
pravīṇāṃ tāv avajñā-valitam akiratāṃ kṣauṇi-pṛṣṭhe yadā tu |
tarhy āgāt kūṭa-nāmā ya iha śala-yutas tośalo yaś ca taṃ taṃ
sadyo vāmāṅghri-hasta-praharaṇa-dalitī-kṛtya nṛtyaṃ vyadhattām
(sragdharā)
[47] athāpareṣāṃ mallānāṃ samudāyena samaṃ samam api samudāyaṃ kartuṃ samudāyam eva menāte | [48] te tu,-
hateṣu teṣu malleṣu śṛgālīm āgatāḥ pare |
paśyato hāsayāmasuḥ kṛṣṇa-rāma-pradhānakān
(anuṣṭubh)
jetuṃ prasthāpitāḥ prāk tridivam api mayā tvatka-senādhināthās
tadvat prasthāpya nāgaṃ nṛpa tava racitās tat-kṛte cādya mallāḥ |
evaṃ tad-vartma-saukhyaṃ tava viracayatā nandataḥ svīya-mitraiḥ
krīḍā kāryeti kaṃsaṃ sadasi kila diśaṃs tatra cikrīḍa kṛṣṇaḥ
(sragdharā)
bhrātror vikrīḍitor mitrair madhye madhye parājayaḥ |
tān hatvā paśya kaṃsasya svāntaṃ saṃkrāntavān muhuḥ
(anuṣṭubh)
[49] tad evaṃ maitreyikayā citrīyamāṇau dhanyena cātur-varṇyena nirvaṇyamānau samāna-mānau sa-vayasaḥ saṃmānayamānau rāma-rāmānuja-nāmānau dyāv-āpṛthivy-anavadya-vādya-vidyām anuvidya-pramodād vidyotamānau divya-nṛtya-pratimallatayā labdha-malla-tālamānau tat-parvaṇaḥ sarvataḥ samāhṛta-vimānau sumanobhiḥ
sumanobhiḥ kṛtamānau ghaṭikām ekām akhilān ekāyanān nirmamatuḥ |
[50] tad asahamānaḥ sahamānaḥ kaṃsas tu draviṇa-balayor eka-paryāyatayevābhedam ālaksya gopa-draviṇa-haraṇādi-lakṣaṇa-vaksyamāṇa-nija-vacaḥ-pracāraṇa-lakṣyataḥ savya-hastasya dvi-tra-vāram astatayā sva-vāditraṃ niṣiṣedha |
[51] tatra ca niṣiddhe siddheśvara-vāditre tu śuddhatayā siddhe tadīddhe hitatayā sahitaṃ sakhi-varga-sahitatayā ca valgu yad avalgad yac ca vraja-devaṃ vasudevam ugrasenam apy uddiśya tasya tat tad ugraṃ vacanam aśṛṇot tad dvayam api sva-cchidra-bādhāya lakṣyaṃ vidhāya sahasā sahasānanatayā paryak plavamānaḥ svairī kaṃsa-vairī | tasmād akasmāt kaṃsa-mañcopary eva paryaikṣata |
[52] yatra kaṃsena saha tena suduḥsahaṃ śrī-harer vigraha-teja eva vigraha-karam āsīt | atha samupāgata-dhvaṃsaḥ kaṃsaś ca svaṃ parājayamānāt tasmāt parājayamāna-manā dhairyaṃ hitvā khaḍga-carmaṇī gṛhītvā yad vicacāra, tenāpi durdharṣaḥ sa-harṣa-gatiḥ sa eṣa vraja-kula-gatis tat-keśa-grāhitā-nirvāhitāṃ katham avāpa, tat khalv asāv api boddhuṃ śaśāda-vaśatāpannaḥ śaśavan na śaśāka |
[53] lokas tu tad idaṃ ślokayāmāsa,-
śyenaḥ kapotam iva pañcamukhaḥ karīndraṃ
vajro giriṃ vikira-rāṭ kaṭukād raveyam |
kaṃsaṃ nigṛhya sahasā vaśayan sa eṣa
krīḍāṃ karoti paritaḥ pṛthum añcam añcan
(vasanta-tilaka)
[54] tad evaṃ loke kṛta-śloke hariṇā gṛhīta-keśaḥ sa bhojeśaḥ prāṇānām ardhaṃ pūrvaṃ mumoca, nijāghrātatayā mañcād avāñcaṃs tv ardham iti harir api tac chīghratāṃ boddhuṃ yoddhu-manastā-vaśān na śaśāka |
kaṃsasya keśā hariṇā vikṛṣṭāḥ
prāṇāś ca tan muṣṭi-gatā babhūvuḥ |
citraṃ na cedaṃ smara tasya bālye
tat pūtanā-stanya-vikarṣaṇaṃ ca
(indravajrā)
patat-khaḍga-carmā galad-ratna-varmā
bhramat-sarva-keśaḥ skhalan-mūrdha-veśaḥ |
sa mañcād adhastāj janānāṃ purastād
anenādhirūḍhaḥ papātātimūḍhaḥ
(bhujaṅga-prayātā)
prāg āsīt stabdha-pakṣmā bhayam anu sa yathā tadvad eva pramītaḥ
kaṃso'yaṃ tena mṛtyuṃ gata iti nikhilair bhīrubhir nābhyabhāṣi |
śrī-kṛṣṇas tat-pratītaṃ sapadi viracayan hastivat siṃha-varyaḥ
sāvajñaṃ taṃ visaṃjñaṃ sadasi tata itaḥ kṣmāṃ ca karṣaṃś cakarṣa
(sragdharā)
tato jaya-jaya-dhvani-prasita-vādya-kolāhala-
prasūna-ghana-vṛṣṭi-yuk-stuti-divas pṛthivy-āspadaiḥ |
kṛta-pramada-vardhanaḥ sapadi kaṃsa-cid-vardhanaś
ciraṃ nija-ganārcitaḥ sthagita-buddhir āsīd asau
(pṛthvī)
kaṃsa-dhvaṃsana-śaṃsana-prathana-bhṛd gīrvāṇa-gīr-bāndhava-
dyovādyottama-gandha-sandha-kusumāsārārcir-abhyarcitaḥ |
bhūmi-sthāpy atibhūmita-gatam aho bhūmā tadā bhūyasā-
nanda-syanda-bhareṇa bhāvitatayā hārī harir bhāvyatām
(śārdūla)
tataś ca,
yadā kaṅkādayo bhrātur nirveśāyātra saṃyayuḥ |
sāhāyyāya tadā rāmaḥ parigheṇārdati sma tān
(anuṣṭubh)
[55] atha hari-vaṃśādi-miśrībhūta-śrī-bhāgavata-mata-prabhūtatayā kathāṃ prathayiṣyāmaḥ | [56] yathā- tad evaṃ śrīmān govindaḥ svayaṃ nanditvā śrīman-nandarājena sākaṃ vindamānaṃ śrīmad-ānakadundubhiṃ vanditvā taṃ mocayitvā sarvān api rocayitvā śrī-devakīm apy anusandhāya tathā sandhāya gṛhāya bṛhan-mahilābhiḥ saha samvidhāya yathā-sandham anyān api labdha-sambandhān dhṛtānandān vidhāya kaṃsena kṛta-bandhanasya hṛta-dhanasya taj-janakasya mocanārtham api janān abhidhāya mataṅgaja-vrajenāpi kraṣṭuṃ suṣṭhu-duṣkaraṃ kaṃsa-kalevaram īṣat-karatayā vāma-kareṇa kaca-nikare vikṛṣya tad-vartma-parikhāṃ pari parihṛṣyal loka-sārthāvṛta-pitṛ-dvayānugantṛkatayā viśrānti-tīrtham anu viśrāntim avāpa |
[57] tad anu saṅkarṣaṇādayaś ca kaṅka-mukhān saṅkarṣantaḥ sarveṣāṃ harṣaṃ varṣantaḥ kṛta-karṣa-prāṇānām amitrāṇāṃ parṣadaṃ cakruḥ |
[58] paraspara-pradhane nidhanaṃ gatān bhuvar-lokāt patitān kravyādān lokān iva yān sabhyāḥ paśyanti sma | tad evaṃ sthite sādhūnāṃ manasi ca susthite |
śrīman-nanda-mahāśayā drutataraṃ prasthāpayan yaṃ naraṃ
goṣṭhaṃ kaṃsa-vināśa-śaṃsana-kṛte prāgād ayaṃ tad yadā |
tasmāt tarhi na kevalāḥ sukhamayā vādya-svanās tāṃ purīm
āptāḥ kintu janāś ca kecid iha ye tad yaugapadyaṃ yayuḥ
(śārdūla)
[59] tataś ca mṛta-priyatayānanusaṃhita-saṃhanana-kriyatām āpannāḥ kaṃsādi-striyas tatrāgatya gaty-antara-rahitāḥ sva-sva-paty-aṅgam āśliṣya dviṣyamāṇa-nija-prānā rodanaṃ
kurvāṇā rodanaṃ vijahus tathā tan mātaraś ca kātaratām avāpuḥ | tatra ca-
cihnāni dayita-ghnāni nihnuvānāḥ purābhavan |
kaṃsa-striyaḥ śugārtyā tad vyaktyāmārjan hriyaṃ hareḥ
(anuṣṭubh)
tathāpi-
rodanaṃ sapadi rodanaṃ tathā
tan niśamya ca niśāmya cājitaḥ |
svaṃ sa-tāpam avamatya satya-kṛt
tāḥ sa-sāntvam abhito'py asāntvayat
(rathoddhatā)
sāntvayann apy amūḥ kṛṣṇo na vipade sva-sāntvanam |
iti tatra niyujyānyān ninyus taṃ yadavaḥ puram
(anuṣṭubh)
[60] yatra ca puryantar-upaplavaṃ vyājam ācaritavantaḥ | yadā cākrūraṃ sva-gṛhāya ninīṣantaṃ niṣidhyan nīti-vidhy-agraṇir nijāvaraja-gṛham eva vraja-rājaḥ sāgrajaṃ taṃ nināya, upaveśayāmāsa ca; yathā-
madhye kṛṣṇaṃ rāmam apy atra kṛtvā
pārśva-dvandve śauri-nandāvabhūtām |
agre vyagrā yādava-prāgrya-lokās
te saṅgataṃ suṣṭhu sammardam āpuḥ
(anuṣṭubh)
dvayaṃ tan-melanāyāsīd aśeṣāṇāṃ tad-agrataḥ |
jyāyasāṃ gopa-bhū-bhartā gāndineyaḥ kanīyasām
(anuṣṭubh)
[61] atha taṃ kaṃsa-dārādi-rodanaṃ santānataḥ santaptam eva santaṃ śrīmantaṃ
putrāparādha-rāhu-kalita-mukha-vidhu-śri-rāhukaḥ saṅgatya gaty-antara-rahitaḥ sva-
hita-sahitaḥ kanaka-daṇḍa-lakṣita-kṣitipa-maṇḍana-maṇdalam agrato nidhāya
mūrdhānam avāgraṃ vidhāya tasthau |
[62] taṃ punar avadhāya śrīman-nanda-sahitānakadundubhir uttasthau | utthitayoś ca tayo rāma-rāmānujāv api tādṛg-avasthau babhūvatur anubabhūvatuś ca so'yam iti | anubhūya ca vidūya bhūya-sādareṇa sambhūya dareṇa dhūyamānam amūm ugrasena-nāmānaṃ praṇāma-puraḥsaratayā purata eva niveśanayā puraś cakratuḥ |
[63] sa tu suta-sutatāparādha-sambādha-saṅkocataḥ śocann idam avocata,-
yadyapi mantu-vidhātuḥ
svajanaḥ sujane'bhidhātum arhen na |
tarhy apy ananya-gatitā
balavaty etaṃ pralāpayati
(āryā)
[64] śrī-kṛṣṇa uvāca,- kāmam ādiśyatām |
[65] ugrasena uvāca,-
sa evādhipatir bhūmyāṃ yas tāmasa-vināśanaḥ |
vidhvasta-śārvarād bhānor anyaḥ kaḥ syād aharpatiḥ ?
(anuṣṭubh)
vṛddho yaḥ sa tu vṛddhānām eva vartmānuvartatām |
akula-kāla-javagaḥ kaḥ kuryāt pratikūlatām ?
(anuṣṭubh)
[66] tasmād idaṃ chatrādikaṃ svena satrā kriyatām iti |
[67] śrī-kṛṣṇa uvāca,- rājaṃs tava tanūjasya mad-vihita-vināśanatā sarvair eva niśāmitā | katham iva tām anyathayāni ? kintu mama tan nāśanatāyām upalakṣaṇatā paraṃ lakṣyate; yasmād bhavad-vidha-viṣayakāparādha-maya-kāla eva tatra paraṃ kāraṇam | mayā tu labdha-buddhi-balatayā sva-vaśāyām api daśāyāṃ jñātam api tad vairam avajñātam | bālya-daśāyāṃ tat kila na jñātam eva, tathāpi tena pūtanādi-yūthaṃ kramaśaḥ prasthāpitam, tādṛśa-kālenaiva ca saṃsthāpitam | tathā hi-
stanyān māṃ tudatī bakī khala-marut karṣaṃś chalāt saṃharan
vatsākhyo nigiran bako mayaja-nirvicchedayan mitrakaiḥ |
bhuñjānaḥ sa-gaṇaṃ phaṇī hṛta-balaṃ kurvan pralambaḥ sa ca
ghnantu kṣmā-turago gilan svayam anaśyad dūṣaṇaṃ kiṃ mama?
(śārdūla)
yo'yaṃ vā tanayas tava svayam asāv akrūrakaṃ preṣayan
mām ānāyya nighātayan kuvalayāpīḍena mallaiḥ punaḥ |
yuṣmat-kutsana-bhartsana-śravaṇa-jān mantor mayā bhīruṇā
prāyaścitta-kṛtā dhṛtaḥ kaca-taṭe tasmād akasmān mṛtaḥ
(śārdūla)
[68] tasmāt tasya sa-jātīya-vijātīya-bālaṅgilasya mātulāher māraṇam api tad-udyama-kāraṇam
eva jātam, na tu mad-īhāspadī-kṛtam | tathā ca sati katham iva rājyaṃ prājyatayā mahyaṃ rocatām?
[69] sa eṣa cāvyabhicāri-saṅkalpasya mama saṅkalpaḥ pratikalpaṃ satya-vacasām api jalpa-
viṣayī-bhaviṣyati | yathā-
ahaṃ sa eva go-madhye gopaiḥ saha vanecaraḥ |
prītimān vicariṣyāmi kāmacārī yathā gajaḥ
etāvac chataśopy evaṃ satyenaiva bravīmi te |
na me kāryaṃ nṛpatvena vijñāpyaṃ kriyatām idam |
bhavān mānyostu rājā me yadūnām agrajaḥ prabhuḥ [HV 78.35-37] iti
[70] tad evam asya sarve'pi suśīlatām anuśīlayantas tad etan mukha-mādhurya-puryamāṇa-
salila-kalila-vilocanāḥ kṣaṇa-katipayaṃ tad-avastham eva tasthuḥ | śrīmad-ānakadundubhy-ādayaḥ katipaye bibhyati sma | śrīman-nandādayas tu nandanti smeti sthite taṃ svataḥ parataś ca bhītam ālocayan punaḥ śrī-kṛṣṇaḥ prāha sma,- virāṭ-kulam idaṃ samprati virāḍ-jātam | tato yadi bhavān patitām imām urvīm urvī-patitām urīkurvīta, tadā dina-katipayaṃ vayam api sāhāyakam āhariṣyāmaḥ | na cet sadya eva gokulaṃ prapadya tad-anavadya-sukham abhimukham ānayiṣyāmaḥ iti |
[71] tad evaṃ keśavasyābhiniveśataḥ sarveṣām apy anyathā kleṣatas taṃ bhojeśaṃ tūṣñīkām
eva puṣṇantaṃ śrī-gokula-prema-tṛṣṇaḥ so'yaṃ śrī-kṛṣṇaḥ svayam eva sa-nirbandhaṃ mukuṭa-bandha-bandhuraṃ karoti sma |
[72] taṃ prati sarveṇa samam agarveṇa mūrdhānam ānamya svayam asāv āvedayāmāsa,-
rājaṃs tasya vīra-gatiṃ gatasya satkāra-kāraṇaṃ bhavat-puraḥ-sarāḥ sarve'pi vayam anusarāmaḥ | śrīmat-pitarau tu labdha-śrama-visarau nija-nijāvāsam evāsīdatām iti | śrīdāmādīn prati ca jagāda- āvāṃ tāvat krūra-karmaṇi pratiruddhāv iti bhavanta eva
śrīmat-pitṛ-caraṇānugatim anubhavantaḥ śakaṭāvaroha evaṃ rātriṃ kṣipantu | iti |
[73] tatas tathā vidhāya punar viśrāntiṃ sannidhāya taraṇibhis taraṇi-duhitur uttara-tīre
mṛta-kāyān nidhāya teṣāṃ preta-kāryaṃ saṃvidhāya śrīmad-ānakadundubhi-bhavanam
eva saha-rāmaḥ samājagāma |
[74] āgamya ca sarveṣām agamyaṃ tad-avarodham avarundhānaḥ sāvadhānam amū mātara-
pitarau namaś cakāra | kintu sva-prabhāvānubhavāl labdha-pitṛ-bhāvābhibhavāv ata
evāsambhavantau tatra-bhavantau tāv anubhūya dūyamāna iva tathā niveśayāmāsa |
yathāsmad vraja-rāja-dvandvavad eva nirdvandva-sadayatāmaya-hṛdayatayā taṃ bala-
valitaṃ tāv āliṅgantāv aliṅgavad bahu-samayam āsāte sma | yataḥ,
rasayati na hi yāvan mādhurīm asya tāvan
nayati manasi bhaktas tīvra-bhāvaṃ prabhāvam |
sa katham itarathā vā śrī-śukaḥ śaśvad etat
sphuṭa-madhurima-bhājaṃ śrī-vrajaṃ suṣṭhu nauti
(mālinī)
[75] atha śrīmad-ānakadundubhinā samaṃ bahir āgatya svayam evānusmṛtya bhṛtya-
vatsalaḥ śrī-vatsa-lakṣmā didṛkṣayā nirnimiṣa-pakṣmāḥ sarva-śarmada-yaśāḥ saṅkoca-
vaśāt pūrvaṃ dūrata eva labdha-nijālocana-pūram uddhava-māyād anugṛhīta-jana-dvārā
sānugrahaṃ gṛhād ājuhāva | tataś ca-
anyo'nyaṃ milati sma yarhy abhinavaṃ tarhi svayaṃ nāvidat
ko'haṃ kutra kadā ka eta iti sa preyān sa ca śrī-prabhuḥ |
kiṃ cādūra-gatāś ca tan na vividur yat tatra siddhāntitāṃ
ko gacchen nija-tattvam etad anayoḥ premā paraṃ vetti hi?
(śārdūla)
[76] atha rāmeṇa samaṃ rāmānujaḥ sa-vyājam ānakadundubheḥ kiñcid antaritam añcann
amuñca na muñcan nāsīt | añcitvā ca śītalita-viraha-maya-sva-hṛdaya-vāpyākārayā nija-bāṣpa-dhārayā muhur api tan mukha-nirīkṣaṇa-pūrvaka-tad-āliṅgana-parvaṇi tam antaraṅgatayābhiṣiñcann ivālokyata |
[77] atha saha-rāmoddhavaḥ śrī-śūrodbhavam anujñāpya bhoja-rāja-gṛhaṃ prāpya kaṃsa-
patnīnāṃ bāṣpaṃ nirvāpya rāja-sabhāyām ugrasenaṃ saha-yādava-senam ānāyya tavaiva
rājyaṃ nyāyyam iti pratyāyya siṃhāsanaṃ svīkārya punaḥ śrī-śūra-janikāyyam āgatavān |
brahmāṇḍa-kotīśvaratāti-tucchā
yasyekṣyate viṣṇūpadeśitā ca |
sā tasya goloka-mahendra-sūnoḥ
kāmyā kathaṃ kaṃsaka-rājya-lakṣmīḥ?
(indravajrā)
[78] atha samuddhava-lasad-uddhava-sahitābhyāṃ tābhyāṃ saha mahā-ratha-mūhyamāna-
manoratham āruhya sa punar ānakadundubhir vraja-mahī-patiṃ prati milanāya viśaṅkaṭaṃ tadīya-śakaṭa-vrajam ājagāma | āgamya ca gāḍhāliṅganatayā saṅgamya ramya-svajana-saṃvalitena tena tena saha parasparaṃ labdha-dhvaṃsa-kaṃsa-kṛta-caropadrava-vārtāṃ vartayāmāsa | vartayitvā ca punaḥ prārthayāmāsa,- yāvat sthitis tāvad asmad-gṛha eva sva-gṛha iva sarvaiḥ saha bhoktavyam iti |
[79] tataś ca pratidinam evaṃ nirvartamāne mahā-parvaṇi sa-rāmaḥ śrī-rāmānujaḥ palāyita-yādava-caya-samācayana-maya-nava-rājya-prājya-sthāpana-karma-samaye rāja-sabhāyāṃ śrī-vasudevasya sabhāyāṃ vā virājate sma | antarāntarā ca śakaṭāvaroham āsādya śrīdāmādya-nija-mitraiḥ saha vicitraṃ krīḍati sma iti |
[80] atha dina-kathāṃ samāpayataḥ snigdhakaṇṭhasya vacanaṃ yathā,-
kaṃsaṃ nihatavān yaḥ prāk so'yaṃ kroḍa-gatas tava |
dvīpāt pratyāgataṃ vittam ivaitaṃ paśya gopate
(anuṣṭubh)
[81] atha tatra gatāyāṃ kathāyāṃ samāpta-prathāyāṃ paramānandinaḥ śrīmad-vraja-vandinas tad idaṃ paṭhanti sma,-
jaya kṛta-mathurā-praveśa-bhāvuka | māthura-janatā-subhagam bhāvuka ||GC_2,5.
nānā-vilasita-nandita-nāgara | nagara-vadhū-jana-mohana-nāgara |
sa-vrajaka-kaṃsaka-vasanā-dāyaka | kṛta-ruci-vāyini nija-ruci-dāyaka ||GC_2,5.
bhakta-gaṇe dhṛta-karuṇā-pūraka | mālākāra-manoratha-pūraka ||GC_2,5.
tanu-tata-kubjā-candana-citraka | kubjā-vakrima-hṛti-kṛta-citraka ||GC_2,5.
kaṃsa-makha-sthita-dhanur-anuyojaka | nagara-janānāṃ sukha-śata-yojaka ||GC_2,5.
kaṃsa-dhanur makha-dhanur anubhaṅgada | tad-asahanoddhata-yoddhṛṣu bhaṅgada ||GC_2,5.
hastipam anu nija-vartma-sa-mardaka | tasmin dhṛta-ruṣi hasti-vimardaka ||GC_2,5.
bhrātrā saha kari-danta-vibhūṣaṇa | raṅgaṃ praviśan bhoja-vibhūṣaṇa ||GC_2,5.
gaja-raktādibhir aṅgaṃ paricita | bahu-vidha-bhāvair vividhaṃ paricita ||GC_2,5.
jagati samantād apratimallaka | kaṃsāgre hata-tat-prati-mallaka ||GC_2,5.
sadasi samaste nāsti samohana | malla-naṭana-kṛta-viśva-vimohana ||GC_2,5.
kaṃsaja-guru-nindana-kampākula | dṛṣṭi-vikīrṇa-dyuti-śampākula ||GC_2,5.
pluti-līlā-kṛta-mañca-kṣobhaka | krīḍā-vikrama-kaṃsa-kṣobhaka ||GC_2,5.
sahasā mañcāt kaṃsa-nipātaka | tena dhvasta-tri-jagat-pātaka ||GC_2,5.
akhila-janānāṃ duḥkha-vimokṣada | kaṃsasyāpi ca sahasā mokṣada ||GC_2,5.
mocita-vasudevādika-bandhaka | sādhu-sukhaṃ prati dhṛta-nirbandhaka ||GC_2,5.
viśrāntiṃ prati kaṃsākarṣaka | vyañjita-nija-bala-balayotkarṣaka ||GC_2,5.
kaṃsa-pitari-jita-rājya-nidhāyaka | nija-yaśasākhila-śarma-vidhāyaka |
vrajataḥ poṣyākhila-nistāraka | punar api ca vraja-sukha-vistāraka ||GC_2,5.
jaya jaya jaya jaya jaya jaya jaya jaya | jaya jaya jaya jaya jaya jaya jaya jaya ||GC_2,5. vīra
[82] tad evaṃ kathakayoḥ kathayā vandināṃ vandana-prathayā ca labdhāvadhāna-poṣāḥ
śrī-kṛṣṇa-lābha-santata-santoṣāḥ sarve yathāsvaṃ tad-ānukūlya-sukham arjayāmāsuḥ |
[83] atha labdha-prathāyāṃ rātri-kathāyāṃ śrī-rādhā-mādhavayor agrataḥ snigdhakaṇṭha
uvāca,- tad etat pramada-vṛtte sthite pratilavam api gokulaṃ prasthite ca tat-pradeśataḥ sandeśaḥ śrīmat-keśava-sadeśam āgataḥ, tatrānyeṣāṃ prātaḥ-prastotavyaḥ | samprati tu kaṃsa-pitari rājyārpaṇasya śravaṇataḥ kiñcid avāñcita-bhayamaya-cira-viraha-klamānāṃ
vraja-ramāṇām ati-nibhṛta-svasti-mukha-saṃbhṛtaḥ so'yam ākarṇyatām,-
virahas tava gopālīr
dayita mitho yāḥ sa-patnīś ca |
rañjayati sma samastāḥ
prāṇāt katham ahaha tā virañjayati?
(udgīti)
vipinaṃ sadanaṃ yāsāṃ
sadanaṃ vipinaṃ babhūva gopīnām |
tāsāṃ tvad-viyujāṃ kiṃ
mṛti-jīvanayor viparyayo na syāt?
(gīti)
yāsāṃ candana-candra-
prabhṛti ca vastu-pratāpanaṃ bhavati |
hari-rahitānāṃ tāsāṃ
vahniḥ kiṃ bata na śītatām ayitā?
(gīti)
viśleṣas tava bhadraḥ
kleśaṃ sa hared bhavann eva |
āśā seyaṃ dhṛṣṭā
tvat-sṛṣṭā tatra vighnam ātanute
(udgīti)
bhavatā maryādārthaṃ
yaḥ khalu paryāpitaḥ kālaḥ |
kālaḥ sa bhavann agha-hara
lavaśaḥ kalpāya kalpate'smākam
(udgīti) iti |
[84] atra cedaṃ śrī-rādhā-sakhīnāṃ tad anupadyamānaṃ padyam,-
agha-hara viraha-vraṇatā
na hi naḥ kṛcchrāya tādṛśe śrayati |
rādhā-lavaṇim agalanaṃ
yadi valanaṃ tatra nāpi kurvīta
(gīti)
[85] tatra kāraṇam anyad anyad astu, tad idaṃ tu mahad eva duḥsaham,-
ānītaṃ ghṛta-pāyasānnam anayā kṛṣṇāya kiñcit tvayā
labdhavyaṃ śuka tan-mayā ca madhuraṃ nāmnā rutaṃ tanyatām |
itthaṃ prātar anūdya nityam api tāṃ rādhāṃ muhuḥ śārikā
vṛndāraṇya-nivāsinī madhupura-kṣmā-nātha totudyate
(śārdūla)
evaṃ priya-sakhī-lekhaṃ vācakasya bakī-ripoḥ |
lumpat-kalpas tadā bāṣpaḥ sthairya-kalpam acīk pat
(anuṣṭubh)
[86] tad etat kathārambha eva tāsāṃ śvāsānāṃ bahir niṣkramaṇam iva vīkṣya snigdhakaṇṭhaḥ
sotkaṇṭhaṃ samāpayann āha sma,-
rādhe yo'yaṃ dayitas
tvayi dayitaḥ katham anārdratām ayitā?
tava tanu-latikām asraiḥ
siñcati paśyāmbuda-śyāmaḥ
Original text: Gopālacampū, P1-33, U1-3, U5-6, U29 · Edition: Puridasa (1947). · Data entry Jan Brzezinski · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0