Gopālacampū, P1-33, U1-3, U5-6, U29 · Chapter 2.6
(āryā)
[87] tad evaṃ madhuropasaṃhāreṇa vyāhāreṇa sarvam ānandayan tāv amanda-premānanda-
mandiratayā vandināv amū tena saha yathā-svam āvāsaṃ vindataḥ sma, śrī-rādhā-govindau ca kandarpa-mandiram iti |
iti śrī-śrīmad-uttara-gopāla-campūm anu
kaṃsa-vidhvaṃsanaṃ nāma
pañcamaṃ pūraṇam
||5||
atha ṣaṣṭhaṃ pūraṇam
śrī-nanda-visarjanam
[1] atha śrī-govinda-kṛtam ahasi vrajendra-sadasi prātaḥ-kathā prathām āpa | yatra madhukaṇṭha uvāca,-
[2] tad-evaṃ kaṃsa-māraṇānantaram uccāvaca-vāraṇāya yatra kutracid-gata-yādava-kulākāraṇāya samudbhūta-kaṃsa-pakṣa-nirhāraṇāya ca vrajāgamanāyālabdhāvasare kaṃsa-hare tat-paryanta-vṛttaṃ pratilavam api śravasi vṛttaṃ kurvatām upanandādīnāṃ sānandānām api vilambāśaṅkā-śaṅku-saṅkulānāṃ sandeśaḥ praviveśa; yathā-
harer mātā bhaktaṃ tad-avadhi na bhuṅkte tad-anugās
tathā tasmin gopāḥ prati-muhur upāyātividhurāḥ |
kim anyad vaktavyaṃ vrajam anugataṃ yat paśu-kulaṃ
vanasthaṃ yad vā tan-nikhilam iha śiryad vilapati || iti
[3] atha kutaścin manaḥ-stha-saṃkocataḥ samprati prati-gamanād viramya bhāvi-līlā-sūcana-devarṣi-vacana-smaraṇāt tad-eva ca niyamya sahamānatāṃ vahann api tad-evaṃ niśamya samyag-utsukatayā gamyam eveti manaḥ punaḥ saṅgamya so'ayaṃ vraja-prāṇa-vrajaḥ svāgrajaṃ raho nirvyājaṃ vyājahāra,- æārya ! tatra-bhavatātra sāhāyyaṃ dhāryatām | ahaṃ punar vrajam eva vrajāni' iti |
[4] sa punaḥ sāsram uvāca,- bhrātar bhavantaṃ vinā mama sarvaṃ vināśam āyātīti na mayā kim api syāt |
[5] śrī-kṛṣṇa uvāca,- tarhi kiṃ kāryam ?
[6] sa uvāca,- yadūnugrasenānugatān vidhāya drutam ubhābhyām evāvābhyāṃ gokulaṃ gantavyam | tad idaṃ mayāpi bhavyaṃ nivedayaitavyam āsit, diṣṭyā svayam eva diṣṭyā tad uṭṭaṅkitam |
[7] atha śrī-kṛṣṇas tena sākaṃ śrī-vasudeva-vinā-kṛta-yadu-kula-virājamāna-yadu-rāja-sahāyāṃ gatvā kṣaṇād avasaraṃ ca matvā tad idaṃ nivedana-mudrayā vedayāmāsa,- æmama kiñcid vijñaptir asti' iti |
[8] sarve sa-sambhramam ūcuḥ,- kāmam ājñāpyatām |
[9] śrī-kṛṣṇa uvāca,-æsamprati bhavantaḥ sarve sva-bhavanam eva samāgatavantaḥ, rāja-mahāśayāś ca nija-rājāsanam evāsanaṃ vidhāya yathā-pūrvaṃ bhavatāṃ parva vitanitatāraḥ | mayā pūrvam apīdaṃ nivedanaṃcakre, yan-mahyaṃ rājyaṃ na rocate, kiṃ tu mama vṛndāvanam eva sukha-vṛndāya kalpate' iti |
[10] tad evam avadhāya mukhāvalokanaṃ vyatividhāya satsu sabhāsatsu vikadru-nāmā yadu-bṛddhaḥ samṛddha-kṣobham ācacakṣe,- pūrvam asmākam ekaḥ kaṃsaka eva dhvaṃsaka āsīt | tad-balād anye punar asmābhir na gaṇyeṣu kṛtāḥ, bhavatā pramāpite tu tasmin pracura-pramāṇas tad-vidhā jātāḥ, yato jarāsandhādayas tat-sambandhāhita-nirbandhāḥ koṭayaḥ prasārita-śastra-koṭayaḥ santi | tasmād bhavan-mātrāśraya-praṇayanīya-prāṇa-trāṇa-yātrā yadavaḥ svayaṃ yathāvad avasthāpyantāṃ saṃsthāpyantāṃ vā |
[11] kiṃ ca æasyās tvām aṣṭamo garbhaḥ' [bhā 10.1.34] iti gīr-vāṇa-vāṇī-sandarbha-sākṣitayā bhavān asmākam eva satyam apatyam, na tu go-paty-adhipānām ity asmat-pratyavasthāpanam eva bhavatā pratyham ācaraṇīyam | teṣām apakāra-kārakaś ca kaścana samprati bhātīti yathā-bhavyaṃ syāt tathā vyavahartavyam iti kim adhikaṃ marma-vyañjanayā sādhūnāṃ śatrujitsu parama-dharmavitsu |
[12] atha tad etad anatikramyaṃ niśamya samyag vācaṃ saṃyamya durmanā iva tasmād apagamya śrī-vasudeva-devakībhyāṃ dharmyaṃ harmyam āgamya śrī-rāmeṇa samam eva tāv anu nivedayāmāsa,- śrī-mat-pitarāv-ājñā-vitarāyāvadhānam atrādhattām |
[13] tāv ucatuḥ,- hanta ! tat kim ?
[14] śrī-kṛṣṇa uvāca,- yad vrajalokaṃ vilokaṃ vilokam āyacchāvaḥ |
[15] atha tad-etad avadhārya tau tūṣñīkām evāpuṣñītām | tau hi pūrvam ugrasena-mukuṭa-bandham anu tad-vacana-pravandham ākarṇya vaivarṇyam evāsannau staḥ | yaḥ khalv avyabhicāritayā vaiśampāyanādibhir api hari-vaṃṣādiṣu pracārita evāsti; yathā darśitam,- æahaṃ sa eva go-madhyaḥ' ityādi | jānāte sma ca tāv asya manovṛttaṃ yad vraja-gamane labdha-saṅgamane sarvam asau vismaratīti |
[16] tataś cirād evam ucatuḥ,- ætataḥ parihṛtāv eva cira-labdha-śvāsa-rūpābhyāṃ yuvābhyām āvām' iti tatrākrūrasya jananyā ca vicārataḥ krūram idaṃ proktam,- æyady atra vraja-janānāṃ gamanāgamanam asti, tarhi vraja evāyam astīti gamanaṃ vāsya kathaṃ nirodha-viṣayīkriyate ?' iti |
[17] atha sarve tasyā mukhaṃ paśyantaś ciraṃ vimṛśya tasthuḥ |
[18] tad-evaṃ sati punar vivikta-mitābhyāṃ rāmājitābhyām akṣīṇam aṣaḍa-kṣīṇam idaṃ nirṇiktaṃ viviktam,- tad idam āvābhyāṃ saralatayā param anayor guru-caraṇayor niveditam | tat punar amūbhāṃ svāniṣṭaṃ vitarkya pratyādiṣṭaṃ gurvājñālaṃghananṃ tu na maṅgalāya kalpeta | yad-ājñā-pālanāya parama-maryādaḥ sa khalu raghu-varyaḥ prājyaṃ rājyam api parityajya nava-bhāryayā saha rākṣasa-caryābhīṣaṇam api vanaṃ bāḍham avagāḍhaṃ cakāra | tad-ājñā-laṃghanasya parāmṛśyate ca phalam- jarāsandhādayas tv asmat-sambandhena kṛtānusandhe vraje'py utpātaṃ pātayiṣyantīti prastutam astu tāvad aprastutam anyad anyad api, tasmāc śrī-vrajeśa-caraṇa-samādhānam eva sāmprataṃ sāmpratam iti |
[19] tad-evaṃ mantraṃ vidhāya śrī-vrajeśituranasāṃ samūha sannidhāya tābhyāṃ tasya parisaraḥ samājagme | samāgamya ca praṇamya samyagāsanam āsthitayos tayo rāma eva tasmin sadasi yad vṛttaṃ tat pravṛttaṃ cakre |
[20] tatra svayaṃ kṛṣṇas tu pitṛ-pitṛvyādīn api sa-vinayaṃ paśyan kiñcid vihasann iva tasya śeṣam āha sma,- hanta! kādācitkīm ākāśa-vāṇīṃ pramāṇīkṛtya mayi nija-devakī-putratām api te sūcayanti, tad-antargataṃ sva-mataṃ kāraṇaṃ tu nāvatārayanti iti |
[21] athaitāvat kathitavati madhukaṇṭhe snigdhakaṇṭhaś cintayati sma,- vastutaḥ khalv ayam anugatācintya-śaktitayā śrī-devakyāṃ catur-bhuja-rūpena śrĪ-yośodāyāṃ tu dvi-bhuja-rūpena sphurati sma æphalena phala-kāraṇam anumīyate' iti nyāyena | yadā tu kaṃsa-bhayāc-catur-bhuja-rūpācchādanāya devakīcchājāyata, tadā tu śrī-yośodāyāṃ sphuritaṃ dvi-bhuja-rūpam eva catur-bhuja-rūpam antarbhūtaṃ vidhāya tatrāvirbhūveti pūrva-campūm anu (3.102) śrī-bhāgavatānugata-yuktibhir uktibhiḥ sthāpitam | tat tu na pūrvam ubhayatrāpi jñātam āsīt iti |
[22] atha spaṣṭaṃ sa-smitam ācaṣṭa,- kathaṃ te svayam api kāraṇam avatārayeyuḥ ? avatārite tu tasmin vasudevenāpahṛtāpatyasya go-paty adipasya nyāyaḥ satyaḥ syād iti | bhavatu, vraja-patinā tatra kiṃ pratipannam ?
[23] madhukaṇṭha uvāca,- tac-chrutvā tu vraja-nṛpatir bahir avihataṃ vihasya tad anyathā adhyavasyati sma, æasyās tvām aṣṭamo garbho hantā yāṃ vahase'budha' [bhā 10.1.34] iti
kaṃsaṃ pratyākāśa-vāṇī-
ækiṃ mayā hatayā manda jātaḥ khalu tavānta-kṛt |
yatra kva vā pūrva-śatrur mā hiṃsīḥ kṛpanān bṛthā ||'[bhā10.4.12]
iti devī-vāṇyā vyavicāritā | avyalīkatā-paryavasita-bhāṣiṇānakadundhubhinā ca māṃ prati nirdvandvam ittham evoktam,
ædiṣṭyā bhrātaḥ pra-vayasa idānīm aprajasya te |
prajāīśāyā nivṛttasya prajā yat samapadyata ||' [bhā 10.5.23] iti |
tasmān nūnaṃ æprāg ayaṃ vasudevasyakvacij jātas tavātmajaḥ' [bhā 10.8.14] iti māṃ prati vyañjita-tattva-vargasya gargasya khalv idaṃ prapañcanam evāntaḥ kāraṇam udañcati |
[24] bhavatu, pitroḥ punar idaṃ sukha-samvidam eva tanute, yan nija-putraṃ prati dhanyāḥ putra-bhāvanām ācarantīti |
[25] viśeṣataś cānakadundhubhinā mama taj-janyā ca bhavaj-jananyā na dvaitam astīti tais tad bhadram evocyate | kiṃ tu,
yātra syād asurād bhītiḥ sā tatra viraha-jvarāt |
bhāvad vayaṃ bhavaty evety ākulaṃ suta manmanaḥ
[26] bhavatu, tathāpy eṣām eva sāhāyyaṃ kāryam, yataḥ sarvajñānāṃ matam avadhārya kāryam etad vicārya khalu mayā kaṃsa-badhāya tavāgamanaṃ na visraṃsitam | śrūyate hi - pūrvaṃ muni-hitāya daśarathenābhnava-tanayasya rākṣasa-kṣayāya prasthāpanam; yaḥ khalv anyadā tad vana-gamana-kṣaṇa eva kṣīṇa-prāṇatām avāpa iti kṣaṇaṃ rodanaṃ viṣṭabhya tam etaṃ bāhubhyām avaṣṭabhy ca tad etan mukham īkṣāmāsa |
[27] tataḥ sa caiṣa tam enaṃ sacamānaḥ sa-gadgadaṃ jagāda,- tāta ! duṣṭā naṣṭā eva bhaviṣyantīti na tatra sandihyatām | tathaiva hi daiva-phalaṃ mama tāta-caraṇeṣu vargaśa eva gargaḥ prati-ñātavān asti | kadācin mayi caikānte vanānte devarṣi-varya iti | tathā mama ca vāsas tāta-mahāśayānām upāsanamaya eva sampatsyate, tac ca gopānām upa-samājam eva, na tu yādavānām eva davīyaḥ | te khalv asmākaṃ jñātayaḥ, ete tu suhṛda iti jñātibhiḥ suhṛdāṃ khalv etādṛśa eva bhedaḥ | suhṛtsu tad-dhitāya kadācid vāsaḥ sadā tu jñātiṣu tad-āloka-sukhāya bhavati iti |
[28] evam uktavati rāmānuje rāma-nāmāpi svaṃ tat-sadṛśam eva parāmṛśann āha sma,- pitur yuvābhyāṃ snigdhābhyāṃ poṣitau jvālitau bhṛśam āvām iti kiṃ vaktavyam; yataḥ pitror ātmano'py abhyadhikā prītir ātmajeṣu bhavati iti |
[29] atha kṛṣṇaś ca tad eva sthāpayan prāha sma,- āstāṃ tāvan-mama tanūjasya vārtā, asya ca śrī-man-mad-agrajasya bhavān eva dharmataḥ pitā; yataḥ-
sa pitā sā ca jananī yau puṣñītāṃ sva-putravat |
śiśūn bandhubhir utsṛṣṭān akalpaiḥ poṣa-rakṣaṇe || [bhā 10.45.22] iti |
[30] tasmāc-chrī-mad-āryasya cāsya bhavac-caraṇa-paricaryā paraṃ varyā; kiṃ tu suhṛdām eṣāṃ sukham abhimukhaṃ vidhāya śrī-caraṇam āgamisyāmaḥ |
[31] vraja-rāja uvāca,- vatsa ! tāvad vayam apy atra vatsyāmaḥ |
[32] śrī-kṛṣṇa uvāca,- tāta ! tathā vidheyaṃ yathā bhavad-vyatirekād ekākitayā mātā mā tāpaṃ yāsīt |
[33] vraja-rāja uvāca,- tām api bhavataḥ samīpam evāpayiṣyāmaḥ |
[34] śrī-kṛṣṇa uvāca,- tataḥ sarvam api gokulam utsannatām āpannaṃ syāt |
[35] vraja-rāja uvāca,- tarhi sarvam api vrajaṃ nikaṭaṃ ghaṭayiṣyāmaḥ |
[36] śrī-kṛṣṇa uvāca,- sampraty asmākaṃ bahulāḥ pratyahaṃ saṃkhyādhikaya-pratyataḥ suṣṭhu bahulā jātāḥ | tāsām upa-nagara-vanaṃ kim upa-jīvanaṃ syāt ? gāvaś cāsmākaṃ kula-devya iti tā eva sevyatām arhanti | yadi vā mad-arthaṃ sarvaṃ bhavatām, māṃ vinā tu byartham iti samarthanīyam, tarhi ca mat-prāṇā eva tā iti tā eva prāṇanīyāḥ |
[37] kiṃ ca, yadavo'pi nāhitaṃ vyāharanti; sphuṭam upalabdha-kaṃsa-saṃbandha-jarāsandha-nirbandhād-akṣauhiṇī-lakṣita-dur-jana-lakṣāṇi mathurām avarotsyanti; tarhi garhitam eva bhavet | tatrāstām asmat-sāmīpyam asmad-asāmīpyataś ca bhavad-avasthānaṃ yady asmat-saṃbandhaṃ vinā labdha-sandhaṃ bhavet tarhy eva kṛcchraṃ narcchet | gūḍha-puruṣa-dvāreṇa jñāte hy asmat-saṃbandhe jarāsandhādayas ta ete kaṃsa-van na bhayānubandhā iti chala-balam ekam ekaṃ na prasthāpayiṣyanti | kiṃ tv akṣauhiṇībhir dravantaḥ sarvaṃ vrajam apy upadrāvayiṣyanti | tasmād asmābhir yuṣmābhiś ca gopayitavya eva gandhaś ca vyati-saṃbandhasya; ete ca mayā yādavā durgāntare davayitavyāḥ; bhavantas tv asaṃkhyā na tathā kartuṃ śakyāḥ | saṃkhyām aticarantīnāṃ vanecarantīnāṃ gavām āvaraṇaṃ
tu sutarām eva duṣkaram; tasmāt teṣāṃ durga-vad-asmad-audāsīnyam eva bhavatāṃ rakṣāyāṃ prāvīṇyam arhati |
[38] kiṃ tu tāvad eva tad vidheyam, yāvat sarva-vipakṣa-pakṣāpakṣayaṃ vidhāya svayam eva śrī-mad-vrajam āvrajāmaḥ | āvrajite ca tasmin na punar anyatra vrajanam api syāt, yato nirupadhi-sneha-vyagra-bhavad-agrima-sva-jana-varga-darśana-sukha-mātra phala-pātratayā nirupādhir asau puruṣārthaḥ kathaṃ bādhitaḥ syāt ? tad-evaṃ vyasya yan nivedutaṃ tad tad evedaṃ samasya nivedayāmi,
yāta yūyaṃ vrajaṃ tāta vayaṃ ca sneha-duḥkhitān |
jñātīn vo draṣṭum eṣyāmo vidhāya suhṛdāṃ sukham || [bhā 10.45.23] iti |
[39] tad-etat-paryantaṃ madhukaṇṭhaḥ procya bhrātaram avalocya prāha sma,- atra ætāta' iti nijāntaḥ-sthāpita-putratā-bhāvanāyā yogyam eva sambodhanam; æjñātīn' iti, tatrāpi æsneha-duḥkhitān' iti snehasya niravadhikatvāt prati-kṣaṇaṃ didṛkṣuṣu tan-mukhyeṣu teṣv evāvasthānaṃ prati-kṣaṇam eva sva-vīkṣaṇa-dānaṃ ca vivakṣitam | ævayam' iti æasmado dvayoś ca' iti pāṇinīya-smaraṇād astu tāvan mama vārtā, kiṃ tv āvāṃ dvāv apy eṣyāva iti vyañjitam | ædraṣṭum' iti teṣām ivātmano'pi tad-darśana-mātra-puruṣārthatā samarthitā | æathāpi bhūman mahimā guṇasya te, viboddhum arhati' [bhā 10.14.6] ity atra bodha-viṣayī-bhavitum iti-vad-darśana-viṣayī-bhavitum ity arthāntare'pi tad-vad eva siddhāntitam; æsuhṛdām' iti yadūnām ajñātitvam upakāryatva-mātraṃ ca dhvani-pātraṃ kṛtam
| tatra ca æsukhaṃ vidhāya' iti ktvā-prayogeṇa sāvadhika-nirdeśāt tad-bhayādi-nāśanānataraṃ punas tad anapekṣatvam api lakṣitam iti |
[40] tatra snigdhakaṇṭhaḥ sotkaṇṭhaṃ papraccha,- atha tatra kiṃ vyavasitaṃ śrī-vrajeśa-caraṇānām ?
[41] madhukaṇṭhaḥ prāha sma,- vraja-rājaś ca tadīya-vāco-yukti-racanam anabhirucitam api bāḍham ucitam iti matvā manasi sva-lalāṭaṃ hatvā vāṣpa-spṛṣṭam aspaṣṭam ācaṣṭa,- bhavan-mātā tu vāmā katham iyad-budhyatām ?
[42] śrī-kṛṣṇa uvāca,- tāṃ prati ca yatheṣṭa-praṇāma-pūrvakaṃ nijeṣṭa-dvārā mayedaṃ sandeṣṭavyam iti procya sva-hasta-lipibhis tat patraṃ virocya śrīdāma-hasta-vinyastaṃ kṛtavān |
[43] śrīdāmā ca śrī-vraja-rāja-śuśrūṣāyāṃ kṛtānusandhas tan-mukhabandham atīva tad-dīnan-manyatānubandham anusandhāya taṃ vihāya nivedyam eva sa-gadgadaṃ gadati sma,- yathā samprati vayaṃ duṣṭa-janāt kaṣṭam āśaṃkya spaṣṭam eva nāyāsyāmaḥ; kiṃ tu śrīmat-pitṛ-caraṇa-paricaraṇa-prabhāvān mamāṣaḍa-kṣīṇam akṣīṇam āgamanaṃ pratyaham api vidyata eva |
tathā hi-
ādye'hni kṣīra-bhaktaṃ ghana-dadhi-valitā roṭikā tasya paścāt-
tat-paścād-dugdha-pūpaṃ tad-anu bahuvidhānnādyam anyeṣu cānyat |
mātar mahyaṃ nikāyye mahati rasayate paryaveṣi tvayā yan
na svapnas tan na vā tat sphuraṇa-mayam iti smaryatāṃ kiṃ tu satyam
kiṃ ca,
yavann āśnāsi mātas tvam iti niśamaye hanta nāśnāni tāvad
yady aśnāmīva tarhy apy anubhavad asu me ye'savaḥ śoṣamīyuḥ |
goṣṭhaṃ gacchāni paśyāny api nija-jananīṃ tad-vidhām evam eva
hy udyat tejaḥ-prakāśād ripu-gaṇam acirād ut-sahiṣye vijetum || iti
[44] atha tad-etan niśamya samyag- asrāvilaṃ sandeśa-haraś ca vyājahāra,- satyaṃ śrī-vrajeśvarī-caraṇāś ca svapna-vad idaṃ sāmprata-bhavad-bhojanādikaṃ sa-rodanaṃ vadanti sma | bhavad-duḥkham āśaṃkya svābhojanam api gopayanti sma iti |
[45] atha tad-etad avadhārya sāścaryatayā sthiteṣu teṣu vraja-mahīkṣīd-ārdra-vīkṣitam ācacakṣe,- bhavataḥ prema-vaśyānāṃ vayasyānām eṣāṃ vartane kā vārtā ?
[46] śrī-kṛṣṇa uvāca,- śrīman-mātṛvad eva te cāmī mamepsita-sakhi-janā vīkṣyayā mām upalapsyante; kiṃ tu mātur-vatsalatā-svabhāvatayā kadācid anyathā-prathā bhāsiṣyate, na punar amīṣāṃ praṇaya-bhājām iti |
[47] vrajeśvara uvāca,- prathamatas tāvad eta iva gāvaḥ katham etāvatīṃ prakriyāṃ śrāvaṇīṃ kurvantu ?
[48] śrī-kṛṣṇa uvāca,- yady api tāsv api mama tathā-sphūrtir-jūrtim apanayet tathāpi prakārāntaram api bahir-vṛtti-samādhānāya vidhāsyāmi | yathā- tāsāṃ gandhānu-sandhānam eva pradhānaṃ rava-gaṇa-śravaṇaṃ ca; rūpa-nirūpanaṃ tu tat-pradhānakam eva | tasmāt stoka-kṛṣṇo'yaṃ tad-abhyasta-mada-stoka-saurabhya-parirabhyamāṇa-vastra-saṃvastraṇayā kṛta-man-muralī-khuralīkatayā ca tathā subalaś cāyaṃ bala-vasanāvalambatayā tadīya-śṛṃga-saṃgitayā ca tāsāṃ madyham adhyāsitaṃ kurutām | tataś ca mamākhila-guṇa-nidhaya ete sarve'py anayoḥ prati-nidhayaḥ syur yatra vanyāś ca te dhanyāḥ sarvābhi-vādyā mṛga-nagādyā mat-sphūrti-pūrtim āgaccheyur iti sarvam eva samañjasaṃ bhavitā iti |
[49] atha nija-paricārakān śūdrābhīra-kumārakān hata-vicārakān niśāmya vaivaśyād vaiśyābhīra-rāji śāmyad-vacana-śaktibhāji svayam eva so'yam asra-toya-dharaḥ prāha sma, ( mama sakhīyamānānām eṣām akhilānāṃ teṣām iva yadyapi gatis tathāpi tātānugatis tu viśeṣataḥ stutim āsīdati iti |
[50] atha madhumaṅgalam api tad idaṃ sneha-saṅgatam āha,( hanta! Bhavantaś ca tatra yāntu | yad-bhagavatī-sevāṃ man-maṅgalāya mat-pratinidhitayā kurvāṇāḥ punas tad-apūrva-jananāt pūrvavat tad-akharva-parvaṇe sampatsyante iti |
[51] tad-evaṃ visrambhya tat-tat-aṅga-saurabhya-parirabhyamāṇa-vasanādinā tau stoka-kṛṣṇa-subalau viśeṣatas tat-tad-guṇa-vāsitau vidhāyānyān api yathā-nyāyaṃ nijālaṃkaraṇādinālaṃkṛtya sevādikāriṇaṃ ca yathāvad ādṛtya kṛtya-viśeṣān śrī-mat-pitṛ-caraṇeṣu gocaratāṃ nināya; nītvā ca tad-anujñāṃ gṛhītvā svayaṃ tatraiva sthitvā mantra-sadanād-bahiḥ sthitān māthura-vipra-janān antar-nitvā tad-dvārā sarvānn eva yadūn vjñāpayāmāsa,( ta ete vrajāya vrajiṣyanti iti |
[52] te ca śrī-vasudeva-naradeva-pramukhās tatraiva sukhād āgatāḥ, āgamya ca ramya-paricchadādinā tān abhyarcya cānuvrajya ca carcyamāna-tad-bhadratayā puramayāmāsuḥ |
[53] sa tu yaśasvī svayam asvīkṛta-rājyatayā kim api tatratyaṃ tān praty-anapavarjya
kiṃ tu prāg-vali-valita-bali-kaṃsa-hṛta-dhṛta-kupya-bhājanāni yāni tāny eva visarjya keśavaḥ kevalatāyāṃ mithaḥ kṣubhitatā-bhītas tair eva saha śrī-vrajam ahanīyān anujñāpya manasi kayāpy avasthayā vyāpyamānaḥ puram ājagāma, rāmas tu tān dūram anu-vavrāja |
{54} vrajeśvaras tu pralīna-manastāyām api jīvan-mukta-vad eva saṃskāra-vaśād idaṃ jagāda,( vatsa! nijānuja-vatsala ! sa kevalatayā manobalaṃ hāsyati; tasmād anujaṃ tam evānuyāhi iti |
[55] atha sva-sambandhād adhika-duḥkhānubandhād āśaṃkamānaḥ saṃkarṣaṇaḥ sa-dhairyaṃ sarvān anujñāpya śīghra-gatyā sva-bhrātaraṃ prāpya kvacid ekāntam anuyāpya nija-nija-bāhubhyāṃ parasparaṃ grīvāṃ paridhāpya tena saha ruroda | tad alam ati-vistareṇa |
yataḥ-
kaṃsasya dhvaṃsanānte vraja-vasati-gane gacchati svīya-gehaṃ
taṃ kṛṣṇaṃ taṃ ca rāmaṃ tam api paśupati-ksmā-patiṃ tāṃś ca gopān |
śrīdāmādyāṃś ca tāṃs tān api ca tad-anugān navya-viccheda-bhīter
antaḥ smṛtvā mad-antar-virasa-vaśatayā sarvam arvāg jahāti
[56} tad-evam uṭṭṃkayan-madhukaṇṭhaḥ śrī-vrajādhipādīnām ādhim avadhāya punar abhidadhe,(
yaḥ svāṃ kṛṣṇaḥ purā tṛṣṇāṃ vardhayāmāsa dhṛṣṇajam |
sa sākṣād bhavatām aṃke svaṃ keliṃ vahati prabho
[57] atha śrī-kṛṣṇaś ca tac-caraṇāravindaṃ śirasā vindan sa-nirvedaṃ niveditavān,(
ahaha vahalamantuṃ jantur eṣa pralāpī
racitamacita-tātaḥ kṣantum arhas tvam eva |
katham api nijam aṅgaṃ vyādhinā duḥkhadaṃ syat
tad api na hi tad-aṅgī tyaktum icchet kadāpi
tataś ca,
āliṅgyata vrajeśitrā pitrā sa-pulakaṃ sutaḥ |
sarvaiś cānanda-garveṇa roma-parveha sandadhe
[58] tad-evaṃ prātaḥ-kathāṃ madhukaṇṭhaḥ samāpya śrī-mādhava-pada-sīmni rādhikā-sadasi kathayāmāsa,(
[59] ye khalu tasya vrajāvrajanāya vyañjitā vighnās te sarve prāg-ukta-lajjā-nighnā eva mantavyāḥ | tad-eva purastād vyañjayan mathurāyāś calantaṃ subalaṃ balānujaḥ sva-vallabhārocaka-vācika-valitaṃ cakāra | yathā(
satyaṃ santyajya yuṣmān niyata-mad-anuga-prāṇanā niṣpramāṇā
dharmyaṃ me nāsti kiṃcit tad api sa-vayasaḥ śrūyatāṃ man-nivedyam |
yuṣmākaṃ yātisetur mayi ratir atulā sā tu māṃ hrepayantī
tat-tulyāsakti-riktaṃ hnuta-tanum akaron nāsmi dūraḥ kadāpi
puryām asyāṃ yad asmi prakaṭam api hi taṃ hanta kuryāṃ kathaṃ tat
kiṃ tu cchāyā-sadṛkṣaḥ sphuṭam iha viharet tatra tu svena nityam |
āveśo yatra yasya sphurati sa niyataṃ tatra bhāti svayaṃ yat
sphūrtiṃ svāṃ so'yam asmīty anubhajati yathā tena nānyena tad-vat
somābhe darśa-rātrāv api nija-rucibhiḥ pūrṇimā-bhrāntitas tvaṃ
mad-viśleṣa-jvarārti-prathi-navama-daśā durvaśāṅgī yad-asīḥ |
tarhi tvām aṅga-kānti-sphurad asita-maṇi-śrī-caya-vyāpta-sarvaḥ
so'haṃ śiśleṣa tat-tad-vinimita-daśayā yatra citraṃ jagastha
somābhe mānam aicchaḥ pratipadi lalite mām ayāsr vanānte
pālyāsīr vāsa-sajjā paricarasi purā rādhayā mām viśākhe |
etad diṃ-mātram uktaṃ bhavad-avagataye jñeyam anyat kathaṃ vā
svapnaṃ tat tat viditvā glapayatha nijakaṃ mānasaṃ mām apīha ?
padme bhadre sa-śaivye tritayam api bhavad-rūpam udbhrānta-cittaṃ
mad-viśleṣāt tamālaṃ pari viluṭhitavad yatra tatrāham āsam |
āliṅgan yuṣmad-aṅgāny udanamayam aho yāvad abhyasya tāvat
Kruddhā bṛddhāḥ kutaścid vata yad-upagatās tan na me yāti duḥkham
ānyedyuḥ śrīla-rādhe mama pura-gamana-sphūrti-sañjāta-mūrtiṃ
tvām āliṅgyānucu mban giri-vanam anayaṃ tat kathaṃ vyasmaras tvaṃ ?
tatrāgamyātha sarvāḥ kala-kala-virutaṃ yarhi cakrus tadānīṃ
tatrāvāṃ hā yathāsvaṃ pṛthakad apagatau na smarasy eva tac ca
svapne yad rādhike tvaṃ mama śayanam ihāpy āśritā rāja-puryāṃ
svapnas tan nasti nūnaṃ parimalitam abhūd yat-tvayā tasya vāsaḥ |
āstāṃ tat spaṣṭam adyāpy anu mad avayavaṃ padminī-ratna-gandhaṃ
Vindann andho'pi lokaḥ smita-śavala-mukhaḥ śīrṣam īṣad dhunīte
āstāṃ prāg adya sadya-stana-śaśi-kalayālaṃkṛta-śrī-rasau yad-
vṛttaṃ tad-yuṣmākābhiḥ sa-śapatham abhitaḥ pṛcchyatāṃ śyāmalaiva |
yady apy evaṃ tathāpi sphuṭa-gatim acirād āgatiṃ cen-madīyām
īhadhve sarva-vighna-praśamana-racanā syād yadā tarhi kuryām
[60] tad-eva etāvat-prathām eva kathāṃ samāpya punar madhukaṇṭhaḥ provāca,(
rādhe so'yaṃ satyavādī tvām alaṃkṛtya śobhate |
tvad-gandha-bandhanaḥ puṣpandhayaḥ svarṇābjinīm iva
ūṣā-niruddha-vad rādhe yayoḥ svāpnaś ca saṅgamaḥ |
ṣākṣād āsīt tayor vā kiṃ viśleṣaḥ sthātum arhati ?
iti visṛmarasāndrānandaśas taṃ samastaṃ
sapadi kathaka-varyau tāv anujñāpya yātau |
harir api nija-kāntā-saṅga-sarvāṅga-śobhaḥ
subhaga-śayana-lakṣmīm añjasālaṃ cakāra
Original text: Gopālacampū, P1-33, U1-3, U5-6, U29 · Edition: Puridasa (1947). · Data entry Jan Brzezinski · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0