Gopālacampū, P1-33, U1-3, U5-6, U29 · Chapter 2.2
[56] tad evaṃ yathā-kathā tathā līlā-prathām upalabhamānās tad-ante ca tasyāḥ samprati nāstitāyāṃ viśvasti-kṛtāśvastikā nija-nija-bhavanaṃ sarva eva sānandaṃ parvatayā jagmuḥ | śrī-rādhā-mādhavau ca nija-śayyā-gṛhaṃ sukhamayyā spṛhayā gṛhayāñcakrāte |
iti śrī-śrīmaduttara-gopāla-campūmanu
vrajānurāga-sāgara-prathanaṃ nāma
prathamaṃ pūraṇam
||1||
atha dvitīyaṃ pūraṇam
akrūra-krūratā-pūraṇam
[1] athāparedyuḥ prabhāta-virājamānāyāṃ sa-vraja-yuvarāja-vraja-rāja-sabhāyāṃ kathā | yathā-
[2] madhukaṇṭha uvāca-atha keśi-vadhāt pūrvasyāṃ kṣapāyāṃ labdha-kṣayāyām aruṇe cārune jāte sa khalu kamalekṣaṇaś capalekṣaṇatayā kṣaṇa-katipayam idaṃ cintayāmāsa-
[3] aho! svapnaḥ so'yam, yatra mañcāt kṛta-sraṃsanaḥ kaṃsaḥ sa mayā samākṛṣṭa iva
dṛṣṭaḥ | sampratyāśu ca tad eva pratyāsannam | yad adya śvaḥ keśī mad-abhiniveśī bhavan yamasya prativeśī bhavitā | tad-anantaraṃ kaṃsa-dhvaṃsanam eva prasaktam | prasakte ca tasmin mama nigama eva gamanaṃ samaya-labdhatayā yukti-visrabdham | yatas tasya mat-trastasya na khalv atra yātrā yukti-pātrāyate | tasya cādyāpi vṛṣṇiṣu tarjanāyām anāratasya mayi ca durjana-visarjanāyām avinā-kṛtasya vināśanaṃ
vinā tatra cātra ca mat-pitur ubhaya-kulaṃ bhayākulaṃ syād iti |
[4] atha punaś cintayati sma-hanta! hanta! yadi kārya-paryāyatas tatra suvilambaḥ saṃvalate, tadā man-mātrādi-prāṇānāṃ nātrāṅga-saṅga-maṅgalaṃ tarkayāmi | tataś ca,
mātur netra-cakora-candra-vadanas tātasya dṛk-cātaka-
śreṇī-vāri-bhṛd anya-gokula-janasyāpy akṣi-padmāṃśumān |
so'haṃ tān parihṛtya hanta gamanaṃ kurvīya cet tarhy aho
candrādi-trayavan mamāpi bhavitā dhig vāta-cakra-bhramaḥ
[5] tad evam evam ambuja-locane śayyāyām eva ciraṃ racita-śocane sahasā keśī sadeśī-babhūva | asya ca nirgranthanaṃ prathama-granthata eva kathayā granthanam āsasāda |
[6] atha śrī-gopeśvarī-lālyas tu lālyamāna-dhavalā-kalāpa-cchalāt pālyamāna-yaśās tri-daśālaya-mune rahaḥ-sahabhāvam āsasāda | yatra ca saṃśayānuśāyātiśaya-maya-mānaṃ munis taṃ vibhāvitayā bhāvi-tat-tal-līlayā sāntvayāmāsa |
[7] tataḥ samasta-śasta-pālaḥ śri-gopālas taṃ visarjya prasajyamāna-manas-tāpatayāpi bahir-upahita-sarva-sukha-śrī-mukha-prakāśatayā sakhi-rāmārāmatayā ca saha-go-vrajaṃ vrajam ājagāma | yathā-
dāmnā dāmnā sura-sumanasāṃ svargibhiḥ pūjyamānaṃ
sāmnā sāmnā druhiṇa-sadasāṃ vīthibhiḥ stūyamānam |
nāmnā nāmnā sa-paśu-paśupāṃ saṃmukhān nirmimāṇaṃ
dhāmnā dhāmnā sukhadam akhilaḥ prāpa taṃ dṛśyamānam
[8] atra ca surāṇāṃ vacanam-
indor abhyudayāt paraṃ vikasati drāk kairavāṇāṃ ganaḥ
sindhuḥ kṣubhyati kānti-pānam ayate dūrāc cakora-vrajaḥ |
gopāḥ paśya mudā murāri-kalanād eṣām aśeṣāṃ daśāṃ
gacchanto'py ati-tṛptitā-vaśatayā dhāvanti yāvad gati
iti |
tad evam-
ālokaḥ prīti-bhājāṃ kṛti-bala-nikaraḥ kiṃkarāṇāṃ hṛd-antaḥ-
sāraḥ sakhya-sthitānāṃ hṛdi lasad asavas tāta-mātrādikānām |
ātmā rāmāntarāṇāṃ harir iha samagāt keśinaṃ ghātayitvā
gehaṃ yarhy eṣa tarhi prati-nijam agamaṃs te ca dehaṃ prasiddhāḥ
svenāmbā niramañchayat tam atha dṛṅ-nīraṃ vyamuñcat pitā
sarve'nye pariphullad aṅga-valitāṃ romāñcitām āñciṣuḥ |
anyac ca kvacana sphurad-vacanatātītaṃ tad āsīd yadā
hatvā keśinam āvrajat kalakalāndoli-vrajaṃ sa prabhuḥ
[9] tataś ca prātar atulotpāta-kātaratayā nātisambhālita-lālana-vitarau matara-pitarau putraṃ pari samāśleṣitarau gṛhāpana-snehālapana-snapana-divyavāsaḥ-paṭavāsa-samarpaṇa-lepānulepa-prathanayā taṃ kṣaṇa-katipayaṃ viśramayām āsatuḥ |
[10] yatas taṃ sadā komalam eva kalayām babhūvatur yuddhādi-samaye tu nārāyaṇa-vyaktīkṛta-tātkālika-śakti-mayam iti |
[11] atha gavāṃ dohanāvasarāvarohaḥ syād iti sarva-sukha-pālaḥ śrīla-gopālaḥ svayam agrajena samagrībhūya tadīya-sāmagrīkara-kiṅkara-nikaram ahūya tāsām agrīya-bhū-bhāgam āgatavān | āgata-mātre ca tatra sa-rāma-śyāma-gātre-
huṅkāra-ghoṣa-racitākhila-śabda-moṣaḥ
srāg-abda-kāntim amum āstṛta-dhenu-saṅghaḥ |
vatsān vināpi balavat snavam eṣa tais taṃ
sad vatsalaḥ saha-balaḥ śabalaṃ cakāra
tatra tu-
sarvaṃ cakāra sa hariḥ paritaḥ purāvad
dadhre surarṣi-vacasā tu vidūnamantaḥ |
yady apy adas tad api tasya nija-vrajāya
pratyāgatir hṛdi kṛtā sthiratāṃ pupoṣa
12] tathā hi, tasya bhāvānām udbhāvanā-
kaṃsaṃ hantuṃ prayāṇi sphurati pitṛ-mukha-prema tad-vighna-rūpaṃ
devarṣer vāṅ na mithyā katham atha virahaṃ hā saheya vrajasya ?
nirṇīte'py atra jāte kṛtam asukhamayenāsya cintāmalena
smartavyaṃ tat tu nityaṃ yad iha sukha-mayaṃ vaibhavaṃ bhāvi-saṅge
ity acintyata cānena rathaḥ kaścana caikṣyata |
mahatāṃ hṛdaye yāti pratibimbaṃ hi bimbatām
[13] ratha-stha-puruṣasya darśane tu-
rathī nirastraḥ syād dūta iti kṛṣṇena tarkitam |
kaṃsāt kasmād asāv āgād ity anyair api śaṃkitam
[14] tadā ca vāruṇīm anuraktaḥ patana-saktaḥ sa dina-nāthaḥ kṛta-nadī-nātha-pāthaḥ-kvāthaḥ svam ālokaṃ lokam api tamasi veśayāmāsa |
satyaṃ sūryas turya-
praharasyāntaṃ yayau kintu |
sabala-hariḥ pratiharitaṃ
hārita-timiraṃ vyadhān nijaṃ kiraṇam
[15] tata unmukhatāṃ yāteṣu gopa-jāteṣu samam unnata-karṇa-saṅghāteṣu ca go-vrāteṣu tad avalokana-satṛṣṇau bala-kṛṣṇau ratha-sthaḥ sa dūrata eva sākṣāt paricitiṃ vināpi paricitavān |
yataḥ,
cakṣur eva paricāyakaṃ bhaved
rūpa-mātra iti gīḥ satāṃ matā |
tādṛśām anubhave tu karṇayor
dṛṣṭi-śaktir api kṛṣṭim ṛcchati
astu tāvad anayoh surūpatā
nīla-ratna-vidhu-lobhi-śobhayoḥ |
aṅghri-cihnam api citra-saṃnibhaṃ
dūrato'pi tam amūmuhan muhuḥ
[16] tayos tādṛśa-rūpam api nirūpitavān, yathā-
ekaḥ śyāma-dyutīnām abhimata-vibhavasyādhidevāvatāras
tat sadhryaṅ śubhra-śobhā-samudaya-subhagābhoga-sāra-prasāraḥ |
tatrādir vastra-kānti-praciti-bhagavatī-kṛṣṭa-lakṣmī-pracāraḥ
kiṃ cānyaḥ kānta-vāsaś chavi-śavalanayā sṛṣṭa-pūrvānukāraḥ
tathā-
ādyaḥ kṛṣṇāmbuja-śrī-vijayi-mukha-mahā-śobhayā datta-modas
tat sadhryaṅ puṇḍarīka-dyuti-paricaya-jid-vaktra-rocir-vinodaḥ |
tatrādir netra-śobhā-viracita-rucimat-khañjana-dyotano'daḥ
kiṃ cānyaś cakṣur antāruṇa-kusuma-rajaḥ-piñjarāli-pratodaḥ
tathā-
ādyaḥ śrī-kuṇḍalāntar-jhaṣa-mukha-sukha-kṛd-dyota-gaṇḍa-sthalīkas
tat sadhryaṅ śaśvad eka-śruti-kiraṇa-lasat-karṇikābhāvalīkaḥ |
tatrādiś cāpa-vad-bhrū-mila-tila-kusuma-ghrāṇa-vāṇac chavīkaḥ
kiṃ cānyaś tad dvitīya-dyuti-jita-vilasat-kāma-ceto-gavīkaḥ
tathā-
ādyaḥ svar nātha-ratna-dyuti-bhuja-bhujaga-dyoti-ratnair vicitras
tat sadhryaṅ puṣpa-rāgābhida-maṇi-racita stambha-jid-bāhu-citraḥ |
tatrādiḥ śrīla-nīlac-chavi-nikaṣa-duraḥsvarṇa-rekhā-pavitraḥ
kiṃ cānyaś kroḍa-bhāsāśiva-giri-maṇi-bhū-kānti-sampal-lavitraḥ
tathā-
ādyaḥ sāṅgādharāṅga-cchavi-kavi-kavitā-vardhi-nānardhi-yuktas-
tat sadhryaṅ tad vad eva prati-lava-ruciraḥ sarva-vidvadbhir uktaḥ |
tatrādiḥ padma-jidbhyāṃ nija-kaṭaka-varāyeva padbhyāṃ prayuktaḥ
kiṃ cānyas tat-sahāyāv iva nija-caraṇau cālayan bhī-prayuktaḥ
tathā-
ādyaḥ sārdrāṅga-nīla-praguṇa-taru-latā-hastatā-śasta-khelas-
tat-sadhryaṅ kandukārthaṃ kṛtahalatayā śākhayā labdha-melaḥ |
tatrādiḥ saṅkucad-dhīr avayava-nicaya-vyāptaye k pta-celaḥ
kiṃ cānyas tasya tadvan milana-kṛti-kṛte vīkṣitāgāmi-velaḥ
iti |
kiṃ ca-
śitī sa-taḍid-aṃśukau sad avataṃsa-vāma-śrutī
puru-prabhava-rohiṇī sukha-sutau balākhyānvitau |
sa-keli-mita-dhenukau parihṛtānya-janmāspadau
dadarśa bala-keśvau kalabhavat sa vatsāntare
api ca-
asita-maṇi-suvarṇa-varṇa-vāsaḥ
kaṭi-ghaṭitāmala-śṛṅga-veṇu-saṅgau |
kara-dhṛta-paṭu-paṭṭa-śulva-yaṣṭhī
musali-harī harataḥ sma cittam asya
[17] darśana-mātrataś ca niścalana-phala-yātraḥ kampa-sampat-pātra-śaṅkuvat-pulaka-saṅkula-gātratayā sahasā saha-sāraṃ rathād avatatāra | [18] avatīrya ca vikīryamāṇāṅga-tayā sāṅgam eva praṇanāma | tan-mātra-parimāṇatayā viśaśrāma ca | nija-pitṛvyatāditāyāṃ tu babhrāma | yataḥ,
prabhāvānubhavī yaḥ syāt prabhāvas tasya kāraṇam |
guru-lāghava-bhāvāya sarvam evānyathānyathā
[19] tad evam avirāmaṃ praṇāmam eva prasajati tasmin gavaḥ parāḥ payaḥ sa-vayaḥ-samavāyena duhyantāṃ nīyantāṃ ca tad gṛhān iti nidiśan natīvādara-saṅkaratayā saṅkarṣaṇa-sahāyaḥ kṛpā-pūrataḥ purataḥ saṃhāya sa cāyaṃ siṃhāyamāna-saṃhananaḥ sābhyutthānaṃ karābhyāṃ tam utthāpayāmāsa | [20] sa tu gadgada-gadān na tu sva-nāma gadituṃ
śaśāka |
[21] tataś ca pravayaḥ-paśupa-cayeṣu viracita-tat-paricayeṣu tad vyagratā-kātarau tau
bhrātarau pitṛvyatā-vyavahāram api vismṛtya tam āliṅganenādṛtya nija-nija-pāṇinā tat prāṇī vidhṛtya svālayam evāninyatuḥ | [22] haris tu sad vyavahāraṃ samāharann agrajam eva tatra nijāgresaraṃ cakāra |
[23] atha sa yāthātathyam ātithya-prathama-bhāgaṃ svāgatādikaṃ prathayitvā sahānu-janmā rohiṇī-janmā rasa-sampanmayaṃ bhojya-pracayaṃa tasmai balayāmāsa | bhukta-vate tu tasmai mukha-vāsanaṃ mukha-vāsa-mukhaṃ sa-sukhaṃ samarpayāmāsa | tad anantaram eva ca śrīmad vraja-rājaṃ prati taṃ bhājayāmasa |
tatra ca-
akrūraṃ praṇataṃ milan vraja-patiḥ kaṃsottha-duḥkhaṃ smaran
sāsrāśīr-vacasākhila-klama-haraṃ yad yad guṇais tuṣṭuve |
sāralye'py alam asya tādṛśi manaḥ-krauryaṃ tadīyaṃ smarac
cittaṃ kṣubhyati jājvalīti mama hā bhaṣmībhavaty adya ca
[24] atha tena viśrāmāyādiṣṭaṃ vāsam āsajya paryaṅkopaviṣṭaṃ sammānitatayā
sukhāviṣṭaṃ punas tābhyāṃ kṛta-jananī-saṃbhṛta-bhojanābhyāṃ saha rahasi niviṣṭam akrūraṃ svayaṃ kṛṣṇas tad darśanataḥ samudbuddha-kaṃsa-vadhādi-tṛṣṇas tad idam iṣṭaṃ papraccha | yatra ca krama-cāturī mādhurībhir iyaṃ sarva-sukha-dhurīṇatāṃ vahati-
kiṃ tāta saumya sukham āgatam atra śaṃ vaḥ
kiṃ tatra kaṃsa-hatake na hate cirasya |
tau jīvataḥ kim iva vā pitarāv idānīṃ
kiṃ vā tavāgamana-maṅgala-bījam āsīt
[25] athākrūra uvāca-tasya yādava-vīreṣu vairānubandhaḥ khalu bhavatā kṛtānusandha eva; viśeṣatas tu devakī-vivāha-gatāham ārabhya yaḥ sa ca bhavac chravasi sacamāna evāste | mad-vidhas tu tatra vartma-śata-parvikā-stamba-vad eva varvarti | vasudeva-sahodara-deva-bhāga-putraḥ parama-śuddhaḥ sa uddhava-nāmāpi bhavad-viraha-vyādhiḥ pavana-vyādhitayābhidhīyata ity urvarita ivāsti |
[26] śrī-kṛṣṇa uvāca-tad etad api jñāyate | sāmpratas tu sapratīkaṃ kathyatām |
[27] akrūras tu parito nirīkṣya tad idaṃ sūkṣmākṣaram uvāca-atha śrī-nāradas tu tvādṛśi vijaya-sukha-sāradas tadṛśi durjanma-pārada iti sa tava vraja-premāvṛtasya tasya ca bhayenāstṛtasya yuyutsāyām utsāhanāya devakyāḥ saptamāṣṭama-garbhatayā yuvām anucitam iva sūcitavān |
[28] ādau devakyā garbhaḥ khalu rohiṇyāṃ māyayā labdha-sandarbhaḥ kṛtaḥ śrī-vasudevaḥ punas tāṃ māyām api yaśodāyāṃ labdha-sambhavāṃ vijñāya devakyāḥ sambhūtaṃ tvāṃ tat-paryaṅke nidhāya tāṃ tasyāṃ labdha-sambhavāṃ cakāra iti |
[29] śrī-kṛṣṇa uvāca-mamedam āścaryam iva bhāti |
[30] akrūra uvāca-śrīmad ānakadundhubhi-mukhād apy advandībhavann aham anena saphalita-karṇa-dvandī-bhavann asmi |
[31] atha śrī-kṛṣṇaḥ kṣaṇaṃ vilakṣya iva nirīkṣya sahasā tad idam antaś cintitam avāpa-āṃ āṃ tad idam alupta-jñānasyāpi mama vraja-snehāveśa-vaśāt purataḥ sphurannāsīt; samprati tu vismṛta-svapnavannimittaṃ prāpya sphurati sma-[BhP 10.8.15,14] bahūni santi rūpāṇi nāmāni ca sutasya te iti, prāg ayaṃ vasudevasya kvacij jātas tavātmajaḥ iti ca vrajāvitāraṃ śrīmat-pitaraṃ
prati garga-siddhānta-vargam ete na paryālocitavantaḥ santi |
[32] yat khalu vrajāvitryāṃ śrīman-madīya-savitryāṃ labdha-jaṭhara-vāsayā māyayā saha dvi-bhujatayā labdha-hṛt-kamala-vāsasya mama śrī-devakyā hṛdaya-sambhavad-udayamad-rūpa-viśeṣa-caturbhuja-rūpācchādana-prārthanāyāṃ tatra sañcāraḥ sampanna ityasyāpratipannatayā tan-mātra-pratītim agatavantaḥ |bhavatu, mayā tu pitṛvyatāyāḥ pitṛtāyāś cānusartavyatayā kartavya eva tayor uddhāraḥ iti |
[33] spaṣṭaṃ cācaṣṭa-tatas tataḥ ?
[34] akrūra uvāca-tataś ca vasudeva-vadha-samudyataṃ tam adhamaṃ sāntvataḥ śamayitvā bhramayitvā ca sa tu kratu-bhug-munir yathāyathaṃ gataḥ | tatra gate tūcchṛṅkhalaḥ kaṃsaḥ kālāyasa-śṛṅkhalayā sanirbandhaṃ tava pitarau babandha iti |
[35] atha bhrātarāv ubhāv api sāsrāv aśrāvayatām-tarhi kiṃ pitror eva sandeśa-praveśāya bhavad āyātaṃ jātam?
[36] akrūraḥ sa-lajjam uvāca-nahi nahi | kintu kaṃsasya tau khalu nija-yātanām api sahete | na khalu bhavac chravasi ca tat-pātanām, kintu tad idam aham eva nivedayāmi-
bhavadbhyāṃ yadi jātābhyāṃ gatābhyāṃ yogyatām api |
pitrārtir na nivarteta putrīyā kutra vartatām
iti |
[37] śrī-kṛṣṇas tu tatrodvegaṃ hṛdi nigūhya sāvajñam uvāca-kaṃsaḥ kiṃ nāma śaśaṃsa ?
[38] akrūra uvāca-śaṃsanaṃ tasya kati pratiśaṃsāni | tātparyaṃ tu paryag idam eva paryavasīyatām-bhūta-rāja-dhanur-maha-vyājataḥ sva-samājaṃ sāhāyyam ānāyya durmantraṇayāsmān pratārya tat-kutūhala-kalanāya prajāntaravad bhavantāv api nija-vrajavantāv asmad-dvāraivājuhāva yad-arthaṃ tad eva iti |
[39] rāmaḥ sa-sahāsam āha sma-bṛṃhita-kṣudhi siṃhe matta-mataṅgaja-bṛṃhitaṃ
khalv idam |
[40] śrī-kṛṣṇa uvāca-bhavatu, vayam api samāgamya tam api valim arpayitvā bhūteśaṃ tarpayiṣyāmaḥ | kintu, tad bhūta-rāja-sabhā-janaṃ kadā ?
[41] akrūra uvāca-caturdaśyām iti |
[42] tad evaṃ śeṣaṃ viśeṣam api pṛṣṭa-veṣaṃ vidhāya śrī-kṛṣṇaḥ prāha-vicārād asmākaṃ parama-maṅgalam eva yasmād idaṃ tasmāc chrīmat-pitṛ-caraṇeṣu gocaram ācarāma |
[43] tad evam uktvā taṃ tasminn eva muktvā sa rāmas tata utthāya pitṛ-parisaram ājagāma | atha tad-ādeśād upaveśanānantaraṃ tena vīkṣita-mukha-kañjaḥ samañjad añjali vacasā tad idaṃ vyañjayāmāsa-tāta! maṅgala-vṛttaṃ kim api vṛttam asti, kintu yugapad eva parveva sarvebhyaḥ śrāvayitavyam |
[44] atha vraja-rājaḥ sandeha-mandehatayā sānandam ivopanandādīnān āyayāmāsa | yatra
ca kiñcid api vihitāpidhāna-vidhānāḥ śrī-vrajeśvarī-pradhānā labdhānusandhānā
jātāḥ | tataḥ sukham upaviṣṭeṣu teṣu śiṣṭeṣu śrī-viṣṭara-śravāḥ kiñcid vihasann ivācaṣṭa-asmān prati samprati bhoja-kṣiti-bhṛd-iṣṭa sandiṣṭavān asti | yat prajā-nibhāḥ prajā yūyam iha maheśa-dhanur mahāmahe saheśāḥ saha-śāvakāḥ sāvakāśam āgacchata | viśeṣatas tu nija-vīryataḥ samīryamāṇa-nija-darśana-tṛṣṇau rāma-kṛṣṇau
ca iti |
[45] vraja-rāja uvāca-bhavan mana idaṃ kiṃ manute; yad bhavati vasudevād bhavati cāsmiṃs tasya prītir bhavati iti |
[46] śrī-kṛṣṇaḥ sa-smitam uvāca-yady anyathā syāt tathāpi vṛthā-patha eva tan manorathaḥ | yad bhavat-prabhāva-bala-saṃhitasya mama kaḥ khalv ahitam āhitaṃ kurvīta | [47] yata eva khalv ābalya-valyamāne bālye'pi mama pūtanādayas te dhūtatām āpannāḥ | kim uta tad-valataḥ eva valitāṃ valamānābhyāṃ baka-vatsaka-mukhānāṃ sukhād eva pratiritsanaṃ jātam iti |
tatra ca-
baka ekaṅgilas tāvad aghaḥ sarvaṅgilaḥ sthitaḥ |
indraḥ sarvaṅkaṣas teṣu kaṃsakaḥ kaṃ samīyati ?
[48] tad etan niśamya mitho niśāmya ca samyag-pratipatti-parāhateṣu teṣu mātrādiṣu ca kṛta-yātrā-bhaṅga-prāṇāliṣu punar uvāca-go-koṭibhir ghaṭita-koṭīnām asmākam anyasmin naṭitum api ghaṭanā na dṛśyate | rājñām ājñām atikramyāpayāne ca tad-āgamana-mayaṃ bhayaṃ bhavaty eva; kim uta sthāne | tataḥ saṅkocaṃ vinā tatrāsmad gamanam eva tasya śamanam upalabhāmahe |
tad etad ākarṇya sa-vaivarṇyam upanandaṃ prati śrīmān nandaḥ prāha sma-kiṃ kartavyam ? iti |
[49] sa covāca-tatra gamyam iti samyag evāha vatsaḥ | agatir nāma kāmaṃ tasya krodham asya ca bhayaṃ bodhayati | gatis tu taṃ tad apy apagamayati | kiṃ ca, yad-apūrvam apūrvaṃ pūrvam api rakṣāṃ kurvad āsīt tad eva sarvam arvāñcam apy āpa dvāraṃ tārayiṣyati |
[50] atha tad evaṃ yuktiṃ valayati gopāla-valaye prabhāva-bhāva-pūrṇa-pūrṇimā ca tūrṇam eva tatrāgatā |
[51] tataś ca vraja-rājena kṛte praśne sā sa-sneham uvāca-bhavan-nandanasya mathurā-prayāṇe sarvānanda eva syāt | kaṃsādayaḥ sarva eva nṛśaṃsā dhvaṃsāya sampatsyante, kintu vrajāgatāv asya vilamba-saṃvalanaṃ paśyāma iti yathā-yuktam adhyavasyantu |
[52] upananda uvāca-avilambāgamanam api śreya eva vairi-śamanaṃ tu yadi syād iti gamanam eva varaṃ ramaṇīyam | tataḥ sarve'pi gaty-antaram asaṅgatya saṅgatam idam ucyata iti procya kiñcid apy ananuśocya śrīman mukhaṃ vilocya śrī-kṛṣṇaṃ praśna-viṣayaṃ kṛtavantaḥ | tatra gantavyatā kadā mantavyā ?
[53] śrī-kṛṣṇa uvāca-gatiṃ ca prātas trayodaśyāṃ yukti-vaśyāṃ paśyāmaḥ, caturdaśyāṃ khalu mahas tan-mahanīyatām āpsyati |
[54] tad evaṃ svāntaḥ-paridevane'ham eva iha paśyati vraja-naradeve sarve'py ūcuḥ-sarvaṃ ghoṣam anughoṣanā sadya evāsādyatām, yathā prātar eva gopāḥ sopāyanā rāja-sabhām abhiyānti iti |
[55] atha śrīman-nandarājaś ca samājaṃ vyājahāra-bhagavatyā sanmate bhavatāṃ mate sarvam eva maṅgalam saṅgaṃsyat iti bhadram ādiśyantām, diśyā diśyā gopāḥ prābhṛta-prabhṛti-kṛte |
[56] tad evaṃ labdhānumatir vṛndāvana-patir nija-paricārakān ādideśa-kathyatām idam uttāraṃ kṣttāraṃ prati iti |
[57] tad evaṃ vijñāya vraja-rājñī tu mohenājñībhavantī na kiñcid api vaktuṃ vyaktuṃ vā śaśāka iti vadan madhukaṇṭhaś ca niruddha-kaṇṭhas tadvad eva āsīt |
[58] atha kathāyāḥ sabhāyām api tadvad eva mohaṃ gacchati sa-samāje vraja-rāje tasya caraṇa-rājīva-yugaṃ yugapad gṛhnan vraja-yuvarājaḥ punas tam ājīvayann uvāca-tāta ! kathaṃ kātarāyase ? yathā-pūrvaṃ kathā-mātraṃ khalv idam, so'yam ahaṃ punar bhavad-anudhyāna-ramyatayā kaṃsaṃ nirdamya cirāt purāgamya bhavad-dṛṣṭi-pathānuvartī-bhavann evāsmīti |
[59] tataḥ sa-pulaka-pālitam aṅkaṃ pālayati vraja-bhūpāle sarva evākharvam ānanda-garvam uvāheti kathāyāṃ śānta-prathāyāṃ madhukaṇṭha uvāca-
kutra vā ramatāṃ putras tavānyatra vrajādhipa |
bhaktānukampā-sampātī paśya te vaśya eva saḥ
[60] atha śrī-kṛṣṇa-kṛta-mahasi rādhā-sadasi ca rātri-kathāyāṃ madhukaṇṭhaḥ sa-gadgadam uvāca-ayi samprati śrī-mādhavena hṛta-viraha-bādhe ! śrī-rādhe ! purā vṛttam avadhīyatām-
sphūrjathu-pratimam ūrjitaṃ tadā
ghoṣaṇaṃ sapadi ghoṣam anvabhūt
yad babhūvur aparāḥ parāhatā
hā hatā iva ca rādhikādikāḥ
[61] tathā sati-
kāścin mlānānanās tac-chravaṇa-dahanaja-jvālayā kāścanāsan
kṣīṇāṅga-srasta-veṣā jaḍa-nibha-vapuṣaḥ kāś ca kāścid vicittāḥ |
tā etāḥ kena varṇyāḥ ya iha nija-hṛdi spṛṣṭa-tad-bhāva-kaṣṭaḥ
kiṃ vā tat-spṛṣṭi-śūnyaḥ sa ca sa ca yad alaṃ jāḍyam eva prayāti
atha niśi ramaṇīnāṃ mūrcchanaṃ nirmame yā
cid-udayam api kalye ghoṣaṇā saiva cakre |
vapuṣi dahana-tapte bheṣajaṃ tena taptir
viṣam api viṣa-duṣṭe śreṣṭham iṣṭaṃ bhiṣagbhiḥ
[62] labdha-cetanānaṃ cāsāṃ kaṃsād aśaṅkāyām api prastutātaṅkāyāṃ devatā-kalitam iva rakṣaṇāya phalitaṃ kiñcid anyad idaṃ-bhāva-prabhāva-cetitaṃ paurṇamāsyā ca purato niścitīkṛtaṃ cetasi sphurati sma |
yasminn aghaḥ kāliya-kādraveyaḥ
keśī tathāriṣṭa-vṛṣaś ca naṣṭaḥ |
kaṃsaś ca tasmin mṛta eva sa syān
na tatra śaṅkā-lavako'pi bhāti
iti |
[63] tad evaṃ viśvasya saṃmataṃ viśvasya punaś cintayati sma-
bakī-ripoḥ kaṃsa-jaye'pi siddhe
śaṅkemahi svārtha-vinaṣṭim etām |
bhaved asau yādava-rājadhānyāṃ
rājeti goṣṭhe katham atra tiṣṭhet ?
grāmīṇā vayam iha gopa-varga-kanyā
nāgaryaḥ puram anu santi rāja-putryaḥ
kṛṣṇas tu grahila-manā guṇeṣu tasmād
asyāntaḥ katham iva naḥ pratismṛtiḥ syāt ?
nimeṣaḥ kalpaḥ syād yad apakalane yasya vipine
gatau yat kṛcchraṃ tat kalayati na ātmā na tu paraḥ |
madhoḥ pūryāṃ tasya vrajanam atha rājyāya yad idaṃ
kathaṃ tad vāsmākaṃ bata kim api dhairyaṃ kalayatu ?
asmākaṃ rāga-jātir vata laṣati na naḥ śarma tasyāpi rājyaṃ
kintv ekānta-stham icchaty anulavam api taṃ sevituṃ prāṇa-kāntam
ātmāpy antardhiyā tad-dṛg-amṛta-virahaṃ mīnavac chaṅkamānas
tat prāg evāti śuṣyan gaṇayati na paraṃ nāparaṃ kiñcanātra
hā tasya smita-cāru-vaktra-valayaṃ khelāñci-netrāñcalaṃ
cittānanda-vidhāyi-gīr-vilasitaṃ līlākulaṃ lokanam |
sākṣāt-kṛtya na jātu tat tad upamāṃ cāsoḍha yā vighna-dhīs
tyāgārtiṃ yadi sā saheta garalaṃ tatrāmṛtaṃ vetti na
[64] tad evaṃ cintāturāḥ pūrāya kṛta-yātrṃ śyāma-gātraṃ vilokayituṃ niṣkalaṅkāśaṅkāḥ sarva evābhidravanti sma | yātrā-vidhānaṃ tu prātar abhidhānaṃ yāsyati |
[65] tad etad abhidhāya madhukaṇṭhaḥ pratipatti-vipattitaḥ stabdhatāṃ labdhavati mādhave rādhāṃ tu samudyan mūrcchā-bādhāṃ nirīkṣya maṅkṣu punar āha sma-
rādhe pūrva-kathā seyaṃ na tu sāmpratikī sthitiḥ |
paśya tvad-vacanaṃ mlānaṃ paśyan mlāyati so'py asau
Original text: Gopālacampū, P1-33, U1-3, U5-6, U29 · Edition: Puridasa (1947). · Data entry Jan Brzezinski · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0