Gopālacampū, P1-33, U1-3, U5-6, U29 · Chapter 2.1
--o)0(o--
śrī-kṛṣṇa kṛṣṇa-caitanya sa-sanātana-rūpaka |
gopāla raghunāthāpta-vraja-vallabha pāhi mām ||1||
saṃvat-pañcaka-veda-ṣoḍaśa-yutaṃ śākaṃ daśeṣv eka-bhāg-
jātaṃ yarhi tadākhilaṃ vilikhitā gopāla-campūr iyam |
vṛndā-kānanam āśritena laghunā jīvena kenāpi tad
vṛndā-kānanam eva sambhṛti-kalāṃ dhattāṃ samantād iha ||2||
prāyaḥ sarvā harer līlāḥ kramaśaḥ sūcitā mayā |
yathā-svaṃ labdha-rucibhir upāsyantāṃ mahātmabhiḥ ||3||
iti śrī-śrī-gopāla-campūm anu
sarva-manoratha-pūraṇaṃ nāma
trayastriṃśaṃ pūraṇam
||33||
kaiśora-vilāsaḥ sampūrṇaḥ |
sampūritā ceyaṃ śrī-śrī-gopāla-pūrva-campūr iti |
uttara-campūḥ
atha prathamaṃ pūraṇam
śrī-śrī-rādhā-kṛṣṇābhyāṃ namaḥ
maṅgalācaraṇam
śrī-kṛṣṇa kṛṣṇa-caitanya sa-sanātana-rūpaka |
gopāla raghunāthāpta-vraja-vallabha pāhi mām
sampūrṇāsīd āśu gopāla-campūr
eṣāṃ yasmād āśrayād eva pūrvā |
eṣa tasmād uttarāpy uttarā syād
evaṃ devaṃ taṃ kamanyaṃ bhajema
[svāgatā]
[1] athānupūrvyā pūrva-kathānukathanīyā | [2] asti kila kalita-nikhila-vṛndāvanaṃ vṛndāvanaṃ nāma vanam | [3] yatra jyotiścakram iva vyomni, dharma iva dharmiṇi, tattva-nirṇaya iva vede, śukham ivābhīpsita-lābhe, rasa iva vibhāvādi-varge, ṣaḍguṇyam ivātmani, svayam iva sva-premaṇi, nārāyaṇa iva para-vyomni, śarveṣām āśryaḥ sa ca kṛṣṇaḥ sa-tṛṣṇag janānubhavanīyatayā nijāṃ
nijāśrayaṇīyatām urīkaroti |
[4] yatra cāntardhāna-vidyayā vidyamānam asmad-ādīnām ālokam atītaṃ dhāma goloka-nāma samāmananti | yatra ca goloke sakala-cintāmaṇīyamāna-cintā-leśaḥ keśavaḥ sarvānanda-bhāsināṃ tad-vāsināṃ prema-nāma-pañcama-pumartha-sampat-paryudañcana-prapañca-sañcaya-vyasanam amuñcaṃs tad-vaśata eva yathāyathaṃ putrāditayā vilasan na kutrāpi vyabhicarati |
[5] tādṛśāt tasmād eva ca niṣkramya ramyatayā taiḥ samam asamaṃ prakāśamānaḥ sa khalu khala-nāśanas tad idaṃ jagad api kadācit pramadayati, divya-nṛtya-nāyaka iva nepathya-sthānād atha tadvat tatra praviśati ca |
[6] tad evaṃ sthite vāñchita-sadanta-vakra-danta-dantavakra-saṃyad-udantataḥ parataḥ punas teṣāṃ vakṣyamāṇa-pramāṇa-lakṣyatayā tat-pradeśa-praveśaḥ sa yadā babhūva, tadā kadācid anavadya-hari-bhakti-vidyā-viśārada-sarva-manoratha-pārada-śrī-nārada-kṛpā-kūpāra-taraṅga-labdha-tat prasaṅga-sārau madhukaṇṭha-snigdhakaṇṭhābhida-sūta-prabhava-nava-kumārau śrīmad-vraja-mahendra-tat-kumārādibhir
virājamānaṃ tad eva sadanam āsadatām |
[7] tadā ca tad-ācarita-niyogaṃ pari tad-eka-vṛttitayā tantrī-niyantrita-gīta-yantra-tulyau parama-kulyau parasparaṃ kathakatāṃ kathaṅkathikatām api muhuḥ saṃprathayya sarva-śarma-śīlāṃ śrī-kṛṣṇasya vraja-līlāṃ kathāyām unmīlayāmāsatuḥ |
[8] tatra ca tasya pitṛ-paitāmahaṃ vṛttaṃ pūrvaṃ tau vṛttaṃ kurvantau tac-carita-bhavya-maya-navya-kāvyasyāpi tad ivācaritavantau janma-vṛttena ca janma-vṛttam iva |
[9] samanantaraṃ ca yad vicitraṃ tasya caritraṃ sakramatayā samavarṇayatām |
[10] tac cettham uttara-kathā-prathanārtham anusmaryate | aho! yena khalu pūtanā pūtanārī babhūva, śakaṭaḥ sa kaṭaval-laghutayā patanam avāpa, tṛṇāvartas tṛṇāvartavad vighaṭitāṅgatāṃ gatavān, arjuna-yugalaṃ cārjunavat kṛtam anugrahaṃ jagrāha | tatra vatsakas tad vatsakaḥ, bakas tu baka eva | [11] vyomaś ca vyomavad eva bhavituṃ yuktaḥ |
[12] āstām apīdam, tad idaṃ tu tatrāticitraṃ, yadaho! agho'py anagha āsīt, kāliyaś ca mukta-kañcuka iva jīvann eva nirmuktatayābhidhīyata iti |
[13] tad evam api parama-vīrya-śālī śālīnatā-vaśaṃvadatayā nija-jyāyasi yaśaḥ saṃvalayan dhenuka-pralambau tat-pratāpānala-jvālāyāṃ lambamānau yac cakāra, tena labdha-madhurācāratā-pracāraś cāyaṃ naś cetasi vikāra-sāram āsādayati |
[14] aho! nija-janeṣu sauhṛdya-hṛdyatāṃ tasya paśya, yaḥ khalu tānavan dava-hutāśanam api nijāśanam ācacāra |
[15] varṣa-gaṇanayā paugaṇḍo'py avikalāṅgatayā vāma-bhujaṃ giri-cchatraṃ pari pracaṇḍaṃ daṇḍaṃ cakāra | haṃho! tasya bahala-kutūhalatām api kalaya, yo'yaṃ kudarśanatāṃ prāptam api sudarśanaṃ sudarśanam eva nirmitavān | śaṅkhacūḍa-nāmnaḥ khalv asya mani-cūḍatā na yuktā syād itīva yakṣatayā vittasya yakṣa-vittasya tasya śaṅkha-mātrāvaśeṣatayā cūḍāmaṇim apajahāra,
ariṣṭaṃ riṣṭaṃ cakāra, keśinaḥ pratyayam ākṛṣya tad-arthena cātmani kṛtārthatāṃ prakṛṣya keśavatāṃ nirdeśayāmāsa |
kiṃ ca-
yā janma-śrīr ajani gaditā yā ca kaumāra-śobhā
yā paugaṇḍa-dyutir agha-ripor yā ca kaiśora-lakṣmīḥ |
ekā sā sā hṛdayam aharan nas tadā drāg idānīṃ
saṃhatyāmūs tad atha balaval-lobhataḥ kṣobhayanti
pitror vātsalyam ādi-sthita-vayasi mukundasya paugaṇḍa-bhāve
sakhyaṃ teṣāṃ bahūnāṃ kim api mṛga-dṛśāṃ navya-tāruṇya-lakṣmyām |
smāraṃ smāraṃ mano naś calati na purataḥ kintu tatrātha bhūyaḥ
sambhūyāste gṛhāntar-nidhim iva vaṇijaḥ suṣṭhu dūraṃ prayātu
iti |
[16] tad evam api tat-tulayā tat-poṣārtham udyamāntaraṃ kurvantaḥ parāmṛśāmaḥ | yadyapi tatra tatra mohanatā-dhuryaṃ tan-mādhuryaṃ tau sūta-sutau yathāyogaṃ vyañjitavantau, tathāpi na vinā vipralambheṇa sambhogaḥ puṣṭim aśnute iti-rītyā vraja-satṛṣṇena śri-kṛṣṇena bhakta-duḥkha-bhāra-niḥsāra-viśāradasya śrī-nāradasya saṃvādamanu tasya yadu-nigama-gamanaṃ
punar vrajāgamanaṃ goloka-dhāma-saṅgamanam api samāsād varṇitavantau |
[17] tat tat sarvaṃ varṇyamānam avakarṇya dināntare labdhāntare pūrvavad eva pūrvāhne śrī-kṛṣṇa-sanātha-sabhā-bhāsamānaḥ śrī-vrajanātha-pradhānaḥ sa-vraja-janas tad-gamanādikasya vyāsaṃ tāv eva papraccha-
yataḥ-
yad apy antaḥ-pīḍā pratata-nija-duḥkha-śravaṇatas
tathāvad bhātā syāt tad api manujās tan na jahāti |
vraṇaṃ śuṣkī-bhāvaṃ gatam api nijaṃ te smṛtatayā
balāt pīḍaṃ pīḍaṃ niviḍam anubhūtaṃ vidadhati
athavā-
cirād bandhau labdhe'py asukham abhito yāti na tadā
gṛhītvā tat-kanṭhaṃ na yadi vilapet tat-priyatamaḥ |
sadā śālīnas tu svayam idam akurvan vraja-janas
tathā kṛṣṇas tābhyāṃ sadasi kathakābhyām akathayat
[18] atha pṛṣṭau ca tau sukha-duḥkha-spṛṣṭau śrī-rāmacandra-sabhāyāṃ kuśa-lavāv ivāsyāṃ śri-kṛṣṇacandra-sabhāyāṃ pratuṣṭuvāte | tatra prathamataḥ snigdhakaṇṭhaḥ samutkaṇṭhatayā babhāṣe |
[19] tatra ca maṅgalācaraṇam-
gīr devīm anuyāmaḥ
sakala-śruti-sāra-bhāgavata-rūpām |
yad-rasa-siddhāntābhyāṃ
navam api kāvyaṃ pramāṇatāṃ yāti
[20] atha pūrva-campūm anusmṛtya kathā-
dinaṃ dinaṃ caivam anandi sa vrajaḥ
kṛṣṇena kṛṣṇaḥ sa bhṛśaṃ vrajena ca |
sitākhya-pakṣaḥ sita-kāntinā yathā
sitākhya-pakṣeṇa yathā sita-dyutiḥ
[21] tad evam api-
kṛṣṇāyāsīt tasya tṛṣṇā samantāt
tṛṣṇāyai vā kṛṣṇa ity atra bhedaḥ |
nābhūd itthaṃ puruṣaṃ sva-prakṛtyā
yuktaṃ vijñās tatra dṛṣṭāntayanti
pipāsūnāṃ nīraṃ kṣud-udayavatām annam abhitaḥ
prataptānāṃ śitaṃ hima-jaḍa-hṛdāṃ tapti-nikaraḥ |
yathā tadvat kṛṣṇaḥ samajani yadā gokula-bhuvām
tadā vaiyagryaṃ sa pratijana-sukhāya pratigataḥ
tātas-tad bhrātṛ-vargas-tad akhila-bhaginī-bhartṛ-jāmātṛ-mukhyā
mātā mātuḥ pituś ca svasṛ-mukha-mahilās tadvad anye ca ye ye |
saṛveṣām eva teṣāṃ yugapad api vasann antare vāsayaṃś ca
svāntas tān vāsudeva-śruti-bhaṇitam iva vyañjayāmāsa kṛṣṇaḥ
surapati-maṇi-mānitāṅga-lakṣmīḥ
śaradija-sārasa-sāra-hāri-netraḥ |
nikhila-mati-gatiḥ kathaṃ na sa syāt
pitṛ-jananī-sukha-mādhurī-dhurīṇaḥ
dhyāne kūrmavad īkṣaṇe śakalivad ghrāṇa-grahe dhenuvat
sparśe pakṣivad asya poṣaṇa-parau śaśvad vrajeśāv amū |
nityaṃ nityam udañcad-utkalikikām āśāṃ cirād vardhitāṃ
kaiśore pratipadya suṣṭhu phalitāṃ jāḍyaṃ mudā jagmatuḥ
sad-bhrātṛtāṃ svamanu tasya samīksya rāmaḥ
phullāṅgatāṃ pratidinaṃ gatavān yathā tu |
śeṣa-pramāṇa-tanutāṃ tanuyād asau kiṃ
diṣṭa-kramād iti janā matim iṣṭavantaḥ
mukhyaḥ prāṇas tad-vibhedāś ca yadvat
kṛṣṇas tadvac chrīla-dāmādayaś ca |
ekātmanaḥ śaśvad uddiśya caikaṃ
kāryaṃ yat te yānti tat-tad-vihāram
yeṣāṃ sevyaḥ samajani sa hariḥ sevakānāṃ nijānāṃ
teṣāṃ prāṇa-pratikṛtir abhavad deha-sādṛśya-bhājām |
sāhāyyaṃ taṃ prati tam api vinā te na tiṣṭhanti so'pi
nyasthāt tatra svam iti budhamatā teṣu dṛṣṭāntateyam
vatsa-goṣṭha-vipinādi ced bhajed
ghrāṇa-tarpaṇam aghāri-saurabham |
tarhi tatra dhavalāvalir bhaved
drāg ajāgara-dharā na cānyadā
śraddadhyān na jagad yad asya tu guṇair vanyāś ca te prāṇinaḥ
santi drāg anugāḥ parasparam api prīṇanti yad-dveṣiṇaḥ |
yady evaṃ svayam eva so'pi bhagavān śrī-yukta-vaiyāsakiḥ
śrīmad-bhāgavatākhya-vajra-lipibhir niṣṭaṅkayen nāgrataḥ
tat tad yadyapi śarma-jātam abhavad goṣṭhe tathāpy acyuta-
dveṣāya prahitān muhur nija-bhaṭāt kaṃsena bhīr utthitā |
tasmād atra na tarhi śānti-rajanīty unnīya līlām imāṃ
cittaṃ dhūta-bhayām ihānavarataṃ nirvaktum anvicchati
[21] atha tad duḥkhaṃ smarantaṃ vrajeśvaraṃ prati sāntvanaṃ samāpanam āha sma-
goṣṭhe duḥkhāgadaṅkāraḥ kulālaṅkāra eṣa te |
sarvāṃ śaṅkāṃ punar dhunvann arvāg-aṅkāgatas tava
iti |
[22] tad evaṃ śrī-vrajeśvara-sabhāntaḥ prātaḥ-kathā kathitā | yasyāṃ savyavadhāna-deśe niveśena śrī-vrajeśvaryādayaḥ śrī-rādhādayaś ca prati-nija-karṇam abhyarṇita-varṇa-varṇaṃ cakruḥ |
[23] atha pūrvavad ekānte kānte virājamāna-śrī-kānte śrī-rādhikā-niśānte niśāntas tat-
kathā-śeṣaḥ saṃśleṣam avāpa |
[24] yatra ca snigdhakaṇṭha uvāca-
svayaṃ lakṣmīr apy acyuta-hṛdi gatāpy anya-vapuṣā
tapas taptvā yaṃ kvāpy alabhata na rāsādi-mahasi |
tam etaṃ govindaṃ vaśitam anuvindan vraja-ramā-
gaṇaḥ śarmāvindat kiyad iti kathaṃ kaḥ kathayatu?
prasādaṃ yaṃ svapne'py alabhata na laksmīr api hares
tam etaṃ śrī-gopyaḥ samadadhata rāsādi-mahasi |
aho yasyā bhāgyaṃ spṛhitam api tābhir na kalitaṃ
kim asyā rādhāyāḥ kavayatu kavis tan-maya-sukham?
iti |
[25] atha kṣaṇam uṣṇībhūya tuṣṇīmbhūya ca punar āha-tathāpi bhrātar madhukaṇṭha! tad idaṃ mukta-kaṇṭhaṃ punar anuvadituṃ śaktir na prasaktībhavati | yataḥ,
kulīnānāṃ ślāghyair nija-kulaja-lokaiḥ parivṛtis
tathāryāṇāṃ rītir yad api kila tāsām avicalā |
tathāpy uccais tat-tad-vicalana-kṛtir dhvasta-nikhilā
mukunda-premārtir mama hṛdi vimohaṃ prathayati
[26] punaḥ sāsraṃ śrī-rādhā-mukham īkṣamāṇa uvāca-
kharāṃśor aṃśu-spṛg-vapur iva kharāṃśor maṇi-tatir
vidhoḥ kānti-sparśi-sthitir iva vidho ratna-vitatiḥ |
muhur jvālāṃ hanta dravam api vahantī tad abhavan
murārer diṅ-mātrād bhramayati tad eṣā mama manaḥ
[27] tad evam evāvṛtyā punar api tat-tad-viṣayam uvāca, yathā-
yadā dṛṣṭiṃ yātaḥ katham api haris tāsu sa tadā
paraṃ sphūrti-bhrāntiṃ racayati purāvan na tu param |
yadā spṛṣṭiṃ prāptaḥ kvacid api tadāpi prathamavat
tad etad vaiyagryaṃ mama hṛdayam uccair dalayati
tad etad vaiyagryaṃ vṛṣaravi-sutāyām adhigamād
vidūraṃ yad guptaṃ hasati kim u vā roditi yadā |
tadā tasyā hāse sphurati nikhilaṃ hṛṣyatitarāṃ
tathā rode glāniṃ kalayatitarāṃ ha jagad api
yadā rāsānanda-prabhṛti-hari-līlāḥ suvalitās
tadā gopyaḥ satyaṃ parama-paramaṃ śarma samayuḥ |
paraṃ yātāyātaṃ racayad abhitas tad-virahajaṃ
mahā-duḥkhaṃ tāsāṃ hṛdayam asakṛn mardayati naḥ
priyāṇāṃ sarvāsāṃ param upari rādhāṃ praṇayavān
asādhāraṇyena sva-hṛdi sa purā lālayati yat |
tad etan naḥ sarvaṃ sukham ahaha hā nātha ramaṇety
adaḥ stoka-ślokaḥ pibati kim ahaṃ vacmi karavai?
idaṃ smāraṃ smāraṃ jvalati mama dhīr yad vraja-mṛgī-
dṛśāṃ lajjālūnāṃ harim anu ratir vyaktim agamat |
tad āstāṃ rādhyāyāḥ sa-vidham iva taṃ tat-sphuraṇa-kṛt
pramāyās taṃ draṣṭuṃ dṛśi kuṭilatā maṃ vidahati
anyat paśyati kṛṣṇam anya-vacane kṛṣṇaṃ bravīty anya-vāk
śrutyāṃ kṛṣṇam aho śṛṇoti satataṃ yā gopa-subhrū-tatiḥ |
tasyāṃ kiṃ bata gopana-pravalatāṃ yady aśnuvānā sphuṭaṃ
rādhāyā jaḍatā na hi prabalatāṃ yāyād amūdṛśy api
[28] atha vallavī-vallabhasyāpi tathā kathā prathanīyā-
ekā śrīr yad-vaśe bhāti tad-vaśe sukha-santatiḥ |
śrī-koṭīr vaśayan kṛṣṇas tat-koṭiṃ sphuṭam arhati
[29] tathāpi līlā-rasa-viśeṣa-vaśatayā tadānīm anyathā-prathayāpi santaḥ samapaśyanta, yathā-
mlānau mlāniṃ rucau rociḥ
preyasīnām anuvrajan |
vīkṣitaḥ so'yam antarjñair
vṛrttīnām vṛttimān iva
gāmbhīryān mura-śatro
sphuṭam abdher iva na bhāti kārśyādi |
kintu tadanvayi-jīvana-
dhārāṇāṃ tena tac ca tarkyeta
yadyapi tāsāṃ lābhe
hariṇā na svairitā yātā |
tad api svasminn abhimati-
mātre śaśvat-kṛtārthatāṃ mene
āstāṃ vraja-subhrūṇām
abhisṛti-saṅketa-dhāma-milanādi |
svaira-sthitir api tāsām
avakalitā kṛṣṇam unmudaṃ kurute
bali-muṣitā nija-lakṣmīr
iva labdhuṃ tāḥ sadotkṛtāṃ yātaḥ |
kṛṣṇaś cintāmaṇivat
tāsu ca rādhām acintayan nitarām
nimeṣaḥ kalpaḥ syād api nayana-pakṣmācala-varas
tathā dṛg-vāry-abdhir vraja-vara-ramāḥ paśyati harau |
tad-īdṛg-bhāvaḥ kiṃ samacarad amūbhyas tam athavā
tato'mūr ity evaṃ dvayam api na nirṇītim ayate
kim eṣā sphūrtir me vyatimilana-kartrī vanitayā
tayā kiṃ vā sākṣāt-kṛtir iti vivekāvidura-dhīḥ |
hariḥ svānta-jvālā-valayita-vapuḥ kvāpi valavat-
praphullāṅgaḥ kvāpi pratimuhur udagraṃ bhramam agāt
[30] tad evaṃ duḥkha-nigīrṇaṃ yathā-kathañcana yad varṇitam, yac cānyad ito'py atitarāṃ varṇayitum abhyarṇīkriyate, tat khalu sarvāyatyāṃ parama-sukhāgatyāḥ pratyāsattaye sampatsyate, durgama-kūpa-maru-bhū-bhuvām anūpa-gamanāya durga-laṅghanavat |
[31] na ca varṇanāyāṃ tasyai sampatsyata ity eva vaktavyam | paśyata paśyata, tad etad rādhā-mādhava-nirbādha-vyatimilana-nirvarṇanāyāṃ sampraty api sampadyate; yata eva ca yat kiñcit tad varṇayituṃ śakyate |
[32] tac ca varṇanaṃ yathā-evaṃ kṛṣṇa-kṛṣṇa-priyāṇāṃ kṛta-saṃmohena mahā-bhāvādhiroheṇa samaṃ pūrṇaṃ kaiśoram api tūrṇam āyātam | tatra śrī-kṛṣṇsya yathā-
śrī-gopādhipa-dugdha-sindhu-janitaṃ sat-kīrti-śubhraṃ sphurat-
kṛṣṇābhāvalitaṃ sudīrgha-nayana-jyotir-vidhūtāmbujam |
gopī-netra-cakora-jīvana-ruciṃ kāma-pracārākaraṃ
kaiśorāmṛta-pūrṇam avyaya-kalaṃ govinda-candraṃ bhaje
[34] tāsāṃ yathā--
vaktrendu-sphuṭa-netra-kairava-ruciḥ pāṇḍūbhavadgaṇḍabhūr
vakṣo-janma-sahasra-patra-mukulāmandāvali-bhrājitā |
navya-stavya-nitamba-bimba-pulina-śrī-kariṇī śrī-harer
ābhīrī-nava-yauvana-sthitir adhāj jyautsnīva netra-prathām
[35] tad evam ubhayeṣāṃ nava-yauvana-sāgara-paramānurāga-sudhākarayoḥ parasparaṃ bhūri-paripūritā-karayoḥ sarvatra pracāraḥ sañcarati ca tasmin yad eva tāsāṃ pūrvaṃ kṛṣṇa-kartṛka-pariṇayanāpanayanāya gargaḥ kila vyañjitaṃ cakāra, tad eva lokam astoka-śaṅkā-sañjitam ācacāra |
[36] yadi kṛṣṇena samam āsām aṅga-saṅgaḥ syāt tad-ārvāg eva sarvam eva gokulaṃ tad-virahākulaṃ syād iti | [37] garga-vacanam eva ca mātara-pitarādibhiḥ kṛṣṇāya tāsāṃ vitaraṃ vighna-nighnaṃ cakāra |
[38] yatra ca sākṣād yogamāyā kṛṣṇaṃ varivasyantī svātmano gopanāya pūrṇimā nāmnā tapasyantī kṛcchra-vaśyantī gaty-antaram apaśyantī tāsām anyatra vivāhaṃ mṛṣābhāva-vaham eva nirvāhayāmāsa | sarvatrānalpa-svapna-kalpanāyām api prāyatayā jāgara-prāyatayā pracāraṇat | tathā tāsāṃ paty-ābhāsāṅga-saṅgamaṃ ca bhaṅgam āsādayāmāsa | tathaiva hi nāsūyan khalu kṛṣṇāya [BhP 10.33.37] ityādi-rītyā
śukeneva śrī-śukena dig-darśitā |
[39] tad evaṃ sati sa ca tāś ca parama-tarṣa-kṛtākarṣatayā pracchannatayā ca parasparaṃ saṅga-maharṣam api kathañcid ācitaṃ cakruḥ |
[40] atha pūrvokta-rītyā tāsāṃ sannihita-lokeṣu pratītyā mahānurāgasya kramād avagamād gurubhir manasi bhāvita-bhāvi-kṛṣṇa-saṅgamāśaṅkatayā vacasi tu vibhāvita-vadhū-jana-vana-gamana-kalaṅkatayā nirmite nirodhe milad-udbodhe balānujanmā dvi-janmānaṃ narma-priya-sakhatayānuvartamānaṃ nāmnā madhumaṅgalatayā samāmnātaṃ tat-prasaṅga-saṅgataṃ cakāra- kathaṃ rādhādīnām āgamana-vadhā
bahūny ahāny adhikṛtya dṛśyate? iti |
[41] madhumaṅgala uvāca--purūṇāṃ gurūṇāṃ nirodha eva nidānatayā tatra bodha-viṣayī-bhavati |
[42] śrī-kṛṣṇa uvāca-aho! tat tad api raho-vṛttaṃ kiṃ gurūṇāṃ karṇeṣu vṛttam?
[43] madhumaṅgala uvāca-
nāntar bahir api yasyāṃ
sphurati jñānaṃ mano-vikṛtau |
ekasyāpi na tasyā
na vyaktiḥ syād amūdṛśāṃ kim uta?
[44] śrī-kṛṣṇa uvāca-pūrvam api purvahir antar-gamane tāsu nava-yauvanaṃ gatāsu guru-nirodha purur evāsīt | adhunā tu kīdṛg adhikaḥ?
[45] madhumaṅgala uvāca-yadyapi nāsman-mukhataḥ sukhatayā niḥsarati rati-pratikūlam idaṃ, tathāpi bhavat-praśna-prathāta eva kathā-viṣayīkriyate | tathā ca śrutaṃ mayā khalv idam viśrutaṃ kula-pālikānāṃ tāsu gāli-dānam avakalyatām |
kiṃ dhig dhyāyasi hanta niśvasiṣi kiṃ vartmāni kiṃ prekṣase
kiṃ sakhyā mukham atra paśyasi kucau kiṃ dṛg jalaiḥ siñcase? |
mūrcchām ṛcchasi kintarāṃ kim asakṛt kṛṣṇeti varṇa-dvayaṃ
tasyāṃ jalpasi kiṃ punaḥ pulakitāṃ kampaṃ ca tantanyase
iti |
[46] atha kula-pālikā-pālikānāṃ tāsāṃ dūnatākaryā nanānduḥ pratisvaṃ mātaraṃ prati vacana-caryā dig-varṇanaṃ cāvakarṇyatām--
dṛg-vīthīṃ kula-pālikāḥ śruti-patham tāsāṃ kathā-nāsikā-
vartmāneka-sugandhi-dhūpa-racanā vavrur mayā yojitāḥ |
tasyāḥ kṛṣṇamayī daśā manasi yā sā kena yatnena vā
gacchedāvṛtatāṃ tato janani kiṃ mahyaṃ vṛthā kupyasi?
iti |
[47] tad evaṃ varṇyamānam ākarṇya kṣaṇaṃ sa-mlāna-varṇaṃ nivarṇya ca punar asāv asyā vartāyā viśeṣānuvartanāya madhumaṅgalaṃ prasthāpya cintāṃ cāntaḥ prāpya vicārayati sma |
[48] tam etaṃ jana-ravaṃ mama guravaścānubhavamānītavantaḥ santi, prāyaśaḥ parama-yaśasaḥ pitaraś ca tatra karṇa-vitaraṃ kariṣyanti | tarhi kintarām antarāyam imam antarayitā? iti kṣaṇaṃ śūnyāyamāna-manāḥ punaś cintayāmāsa | --
[49] ito vyavadhānam eva khalu kaluṣatāṃ gatasya mama nidhānaṃ bhavati | tathā hi-
kalaṅko yatra syād apariharaṇīyārtha-kṛtakas
tato dūrād bhāvyaṃ kula-jani-janenaivam ucitam |
sa kālāl luptaḥ syād bhavati hi ca tatra pratividhis
tad asmān me goṣṭhād vyavahitir akaṣṭaṃ prasajati
yeṣāṃ pitrādīnāṃ
sneho mama jīvanaṃ goṣṭhe |
ahaha ku-daivād abhitaḥ
saṅkocas tebhya eva sañjātaḥ
[50] atha punar anyathā cintayāmāsa-
prāṇās tyajantu dehaṃ
dehaḥ prāṇān api tyajatu |
hari-gopyas tu mithas tāḥ
prāṇāḥ katham iva mithas tyājyāḥ?
[51] punas tad api cānyathā cakāra-
ekasminn āvāse
dampatyor bhavati duḥsaho virahaḥ |
tasmād dūre gamanaṃ
samayaṃ gamanīyatāṃ nayati
[52] kintu hā vṛṣabhānu-bhānu-kīrtidā-kīrtidāyini! hā janmata eva man-manastayā san-manastā-dhāyini! hā kumāratām ārabhya kāya-vāṅ-manaḥ-sukumāratā-parvaṇā sarva-harṣiṇi! hā mad-vinābhāva-bhāvanā-jvālā-jāla-samutkarṣita-tarṣini! hā gaty-antara-rahitatayā kathañcit kiñcin māṃ saṅgamya ca muhur asaṅgamya duḥkha-dagdhe! hā dayite! dayite mayi visrabdhe samprati duṣṭhu-niṣṭhuratayā mayā
tyaktum iṣyamāṇā kathaṃ jīviṣyasi? hā sarva-sukhādhike! radhike! kutra vāmutra gamiṣyasi? iti |
[53] atha madhumaṅgalaḥ saṅgamya tad idam aramyaṃ nivedayāmāsa-
niracinvaṃste sarve
rādhādīnāṃ nirodha-sātatyam |
yasmād gṛha-pālyas tā
hariṇīr etā nirundhate paritaḥ
iti |
[54] tad evaṃ paryag aparyavasya-didantayā cintayā labdhuṃ cāmūra-sambhāvanayā bhāvanayā samayaṃ gamayitum asamarthaḥ skhalad-arthaḥ sa-tṛṣṇaḥ sa tu kṛṣṇaḥ sa-vayobhiḥ samam eva ramamāṇas tri-yāmāṃ viramayati smeti kṛtaṃ hṛn-marma-bhaṅga-kareṇātiprasaṅgena [55] tad etad uktvā kathakaḥ samāpanam āha-
rādhe na yukta muktaṃ syān mukta-śātam athāpi vām |
mithaḥ prema-bharaṃ vyaktaṃ vaktum udyatavān aham
purā katheyaṃ kathitā murāre rāga-bṛṃhiṇī |
paśya so'yaṃ prāṇa-nāthaḥ prasādaṃ tava vāñchati
Original text: Gopālacampū, P1-33, U1-3, U5-6, U29 · Edition: Puridasa (1947). · Data entry Jan Brzezinski · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0