Gopālacampū, P1-33, U1-3, U5-6, U29 · Chapter 1.9
[anuṣṭubh]
[88] tad evaṃ vṛtte vṛtte sarve tat-tat-kathāṃ api tat-tat-parvaivānubhūya svaṃ svam āvāsam āsannavantaḥ |
iti śrī-śrī-gopāla-campūm anu
dāmodarānumodo nāma
aṣṭamaṃ pūraṇam
||8||
(9)
atha navamaṃ pūraṇam
śrī-vṛndāvana-deśe praveśaḥ
[1] atha dināntare bhāsamānāyāṃ sabhāyāṃ śrī-vrajarājaḥ paryanuyuktavān, vatsa snigdhakaṇṭha, tau khalu vṛkṣau vraje saṅkalpa-pradatayā devatā-sadṛkṣau | tataḥ prāg-janmani kīdṛśāv, atra vā kasmād āgatau, samprati ca kīdṛśatayā kva gatau?
[2] snigdhakaṇṭha uvāca-pūrvaṃ dhūrjaṭi-mitrād utpannavantau śrī-devarṣi-varye dhārṣṭyam anuṣṭhitavantau santau, pariṇāmataḥ paramānugraheṇa śrī-devarṣi-varya-kṛta-nigraheṇa vṛkṣatāyām api bhavagad-bhaktatām āgatavantau | pratibhavad-avatāram udbhavatas tasya bṛhadvana-stha-bhavad-gṛhasya tu sadeśe deśe yamalārjuna-veśena sthitavantau | etad-anantaraṃ ca nija-gatim āgatavantau parama-bhagavad-bhaktimantau ca jātavantau | samprati tu tad-bhakti-phala-vyaktim apy ākalayantau vartete |
[3] vrajarājaḥ sakautukam uvāca-kathyatāṃ tathyaṃ, samprati kutra pratiyātau?
[4] atha snigdhakaṇṭhaḥ sva-mukha-kamalaṃ namayitvā tuṣṇīm iva sthitvā ca madhukaṇṭhaṃ kaṭākṣeṇekṣāñcakre |
[5] vrajarāja uvāca-saṅkucann iva kathaṃ nocitavān asi?
[6] snigdhakaṇṭhaḥ sa-sambhramam uvāca-deva, vayaṃ kiṃ brūmahe? śrī-caraṇāḥ svayam eva vetsyanti |
[7] vrajarājaḥ sasmitam uvāca-satyaṃ bhavad-uktaṃ punar-uktam eva bhavet, yato bhavato maunam evātra bravītīti rīti-vaśāj jñātavanta eva ca vayam | tathāpi, sva-mukhena sukhena yojayatu bhavān asmān |
[8] snigdhakaṇṭha uvāca-sarva-sukha-varṣi-śrī-devarṣi-caraṇānāṃ kṛpaṇa-viṣaya-kṛpā-kpta-tad-etad-gatī labdhamatī tāv eva sphuṭam āvām iti |
[9] tad etad ākarṇya nirvarṇita-tan-mukhāḥ śrī-vrajarāja-pramukhāḥ samāhūya bhūyaḥ sa-kautukaṃ sa-sukhaṃ tau militavantaḥ | madhye samupaveśya nirīkṣitavantaś ceti | [10] punas tu tat-praśnānantaraṃ madhukaṇṭhaḥ krama-prāptāṃ kathāṃ prāha, [11] tad evaṃ vicitrāt pūrva-caritrād divasa-pañcakānantaraṃ śrīmān upanandaḥ sva-mandiraṃ vindamānaḥ sva-patnīṃ papraccha, adya sva-devara-nara-deva-gṛhe kiṃ gamana-maṅgalaṃ jagṛhe bhavatyā?
[12] patnī prāha-atha kim, ko vā tad gamanaṃ vinā mano mānayituṃ śaknoti, kim uta bhavad-vidha-savidha-sambandhinas te vayam?
[13] patir āha-viśeṣaś cet kathyatām |
[14] patnī prāha-
yasmin prema-pracuraṃ bhayam api tasmin vibhāvyate pracuram |
yadvan netraṃ śaṅkā-viṣayas tadvan na karṇādi
[gīti]
[15] tathā hi, yadyapi niravadyādhāna-vidhātṛ-mātṛ-prabhṛtibhī rakṣyete sabhībhir eva tau, tathāpi khela-velāyāṃ sambhālayitum apāraṇīyatayā sukalam eva vikalayataḥ | tatra cādyatanaṃ vṛttaṃ pratipadyatām-
[16] tau bhavad-bhrātṛjau sa-nija-vraja-vrajeśvara-bhojya-sajjanāya janitāmodāyāṃ yaśodāyāṃ tadīya-sāhāyakā-rohiṇyām api rohiṇyām āśaṅkā-pātrīr dhātrīr vañcayitvā vidūraṃ cañcitavantau | yathā,
dhātrīṇām aparatra karmaṇi manāg dattātmanām agrataḥ
savyāsavya-dṛśor dṛśor aviṣaye sāntarddhi-deśe ca tau |
krīḍā-dambha-vaśāt kramād apagatau vidrutya dūra-sthitau
tatrātha sva-suhṛdbhir uddhata-gaṇaiḥ kolāhalaṃ cakratuḥ
[śārdūla]
[17] atha tathā nikṛtas tat-pālanādhikṛta-dhātrī-vargaḥ kṣaṇāt kṛtāvadhāna-sargaḥ śīghram eva kṛtānumārgaḥ krameṇa svasyākāraṇam akāraṇatām āsāditam avadhārya nijeśvaryor āvedayāmāsa |
[18] tāvac ca tato' py atidūraṃ gambhīra-sarit-tīraṃ gatāv ākarṇya pūtanā-sūdana-prasū rāmāmbālām eva tayoḥ saṅkalanāya cālayāmāsa | æhanta, na jāne khalv arjuna-yugalavad durjana-preryamāṇatayā kaścid anokaho vā nadyavaroho vā skhalatīti mayi pāka-karma-vipākāvaruddhāyāṃ satvaraṃ tvam eva svayaṃ yāhi' iti |
sā ca tatra gatā śīghraṃ vyagrī-bhūtāṅga-mānasā |
sarit-tīra-gataṃ kṛṣṇaṃ bhagnārjunam athāhvayat
[anuṣṭubh]
[19] tataś ca krīḍā-raṅgākulatayā tad anaṅgīkartari saṅgīśitari kṛṣṇe kṛṣṇāgraje ca tad-anuga-tṛṣṇe, sā parivṛtya sadmāgatya tasya kiñcid bhaya-sthānaṃ prabhava-sthānam eva prasthāpayāmāsa |
[20] tataś ca tan-mātā ca gatvā-
krīḍantaṃ tanayaṃ bālair ativelaṃ sahāgrajam |
vīkṣya stana-miṣāt snehaṃ varṣantī hūtim ātanot
[anuṣṭubh]
[21] na tu sahasā samīpam āpa tat-palāyana-śaṅkayā | āhūti-mādhurī ceyam āsvāda-dhurīṇatāṃ nīyatām-
kṛṣṇa kṛṣṇāravindākṣa
tāta ehi stanaṃ piba |
alaṃ vihāraiḥ kṣuc-chrāntas
tad bhavān bhoktum arhati ||[BhP 10.11.15] iti |
[22] tathāpi mithaḥ saṅgharṣayataḥ krīḍā-tarṣavantaṃ tam anāgacchantaṃ dharṣayantī, vicchiduratā-vidhur asajātīya-snehasya dvitīya-pātram ādṛta-sva-vacana-mātratayāvaśyam eva vaśyaṃ śrī-bala-bhadram eva sānukrośaṃ cukrośa-
he rāmāgaccha tātāśu sānujaḥ kulanandana |
prātar eva kṛtāhāraḥ krīḍāśrānto' pi putraka ||
pratīkṣate tvāṃ dāśārha bhokṣyamāṇo vrajādhipaḥ |
ehy āvayoḥ priyaṃ dhehi, svagṛhaṃ yāta bālakāḥ ||[BhP 10.11.16-7]
[23] tato mātṛ-harṣaṇāya nivartayituṃ kṛṣṇaṃ karṣati saṅkarṣaṇe, sacchala-protsāhanaṃ tam eva bhaṇati sma-
dhūli-dhūsaritāṅgas tvaṃ tāta majjanam āvaha |
janmarkṣaṃ te' dya bhavati viprebhyo dehi gāḥ śuciḥ ||[BhP 10.11.18]
[24] punas tadānīm eva gṛhād āgatān bālān ākalayya spṛhāṃ bṛṃhayantī babhāṣe,
paśya paśya vayasyāṃs te mātṛ-mṛṣṭa-svalaṅkṛtān |
tvaṃ ca snātaḥ kṛtāhāro viharasva svalaṅkṛtaḥ ||[BhP 10.11.19]
[25] tad evaṃ bālyam evārabhya vipra-poṣaṇād ātmanas toṣa iti tad ārambhāya stambhamānam āhvānādi-lakṣyeṇa laghu laghu samīpam āsannā sa-rāmaṃ rāmānujaṃ bhujayor gṛhītvā gṛham ānināya |
[26] tataś ca, janmarkṣaṃ te iti mithyā-kathyamānam api tena gṛhītaṃ nitarām eva gṛhītavatī vrajarāja-gṛhiṇī tat parva, yatra duṣṭa-dṛṣṭi-nivāraṇāya sa-yantrā mantrā muhur vinyāsam ūhuḥ |
[27] tad evam avadhāya sa sarva-darśaḥ śrīmān upanandaḥ parāmamarśa, satyam āśaṅkitaṃ prajāṃ prati prajāvatyor anayoḥ prajāvatyoḥ, yad idaṃ goṣṭha-prakoṣṭham avaduṣṭam iva dṛśyate | bhavatu, vrajarāja-samājam anu vicārayiṣyāmaḥ |
[28] tatpatnī prāha-vicāraḥ punas tatrabhavaty eva sthāsyate |
[29] atha prātar eva go-vraja-vrajānta-sthāyāṃ sarvāsthāspada-vrajarāja-samāja-rājamānāyām āsthānyāṃ militā gopālā gopāla-nādi-saukaryaṃ nātreti paryālocayāmāsuḥ-
[30] ciravāsenotsannatāsanna-vanatayā bṛhadvanasya | tatra tu vayo-jñānābhyāṃ vṛddhaḥ śrī-rāma-kṛṣṇa-premṇā samṛddhaḥ svāṅka-palyaṅkaṃ sad-alaṅkariṣṇunā madhye madhye ca cibukaṃ gṛhītvā vitatha-praśnam ācariṣṇunā tat tadā krīḍanaka-yācñā-satṛṣṇena kṛṣṇena labhyamānānandaḥ śrīmān upanandaḥ prāvocad akhila-rocanam | iha ca vrajarājasya saṅkocam avalocayan bāla-prajā-mātrasya hita-pakṣam upalakṣayāmāsa | yathā-
æiha na stheyam' itītthaṃ vraja-hitam uktaṃ bhavadbhir yat |
tat punar atibālānāṃ hita-pradhānaṃ mama sphurati
[upagīti]
sahajani-janite yan mama para-para-yatnena rakṣite' py atra |
jātaṃ viplava-jātaṃ, tasmāt kiṃ syād ihorvaritam?
[āryā]
tat-tad-upadrava-jāte kevala-parameśitū rakṣā |
tasmin bhāraṃ dadyād iti ca na khalu tat-parair iṣṭam
[udgīti]
calatā dvayam anucintyaṃ: tyājyaṃ gamyaṃ ca yad dhāma |
tyājyaṃ duḥkha-nidānaṃ, gamyaṃ sukhitā-nidhānaṃ tu
[upagīti]
sthānaṃ tad apadeyaṃ, yad iha paratra ca ghaṭeta duḥkhāya |
bṛhad-ākhyaṃ vanam anupadam aihika-duḥkhāya sāmprataṃ jātam
[gīti]
sthānaṃ tad upadeyaṃ, yad iha paratra ca ghaṭeta saukhyāya |
vṛndāvanāraṇyaṃ cādaḥ samasta-sukhatamam atīva puṇyaṃ ca
[gīti]
govardhana iti nāmā yatrāraṇye giriḥ sphurati |
tat khalu go-jātīnāṃ gopānāṃ cāsti sarvasvam
[upagīti]
gopāḥ kānana-karadā grāmādīnāṃ viniścayābhāvāt |
tad apara-kānana-gamane rājñāṃ cājñā svataḥ-siddhā
[āryā]
sukhato bhayato vā yat kṛtyaṃ kartavyatāṃ yāti |
śīghraṃ yat khalu kāryaṃ valayati śaṅkām alaṃ vilambas tu
[udgīti]
utthātavyaṃ tasmād asmāt sadyo na kāryam ālasyam |
tulitā hy udyama-kalanā kṛtyaṃ yad yad yadā kriyate
[āryā]
iyam asmākam udīkṣā yuṣmabhyaṃ yadi tu rocamānā syāt |
para-vīkṣite' pi vastuni bahu-sammatir utsavaṃ dugdhe
[āryā]
bhavati tu ced iha bhavatāṃ samarthanā tarhi gāvaḥ prāk |
samyak pāyita-vatsāś carantu vṛndāṭavī-vartma
[upagīti]
paścāt paṭa-gṛha-śakaṭāny aṭantu gṛhyaṃ samastam ādāya |
vidhi-vidhi-siddhā seyaṃ vrajanād vrajatā hi goduhāṃ sadane
[gīti]
tataś ca,
tad vākyaṃ paśupa-samūham ūha-śūnyaṃ
svārthāya svayam anugamya kalpate sma |
sādharmya-spṛśi mṛdi paśya bīja-bhedaḥ
sphītaḥ syāt phalati ca tatra nāparatra
[praharṣiṇī]
[31] tad evaṃ paurṇamāsīm api vijñāpya samanujñāpya purataḥ prasthāpya ca śīghram utthāpyatāṃ vrajaḥ iti dundubhi-nirghoṣaṇayā kṛta-poṣaḥ so' yaṃ ghoṣaḥ sva-niruktim evātiriktatayā vyaktavān | gavyānāṃ mānuṣyakānām api kolāhalān mahā-ghoṣāspadatā hi ghoṣatā nirdiṣṭā | yathā,
tadā vraje kalakala-koṭir utthitā
hihī-hihī-jihi-jihi-kāra-miśritā |
ghaḍad ghaḍad ghaḍad iti śākaṭā-ravaḥ
sa-vādyakaḥ punar akhilaṃ-gilaḥ sthitaḥ
[*jabhajasaga]
āropyānasi vṛddhādīn svayam ūḍha-śarāsanāḥ |
gauraveṇa gavāṃ gopā yayur vikramamāṇatām
[anuṣṭubh]
[32] tataś ca saṅkrīḍati śakaṭa-varge saṅkrīḍamāne sati,
śakaṭa-gṛhāṭana-caryāṃ paryākalayan vidūra-go lokaḥ |
vyatiṣajyāvadad etad grāmaḥ kaścic cariṣṇur astīti
[gīti]
pathi tu,
eko dhāvati kaścanāhvayati ko' py atrottaraṃ bhāṣate
kaścit tatra nivṛtya gacchati nijaṃ sambhālayaty anyakaḥ |
sarvo gāyati kṛṣṇa-bālya-caritaṃ bāṣpāyate stambhate
svidyaty ejati romaharṣam ayate vaivarṇyam āsīdati
[śārdūla]
ārūḍha-śakaṭā gopyo vyūḍha-navya-pariṣkriyāḥ |
amandaṃ jagur ānandād ānandān nanda-nandanam
[anuṣṭubh]
yathā,
nanda-mahī-pati-jāta nanda yaśodā-māta |
janma-mahā-maha-digdha ramita-samasta-snigdha ||dhru |
sparśādita-viṣa-yoṣa aparicitāpada-doṣa |
śakaṭa-vighaṭṭana-śeṣa gokula-puṇya-viśeṣa ||
kṛta-nāmabhir abhirāma santata-rāmā-rāma |
riṅga-bhṛtāṅga-naraṅga aṅgīkṛta-sakhi-saṅga ||
laṅghita-māruta-cakra nandita-gokula-śakra |
vatsa-vimocana-moda vraja-jana-śarma-yaśoda ||
sarvānandana-caurya tasmin darśita-śaurya |
ayi dāmodara-līla akhila-sukha-prada-śīla
[2 x 3 gaṇas] iti |
[33] tad evaṃ gāyantyas tad-darśanasya nāthamānā vyatyatikrāmanti sma-
tadā yaśodā-rohiṇyāv ekaṃ śakaṭam āsthite |
rejatuḥ kṛṣṇa-rāmābhyāṃ tat-kathā-śravaṇotsuke ||[BhP 10.11.34]
[34] tatra sthitir, yathā:
maṇi-khacita-suvarṇa-citra-varṇe
śuci-mṛdu-tulikayānukūla-madhye |
gṛha-nibha-śakaṭe virejatus te
suta-ruci-rociṣi rohiṇī-yaśode
[puṣpitāgrā]
[35] tat-kathā tu dvi-vidhā, tat-sambandhinī, tat-kartṛkā ca | pūrvā yathā,
snigdhā nāryaḥ śakaṭam abhito mātarau putrayos tair
jñātājñātair akhila-caritair dhinvate smāviśeṣāt |
premṇaḥ seyaṃ prakṛtir akhilāścarya-rūpā yad uccaiḥ
sarvaṃ svīyaṃ viṣayam amanaḥ-spṛṣṭa-tulyaṃ karoti
[mandākrāntā]
[36] uttarā yathā-
kṛṣṇa uvāca-mātaḥ, kva nu khalu gacchantaḥ sma?
[37] mātā prāha-putra, vṛndāvana-nāmani vana-dhāmani |
[38] kṛṣṇa uvāca-kadā sadanam āyāsyāmaḥ?
[39] mātā sasmitam āha-vatsāsmad-anuṣaṅgata eva saṅgacchamānaṃ tad āste |
[40] kṛṣṇa uvāca-kva nu nirūpyatām?
[41] rāmaḥ prahasann āha-kṛṣṇa, pākādi-nitya-kṛtya-sanniveśa-deśādhaḥ-pradeśān mahā-śakaṭa-veśān gṛhān nikaṭata evāṭataḥ paśya |
[42] kṛṣṇaḥ sāścaryaṃ dṛṣṭvā śrī-rāmaṃ spṛṣṭvā jahāsa, punar uvāca ca, tathyam idaṃ kathyate sma | yasmād vidūra-kṣitigā api kṣiti-ruhās tathā lakṣyante |
[43] mātā tu rohiṇyā saha sa-hāsam āha sma, putra, ta ete tu na kutracana ca gacchanti, kintu samprati tathā pratīyante mātram |
[44] kṛṣṇaḥ sa-tṛṣṇam uvāca-bhavatu, tad vṛndāvanaṃ kutra?
[45] rohiṇy āha-putra, yamunāyāḥ pāre |
[46] rāma uvāca-ekā yamunā dūrataḥ paścān nyastā, purataḥ kim anyāpy asti?
[47] mātā sahāsam āha-putra, kutracid api manāg api na vicchinna-gamanā sā |
[48] rāmas tu mātṛ-mukhaṃ sāścaryatayā sa-sukha-caryaṃ paśyati sma | [49] kṛṣṇa uvāca-tatra-bhavatā kila na tarkitaṃ, yat khalv ita iva tatrāccha gacchantī sā dṛśyate sma |
[50] tad evaṃ tayoḥ sollāsaṃ hāsaṃ bibhratoḥ punaḥ kṛṣṇaḥ sa-tṛṣṇam uvāca-laghu-mātaḥ, kā tatra śāta-sampad asti yad etāvatā prayāsena prayāsyāmaḥ?
[51] rohiṇy āha-putra, krīḍā-sthānāni krīḍanakāni ca bahūni santi |
[52] kṛṣṇaḥ saharṣaṃ saṅkarṣaṇa-niṣkalaṅka-vidhor aṅkaṃ nija-śyāma-dhāmnālaṅkurvann eva sāṅga-praṇayatayā samuttānitāṅgas tan-mukham unmukhaṃ paśyan vihasan vilasan muhur luṭhati sma | [53] saṅkarṣaṇas tu tan-mukham anu mukhaṃ nidhāya muhur vihasita-līlāṃ vidhāya cirāya taṃ hāsayati sma |
[54] atha yamunā-taraṅga-saṅgha-saṅgata-māruta-digdha-snigdha-vana-lekheyam āsannā iti mātṛ-yugala-saṃlāpaṃ niśamya samyag utthitaḥ kṛṣṇaḥ saṅkarṣaṇa-saṅkaraḥ prāg ajñātān jñātān api naga-mṛga-khagān hasantībhiḥ skhalita-dantībhir vivādataḥ sarvān apūrvān iva pṛcchann uttaram āyacchaṃś ca tat-kūlānukūla-vanam āsasāda |
[55] tatra praśnottare yathā-
ko' sau vṛkṣaḥ samantād aniśa-cala-dalaḥ? pippalaḥ | ko' ṇḍa-koṭiṃ
sūte? soḍumbarākhyaḥ ka iha ghana-jaṭā-vyāpta-mūrtir? baṭaḥ saḥ |
itthaṃ navyāṃ vanāntar-gatim anu jananī-ḍimba-saṃvāda-jātaṃ
lokaṃ pīyūṣa-varṣair asukhayad akhilaṃ tatra tatrāticitram
[sragdharā]
kiṃ ca-
gaurāḥ kṛṣṇa-pradhānāpluta-gati-paśavaḥ ke ramante? hariṇyaḥ
ke vāmī sairibhāśva-pratima-tanudharā? rohiṣākhyāḥ prasiddhāḥ |
ke śṛṅgānekaśākhā-śavalita-vapuṣaḥ? śambarākhyās tad evaṃ
mātur gīr-jñāta-nāmā sa jayati sa-balo nanda-gopāla-bālaḥ
[sragdharā]
api ca-
citraḥ ko' pi? mayūraḥ ka iha mṛdukuhūgāyakaḥ? kokilākhyaḥ
ko vaktuṃ vaṣṭi vāṇīṃ naravad api? śukaḥ puṣpagaḥ kaś ca? bhṛṅgaḥ |
itthaṃ mātṛ-dvayena prathama-vana-game saṃlapantau hasantau,
bālau gopāla-rāmau vraja-kula-mahilāḥ śarmabhiḥ siñcataḥ sma
[sragdharā]
athāgatās taraṇi-sutā-taṭaṃ vraja-
prajā-vrajāḥ sa-śakaṭa-dhenu-saṅkaṭam |
sa-sambhramaṃ taritu-manastayā ca te
parasparaṃ kalakala-kīrṇam abhraman
[jabhasajaga]
[56] tataś ca dvāv api bhrātarau mātarau vihāya, paramam unnatatamaṃ vrajeśituḥ pituḥ śakaṭam āgatāv, ūrdhva-sthityā dalad-indīvara-sundaratā-śāli-kālindīṃ prāṇi-vṛnda-prīṇi vṛndāvanam api phulla-dṛśā dadṛśatuḥ |
[57] śrī-vrajeśvarādayas tu parasparam ūcuḥ-aho, rūpam iha pārīṇa-vanyā-sambandhinyā bhāsvat-kanyāyāḥ, yā khalu pratibimba-saṃvalanayā vṛndāvanāntam antar-vahantī vicitra-citra-paṭṭa-paṭavad ācarati | [58] aho madhurīṇāṃ sādhu-rītir asya ca vṛndāvanasya, yat khalu nīlābhaṃ sita-pīta-lohita-prasūnālibhir niḥsarad-āsāra-vidyotamāna-vidyut-kānti-rohita-rohita-nīrada-vad ābhāsamānaṃ dūrato' py amṛta-pūram arpayati | yasya cākṛṣṭa-tripiṣṭapa-pada-ṣaṭpada-padatayā vyakta-daurlabhyaṃ samākarṣi-saurabhyaṃ ghrāṇābhyāgatānāṃ dūram ārabhya pratyudgami sabhājaka-sabhya-vṛndam iva labhyate | [59] yasya ca vicitra-patri-kṛtrima-kala-kalila-kākalī-saṅkula-kolāhala-kulam ākarṣaṇa-mantra ivārtha-grahaṇaṃ vināpi sa-karṇakaṃ janyuṃ nijāśrayābhyarṇam
ākarṣati |
[60] tad evaṃ paśyatoḥ śṛṇvator api sa-tṛṣṇayo rāma-kṛṣṇayor gopāḥ gāḥ pārayituṃ vyāpāraṃ kārayāmāsuḥ,
nīraṃ taraṇi-kanyāyās tīraṃ ca taraṇe tadā |
go-mayaṃ gomaya-mayaṃ kṣaṇād ajani sarvataḥ
[anuṣṭubh]
[61] tīrṇāsu goṣu tathā karṇīrathād avatīrṇāsu parijana-paricchada-sahitāsu gopa-vanitāsu, kāśa-kuśa-śara-vaṃśa-varair alaṅkarmīṇa-nirmita-paraspara-naddha-plava-rājī rāja-paddhatir ivāsambādhatayā sādhitā | [62] tataś ca pārāvārīṇa-bhūmyor ekatāyāṃ kṛtāyām avārīṇam iva pārīṇam madhupurī-kālīya-hradayor antarālaṃ tad vana-bhāgaṃ sarva eva gāyantaḥ prahasantaḥ krīḍantaś ca śakaṭa-ghaṭayāpi praviviśuḥ | tad evam evoktam,
vṛndāvanaṃ sampraviśya sarva-kāla-sukhāvaham |
tatra cakrur vrajāvāsaṃ śakaṭair ardha-candravat ||[BhP 10.11.35] iti|
[63] rāma-kṛṣṇāu ca baddha-tṛṣṇāv āsādita-tīropakaṇṭhāv utkaṇṭhayā bhuvi śakaṭād utplutau pluta-samplutāhvānataḥ sukha-samanvitaṃ sakhīn anvag vidhāya pratyagram api pratyagrāyamāṇa-vaicitrī-gahaṇaṃ gahanam avagāhamānau savyāpasavyayoḥ paśyantau caraṇa-cāritām evācaritavantau | tadā ca kim anyad varṇanīyam, samastaṃ vṛndāvanam api kṛṣṇena spṛṣṭaṃ hṛṣṭam eva nirṇīya parāmṛṣṭam | yataḥ,
yad gānaṃ vipinasya kokila-kale nṛtyaṃ latā-vibhrame
romṇām utthitam aṅkure ca kavitaṃ yogyān nidānādṛte |
tan mithyā yadi kṛṣṇa-saṅgati-vaśāt tasmiṃs tathā varṇyate
satyaṃ tarhi sadāpi tat tad akhilaṃ yasmād darīdṛśyate
[śārdūla]
[64] tataś ca tau kvacid vikramaṇena kvacit tu snigdha-jana-skandhādy-ākramaṇena bandhubhir āsvādyamānānavadya-lālityāmṛtau śubha-śakuna-sambhṛtau vatsa-krīḍanābhidha-yamunā-ghaṭṭataḥ saṭṭīkarākhyaṃ pradeśam āsedatuḥ |
[65] athāvataraṇa-turya-ghoṣa-jāte rājñā samanujñāte, taṃ paścān nidhāya dakṣiṇa-paścimām agre vidhāya sarve samākīrṇa-vistīrṇa-deśatayāvatīrṇāḥ |
loka-hūti-vyakta-ceṣṭaṃ tadā nandādi-veṣṭitam |
vṛndāvanam idaṃ reje supta-jāgarita-prabham
[anuṣṭubh]
tatra cakrur vrajāvāsaṃ śakaṭair ardha-candravat |
yad-antaḥ-pūritaṃ gobhiḥ krameṇa ghana-rītibhiḥ
[anuṣṭubh]
śrī-hari-vaṃśe ca,
niveśaṃ vipulaṃ cakre gavāṃ caiva hitāya ca |
śakaṭāvarta-paryantaṃ candrārdhākāra-saṃsthitam ||iti | [2.9.20-1]
[66] evaṃ taddine śakaṭair eva cakruḥ, dināntare tu,
kaṇṭakībhiḥ pravṛddhābhis tathā kaṇṭakibhir drumaiḥ |
nikhātocchrita-śākhābhir abhiguptaṃ samantataḥ ||iti | [2.9.22]
go-purasya puraḥ kṛtvā govardhana-dharādharam |
gopa-vāsaḥ sa tatrāsīn nagopa-vasatir yataḥ
[anuṣṭubh]
paurastya-vastya-tyāge' pi tat-tan-maryādayācitaḥ |
vrajākāras tathaivāsīt kṛṣṇāpāre yathā sthitaḥ
[anuṣṭubh]
aṣṭa-krośīm āyataṃ goṣṭham etan
madhye tasmin vistṛtaṃ cārdham asyāḥ |
etan mānaṃ cātra lokasya dṛṣṭyā
śaktyānantācintya-dhāmatvam eva
[śālinī]
madhye rājñaḥ sadma tat-pārśvatas tad-
bhrātṝṇāṃ tad-bāhyatas tat pareṣām |
yadvat premaṇy antaraṅgādi-rītir
vāse' pi syād aucitī tadvad eva
[śālinī]
[67] atha tatra parama-śarmaṇā gamyamāna-samaya-vraje pūrvavad vraje krīḍā-ratayor api tayor vana-didṛkṣā punar atīva vilakṣaṇā jātā | tataś ca pratidinam api gavāvanāya vanāya prayātena tātena samaṃ samantata eva vrajataḥ sma | yatra-
vṛndāvanaṃ govardhanaṃ yamunā-pulināni ca |
vīkṣyāsīd uttamā prītī rāma-rāmānujātayoḥ
[BhP 10.11.36]
yathā,
prādhānyād atidivya-vṛkṣa-vitater vṛndāvanaṃ ratna-bhū-
palyaṅkānvita-pīṭha-jetṛ-dṛśadāṃ vṛndasya govardhanaḥ |
glau-cūrṇodbhava-raṅga-bhūmi-vijayi-sthalyāvaler aṃśumat-
kanyāyāḥ pulinālir utsava-śataṃ dugdhe sma mugdhaṃ tayoḥ
[śārdūlavikrīḍitam]
[68] atha madhukaṇṭhaḥ samāpanam idaṃ sāñjalitayā vyānañja,
īdṛśas tanayo jātas tava gopādhināyaka |
pālyaṃ karoti yo viśvaṃ bālyasya caritād api
Original text: Gopālacampū, P1-33, U1-3, U5-6, U29 · Edition: Puridasa (1947). · Data entry Jan Brzezinski · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0