Language

ENहिગુ
Scripture Library

Gopālacampū, P1-33, U1-3, U5-6, U29 · Chapter 1.10

1.10.1

[69] tad evaṃ tal-līlānāṃ sākṣāt-prathāyāṃ kathāyāṃ vṛttāyāṃ pūrva-vṛttavat tad-dine' pi sarve' py ānandānām akharvāṇāṃ kharveṇa karburitā nija-nijālayaṃ kalayāmāsuḥ |
iti śrī-śrī-gopāla-campūm anu
śrī-vṛndāvana-deśe praveśo nāma
navamaṃ pūraṇam
||9||
(10)
atha daśamaṃ pūraṇam
vatsāsurādy-utsādanam
[1] atha prātar api pūrvavat kathā prathate sma |
[2] yathā snigdhakaṇṭha uvāca- athānayor atibālyād ūrdhva-vilāsam ārabhamāṇaṃ sukumāraṃ kumāratā-śeṣaṃ varṇayiṣyāmaḥ | yathā-
mukta-stanyam udañcad aṅgavalayaṃ cāñcalya-paryākulaṃ
khelā-cañcad-akharva-netra-yugalaṃ śaśvat-prahāsānanam |
nānā-kautuka-bhāvitaṃ sakhijanakrīḍāvilāsāspadaṃ
vatsekṣā-spṛhi rāma-kṛṣṇa-kalitaṃ kaumāram antar bhaje

1.10.2

[śārdūla]
api ca,
śubhraśyāmau nīla-pītābha-vastrau
śṛṅgī-pārīdhvāna-śikṣāsu dakṣau |
krīḍā-lolau mitra-varge vicitraṃ
citrīyete rāma-kṛṣṇau kumārau

1.10.3

[śālinī]
[3] etad-avadhi ca vastra-paridhānaṃ krameṇa niścitaṃ jātaṃ, yathā-
vastraṃ dadhāti jananī-nihitaṃ prayatnāt
kṣipraṃ ca bandhana-dhiyā svayam ujjahāti |
bhūyas tad ardati bibharti ca yasya cārdhaṃ
vrīḍāṃ vikalpya laghu nityayati sma kṛṣṇaḥ

1.10.4

[vasantatilakā]
[4] tatra nityam eva gojātam anuyātena tātena saha yātavantau samantād alaṃ tau bhramataḥ | yathā,
agacchatāṃ tatra vane janānāṃ
snehārthināṃ kroḍa-gatau pituś ca |
apṛcchatāṃ tat-prati-vastu bālāv
ayacchatāṃ śarma ca rāma-kṛṣṇau

1.10.5

[upajāti 11]
[5] tatra ca nivāryamāṇāv api visphāry-aham-pūrvikayā go-goyugaṃ gogoyuga-yugaṃ go-ṣaḍ-gavam api yugapad vaśayantāv akrīḍatām | anantaram api parasparam aparasparaṃ sadravam eva dravantau vighaṭita-dhenv-anaḍuha-saṅghaṭṭāv uddhatā dhenur vṛṣabhān api śṛṅga-grāhaṃ nivartayataḥ sma | kiṃ ca, pañcakenāpi paśūn gṛhṇītaḥ sma |
[6] dina-katipaye punar evaṃ gata-samaye tad etad upadhārya vrajeśvaryā patiṃ prati praṇaya-sphurad-upālambhaṃ bhaṇitaṃ, kim idam apūrvam iva kurvanti tatra-bhavantaḥ? iti | tena ca lajjātaṅkau sajjatā tau vañcayatā vanaṃ cañcatāmunānumatā taṃ ca taṃ ca sā ca sā ca tan-mātā vana-gamanatas tanayam atipraṇayān niruddhavatī | [7] niruddhau ca tāv utkaṇṭhāviṣṭhāv arodiṣṭām | tatra ca kadācid ahnāya nihnavam ārabhya pitur abhyarṇaṃ gacchantau, savayobhyaḥ sukhaṃ yacchantau vartmāparikalya vrajabahir upaśalya-sthair vatsa-pālyair bālaiḥ kṛta-melantau khelantau tat-pālāyamānau mumudāte |
[8] tad evaṃ tayor asakṛtkṛtim anubhūya bhūyaḥ śrī-vraja-bhūpatī dampatī sukha-sambhūyamānatāyām api bhavya-dūyamāna-manastayā mantrayāmāsatuḥ: yadi go-saṅgāvasthānaṃ vinā na sthātuṃ pārayatas, tarhi vraja-sadeśa-deśe vatsān eva tāvat sañcārayatām iti |
[9] tad etad eva vrajarājaḥ sahajādibhir mantra-vidbhiḥ saha mantra-sahatayā vicārya, tantra-vidbhiḥ puṇya-dinam avadhārya, puṇyāha-vācanādikam api sañcārya tābhyāṃ go-bāla-pālanārambham ācārayāmbabhūva | [10] tābhyām eva saha mahā-gopālā mahaṃ vidhāya manasi ca sukhaṃ nidhāya nija-nija-bālān vatsa-pālān kalayāmāsuḥ | yasya cādau jananī-janitena majjana-sajjanena bhojana-bhajanena vasana-vasanena sad-alaṅkaraṇa-dharaṇena vetra-netra-muralī-gavalānāṃ valanena ca bala-kṛṣṇau śobhāṃ lebhāte |
[11] kṛṣṇas tv ānīte upānahau nahi-nahi-kāreṇa bahiś cakāra, kula-paramparā-gata-dhana-godhan-samārādhana-dharma-marma-bādhanaṃ hi tat-prasādhana-vaśād bhavati iti | tataḥ kṛṣṇa-bhāvam anubhavatā rāmeṇāpi tathānumatam | [12] duṣkara-gaṇanāni godhanāni tu nūnaṃ kṛta-tad-avadhānāni tad-ānukūlyāya prakhara-khara-khura-khanana-khuralībhir mṛn-maya-reṇūn api puṣpa-reṇūn iva vidhāya karkarākaṇṭakādikam api khaṇḍaśas tathā sandhāya tadīya-caraṇa-pracāra-bhūmiṃ sukha-sañcāratayā kārayāmāsuḥ | vasudhā ca sudhā-sekam eva tadīya-caraṇa-sañcāreṇa manvānā vṛndayā saha ca yogaṃ tanvānā tad-ānukūlyāvaśeṣaṃ niravaśeṣaṃ cakāra | yathā ca khadira-vanādikam api sukha-sañcārāya samyag adhikaṃ bhavati | [13] yathā ca
sarvatra tadīya-caraṇa-kiśalayālaya-sūkṣma-rekhā-lekhānām udayaḥ sarva-mud-ayanaṃ bhavatīti prakṛtam anusarāmaḥ |
[14] tad evaṃ mahā-maṅgala-saṅgatatayā vatsa-cāraṇotsavam anukriyamāṇe prayāṇe samudgata-śobha-samudgaka-vicitrac-chatra-cāmara-paṭṭa-paṭādi-nānā-sāmagrī-saṅgraha-vyagrībhūta-karā bhuvana-śubhaṅkarā jita-vṛndākarāḥ kiṅkara-dārakās tāv anusarantaḥ kim apy antaḥ-sukham anubabhūvuḥ | [15] tatra ca mātara-pitarāv ārabhya pratyāgāra-dvāraṃ sarvābhir anarvācīnābhir vara-varṇinībhir mahā-dhanair nirmañchyamānau dīpāyamāna-maṇibhir nīrājyamānau praphulla-surabhi-prasūnair abhivṛṣyamāṇau maṅgala-saṅgha-saṅgata-gītaiḥ saṅgīyamānau yathārhaṃ tad-antika-vacana-kānti-santatibhiḥ santoṣyamāṇau, purastād vikīrṇa-vistīrṇa-nayanair nirvarṇyamānau gurūn abhivādya niravadya-vādya-prasādyamāna-kautuka-pratataṃ pratasthāte
| [16] yatra divya-gaṇāś ca tadvad eva dīvyanti sma | tataś ca-
veṇu-vetra-dala-śṛṅgavaṭībhiḥ
kanduka-bhramara-dāru-naṭībhiḥ |
krīḍinau sa-śiśu-go-suta-jāte
nīla-pīta-vasanau rurucāte

1.10.6

[svāgatā]
[17] tad anu, dūrataḥ sūratatayā purataḥ paśyadṛśaḥ pitṛtatsadṛśas te kāṃścit prauḍhān ūḍhāvadhānān vidhāya, cārapradeśavicāram abhidhāya ca, kramata eva vyutkramataḥ kramamāṇāḥ sukṛtinaḥ kṛtinaḥ parāvavṛtire | [18] rāma-rāmānujādayaś ca kiñcid añcitvā-
visārya vatsān āvārya paritaḥ śādvale sthale |
khelāṃ cakrur mitho melād āvelāṃ bhojanāgateḥ

1.10.7

[anuṣṭubh]
yathā,
veṇuṃ vādayatoḥ phalādi kiratoḥ śiñjat-tulākoṭi-bhāg-
aṅghribhyāṃ kṣipator vṛṣānukaraṇaiḥ saṃyudhyator etayoḥ |
bhrātror nirjayinor mitho drava-vaśād uccaiḥ sakhāyaś ca te
pārṣṇi-grāhatayā yudhaṃ vidadhataḥ kolāhalaṃ cakrire

1.10.8

[śārdūla]
[19] tataś ca tau vatsāṃs tṛṇair āpyāyya jalam āpāyya sarvān vilokitavantau | śrī-kṛṣṇas tu teṣu kasyacid gaṇḍādi-kaṇḍūti-khaṇḍanena bāhu-daṇḍa-kṛta-kaṇṭhāvaguṇṭhanena, mātaraṃ militum icchasi? melayiṣyāmi iti tat-karṇe mithaḥ kapola-melana-pūrvaka-vṛthā-varṇanena ca tam upacarya sukham upalabdhavān |
[20] atha bhrātarau sakhibhir jalāplavana-kelim ācarya vanya-veśa-viśeṣam apy āsajjya caraṇa-caryayā carantāv apūrva-mṛga-pakṣiṇaḥ samantāl lakṣayantau vailakṣyam āsedatuḥ | tatra ca,
rutam anukurutas tau līlayā yasya jantoḥ
samudayati tadīyaṃ jāti-mātraṃ tadāśu |
bhaṇitam atha vidhattas tad-viruddhasya tasmin
yadi bhayam anu tasmāl līyate taj javena

1.10.9

[mālinī]
[21] tataś cāhnāya madhyāhnāśanam ādāya sva-sva-dhāmataḥ samāgatābhis tad-ucitābhir vanitābhir janitānandanaḥ śrīmān nanda-nandanaḥ sakhi-vṛndam ānandayan vāṇīya-māna-veṇu-raṇitenākāraṇayā maṅkṣu saṅkalayāmāsa | saṅkalitāṃś ca sakhīn eṇīdṛśaḥ śreṇīkṛtya cādṛtya ca samupaveśitān suveśitān madhyam adhyāsita-śyāma-rāmān bhojana-kāmān krama-niśāmanayā yām anayā jemayāmāsuḥ | [22] yatra narmaṇā śarma-dānāya kiñcit kaścit kiñcit kaścid viśiślāghe śaślāghe ca | yatra ca tair vivadamānānāṃ saṃvadamānānāṃ cānyāsāṃ vacana-prativacana-śravaṇa-kautukānantaraṃ dhātrī-gaṇa-pātrī kācit tu dāsera-bālakān prati phelā-visarjana-rañjanāya pūrti-vyañjanayā bhojana-vitṛṣṇatām anucariṣṇuṃ
kṛṣṇaṃ prati sa-kāku jagāda-
mayā yatnād etad drava-madhuram ārād upahṛtam
jananyā rāmasya prayatana-yujā sādhitam idam |
bhavan-mātrā cāsya svadana-vidhaye datta-śapathaṃ
muhuḥ sandiṣṭaṃ tan nikhilam upayuṅkṣva trayam api

1.10.10

[śikhariṇī]
[23] tad evaṃ kautuka-viśeṣeṇa jāte bhojana-śeṣe racitācamanaṃ tam ananta-guṇa-kamanaṃ rāma-dāmādibhiḥ sahitaṃ sahitaṃ sā punaḥ karpūra-rasa-pūra-pūrṇa-khapura-pūrita-sacūrṇa-svarṇa-varṇa-parṇa-puṭa-dāna-puraḥ-saram evam avādīt, lālya-pālyamāna-mātṛ-sandeśatayā bālyam apahāya tūrṇam eva vraja-sadanaṃ pūrṇam ācaraṇīyam |
[24] atha kiñcid dūraṃ gatvā tasya teṣāṃ ca khelā-melābhiniveśaṃ matvā grīvāṃ parāvartya nartyamāna-nayanatayā samarthāṃs tat-pālakān bālakān praty uvāca-are re, śīghram evāyaṃ prāṇayanīyo vraja-dharaṇīśa-praṇayinyāḥ prāṇasya prāṇaḥ iti |
[25] tad evaṃ gatāsu tāsu sāgrajaḥ sa tu duṣparihara-bāṣpa-cchedya-sa-puṣpa- tṛṇa-mukhān vatsān vrajābhimukhān vidhāya śanaiś cārayan gāyan nṛtyan hasan krīḍan divi-carair brāhmaṇair brāhmaṇaiḥ stūyamānaḥ sumanobhiś ca sumanobhir vṛṣyamāṇaḥ svagṛhāya vartma jagṛhe |
[26] tataś ca vatsāvāsaṃ yāvat sāgraja-mitra-vrajatayā yathākramaṃ vikramamānas tatra ca vatsān saṅkṛtya kṛta-kṛtyatayā ramamāṇas tal-lāvaṇya-darśanena harṣamānas tat prāg eva sarvair vraja-vāsibhir upavrajyamānaḥ snānādi-pūrvakaṃ divyam ambaraṃ valayamānaḥ śīghram eva bhojanaṃ bhajamānaḥ punar api go-dohana-bhūmi-gamanena sukhaṃ yajamānas tat-tan-mātṛ-nāmabhir vatsān hvayamānaḥ sambhramatas tad-gamana-vyatikramāt prahāsa-maya-mānaḥ pradugdhāni dugdhāni ca tāni kiṅkara-nikareṇa gṛhaṃ hārayamāṇaḥ punar ālayam āgamya kṣaṇa-katipayaṃ mātaram ānandya tām anu vindamānaś candra-śālikāṃ viśramāya śrayamāṇaḥ punar sarveṣām atiharṣaṃ vavarṣa | prasvāpya ca taṃ ca taṃ ca sā ca sā ca mātā paritaḥ parijana-kumārān
sannidhāpya gṛha-vyavahārāya bṛhad-dhāma jagāma |
[27] tad evaṃ dina-katipaye parama-ramaṇena gamita-samaye sa tu nṛśaṃsaḥ kaṃsa-nāmā yathārha-varṇa-kṛta-varṇanataḥ samākīrṇa-tat-tad-vṛndāvanāgamanādi-vṛttāntaḥ svāntaś cintayāmāsa-
[28] hanta, satyatā-sāreṇa devyā vacanānusāreṇa nanda-gopa-ḍimbhatā-dambha eva sa ko' pi gopitaḥ sambhāvyate, yena nūtanāvayavenāpi duḥsaha-mahasaḥ pūtanādayaḥ sahasā gāmbhīryāvṛttena vīryātiśayenālambhanīyatāṃ lambhitāḥ | trasyati ca tasya nāma-dhāma-vaśān mama hṛdayam | tasmād asau chalata evotkalanīyaḥ | hanta, chalān apy uttaram uttaram atiriktaṃ yuktam eva te prayuktavantaḥ | tathāpi kadarthitī-bhūya vyarthī-bhūtāḥ iti vicārya, punar api taṃ praṇidhiṃ sannidhiṃ nikāyyataḥ samānāyya papraccha, aye, tvayedam apy avakalitaṃ, jātau kasyāṃ tasyādaraḥ sneha-bharaś ca paramaḥ parāmṛśyate?
[29] sa covāca-deva, go-vatseṣu tad-utsekaḥ pratīyate |
[30] kaṃsa uvāca-samyag gamyatāṃ nijam eva harmyam | punaś cānyam uvāca-ākāryatāṃ purataḥ sa vatsāsuraḥ | sa ca śacī-pater api klamanaḥ | sa-sambhrama-vikrama-kramatayā tenānīya samarpitaḥ pānīya-lavavad drava-pravaṇatāvastha eva tasthau | tena ca sambandhatām āśaṃsan pāṃśu-saṅghaval labdha-dhvaṃsaḥ kaṃsas tūpāṃśu taṃ sutam iva śaśaṃsa, vatsa vatsāsura, gaccha nandasya vrajam | gatvā ca vatsāṃś cārayataḥ kumārayatas tat-kumārasya sadeśam āsādya nijaṃ vatsa-veśam utpādya tasyāpakāram ārabhasva |
[31] tataḥ sa ca, yathājñāpayanti rājñām ājñāpakāḥ iti tad-vacanānupathātmā tat pratiśāsanād atrāsam eva tatrājagāma | yatra svacche vatsa-krīḍana-nāmani yāmuna-kacche tad-vidha-māraka-karmā vraja-rāja-janmā vatsān mānayan nayana-viṣayaṃ viṣa-dharam iva taṃ cakāra |
[32] atha matsaratas tata itaḥ saratas tasya gandhānusandhānataḥ kṛtsnān khaṭa-deśam aṭataḥ śakṛtkarīn vyagraṃ paśyataḥ paśyann agrajaṃ vrajarāja-tanūjanū rahaḥ sa-vyājaṃ vyajahāra, bṛhad-bhrātaḥ, prātar anāyātaḥ paricīyate vā ko' yam upatoyaṃ pratīyate vatsaḥ?
[33] rāma uvāca-bhrātar, nahi nahi |
[34] kṛṣṇa uvāca-nirūpyatām |
[35] rāma uvāca-bhīṣaṇa-prakṛtir iva pratīyate |
[36] kṛṣṇa uvāca-pūrvaja, pūrva-devo' yam |
[37] rāma uvāca-satyam, yasmād asmāsu vatseṣu cākasmād adṛṣṭijādṛṣṭir asya dṛśyate |
[38] kṛṣṇa uvāca-yadi bhavad-ādiṣṭaṃ syāt tarhy etaṃ diṣṭāntam āsādayāmi |
[39] rāma uvāca-lokataḥ kalaṅkataḥ śaṅke |
[40] kṛṣṇa uvāca-maraṇe ditya-patyatā param āgatya pratyakṣī-bhaviṣyaty asya | tataḥ ko' pi nāpavadeta |
[41] rāmaḥ saharṣam uvāca-dviṣantapa, sacchalam etaṃ sacchalam eva mandaṃ mandam abhyavaskanda |
[42] atha śrīvatsa-vakṣāś ca vatsān anyāṃś cucukāreṇa sannidhānaḥ kaṇṭha-gaṇḍa-piciṇḍādau kaṇḍūm apanayamānaḥ, sarvataḥ krīḍan gāyan parva tanvann ivāsīt |
[43] tatas tasyāpi labdha-chidraṃ-manyasya, kūṭa-mayyā sva-kaṇḍūti-vighaṭanecchayā nikaṭam aṭatas, tad akarkaśa-mudrayā sahasā tān hitvā taṃ sa-puccha-pādaṃ gṛhītvā bhramayāmāsa |
yāvacchaḥ parivartanaṃ bhramayatā vatsasya cakre' munā
tāvacchaḥ pratipat kramān niragamad rūpāntaraṃ cāgamat |
krīḍāyāḥ phala-pātanārtham iva ca kṣipte kapitthopari
jñātṛtvaṃ naṭavat kalāṃ ca pṛthukās te tasya śaślāghire

1.10.11

[śārdūla]
atha devaiḥ prasūnāni vṛṣṭāni hasitāni ca |
na nāsayā na ca dṛśā bhinnatāṃ netum īśire

1.10.12

[anuṣṭubh]
[44] tad anu ca parihāsa-bhāsamāna-hāsaṃ divya-sabhāsadas tad idam avadaṃś ca, nūnam etad eva deva-vairi-vairiṇas tātparyaṃ paryavasyati |
vayaṃ gāṃ gopālāḥ paricinumahe tad-dviṣam api
praticchanne rūpe' py anumiti-nidāna-vyatikarāt |
ato re re vatsākṛti-suraripo mad-vidha-karāt
kathaṃ te mokṣaḥ syād iha laṣasi cet pretya bhavatu

1.10.13

iti | [śikhariṇī]
tad evaṃ-
tau vatsād api rakṣantau sarvaṃ lokaṃ rarakṣatuḥ |
yad-arthaṃ prātarāśādi yasmin daitya-vadhādi ca

1.10.14

[anuṣṭubh]
[45] tataś ca tad-dine' pi śrī-kṛṣṇa-rāmayoḥ svadhāma-samāgamanaṃ jātam, kintu tad-vṛttam aniṣṭam iti tad-iṣṭa-gaṇaḥ sarva evāvariṣṭa | tac ca, na jāne kiṃ-vadantī kiṃvadantī syād, iti sacintībhūya |
kaṃsas tu tasmād vatsapād api vatsāsura-nirvāsanam apasarpa-mukhād viṣam iva karṇa-randhra-sparśa-mātreṇāntaḥ sambhūya bhṛśaṃ dṛśau nimīlayāmāsa | tena daśamīm iva daśāṃ prāpitaḥ | sa tu mantribhiḥ kathañcid bahir avadhāpitaḥ sārdham eva tair idam acāru vicārayāmāsa, hanta sambhāvitā dambhānvitā bahavaḥ prasthāpitāḥ, na tu tair bhadraṃ kiñcid api sañcitam | teṣāṃ dhīpsā-vīpsā hi na hīpsāṃ trātavatī, pratyuta tān eva psātavatī | tataḥ kiṃ kurmaḥ?
[46] mantriṇa ūcuḥ, deva, kevalaṃ bakam atra balam avalambāmahe, yatas tajjātāv eva dambha-sambhārā gambhīrāyante |
[47] kaṃsa uvāca-āṃ āṃ, mama suhṛttamaḥ sa eva kevalas tatra prasthāpanāya sthāpyatām ity ānāyya tathādiṣṭaḥ sad-aniṣṭaḥ sa duṣṭaḥ kaṃsa-puṣṭaḥ samprati baka-sthala-nāmānaṃ nāndīśvara-giri-samīpa-dhāmānam upasarasaṃ pradeśaṃ bhāvi-kṛṣṇa-praveśam adhigamyābhigamya giri-śṛṅga-bhramārambhaṃ dambhaṃ dadhamānas tasthau | yatra tulya-paryāyatayā dambha eva gahvarāyate sma |
[48] tadā ca śrī-gopāla-valitā gopāla-bālā go-bālān pālayantaḥ pānīyaṃ pāyayantaḥ kūlam anusthāpayantaḥ svayam api payaḥ-pānam ayantaḥ parasparaṃ snapayantaḥ samutthāya ca kalāpayantaś cikrīḍuḥ | kalāpayantaś ca puṣpāharaṇāya parataḥ pracāram āceruḥ, tam ācarantaś ca taṃ bakam īkṣāmāsur utprekṣāmāsuś ca: aho, girir ayaṃ dūrata eva kutaḥ? puras tasya śṛṅgam | tataḥ sadya evādaḥ śata-manyunā manyunā śata-koṭi-troṭitam iti ghaṭate | punar nicāyya ca procuḥ, nedaṃ giri-śṛṅgaṃ saṅgacchate, kintu jantu-viśeṣaḥ so' yaṃ mantum iva cikīrṣann amitaśīrṣaṃ vartate, yata ugram-paśyatayā kharatā-cañcu-cuñcutayā ca baka iva parāmṛśyate |
[49] śrī-kṛṣṇa uvāca-
ākārāt pakṣitulyaḥ syād vyāpārān na ca pakṣivat |
bakaḥ kiṃ navakaḥ sākṣāt kūṭavat sthitir īkṣyate?

1.10.15

[anuṣṭubh]
[50] atra tatra jigamiṣann eva samiṣa-śliṣṭatāviśiṣṭaṃ kūṭa-śabdaṃ paṭhitavān | [51] atha samuddaṇḍa-daṇḍa-varaṇḍa-sakhi-maṇḍala-maṇḍitaḥ puṇḍarīka-locanas taṃ jānann apy ajānann iva tasya tuṇḍa-sannidhim eva gamane' vadhiñcakāra | sparśa-viṣa-viṣadhara-viśeṣa-kumāraḥ kautukātireka-vaśād bhekasyeva |
[52] tataś ca gaṇḍūpadaṃ manyamānaḥ sa ca maṇḍūka iva kuṇḍali-pogaṇḍaṃ taṃ nijagāra, na tu kiñcit kuñcayitum api śaśāka | kintu hanta, hanta, sphūrtiṃ prati santama-sadharmaṇā tena karmaṇā śrī-rāma-dāmādīn prāṇair vikalitāṃ kalayāmāsa |
sva-bhrātṛ-vīryaṃ januṣā vidann api
pralamba-kārir baka-ceṣṭite' rditaḥ |
bhaiṣmīkṛte tasya gatau yathaiva sa
premā hi sarvaṅgila-bhāvam ṛcchati

1.10.16

[upajāti 12]
[53] atha bakaḥ sva-kaṇṭhāvaṭe kṛpīṭa-yonivat kapaṭa-tejaskaṃ taṃ jhaṭity ujjagāra | tataś ca, so' yaṃ mama hṛdayam abhrākṣīd iti vibhāvya punas tan nigaraṇa-yogyaṃ nādrākṣīt, kintu tataḥ parāṅ-mukhaḥ sa punar baka iva mūrkhaḥ sura-śātrava-bakas tejo-mātra-gātratayāvagatam api taṃ troṭi-koṭibhyāṃ troṭayitum udayuṅkta | [54] sa tu śauṭīrya-koṭīśvaras tat-troṭī karābhyāṃ vighaṭayaṃs taṃ sa-pāṭavaṃ pāṭayāmāsa, bhīmo jarāsandham iva, bālo vīraṇam iva vā |
yadā murāriṃ nijagāra kahvas
tadā sakhāyaḥ sabalā mumūrcchuḥ |
udgīrṇavān yarhi tadānvacetan
svabhāva-jaṃ prema parān apekṣi

1.10.17

[upajāti 11]
[55] yatra vṛndārakā dārakāś ca kramān mumudire | yathā-
bakāsure vatsasurāri-ghātinā
hate surā nartana-vādya-vartanāḥ |
te nandanād apy atisetutāṃ gatā
mallyādyam ullūya mudā varīvṛṣuḥ

1.10.18

[upajāti 12]
[56] śrī-kṛṣṇābhiprāyam utprekṣamāṇāḥ sādbhutaṃ prekṣamāṇā bakam upajahasuś ca | yathā-
prasārayaṃs tvaṃ grasanāya cañcuṃ
sāhāyakaṃ tatra mayāpy akāri |
vidīrṇam āsīd yadi sarvam aṅgaṃ
mamāsti doṣaḥ kva nu mūḍha kahva?

1.10.19

[upajāti 11]
tatra ca-
yasmin bakāsyād udite' pi te' rbhakā
jijīvur asmin milite bakāntake |
teṣv aśru-kampa-svara-bhaṅga-saṅgataṃ
vaivarṇyam ṛcchet kim u varṇanīyatām

1.10.20

[upajāti 12]
[57] atha sarve samaya-vyagratayā śīghram eva tasmin sarasi militvā snātvā taṃ pradeśaṃ hitvā kṛṣṇaṃ gṛhītvā gṛhāya pratasthire |
kṛta-gṛhāgamanā vraja-bālakās
tad akhilaṃ khalu vṛttam avarṇayan |
baka-khagasya tathākṛtitā
tathā śiśu-kṛtā mṛtir evam abhūd iti

1.10.21

[drutavilambitā]
tad-vārtā-yugalena gokula-bhuvāṃ dagdhaṃ ca siktaṃ ca yat
pratyaṅgaṃ tad idaṃ layāya bhavitety evaṃ janaiḥ śaṅkitam |
paścāt pratyuta romaharṣam adadhād yat tat tu yuktaṃ parā
vārtā tatra varāmṛtād api parā tair evam āsvādyata

1.10.22

[śārdūla]
[58] tataś ca te sarve samudvignam uditāḥ samuditā vitrāsānanda-nispandaṃ śrīman-nanda-mandira-jana-vṛndam anuvindamānāḥ śrī-govinda-vadanāravindam asra-sanditāḥ sandarīdṛśya parāmṛśya ca bakāntānām aśāntānāṃ maraṇe kāraṇaṃ parasparam ūcuḥ-
asya bālasya kiṃ pūrvaṃ kim apūrvaṃ vrajeśituḥ |
kim arthaṃ vā pūrvam āgas te cakrus te hatā yataḥ

1.10.23

[anuṣṭubh]
[59] tad evaṃ prapañce' vatīrṇānām api śrīman-nandādīnāṃ tad-varṇanānandād adīnānāṃ prapañca-dharmeṇa saṅkīrṇatāṃ na varṇayāmāsuḥ | ūcuś ca śrī-bādarāyaṇi-caraṇāḥ-
iti nandādayo gopāḥ kṛṣṇa-rāma-kathāṃ mudā |
kurvanto ramamānāś ca nāvindan bhava-vedanām ||[BhP 10.11.58] iti |
[60] tad etad baka-nirgranthanam ugram ugrasena-duṣputraḥ śrotreṇāpīya vyagra-cetā babhūva, bhāvayāmāsa ca-hanta, sarva eva māyātiriktatā-prayoktāras tatra riktī-kṛtāḥ | sarvaṃ lumpantas te culumpāmāsire ca | tarhi vyomābhidhāna-dānava-mātram atra pātraṃ paśyāmaḥ | [61] sarva-māyā-maya-maya-tanayaḥ prakhyāta-bala-valayaḥ sa hi mahīyān iti padmāvatī-jaraṭha-jaṭhara-janmā saṃmānanayā tam ānāyya tat-kāryāya paryāpayāmāsa |
[62] sa cāgamya vyoma-nāmā kṛta-vyomāvalambatayā nyakṣeṇa vīkṣamāṇaḥ kāmyakāraṇya-dharaṇī-dhara-sannidhānataḥ samam atyarbhaka-vṛndenātyarbhakatayā nirvrīḍa-krīḍā-sandarbhaṃ śrī-yaśodā-garbha-jātaṃ śrī-rohiṇy-arbhakaṃ vinā samāyātaṃ dadarśa vimamarśa ca-
[63] ete khalu bhoḥ dāsyāḥ-putra ! caurasya-kula ! paśyato-hara ! devānāṃ priya ! iti parasparaṃ sambodhayantaḥ krīḍanti | te caite meṣa-tat-poṣaka-tan-moṣakāyamāṇā ramamāṇā lakṣyante | yatra ca meṣā moṣyamāṇā api na bhāṣante | poṣakāś ca teṣāṃ bahalānāṃ sambhālanāya durbalāyante, moṣakās tu nirghoṣatayā pracchannam evāgacchanti | ayaṃ tu tat-poṣakāyamāṇaḥ śyāma-dhāmā kumāraḥ prabhākara-sahasra-prabhāva-bhāvitatayā nāsmad-vidha-sannidheya-sannidhānas tarkyate | tathāpy asmākam ayam evāvasaro varo nāvaro varaṇīyatām anusarati | atra hi tasya niravadhānasya bahiś-cara-prāṇa-tulāṃ valamānā bālakā vinaivārtiṃ hartavyā bhaveyuḥ | tato vyagrībhūtaḥ so' yam agrīyaś ca vinā vigrahaṃ grahītavyatām ṛcchet, sāmikṛtaṃ
tu na svāmine rociṣyate | tad etad vicārayaṃś cora-vad-ācāra-gopa-dāraka-prakāras tadīya-niviḍa-krīḍāyāṃ praviveśa | praviśya ca, niviḍa-kānana-kṛta-praveśatayā poṣakābhiniveśam atikrāmatas tān moṣāyamānān kramaśaś catuḥ-pañcāvaśeṣam apakramayāmāsa | apakramyāpakramya ca giri-guhāyāṃ nigūhayamānaḥ punaḥ punar ayamānaḥ peśaskaritānusārī prastarāstaraṇatas tad-dvāram āvavāra |
[64] etaj jñātvā nirjarāri-prahārī śiṣṭān kaṣṭantaṃ harantaṃ kumārān vyagrī-bhūtaḥ siṃhavad grāma-siṃhaṃ vidrutyārād agrahīn nyagrahīc ca |
svāṅga-vyaṅgāt spaṣṭa-bhūmiṣṭhamānaṃ
kṛṣṭā ḍimbhāṃs taṃ tataḥ kṣauṇī-pṛṣṭhe |
āpātyātha prāṇa-vartmaṇi rundhan
vyagrī-kṛtyālambhya-kalpaṃ cakāra

1.10.24

[śālinī]
[65] tad evaṃ saṃhata-saṃhananam apy etaṃ niḥsandhi-bandhanaṃ visṛjya tat-pada-paddhatiṃ saṃsṛjya tad-gupti-dvāram anusasāra | tataś ca,
sadyo nirbhidyāpidhānaṃ guhāyās
tatrāviśya dyotam āviścakāra |
tasyās teṣāṃ cārbhakāṇāṃ samantād
ātmālābhād yat tamas taj jahāra

1.10.25

[śālinī]
yeṣāṃ duḥkhaṃ tad-guhā-garta-rodhe
tadvan nāsīd yadvad etad-viyoge |
dṛṣṭvākasmād enam ete bakāriṃ
prāṇān prāntākarṣaṇenaiva jagmuḥ

1.10.26

[śālinī]
sarve tasmād utthitā rodanārtās
tadvad ārtaṃ kṛṣṇam ahnāya cakruḥ |
so' pi kṣmābhṛt tat-pratidhvāna-dambhāt
krandann āsīd ity amībhir vyabhāvi

1.10.27

[śālinī]
tasmāt kṛṣṭās tena taṃ veṣṭayantaḥ
śaśvat tasya spṛṣṭito naṣṭa-duḥkhāḥ |
dṛṣṭvā dviṣṭa-prāṇam atyanta-bhīṣmaṃ
vyomaṃ hṛṣṭā mitra-goṣṭhīm upeyuḥ

1.10.28

[śālinī]
atha parimilitair vicitra-mitrair
bhuvi divi deva-gaṇais tadopalambhyaḥ |
apahṛti-caritaṃ nija-kramāt taiḥ
kathitam asau kalayan vraje viveśa

1.10.29

[puṣpitāgrā]
[66] atra vyomaṃ diṣṭānta-daṣṭaṃ dṛṣṭvā kusuma-vṛṣṭi-kṛdbhir dānava-dveṣṭṛbhir ayaṃ śrī-kṛṣṇābhiprāyaḥ spaṣṭaṃ parāmṛṣṭaḥ-
krīḍāyām atra corāṇāṃ śvāsa-rodho vidhīyate |
vyomas tvaṃ vyomatāṃ prāptas tasmāc cet karavāṇi kim?

1.10.30

[anuṣṭubh]
[67] atha kathakaḥ kathā-samāpanam uvāca,
īdṛk kautukavān putras tava gopa-narādhipa |
vatsādi-trayam āninye līlayā yas tu pañcatām

Original text: Gopālacampū, P1-33, U1-3, U5-6, U29 · Edition: Puridasa (1947). · Data entry Jan Brzezinski · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc