Language

ENहिગુ
Scripture Library

Gopālacampū, P1-33, U1-3, U5-6, U29 · Chapter 1.7

1.7.1

[anuṣṭubh]
[72] atha kṛta-sukha-prathāyāṃ kathāyāṃ vṛttāyām, anya-dinavat kathakān sa prasādhanaṃ sedhayāmāsa śubha-caritrī-vraja-dharitrīśaḥ |
iti śrī-śrī-gopāla-campūm anu
viśaṅkaṭa-śakaṭa-vighaṭṭanādi-vicitra-bālya-caritraṃ nāma
ṣaṣṭaṃ pūraṇam
||6||
(7)
atha saptamaṃ pūraṇam
bālya-līlā-caurya-śauryaṃ
[1] atha dināntaravat prabhātāntaḥ prabhātāyāṃ sabhāyāṃ madhukaṇṭha uvāca-snigdhakaṇṭha, līlāntareṇa nidigdha-citto bhava |
[2] atha varṣa-jāte jāte nabhasye māsi sarva-sampan-mayaṃ janma-dinam āyātam | tatra ca gargopadeśa-vargopāśrayā kṛṣṇasya janma-tithi-pūjā pūryate sma | yatra ca vraja-kṣiti-patinā praśasta-vācanādi-pūrvakāpūrva-parva pravartayāmāsa | yathā-
vedair vādyaiḥ pragītair naṭana-paṭimabhiḥ mantra-pūrvābhiṣekaiḥ
sa-prītyādāna-dānaiḥ pramada-kala-kalair yajña-vijña-prayogaiḥ |
ṣaṭ-tilyādi-prakārair mṛd-aguru-rasa-dhānyādi-bhavyābhimarśair
matsyādīnāṃ pramokair ajani jani-tithir gopa-rājāṅgajasya

1.7.2

[sragdharā]
kintu,
krameṇa vṛddhir varṣāṇāṃ yathā nandātma-janmanaḥ |
tathā tat-parvaṇo' py āsīt sphuṭaṃ yad-abhidā dvayoḥ

1.7.3

[anuṣṭubh]
kṛṣṇa-bhojanam annaṃ yat kṛṣṇācchādanam aṃśukam |
tat-tan-nāmnā pracāro' bhūt tasya tasya vraje tataḥ

1.7.4

[anuṣṭubh]
[3] tad evaṃ harṣeṇa varṣe gaṇite, kadācid varṣiyaḥ-prabhṛtiṣu strī-puṃseṣu tat-tat-kṛti-vyāpṛteṣu nijotsaṅgena bāla-gopālaḥ sva-mandirālinde jananyā lālyate sma, yathā--
mukhe mukhaṃ lagayati cumbati sma tad
vṛthā kathāḥ kathayati tena durgamāḥ |
hasaty atho hasati ca tatra bālake
vrajeśvarī sukha-śata-siktatām agāt

1.7.5

[rucirā]
[4] tataś ca pūrva-pūrva-nihiṃsanāt prajāta-mati-bhraṃśena dhairya-rahitatayā kaṃsena prahitaḥ sumanasām ahitaḥ sura-vartmani dūrataḥ sthitas tṛṇāvartas taṃ tathā vartamānaṃ dadarśa vimamarśa ca | so' yam eva toyada-varṇaḥ pṛthukaḥ pṛthu-gṛhālindaṃ vindamānāyā mātur aṅke vartata iti śaṅke |
[5] tad evam adhunā sarvaṃ dhunānaḥ sāmbālam eva bālaṃ sura-vartmani vartayāṇi | kintu pūtanā nūtana-tanu-kalanayā, śakaṭaś ca śakaṭāviṣṭāmūrtatā-valanayā chalayitum iṣṭenāpy anena diṣṭāntam āpyate sma | tasmād ahaṃ tad-ubhayetara-vāta-rūpeṇa praviśāmi iti |
[6] tadā ca sadā tad-avasaram anusarantī tu yoga-māyā tad-vapur-yogam āyātā, mātuḥ pṛthag-bhāvāya sva-vaibhavam āvirbhāvayāmāsa | yena ca tad-ambā komala-nīla-kamalāyamāna-kalevarasyāpi tasya bhāram asahamānā vismayamānā cānyasya tad-bhārāsahatayā sahasā bhūmāv eva taṃ dhṛtavatī, dhyātavatī ca jagatām antaryāmi-puruṣam | atibhītā ca tad-upadrava-bādhanāya tad-ārādhanāya vyagra-cittā babhūva |
[7] tṛṇāvartas tu vātāvartena vartamānaḥ sura-vartmani taṃ ca vartayan gala-graha-pāśam iva sañjagrāha | goṣṭham api kaṣṭada-karkarādi-vṛṣṭibhir naṣṭa-prāyatayā ghaṭṭayāmāsa | yatra ca trasam atrasam api sarvaṃ vitrastam asti sma | tataś ca,
tamobhir āvṛtaṃ sarvaṃ bahir eva na kevalam |
janānām antaraṃ cāsīt tṛṇāvarta-pravartane

1.7.6

[anuṣṭubh]
[8] tena tu durjanena tadaivam anyūnānāṃ janyūnām ajanye janyamāne tatra vitrastāḥ prajāḥ prajajalpuḥ, yathā-
utsarpat-karparāṃśa-vraṇa-janaka-javaḥ śrotra-dṛk-tarja-garja-
dhvānas truṭy-utkuṭheṣu prakaṭa-kaṭa-kaṭeṣv ardhayan vāyur āyuḥ |
goṣṭhaṃ koṣṭhaṃ ca bhindann naṭati bata hahā hanta kiṃ tatra vṛttaṃ
yatrāste nīla-paṅkeruha-dala-tulanā lālitāṅgaḥ sa bālaḥ

1.7.7

[sragdharā]
śrīman-nanda-deva-mandire tu-
upadrave' sminn adhi yad dadhe sutaṃ
taṃ tatra nāpaśyad asau vrajeśvarī |
gavādhika-snigdhatarāpi yā tadā
vicāra-lopād valate sma go-tulām

1.7.8

[upajāti 11]
upaplava-marut-plave' bhajati tatra putrāstitām
avīkṣya paśupeśvarī bata jagāma yāṃ vyagratām |
hahā vigata-tarṇakā budhita-loka-bhāṣādikā
yadi sphurati naicikī kvacana kācid ūhate tām

1.7.9

[pṛthvī]
[9] tadā ca tām ārabhya jana-rodana-paramparayā paritaḥ prasarpaṇād amandena tad-ākrandena sarva-gokulam ākulaṃ babhūva | [10] avigaṇayya ca tādṛśaṃ visadṛśam upadravaṃ sadravam evāgamyāgamyāpāra-duḥkha-vāra-vārāṃ nidhau sarve mamajjuḥ | tatra ca-
tṛṇāvarta-hṛte kṛṣṇe mātur bhārāyitā tanuḥ |
tadīyānāṃ yathā sāsīd ubhayeṣāṃ yathā truṭiḥ

1.7.10

[anuṣṭubh]
[11] tataś ca, sarvāsu nirviśeṣaṃ rodana-vaśatāṃ viśantīṣu, hā rohiṇi, drohiṇi, kiṃ kariṣyāmi? kathaṃ tam anavalokya mariṣyāmi? kathaṃ vā vraja-rāja-diśi mukhaṃ vitariṣyāmi iti paryantaṃ paryanta-daśāvasānam anu yaḥ khalv aśeṣa-vilāpanaḥ prasū-vilāpaḥ | sa punar avakalitaḥ sahasā ghṛtam iva vilālayati hṛdayam | kathaṃ kathayitum īśyate? ity alam atiprasaṅgena iti madhukaṇṭhaḥ svasya sarvasya ca vaivaśya-vaśyatām āśaṅkya maṅkṣu saṅkathayāmāsa,
[12] nabhasā hṛtasya sujātasya śrīman-nanda-jātasya tasya bandhūnām avagāḍha-duḥsaha-sāda-sindhūnāṃ sahasānukūlaṃ kūlam āsannam | tathā hi,
bālya-svabhāvena balānujanmā
balān nijagrāha galaṃ tadīyam |
tadātigāḍhaṃ sa ca pīḍitas tau
mene bhujau pāśi-bhujaṅga-pāśau

1.7.11

[upajāti 11]
bhujāpīḍanavat tasya bhāraś ca vavṛdhe śiśoḥ |
voḍhuṃ tyaktuṃ ca roddhuṃ ca nāśakad dānavādhamaḥ

1.7.12

[anuṣṭubh]
tadā ca mālya-haratānarhāvasthena cāmunā |
sa bhāra-hāratāṃ prāptaḥ sva-prāṇa-haratāṃ gataḥ

1.7.13

[anuṣṭubh]
yathā,
mālya-buddhyāhival loma-paṭala-bhrāntyā tam ṛkṣavat |
kṛṣṇo' vaveṣṭad ātmāṅgaṃ vātūlaḥ katham ujjhatu?

1.7.14

[anuṣṭubh]
yathā ca,
tṛṇāvarte ruddha-kaṇṭhe tac-chvāsā ruddhatāṃ gatāḥ |
tadaiva ca bahir vātās tat kiṃ tasya ta eva te?

1.7.15

[anuṣṭubh]
[13] athākāśāvakāśāt prastara-kṛtāstaraṇāyām aṅgaṇa-sthalyām ativistīrṇaṃ mahā-ghoṣa-badhirī-kṛta-ghoṣaṃ tad-vapur nipapāta | nipatya ca mūrtiman mūrtikam api ślatha-sandhi-bandhī-bhūtam adṛśyata | tataś ca, tat tu,
kim idam ahahahā papāta kasmād
iti parivavrur upetya gopa-rāmāḥ |
bhayam adhur atha kaṃ nirīkṣya rakṣas
tad-upari bāla-hariṃ ca mṛgyamāṇam

1.7.16

[puṣpitāgrā]
danu-sutam alam udvivartitākṣaṃ
śiśum atha vīkṣya nirīkṣamāṇa-netram |
tad-upari sahasā nidhāya lattām
amum upajahrur amūr mudā jananyām

1.7.17

[puṣpitāgrā]
[14] atha mantravat kiñcid vacanāt punar amūr amuṣyāś cetanām ācinvate sma, yathā,
mṛtyur mṛto, mṛtyu-hṛtas tu jīvitas
tad etam ādatsva tanūja-vatsale |
ity ukti-mantrānvita-bālakauṣadhaṃ
vinyasya tāṃ pratyudajījivann amūh

1.7.18

[upajāti 12]
śiśum upasadya yaśodā danuja-hṛtaṃ drāk ciceta līnāpi |
varṣājalam upalabhya prāṇiti jātir yathendra-gopānām

1.7.19

[gīti]
athāgaman vraja-pati-saṅgatā janāḥ
sa-vismayaṃ sa-bhayam adabhra-sambhramam |
gṛhāntara-vrajana-vicāraṇā'nyadā
na tarhy abhūd yad abhavad eka-bhāvatā

1.7.20

[rucirā]
paśyann api tṛṇāvartam apaśyann iva taṃ janaḥ |
kṛṣṇam evāgamad draṣṭuṃ tat-premā hy adbhutādijit

1.7.21

[anuṣṭubh]
spṛṣṭaḥ kampreṇa hastena dṛṣṭaḥ sāsreṇa cakṣuṣā |
pitrātha mātur utsaṅgād avitrā śiśur ādade

1.7.22

[anuṣṭubh]
[15] tataś ca rākṣasa-sparśaja-kṣatajādi-śaṅkayā,
nirīkṣitāvayava-gaṇo' pi mātṛbhir
vilokitaḥ sa tu janakena kṛtsnaśaḥ |
mameti-dhī-pṛthu-mamatāspadaṃ dṛśā
svayā paraṃ na tu parayā parīkṣyate

1.7.23

[rucirā]
[16] atha vyagrehitā vṛṣabhānv-agresarāḥ parama-hitāḥ parasparam aparasparaṃ kathayāñcakruḥ-
kvāyaṃ hatas tīvra-balaḥ palāśanaḥ,
kva tīrṇavān so' yam atīva bālakaḥ |
kiṃ vā sva-pāpena vihiṃsyate khalaḥ
sādhuḥ samatvena bhayāt pramucyate

1.7.24

[upajāti 12]
[17] athavāsmākam eva bhāgyam idam iti yogyam | tathā hi-
kiṃ nas tapaḥ pūrtam aśeṣa-sauhṛdam
dattaṃ tatheṣṭaṃ hari-tuṣṭaye' jani |
rakṣo-gṛhītaḥ punar eṣa bālakaḥ
svayaṃ sva-bandhūn sukhayan yad āgataḥ

1.7.25

[upajāti 12]
samastārtha-karī viṣṇu-bhaktiḥ sākṣād vrajeśvare |
dṛśyatāṃ mṛśyatām anyat kiṃ vā bālaka-maṅgalam

1.7.26

[anuṣṭubh]
yataḥ-
sarvadā kramate yasya buddhiḥ sad-bhaktaye hareḥ |
sa sadā kramate tasya lakṣmīś ca kramatetarām

1.7.27

[anuṣṭubh] iti |
[18] devāś ca sa-kautukam imaṃ śrī-kṛṣṇābhiprāyam utprekṣāṃ cakrire |
bālo' haṃ na paricinomy abhadra-bhadraṃ
yaḥ kroḍe kalayati tad-galaṃ dadhāmi |
tena tvaṃ yadi maraṇaṃ prayāsi kaḥ svid
doṣaḥ syān mama tam atha tvam eva jalpa

1.7.28

[praharṣiṇī] iti |
[19] tataś ca sarvānarvācīnābhīra-vīrāṇāṃ seyaṃ mantraṇā jātā, goṣṭham idaṃ duṣṭānām adhiṣṭhānaṃ vṛttam, tasmād gṛha eva gopanīyam idaṃ bāla-yugalam iti |
[20] tataḥ śaṅkātiśaya-mayaṃ dina-katipayaṃ nānā-krīḍanakena krīḍayamānā mātṛ-samānā gopikā gopikā babhūvuḥ | yatra ca bāla-bālikā-kula-pālikādayaḥ sadayaṃ samāgamya ramyaṃ tat-keli-kutūhalaṃ kalayanti, yathā-
krīḍanāni vividhāni taṃ sadā
darśayanti ca mudā hasanti ca |
khelayanti ca balena tā iti
svāntare param amū arakṣiṣuḥ

1.7.29

[rathoddhatā]
tataś ca-
bālena samam anyo' nyaṃ prābalyaṃ darśayann iva |
ūrdhvādho-bhāvam āsādya sarvā hāsayati sma saḥ

1.7.30

[anuṣṭubh]
mātṝṇām agrato bāhū vikṣipan dhāvati sma saḥ |
darśayann iva tejaḥ svaṃ hasan pāte ruroda ca

1.7.31

[anuṣṭubh]
balaṃ vā jñānaṃ vā kiyad abhavad asyeti vimṛśan
yadā gopī-saṅghaḥ kim api muhur ānetum adiśat |
tadā śaktiṃ vyañjan kva ca punar aśaktiṃ kva ca śiśuḥ
sa paśyaṃs tad-vaktraṃ hasati ca puro hāsayati ca

1.7.32

[śikhariṇī]
nāmādeśaṃ yadā mātā diśate nayanādikam |
kṛṣṇaś ca kurute bāḍhaṃ cakre tasyā na kiṃ tadā?

1.7.33

[anuṣṭubh]
rudantam indave mantha-gargaryāṃ pratirūpiṇe |
piṇḍena nāvanītena vṛddhāgardhayatārbhakam

1.7.34

[anuṣṭubh]
svasya svalpāpahāre' pi cakranda maṇi-hānivat |
kṛtvānya-maṇi-hāniṃ ca prāhasīd bāla-kṛṣṇakaḥ

1.7.35

[anuṣṭubh]
nirmañchanaṃ tava bhajāma kuleśalālya
bālyātimohana balānuja nṛtya nṛtya |
ity aṅganābhir uditas thi thi thitthi thīti
kptena tāla-valayena harir nanarta

1.7.36

[vasantatilakā]
māṃ nartayata bho vṛddhāḥ, iti tāsāṃ puro gataḥ |
bhadraṃ nṛtyasi bhadras tvam, iti stotrān nanarta saḥ

1.7.37

[anuṣṭubh]
vihasantīṣu sarvāsu sauṣṭhavāt pracyavād api |
nṛtyan vrīḍitavat kṛṣṇo mātur aṅke' palāyata

1.7.38

[anuṣṭubh]
[21] kṣaṇaṃ viramya ca ramyānanaḥ stana-dhayanam api tatrārabdhavān, yad darśanam anu saṅkarṣaṇaḥ serṣyam iva nijam utkarṣaṃ vāñchan nija-jananī-stana-pānam ārabdhavān | [22] tadaiva ca tau līlābhiḥ pramīlām āgatau yātṛbhyāṃ mātṛbhyāṃ śanaiḥ śanaiḥ śayyām adhiśāyyete sma |
[23] tad evaṃ sarāmasya tasya nirodhe vidhīyamāne bahir vijihīrṣite cātīva tad-upajīvana-pīvatām āsann eva yogamāyā tad-anukulyāya kiñcit prapañcitavatī, yathā-
ekadārbhakam ādāya svāṅkam āropya bhāvinī |
prasnutaṃ pāyayāmāsa stanaṃ sneha-pariplutā ||
pīta-prāyasya jananī sutasya rucira-smitam |
lālayantī mukhaṃ viśvaṃ jṛmbhato dadṛśe idam ||[BhP 10.7.34-5] iti |
[24] tena ca santataṃ vismayamānāyāṃ nijajāyāyāṃ tasyāṃ kadācit śrīmān vrajarājaḥ papraccha, mayā yad aniṣṭa-bhayād bāla-rodhanam upadiṣṭam, tat kiṃ nirvahati?
[25] sā prāha-nirvahaty eva, kintu vṛtheti lakṣyate |
[26] vrajarāja uvāca-hanta, katham iva?
[27] sā prāha-vraja-mātra-vrajanaṃ varjyate | dṛṣṭaṃ tu mṛṣṭa-smitaṃ jṛmbhamānasya bālakasya vadana-dvārā jagad eva iti |
[28] atha vrajarājaḥ sa-vailakṣyam ālakṣya lakṣmī-jāni-lakṣyatayā maunam ālambya vilambya covāca-yady evam, tadā svajana-parāyaṇasya śrī-nārāyaṇasya vidhitsitam eva sarvaṃ vicikitsitam api cikitsitaṃ kariṣyati | tasyaiva khalv idaṃ vaibhavam iti |
[29] evaṃ tad-avadhi tad-vidhinā nātinirodhe vidhīyamāne kvacid api samaye saṃyamanaṃ samayā sarāmaḥ sa rāmānujaḥ śrīdāma-sudāma-vasudāmādibhiḥ samaṃ ramate sma | [30] tatra vinodena mṛdadanaṃ cakrāṇe cakrāṅkita-caraṇe saṅkarṣaṇā-dayaḥ khelāyāṃ kalita-kalahā rahas tan-mātaraṃ nivedayāmāsuḥ, ye khalu tayā tad-vidha-vidhāne' vadhāpitā vidhīyante sma | [31] mātā ca pracchannam āgacchantī bāhuṃ gṛhītvā papraccha, capala, kim idaṃ duścaritam ācaritam?
[32] sa tu sahasā saṅkalitānana-kamalaḥ kātara-matir mātaram uvāca-mātar, na kim api |
[33] mātā prāha-mṛttikām atti sma bhavān |
[34] suta uvāca-ka idaṃ vadati?
[35] mātā prāha-sarva eva tava savayasaḥ |
[36] suta uvāca-ete khalu nija-nija-vastyān madhura-vastūni muṣṇantaḥ sa-tṛṣṇam atrapam atra parasparam aśnanti, tad anaṅgī-kṛtavataḥ kapāṭita-radane mama vadane prathamaṃ samaṃ balāc chalād api samarpayanti, tac ca tvayi sa-nirvedaṃ nivedayitum icchor mama tucchaṃ sa-vivādaṃ durvādam etam avādiṣuḥ |
[37] mātā suvismitam ūrdhvam adho mūrdhānam ādhūya sasmitam uvāca-savyāja-rāja! tavāpy agrajaḥ so' yaṃ vyañjayati, tatra kiṃ vadiṣyati?
[38] suta uvāca-ete sarva eva vīthyāṃ vīthyāṃ mithyābhiśaṃsinaḥ |
[39] mātā prāha-sa-cchala-pralapita! bho mat-pitaḥ, balabhadraḥ kim iti pramiti-rahitam abhadraṃ vadatu?
[40] suta uvāca-ayam apy etad-gaṇa-pātīti tathānyedyur mṛttikām atti sma, tad avadyaṃ nivedayitum udyataṃ mad-vacanaṃ mṛṣodyatām āsādayitum iti |
[41] mātā tan-mukhaṃ dhṛtvā sahāsam āha sma, kim idaṃ ciraṃ nigirann asi?
[42] suta uvāca-uktam eva mama lapane balād galāntaḥ praveśāya kim api nyastaṃ samastaiḥ iti |
[43] mātā prāha-dhūrta, kathaṃ jānīyām?
[44] suta uvāca-sāmprataṃ mama mukham eva nirīkṣyatām |
[45] mātā sa-saṃrambha-smitam uvāca-vyādehi, paśyāmaḥ |
[46] tataś ca bhayena sa eṣa mṛc-cihnitam apy ahnāya vadanaṃ vyādadau | [47] tatas tad-bhayam avadadhānā samādadhānā ca rasāntareṇa mātuḥ kopa-śāntaye tad-antar-yogam āyātā sā yogamāyā punar viśvaṃ darśitavatī |
[48] tatra cedaṃ vrajeśvarī parāmamarśe-
aho bahir ivekṣyate jagad idaṃ mukhābhyantare
śiśos tad anu bhūr iyaṃ bhuvi ca māthuraṃ maṇḍalam |
iha vraja-kulaṃ yad anv api mayā dhṛto bālakaḥ
sa eva tad aho kathaṃ kim iva hanta kiṃ sidhyati

1.7.39

[pṛthvī]
[49] atha punaḥ svapnādikam analpaṃ kalpayitvā paścimam idaṃ niścikāya,
ahaṃ yaśodāsmi patir vrajādhipaḥ
sutaḥ sa eṣa svam idaṃ ca gokulam |
pratīyate' thāpi śiśor mukhe jagad
yan-māyayetthaṃ kumatiḥ sa me gatiḥ

1.7.40

[upajāti 12]
[50] tad evaṃ sa ca nārāyaṇas tad-bhāva-parāyaṇatāṃ tām anu nitāntāṃ vicārayann ātmanaḥ paramābhiruci-paricitāvirbhāve tasminn eva vismiti-nicitaṃ janany-ucita-sneham eva dehayāmāsa, yaṃ khalu nemaṃ viriñci [BhP 10.9.20] vakṣyamāṇānusāreṇa samastāni śāstrāṇi sadā praśastatayā gāyanti |
[51] atha kautukāntaraṃ cāntaram ānīyatām | tad evaṃ sarvānandanaḥ śrīman-nanda-nandanaḥ krīṇīhi bhoḥ phalāni iti [BhP 10.11.10] gīti-rīti-rocana-vacanaṃ karṇayor āracayann eva capala-locanaḥ kiñcanāpy ālocayann eva ca laghunāpi pāṇi-yugalena laghutayā puraḥ patita-dhānya-puñjataḥ pūrṇam añjalim ādāya tad-abhimukhaṃ jagāma | kintu drava-vaśād alpakāñjalitaḥ skhalitam idam iti bhidāṃ na vidāñcakāra, kevalam eva kara-yugalaṃ krayya-phala-pūrita-tat-patra-pātropari parivṛttyā ca cālayāmāsa |
[52] tataś ca sā smitavatī smita-digdha-tan-mukha-mādhurī-sādhu-rītibhiḥ snigdha-hṛdayā vyañjita-spṛhāvalīṃ tad-añjaliṃ phala-valayena bhikṣayantī dūrata eva saṅkalana-mudrām api śikṣayantī sakalena tu pūrayituṃ śaśāka | [53] nija-bhājanaṃ phala-riktaṃ babhūva vā na vā kim iti tu na viviktuṃ cakāra | gṛhābhyantareṇāntarite tu tasmin nijaṃ patrajam amatram ayatnatayā ratna-pūritam apy anibhālya bhāram apy asambhālya tan-mādhuryāveśābhiniveśavatī svajanānām api śarma-jananāya bahula-phalāvali-bali-samānayanāya ca nija-nilayam eva jagāma | kintu gṛhaṃ gatvā jñāta-maṇi-tattvāpy akuṇṭhāsakṛd-utkaṇṭhāvahena tan-mukha-śobhābhara-viraheṇa sā dhanyā hārita-mahā-dhanaṃ-manyā babhūva, yata eva sā kṛṣṇa-dṛśvarī viśvam api visasmāra
|
[54] sa tu vividha-durvidha-śarma-vidhāna-sannidhānaḥ svayaṃ labdha-nidhānavad atisāvadhāna-pāṇir nṛtyann iva mātuḥ samīpam añcan madhura-cañcalehitas tasyā nicolāñcale nirbandhataḥ sakalāni phalāni babandha |
[55] mātā covāca-putra kutra labdhāni tānīmāni?
[56] sutas tu bālya-bhāvād ardhārdha-varṇaṃ varṇayāmāsa, kadācid ācita-phalā dhānyāni mūlyam ādāya dhanyā mayi cānukūlyam ādhāya samarpitavatī |
[57] mātovāca-vatsa, gṛhajanavat sarvataḥ pratītiṃ mā kṛthāḥ iti |
[58] sutas tu kā khalv apratītir iti ca na vidāñcakāra | [59] kṣaṇataś ca tāṃ gatāṃ nirīkṣya punar āgataḥ sakṣaṇatayā janāya tat-phala-vibhajanāya jananīṃ niyojayāmāsa | [60] mātā cāmandenānandena kṛta-spandena kara-dvandvena tāni vibhajantī tadantīkṛtiṃ nāsasāda | dina-katipayaṃ vismaya-vaśā smayamānā vasati sma | tad-āsvāda-karāś ca labdha-camatkārā na vismaranti sma |
[61] atha līlāntaram udbhāvayitum evaṃ vibhāvyate-
gokuleṣu kila śīlam īdṛśaṃ
yad divā vanam ayanti gonarāḥ |
yoṣitaḥ pracura-gavya-saṃskriyāṃ
krīḍanaṃ rahasi bāla-tarṇakāḥ

1.7.41

[rathoddhatā] iti |
[62] tadā caikadā gṛha-vyaya-payaḥ-kṛte samīpakṛte vatsa-sadmani ruddha-dvārān śakṛt-kari-sārān bāla-hariḥ paritaḥ-sthita-bālaka-jālaḥ kalayāmāsa | tatra ca,
vatsīr matvā tadā dhenūś chāga-tokāni vatsakān |
ātmānaṃ go-duhaṃ bālā go-doham anunirmamuḥ

1.7.42

[anuṣṭubh]
vatsīṣu yarhi gavyanto goduhanti sma te' rbhakāḥ |
teṣāṃ prahāsajā bhāsaḥ payasyante sma tās tadā

1.7.43

[anuṣṭubh]
iyeṣa ca yadā dhenu-cāraṇānukṛtiṃ prati |
mantrayitvā tadā kṛṣṇaḥ prāmuñcan nava-vatsakān

1.7.44

[anuṣṭubh]
rakṣām icchū vatsa-pucchaṃ gṛhṇānau rāma-keśavau |
tad-ākṛṣṭatayā goṣṭhe bālair babhramatustarām

1.7.45

[anuṣṭubh]
[63] tac ca tarṇakānugatayā tayoḥ prathamam abhyarṇāgamanam ākarṇya nirvarṇya ca vara-varṇinyaḥ skhalad-varṇaṃ varṇayāmāsuḥ | tathā hi gītam-
bala-kṛṣṇau balavalitavilāsau |
khelata iha sakhi sakhi-kṛta-hāsau ||dhru||
tarṇaka-puccha-dhṛti-vyāpṛtinau |
praṇaya-kalita-kali-kalane kṛtinau ||
gṛha-gṛha-vīkṣaṇa-sakṣaṇa-netrau |
dhenu-pāla-tulayā dhṛta-vetrau ||
druta-tarṇakam anuvidrutavantau |
śreṇīyita-cala-veṇīmantau ||
śārada-vārṣika-vārida-vapuṣau |
cala-locana-ruci-capalāṃśu-juṣau ||
skhalad-alaka-dyuti-valayita-lapanau |
ali-lalitāmala-kamala-glapanau ||
nīla-kanaka-ruci-śuci-laghu-vasanau |
cañcala-caraṇa-sphuṭa-raṭa-rasanau

1.7.46

iti | [mātrāsamaka]
[64] tad evam aṅganād aṅganād vrajāṅganābhir aham-pūrvikayānugamyamānau, vihitākasmika-parva-sukha-dohana-sarva-mohanatayādhigamyamānau,
saṃvāda-vivāda-parīvāda-bandhura-bandhūnām abhyarṇatayā nirvarṇyamānau,
tādṛśākarṇana-nivarṇanam anu parasparaṃ varṇyamānau,
tāsu ca kābhiścid amṛtam anṛtaṃ kurvatā praticarvaṇaṃ sarasena rasa-visareṇa bhojyamānau,
tadvad ekābhir nija-gṛhājīvya-divya-maṇi-hāram upahāram upahāraṃ hāritayopayojyamānau tadvad varṇyamānau,
tāsu ca kābhir api premānugamya-ramya-vacana-pracaya-racanayā kañcana kālaṃ varivasyamānau,
kiṃ cānyābhiḥ samuttambhita-karṇa-tarṇaka-kṛta-kṛṣṭi-dṛṣṭitaḥ śasyamānavat parihasyamānau,
tadvad anyatarābhis tan-madhura-cakura-cikura-cañcuratā-pracura-cañcalatāṃ nicāyya cāturyataś caritam idaṃ bhavan-mātṛ-caraṇeṣu gocarayāmaḥ, iti sūcanayā tasmād varjyamānau,
tābhir eva mātara-pitarāv ārabhya gaṇanālabhya-kulāli-gāli-pālim upalabhya kalita-vyalīkam iva sa-kolāhala-praṇaya-kalita-kalitayā tarjyamānau
bala-gopāla-nāmānau valgu-bālyavayasā samānau khelāṃ kalayāmāsatuḥ |
[65] atha mātarāv api jātāv amū kutra yātāv iti kātarāyamāṇa-nayane nirjanatā-janita-svairatā-bhāg-ayane vraja-nīvṛd-ayane ruṣā ninditābhir upamātṛbhir mudā vanditābhir api tad-abhidhātṛ-yātṛbhiḥ samam eva gṛhataḥ kṛta-niryāṇe svayam eva samyag mṛgayamāṇe dara-sarasi-janija-cihna-vigata-nihnava-caraṇa-lakṣaṇa-vilakṣaṇa-vartma-valanena mahilānāṃ kutūhala-kolāha-lāva-kalanena ca samayā samayāñcakrāte | tadā ca nijāgamana-varjanīṃ tarjanīm abhicālya pracchannatayā nibhālya tasmād akasmād anayor bāhū jagṛhatuḥ | bālakās tu sarvataḥ sarva eva dudruvuḥ, mahilāś ca kāścanānukūlyataḥ kāścana prātikūlyata iva ca tayoś cāpalyaṃ lapantyaḥ samam eva mātṛbhyām abhyāyayuḥ | dhātryas tu bālayor atīva sneha-pātryas tarṇakān ādāya
tad-abhyarṇam ājagmuḥ |
[66] atha tad ārabhya vīthīṃ vīthīm upalabhya kutukakarmā balānujanmā saha- sahacaraḥ kolāhalaṃ kalayāmāsa | tadā ca kadācin nijatanūjalabhyaprāgalbhya-spṛhiṇī vrajeśagṛhiṇī tadānandabṛṃhiṇībhir vivadamānābhir iva dīyamāna-tadīyamānasamānābhir upālambhasamādhānalambhanavākovākyavyaṅgam avyaṅgam abhyadhāyi |
[67] tatra sabhāyāṃ sā yathā-
āsīnā kanakāsane sutayutā śrīmad-vrajādhīśvarī
pīṭha-śreṇim upāśritā vraja-vadhūr nānātma-bhāva-śriyaḥ |
kṛṣṇa-prema-sudhā-mahomaya-girām āsvādanād dhinvatī
tābhiś ca pratidhinvitākhila-sabhā śobhāṅga-yaṣṭir babhau

1.7.47

[śārdūlavikrīḍitam]
[68] vākovākyaṃ yathā-
tava sūnur muhur anayaṃ kurute |
akuruta kiṃ vā vyañjita-kurute ||dhru||
muñcati vatsān bhrāmaṃ bhrāmam |
sācivyaṃ vaḥ kurute kāmam ||
asamaya-mocanam asukha-nidhānam |
kaḥ kiṃ kurute na yadi nidānam ||
vinā nidānaṃ kurute svāmini |
krośaṃ na kim iva kuruṣe bhāmini ||
krośe hasati pratyuta so' yam |
dattvā vaśaya sphuṭam api toyam ||
atti steyaṃ param iha rucitam |
ajñe bhānaṃ katham idam ucitam ||
steyopāye gurur ayam akhile |
nārhati sarvaṃ mithyā nikhile ||
racayati pīṭhādikam āroham |
tad agamyaṃ kuru sarvaṃ doham ||
dūrāc chidraṃ kalayati pātre |
asya kathaṃ dhīḥ sati tan-mātre ||
antar-dhiyam anu sa iha viśālaḥ |
vakṣi yathāsau na tathā bālaḥ ||
vetti sa kṛtsnaṃ gopana-rītim |
geha-guhā nahi davayati bhītim ||
geha-guhātra vṛthā tanu-dīpe |
tanur anuliptā kalaya samīpe ||
maṇi-gaṇa-mahasā gaṇayati na tamaḥ |
bhūṣaṇa-rahitas tiṣṭhet katamaḥ ||
api cāśayati balād api kīśam |
manuṣe kiyad amum attum adhīśam ||
tad aśaktau pātraṃ bhedayate |
tasyāśaucaṃ vā vedayate ||
gama-samaye rodayati ca bālām |
prakṣyāmo vara-mahilāmālām ||
api bālān mehayate gehe |
nahi nahi cūrṇaṃ patitaṃ snehe ||
tava purato' yaṃ sthiravan-mūrtiḥ |
āścaryeyaṃ tava vāk-pūrtiḥ

1.7.48

iti | [mātrāsamaka]
[69] punaś ca pratītim āsādayantya ivedaṃ vadanti sma, nāścaryam atrācaryatām | yataḥ,
indriya-kulam atigūḍhaṃ netrādy-anta-nigūḍham evāsti |
tan-madhyād api cittaṃ harato nṛ-harer na hāryaṃ kim?

1.7.49

[āryā]
[70] tad evam abhīṣaṅga-bhaṅgībhir vara-varṇinībhir varṇyamānam ākarṇya capala-dṛṣṭi-parāmṛṣṭi-karṇaṃ jhaṭiti jāta-vilakṣaṇa-varṇaṃ śrī-kṛṣṇa-mukha-śrī-parṇaṃ nirvarṇya vihasantīṃ tām anu vihasantībhis tābhiḥ śapantībhir iva bhaṇitam-yadi ca vayaṃ sādhu-caritācaritārthatāṃ gatās, tadā bhavatyā bhavane' pi śīghram etat patiṣyati |
[71] hasantī sā covāca-bhadraṃ bhadram, tadaiva vo bhadratvam anubhaviṣyāmaḥ iti | [72] vastutas tu tasyāḥ komalatāyām avakalitāyāṃ, muhur ayam asmad-ālayaṃ valiṣyate iti vicāryaiva caryeyam amūbhir ācaryate sma |
[73] atha samāpanam idaṃ madhukaṇṭha-vacanam,
adbhutaṃ bālyacaritaṃ tava sūnor vrajeśvara |
kva tṛṇāvarta-dalanaṃ kva mātur bhaya-bhāvanam?

Original text: Gopālacampū, P1-33, U1-3, U5-6, U29 · Edition: Puridasa (1947). · Data entry Jan Brzezinski · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc