Gopālacampū, P1-33, U1-3, U5-6, U29 · Chapter 1.28
[anuṣṭubh]
[33] atha kañja-netraḥ kṛtāñjalitayā pratīkṣitānujñā-sārau sūta-kumārau svāntikam āhūya bhūyaḥ paricaskāra nijānām aṅgānām aṅganānām api pariṣkāra-dravyeṇa |
[34] yad anu dāna-parvaṇā sarva eva bhāsamānaḥ sabhā-sajjanaḥ pratyekam eka-vyaktir api kriyā-lāghavād bahu-vidha-nibhāṃ vyaktim avāpa |
[35] tato brāhma-muhūrte muhūrta-viśramāya sarva eva sva-sva-dhāma jagāma |
iti śrī-śrī-gopāla-campūm anu
rāsa-prapañca-pañca-pūraṇī-pūraṇam nāma
saptaviṃśaṃ pūraṇam
||27 ||
(28)
athāṣṭaviṃśaṃ pūraṇam
ambikā-vana-gamana-saṃvidhānaṃ
[1] atha pratyahavat prabhāta-bhāsamānāyāṃ sabhāyāṃ svāvasara-jāta-prasaraḥ snigdhakaṇṭhaḥ sotkaṇṭham āha sma- madhukaṇṭha śrūyatām anantaraṃ hari-caritam |
[2] tataḥ sarvānanda-varṣe harer navame varṣe parutnād apy adhikatayā yatnād aiṣamastye sāmastyena kṛta-vistāre giri-yajña-sāre nirvṛtte māsa-katipaye ca vṛtte vilakṣaṇa-lakṣaṇā śiva-kṣaṇadātipracuraṃ jana-samājam ājahāra | kintu prāyaśo yaśodhanādikām anayā sāmānādhikaraṇyād ambikāraṇyāya samam ambikā-pati-pūjanārthaṃ janā varṣaṃ varṣaṃ prati saharṣaṃ gacchanti | yacchanti ca vividhāni dhanāni kimuta tasyāṃ yogaviśeṣād asamāyāṃ samāyām | yatra kutūhalāvakalanādi-līlā-kallolinī-kallola-lola-śrī-gopāla-cālita-cittā gopālāḥ | kiṃ bahunā, gopāla-kṣiti-pāla-caraṇāś ca tad-yātrā-spṛhā-pātratām avāpuḥ |
[3] saṃcerire ca te cireṇa mahārambha-sambhāra-bhāra-hāra-viśaṅkaṭa-vāra-niḥsāraṇayā | tatra janair nānā-sāmagrīr agarhya-vahyānaḍuhaś cānāṃsi vāhayantaḥ kolāhala-kutūhalam anvabhuvaṃś ca |
[4] yatra putrānurāga-parimala-nirmala-pātrī vraja-dharitrī kṣiti-pālayitrī nānā-gopa-kalatrāṇāṃ sukha-satrāyamāṇatayā taiḥ saha satra-yātrāṃ cakāra | kiṃ bahunā, go-gokula-pālana-kṛte kṛtehānupanandābhinandādīn ṛte sarva eva parva-pūrvaṃ calanti sma | yatra lālya-bhāvataḥ saṃnanda-nandanāv agrajam anuvrajataḥ sma lālaka-bhāvāt taj-janmānam anu ca |
[5] tatra viśeṣatas tu-
mukha-kamala-virājan-nāṭya-dṛk-khañjarītā
stana-kanakaja-kumbha-bhrāji-patrāvalīkā | caraṇa-sarasijāṇāṃ haṃsaka-svāna-ramyā
vraja-nija-mahilālī tatra bhavyaṃ babhāra
tataś ca-
na paraṃ cākṣuṣam āsīt tad-vraja-jana-calanaṃ vidūrataḥ kintu | śakaṭa-ghaṭāṭananād vādād apy andha-vedyaṃ ca
surāṇāṃ nṝṇāṃ ca pratipada-bahūbhāva-mayatāṃ
sa-vādyair gītādyaiḥ saha kusuma-varṣair jaya-ravaiḥ | mukundālokāya prathita-pathikālī-śavalanaiḥ
samantāt saṅghaṭṭair abhiyayur amī āmbika-vanam
tatra ca-
bhrātrā satrā haris tatrāruhya kambali-vāhyakam | vicitra-mitra-gantrīṇāṃ vṛtaṃ pṛtanayāyayau
kadācid unnataṃ tatra śakaṭaṃ ghaṭayan pṛthak | abhīṣṭaṃ draṣṭum utkaṇṭhī sa sma suṣṭhu pratiṣṭhate
sakhi-bala-balavān vihāra-caryāṃ
pathi vidadhat-kutukaṃ ca lokamānaḥ | muhur upacaritaḥ svayaṃ jananyā
bakaripur āmbika-kānanaṃ viveśa
tatra ca-
jaṅghālās te lakṣaśo loka-saṅghās
tīrthaṃ yātāḥ kṛṣṇam āpuś ca daivāt | tṛṣṇā-dīnāḥ pāthasas tat-prayātāḥ
saudhīṃ yadvad vṛṣṭim ante labhante
[6] tasminn idam adbhutam udbhūtam abhūt-
utphulla-netra-kamalaṃ pulaka-prasāra-
śaivālam aśru-milad-ūrmi-jana-pravāhaḥ | ākramya setum adhigamya suramya-kṛṣṇa-
śobhā-mahāmbudhim agāj jalatām apīha
[7] tataś cābhikhyā-mātrataḥ kṛta-sarva-vaśībhāvasya tasya tad-āsecanaka-rūpa-nirūpaṇāt paśya paśyety evāsmin paśyati loke kathaṃcit kṛta-nivāraṇe ca tasmin kolāhala-kāraṇe vraja-vāsi-janaḥ sarva eva yathāyatham āvāsam āsasāda |
[8] āsādya ca purohita-hita-sahitatayā kṛta-snāna-dāna-vyāpāre śrī-vrajarāja-virājamāna-samāja-vāre kutukatas tairthika-sārtha-darśanārthaṃ snātānuliptatā-dīptaḥ sakhi-rāmārāma-ramaṇaḥ kamana-kamala-locanas tatra tatra bhramaṇa-kramam ācacāra | yatra nānā-deśa-janānāṃ veśa-niveśa-nirveśa-saṃveśa-bhāṣābhiniveśa-kriyā-viniveśa-viśeṣān anubhūya bahula-kutūhalam ākalayāṃ babhūva |
[9] yatra ca kṛṣṇaṃ paśya rāmaṃ paśya śrīdāmānaṃ paśyety amī paśyantaḥ kolāhalaṃ baṃhayām āsuḥ |
[10] yatra ca tadīya-vṛndāni govindīya-sundaratā-maranda-vinisyandam amandaṃ nayana-rasanayā rasayanti | mohātiśayavanti vihita-hita-sarvasvātma-nivedanaṃ sāsra-namra-kamra-vadanaṃ sadana-sadanād asīdanti ca saṃjitāñjalitayā tasthuḥ |
[11] śrī-kṛṣṇas tu tad aṅgīkṛtyāpi śīla-vṛttyā tadīya-snehaṃ sāṅgīkurvan madīyā eva bhavad-bhavadīyārthā mat-pratyarpaṇataḥ pratisvaṃ yathā-niṣṭham avatiṣṭhantām iti santoṣayan kramaśo nijāśramam evāśramam ājagāma |
[12] āgamya ca sāyantanam aśanaṃ saṃgatya mātur mānasam ānandena vitatya praśasta-vastra-mālālaṃkāra-sāraṃ parikṛtya sakhibhir ātmānaṃ parivṛtya sarva-bhāgavata-śiva-pradasya bhāgavata-paramparā-parama-guroḥ śivasya varivasyāyāṃ śiva-rātri-yātribhiḥ pitrādibhir ekāgratayā sva-maṅgala-kṛte kṛta-jāgaraṃ svīya-parakīya-rājakīya-janakīya-bahala-kolāhala-prakāraṃ śivāgāram anu nānā-vidyā-vismāyakatayā vidyamānān saṃpaśyati sma |
sarve vrajajanās tatra kalpa-vṛkṣa-samā babhuḥ | adhideva ivādīpyad dhanyaḥ parjanya-nandanaḥ
[13] prabhāte ca prabhāte vadānyatā-pracārāhṛta-viprādīnām agaṇeya-gaṇāya guṇa-guṇitānnādi-dānataḥ saṃmānataś ca vitānita-yaśasi śrī-vrajarāja-sadasi teṣu tat-tīrtha-yātri-śateṣu ca cira-paricita-caravat parama-prīti-sphītībhāvana-nītitaḥ katham api prasthāpiteṣu tasyām amāvasyāyāṃ tāsminn eva vraja-vasatibhiḥ saha pitṛbhyāṃ lālitaḥ sa harir vāsateyīm uvāsa |
[14] tataḥ sā ca rātrir yātrika-jana-prācurya-pūryamāṇā nāsīd iti kolāhalāpagamena hyastana-jāgara-klamena ca suptiḥ sarvataś ca nirbharam evāvirbhavati sma |
[15] yatra danujāmitras tu vrīḍātaḥ krīḍātaś ca kiṃcid dūragataḥ sakhi-jana-janita-sukhaṃ nidrāyate sma |
[16] atha tasyāṃ niśi diśi diśy api darśita-tamasi rahita-dantagaraḥ kaścij jarada-jagaraḥ sarpaḥ sarpan vrajarāja-caraṇa-rājīvaṃ nijagāra |
[17] tena ca vīryavattayā nigīryamāṇe caraṇe śaraṇecchur vraja-dharaṇīśaḥ santata-kṛṣṇa-sphūrti-pūrti-pracita-cittatayā jāgrad eva kṛṣṇam uddiśya cukrośa | yathā-
kṛṣṇa kṛṣṇa bata kṛṣṇa kṛṣṇa he
tāta mām ajagaro graseta kim | ity asau smaraṇatas tanūjanes
tasya moha-maya-bhāvam ayayau
[18] atha tat-pārśva-vartinaḥ śūra-cakra-vartinaś candra-hāsam ādāya samutthitāś candramasaṃ grasamānaṃ rāhum iva bāhu-śālinas taṃ paśyantaḥ pravyathitā vyarthī-bhūta-tat-prahāra-prayāsās tad-upāyāntaram apaśyantaś ca vyagratā-kvathitāḥ śarārubhir jvalad-agrodagra-dārubhir jaghnuḥ |
[19] tathāpy atyajati tatrājagare prathama-śabdād eva jāgrad-vrajarāja-tanūjaḥ sura-gaja-rāja iva dhāvaṃs tarhy evājagāma |
[20] āgacchataś ca tasya sa dīrghatara-dīrgha-pṛṣṭhaḥ puccham anu vāṭa-ghaṭita-nyāyena caraṇa-pallava-spṛṣṭatāṃ prāpa |
[21] tat-spṛṣṭaś cāyaṃ visṛṣṭa-tac-caraṇaḥ svayam akasmāt sarpākārād utsarpan vapur antaram antareṇa vidyādharākāraṃ dhārayati sma |
[22] tat-kara-pallava-spṛṣṭa-caraṇāḥ śrī-vraja-rāja-caraṇāś ca yathāvad virājamānatām āpuḥ |
[23] tataḥ sāścaryaṃ kṛtāvalokeṣu sarva-lokeṣu sudarśana-nāma-dharaḥ sa tu vidyādhara-caraḥ punar-labdha-svarūpa-varas taṃ praśaṃsan sva-śāpa-vṛttāntaṃ śaṃsaṃs tadīyāṃ kṣamām āśaṃsaṃs tad-anujñātaḥ svādhiṣṭhānam eva pratiṣṭhate sma |
[24] ye pūrvaṃ tatrāpatrapām apahāya śrī-vraja-patipatnī-prabhṛtayaḥ kula-strī-janāḥ kim utānye saṃsṛjyamānatayānusṛtya kṛtya-mūḍhatām anubabhūvuḥ |
[25] samprati tu te yathāyathaṃ mithaḥ samupagūḍhāh kevala-mūḍha-rodanā babhūvuḥ |
yathā tātaṃ kṛṣṇaś ca rāmaś ca kṛṣṇaṃ rāmaṃ ca mātaraḥ | mātṝś cānyāstathānyo' nyam anye śiśliṣur unmadāḥ
[26] tad evaṃ kṛta-kṣapaṇāyāṃ kṣapāyāṃ tat-kṣaṇam eva tūrṇa-gamana-manasaḥ samam anaḥ-samūham ārohayantaś cira-gantavyaṃ panthānam antikam ivātikrāntavantaḥ prāptavantaś ca nija-vrajam |
[27] yatropanandādayaḥ sa-nandanaṃ sahaja-mātraṃ śrīman-nanda-rājam anavadya-vādya-gīta-parīta-veda-ghoṣānugata-sarva-ghoṣā yathāyathaṃ saṃsajya nīrājya ca vrajopavanam āvāsya snapanādibhir upāsya ca tatraiva nija-gṛha-janaṃ prāpayya pākaṃ samāpayya ca sarvān eva sambhojya sukhena saṃyojya ca vartma-vārtāṃ saṃpṛcchya harṣa-dharṣādikaṃ samṛcchya ca sva-sva-vasatim anu vasatīṃ vāsayām āsuḥ |
[28] atha samāpanam āha-
īdṛśas te vrajādhīśa putraś citrayaśāḥ śaśī | yad-aṅghri-nakhara-jyotsnā tamaḥ sarvam anīnaśat
Original text: Gopālacampū, P1-33, U1-3, U5-6, U29 · Edition: Puridasa (1947). · Data entry Jan Brzezinski · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0