Gopālacampū, P1-33, U1-3, U5-6, U29 · Chapter 1.21
[anuṣṭubh]
iti śrī-śrī-gopāla-campūm anu
varuṇalokāloka-camatkāra-tiraskāraka-golokāvalokanaṃ nāma
viṃśaṃ pūraṇam
||20||
(21)
athaikaviṃśaṃ pūraṇam
kumārī-vastra-haraṇa-sukumārī-samasta-karṣaṇam
[1] tadānīṃ punaḥ snigdhakaṇṭha uvāca-
[2] atha garga-kṛta-vraja-varga-bheda-maya-samayataḥ paścād udbhūtāḥ kāścid anyāś ca dhanyāḥ prabhūtā nānā-kula-prasūtā yā vraja-kumārikāḥ svabhāvataḥ kṛṣṇa-bhāvānusārikās tāsāṃ kaumāra-pāram ārabhya vāsanā varṇanīyā yathā,
kumārīṇāṃ tāsāṃ aghajiti patiḥ syād iti rucir
yadā jātā tarhi pratipadam upāyākṛta-dhiyām |
vidhu-śrīṇāṃ śaśvad bata bahula-pakṣa-sthiti-juṣāṃ
tamaskṛd-viśvasminn ahaha kṛśatā nityam ajani
[śikhariṇī]
[3] tataś ca tad-artham anurahasaṃ nānā-devatām arthayamānā vyartham iva bhramanti sma |
[4] prārthanā ceyaṃ-
vrajeśitroḥ sadma vāsaḥ paraṃ śvasuratānayoḥ |
kṛṣṇa eva patir bhūyān mama janmani janmani
[anuṣṭubh]
[5] tataś ca kadācit kālindīm anu parasparaṃ vindamānā babhūvuḥ |
[6] yuktaṃ ca tat, yataḥ-
ekaṃ padam uddeśyaṃ
bhavati samantād bahūnāṃ cet |
vividha-bhuvām api teṣāṃ
milanaṃ ghaṭate yathā sa-tīrthānām
[udgīti]
[7] militānāṃ tāsāṃ parasparaṃ hārdam api jātam | tathā hi-
diśi diśi jātāḥ snigdhā vyatimilitāḥ suṣṭhu bibhrati sneham |
medura-mudira-samūhe muhur api yasmāt tathā dṛṣṭam
[āryā]
[8] tatra jāte cāsauhārde hārdam api parasparaṃ vyaktam | yataḥ-
hnutam apy ekāśrayiṇāṃ
hṛdayaṃ vyaktiṃ mitho yāti |
tat tu vyatimilitaṃ ced
vada tarhi syāt pidhānaṃ kim?
[upagīti]
[9] tataś ca parasparaṃ hṛd-bāṣpam udgīrṇavatīnāṃ dṛg-bāṣpam api vikīrṇavatīnāṃ tāsāṃ daśānta-daśāvaśāṅgatayā sambhāvyamānānām anukṣaṇaṃ sukhā-kāṅkṣiṇī pārikāṅkṣiṇī-veśa-viśeṣaṃ vindamānā tatra vṛndā gatā |
[10] sā hy evaṃ purā cintitavatī-rāga eva khalv āsāṃ vrajanāgarasya tasya samāgamāya vāgagocaraśaktibhāg avasīyate |
[11] rāgaś ca loka-rīti-maya-praṇayata eva jāgarūkatayā garīyān varīvartīti devatāntarārādhanam eva sādhayitavyam, na tu tad-ārādhanam iti |
[12] athāgamya ca tat-kṛtābhivādana-sva-kṛtābhivadana-vidhau labdha-vidhau sābhidadhāti sma-[13] aham atraiva vane vasantī bhavatīnāṃ bhāvavatīnām avasthāḥ paśyantī dayā-vidīrṇa-hṛdayā samāyātāsmi | tad iyaṃ mama siddhā vidyā sva-karṇānubiddhā vidhīyatām | nātiprayāsa-bhāvitatā ca bhavatīnāṃ bhavitā, kintu māsa-mātram atra śramābhāsaḥ | [14] sā khalu mantra-mayī yogamāyā mayā dayāvatī sādhitāstīti |
[15] tad evaṃ tāsāṃ karṇa-vivaram anu mantra-varṇān nidhivan nidhāya tad-vidhim api sa-vidhim abhidhāya mudāntar-hitavatī sāntarhitavatī | tataś ca tās tad-upadeśa-lagnāḥ parama-sukha-magnā babhūvuḥ | yataḥ-
nityaṃ tāvad analpa-rāga-mahimā sarvaṃ sahāyīyati
prāpnoty eṣa tu yogya-kalpam atha ced dhatte sad-ullāsitām |
tasmiṃs tādṛg abhūd guruḥ svayam asau śaktiḥ parā vaiṣṇavī
pūjyā mantra-varaś ca vāñchita-dharas tāsām itaḥ kiṃ sukham?
[śārdūla]
[16] ataevāmūr viśramya mārgaśīrṣīya-śirṣāyāmāṇatā-labhya-pratipadam ārabhya saṃgatya vratam ārabdhavatyaḥ | yatrāruṇa-kṛtāruṇa-guṇa-prasaram avasaram anu parasparaṃ gṛha-visarataḥ samākāraṇāparā vyatibaddha-karā yamunā-gamana-tat-parā gāna-parāyaṇā babhūvuḥ; yatra paraspara-parīhāsa-prāyatayā nijābhiprāyaṃ vyañjayāmāsuḥ | yathā-
tvām upayantā sakhi vanamālī |
sakala-śubhākara-vara-guṇa-śālī ||dhru||
yatra vraja-patir ita-rucir ucitām
vārtāṃ cālayitā sukha-sacitām ||a||
śrutvā tat tava mātara-pitarau
sukham ayitārau kṛta-dhana-vitarau |
harir api mudam iha hṛdi gopayitā
sakhibhir narmaṇi yaḥ kopayitā ||b||
gaṇaka-nidiṣṭa-tare sudināhe
veśaṃ dhāsyati sa nijavivāhe |
nīla-rucī-cita-gaura-dukūlam
ghana-capalābhirucām iva mūlam ||c||
antara-vasanaga-kañcuka-pītaṃ
citra-pracchada-ruci-parivītam |
mukuṭa-kirīṭa-tirīṭa-virājam
alakāvali-maṇi-citraka-bhājam ||d||
kuṇḍala-maṇḍita-gaṇḍa-vibhāgam
tāmbūla-cchavi-jid-adhara-surāgam |
adharāvṛtaye kara-dhṛta-celam
graiveyakam anukṛta-maṇi-melam ||e||
sāṅgada-kaṅkaṇa-mudrika-hastam
āvāpaka-dhṛti-valayita-śastam |
hāravalita-hṛdi dhṛta-maṇi-rājam
vanamālādika-mālya-samājam ||f||
maṇimaya-śṛṅkhala-lasad-avalagnam
caraṇa-vibhūṣaṇa-gaṇa-ruci-magnam |
veṣe cāsminn etad apūrvam
yat tu na dṛṣṭaṃ kvacana ca pūrvam ||g||
aṅgaṃ bhūṣaṇam api kila sarvam
sarvābharaṇaṃ svayam iti garvam |
atha maṇi-śakaṭādhiṣṭhitam etam
kalayiṣyanti suhṛdbhir upetam ||h||
taṃ janyānāṃ śakaṭa-parītam
kusumair varṣiṣyanti sagītam |
śakaṭa-dhvani-yuta-vādya-śatena
mudam āpsyati sa svayam api tena ||i||
tad-dhvani-kalanāt tava sakhi cittam
dhṛtam api yatnād bhavitā bhittam |
sa yadā gantā dvāra-sadeśam
sakhi visṛjeḥ sukha-mūrcchā-veśam ||j||
tam upavrajitā sā tava goṣṭhī strī
tatir api gāsyati bimboṣṭhī |
upayānaṃ tad-vādya-vitānam
gāli-prāyaṃ tad api ca gānam ||k||
sārātrika-nirmañchana-dṛṣṭiṃ
kartāras te sa-kusuma-vṛṣṭim |
maṇḍapa-varam upanīte śyāme
sukha-sammardo bhavitā rāme ||l||
gopendrādika-gaṇa-pūjām anu
narma-kutūhalam udayed varatanu |
pūrvaṃ vidhim api kṛtvā sadvidhi
āneṣyanti tvām iha sahanidhi ||m||
varapuratas tvāṃ śithilitagātrīm
sthāpayitāraḥ priyaratipātrīm |
tātas tava karam atha dadhad abalam
grāhayitā varakaram anu sajalam ||n||
tatra ca bhavatī sumukhi sukhena
kim bhaviteti jñātā kena? |
kiṃ bahunā, tava karasaṃyamanam
kṛtam iva paśyāmy amunā kamanam ||o||
| iti | [mātrāsamakā]
[17] tad evaṃ yamunāṃ prāpya drutam eva gānaṃ samāpya velāyāṃ bālya-cāpalyena kalye projjhita-celā eva mithaḥ kṛta-melā velāyāṃ nimajjanti sma | nimajjya ca-kauṣeyatayā kṣālanāṃ vināpi na pariheyam iti tad eva celaṃ paridhāya sevyāyā devyāḥ saikatām arcām arcitāṃ vidhāya mantram anusandhāya dhāma samāyānti sma |
[18] tad evaṃ tāvan māsaṃ yāvad vidhāya tat-pūraka-dinaṃ vratasyāpi pūrakaṃ jātam iti paramānanda-pūraṇataḥ sūrajā-pūram anu dūranirjanatā-jāta-nirvrīḍatayā kṣaṇam akrīḍan |
[19] tad evaṃ pūrva-pūrvaṃ jānan vraja-rāja-nandanas tuṣṭa-manāḥ kumāra-catuṣṭayam anuvidhaṃ vidhāya tatra prasthāya guptam upta-cittatayā tāḥ paśyati sma |
[20] ye khalu dāma-sudāma-vasudāma-kiṅkiṇi-saṃjñās tasya prajñāhaṅkāra-citta-manasāṃ bahiḥ-prakāśatayā labdha-samajñās tantra-vijñātṛbhir vijñāyante, ta ete hi kumārā jāta-catuḥ-pañca-varṣāḥ paraspara-savayaskatā-dhṛta-harṣāḥ kṛṣṇād anudinam āsādita-prema-varṣāś calanārambhata eva-kutra yāmaḥ? iti pṛcchanta eva gacchantaḥ kṛta-tat-saṅgam āgacchanti sma | tad evaṃ-
saṅge vidhāya caturaś caturaḥ kumārān
āgamya tatra kara-vārita-tat-prahāsaḥ |
namrībhavann alam alakṣitatāṃ prapadya
sadyas tad-aṃśuka-cayaṃ sa harir jahāra
[vasantatilakā]
hṛtvā sa satvara-kadamba-nagādhiroha-
pūrvaṃ sa-ḍimbha-nikaraḥ sphuṭam ujjahāsa |
śrutvā prahāsam atha gopa-kumārikāṇāṃ
vargaḥ samaṃ sabhayam ūrdhvita-dṛṣṭir āsīt
[vasanta]
gambhīra-svara-saṅgataṃ tad-itarānudbhāvya-bhavya-śriyaṃ
hāsaṃ taṃ paricitya bālya-valitās tāḥ prekṣya cānyo' nyataḥ |
vastrāṇy apy anabhīkṣya tatra vidhṛtāny uccaṃ tu vakṣaḥ-sthalaṃ
kṛtvā nīcam udakta-vaktram udake nyak-cakrire padminīḥ
[śārdūla-vikrīḍitam]
atalina-nalina-vanānāṃ bhramam iha cakrur mukhāni tāsāṃ na |
hemante tad-ayogāt kintu nyak-kāram evātra
[āryā]
tataś ca,
kṣaṇam adhi jala-madhyaṃ tasthur ānamra-netrāḥ
punar udayati śīte' drākṣur etāḥ kadambam |
api harir adhiśākhaṃ gupta-mūrtiḥ purāsīt
punar avṛtim ayāsīc cātma-lakṣāya tābhiḥ
[mālinī]
tāsāṃ jalastha-vapuṣāṃ vadaneṣu kṛṣṇa-
syārūḍha-nīpaka-taroḥ sahasā dṛg-antaḥ |
padmeṣu padmapa-kalām adadhād amuṣmin
yāsāṃ ca nīrabhṛti cātakarītim āpa
[vasantatilakā]
tataś ca-
uccakair jahasur bālāś cukruśus tatra bālikāḥ |
ūcuś cedaṃ tu vaḥ kṛtyaṃ vrajādṛtyaṃ bhaviṣyati
[anu]
[21] atha kṛṣṇena muhur api śikṣitā bālāḥ procuḥ |
[22] tatra prathamaṃ, yathā-
kṛtyaṃ vā kim akṛtyaṃ vā na vidmo vayam aṇv api |
śikṣārthaṃ kintu vaḥ prāptā vīkṣyājñāsiṣma tat punaḥ
[anuṣṭubh]
[23] atha sarvāḥ salajjaṃ parasparam īkṣitvā punar ūcuḥ-
yaḥ kaścic chikṣakas tasmād bhavadbhiḥ suṣṭhu śikṣitam |
abhyasyatha vraje tac ca sva-guror māna-vṛddhaye
[anuṣṭubh]
[24] punas tac-chikṣitā ḍimbhāḥ procuḥ-
kimartho' yam upālambhas tan na vidmas tu kiñcana |
bhavatyo jala-cāriṇyo vayaṃ vṛkṣāgra-gāminaḥ
[anu]
[25] tā ūcuḥ-
vikrāntir luṇṭhatāṃ yogyā yad vaḥ śākhāgragāmitā |
dīnatā luṇṭhitānāṃ syād yan naḥ salilagāhitā
[anu]
[26] atha śrī-kṛṣṇaḥ svayam eva sa-kopa-vismayam iva vakti sma-kiṃ luṇṭhitaṃ bhavatīnām?
[27] tā ūcuḥ-aho bata! katham asmākam asaṅkhyatayā duḥsaṃvaram ambaraṃ saṃvaraṇam āpadyate?
[28] śrī-kṛṣṇa uvāca-bhavatīnām ambarāvaraṇatā vidyata eva, tad ambaraṃ vā katham apahāreṇa saṃvalanam avalambatām?
[29] tā ūcuḥ-
ambaram apy ambaratām āsādayituṃ tavāsti sāmarthyam |
iha dāmodara cauryaṃ kiyad iva śauryaṃ samarpayatu?
[āryā]
[30] atha kṛṣṇaḥ sa-smayam āha sma-na nagnā etāḥ pāthasi magnāḥ | tad idaṃ tu mayā parihasitam eva | dṛṣṭaṃ bhavadbhir duṣṭhu-prakṛtīnām ākṛti-mātra-suṣṭhutā-yutānām āsām anuṣṭhitam; yan madīyāny eva śastāni vastrāṇi vihārataḥ samasta-vyastatayā yatra tatra visrastāni | tāny etā daridrāṇāṃ kanyāḥ sphuṭam anyāyatayā paricitya ca vicitya paridadhānā, mādṛśas tu dṛśaḥ sakāśād gopanaṃ kāmayamānā bāḍhaṃ jalam evāvagāḍhāḥ | yāni khalv atisvacchānāṃ tigma-cchavi-kanyā-jalānām antar apracchannāny eva lakṣyante, yāny eva cāsāṃ jala-magna-pratyaṅga-lagnāni svarṇa-savarṇa-varṇāni varṇā iva nirvarṇyante | tasmāt plavanta eva bhavantaḥ pratyekam etāḥ kara-gṛhīta-karāḥ samānayantām |
[31] tad etad avadhārya tīra-paryantam avatīrya sambhrama-pratīkṣitālpa-kālān kṛṣṇājñā-pālān bālān amūḥ pratyūcuḥ-[32] kathaṃ stambham avalambadhve? niḥśaṅkam eva saṅkrāmata |
[33] sakhīḥ prati ca prāvocan-atraivānīya pānīya-vāsa-sukhaṃ luṇṭhākān etān ākuṇṭham āsādayata |
[34] atha tān prati ca-
āhara-vasanām āhara- vanitāṃ yasmāt kriyāṃ sadādhīdhve |
kātyāyanī-prasādāt tam api vikarṣāma toyāntaḥ
[āryā]
[35] atha tad etac chrutavanta eva drutavantaḥ skhalanta iva nīpa-tarv-antam āsadya sadyas tam eva tarum āruruhuḥ |
[36] kṛṣṇas tu sa-hāsaṃ spaṣṭam idam abhyacaṣṭe-aho, śubhaṃyūyamānānām āsām ahaṃyutā bhavatīnāṃ bhavatu, paśyāmas tatra-bhavatīṣu devatā-prabhāvam | yāvad eva tad etam udavāsam urīkṛtya bhavatyas tiṣṭhanti, tāvad vayam api dhṛta-niṣṭhās taror upariṣṭād eva nabho-vāsam urarīkṛtya tiṣṭhāma |
[37] atha tatra tad-uttaram urarī-kurvatyaḥ sarvāḥ saśleṣam ātma-hṛd-gatam udgamayāmāsuḥ-
na nādeya-bhayaṃ tasya tarau yasya bhavet sthitiḥ |
pātra-sātkṛta-gātrāṇāṃ pṛcchyā nādeyatā punaḥ
[anuṣṭubh]
[38] tataś ca tan-mukha-tuṣāra-karatas tuṣāra-kara-taraṅga-nikarataś ca kampamānāḥ sa-narmānukampam amūr ayam uvāca-
[39] aho, hima-śratha-ślathāṅga-sandhayaḥ parama-durbalāḥ ! sarvābhir evārvāg āgamyatām |
[40] tās tu bhrū-bhaṅga-saṅgatam ūcuḥ-punaḥ kim artham āgamayitum arthayase?
[41] kṛṣṇa uvāca-vanadevatayā hṛtaṃ mayā tu prasahya tasyāḥ samāhṛtaṃ vāsaḥ samāsādyatām |
[42] tā ūcuḥ-kim ataḥ śeṣam anveṣāmaḥ?
[43] tad etad uktvāntar-vāriṇa eva prasārita-karāḥ kiñcid abhyānañcuḥ | kṛṣṇas tu sāṅguli-vyaṅgam uvāca-aye śata-patra-patra-netrāḥ ! savidhe' trāgamyatām |
[44] tā ūcuḥ-tavaitad ehīhaṃ karma katham iva?
[45] kṛṣṇa uvāca-mama dṛṣṭir visṛṣṭiś ca viśiṣṭatām āpnoti' iti |
[46] tā ūcuḥ-tarhi kim arhitaṃ bhavet?
[47] kṛṣṇa uvāca-grahaṇātivṛttir vastra-parivṛttiś ca na syāt |
[48] tāś ca parasparam ūcuḥ-aho mugdhāḥ! vañcayitum eveyaṃ prapañcanā |
[49] kṛṣṇas tu tāḥ sandarśya jihvāṃ sandaśya babhāṣe-satyam evedaṃ bravīmi, nāsatyam |
[50] tāḥ punaḥ pratyūham ūhamānā vyatyūcuḥ-aho, mūḍha-buddhayaḥ ! suvyaktāntar-nigūḍha-hāsaḥ parīhāsa evāyam asya |
[51] kṛṣṇas tu gūḍham api smitam agūḍha | samūḍha-priya-vadyatayāpy avādīt-hanta, nahi nahi, yasmād vrata-kṛśatayā bhṛśa-dayā-viṣayā eva yūyam, na tu dūyamānatām arhatha |
[52] tā ūcuḥ-
spṛhayāluś cānya-vastraṃ gṛhayāluś ca yaḥ sa tu |
śītaluṣu dayāluś ced āścaryātiśayālutā
[anuṣṭubh]
[53] bhavatu | visrabdhaṃ vadata, kadā satyaṃ vaktum ārabdhaṃ tatra-bhavadbhiḥ?
[54] kṛṣṇa uvāca-kadāpi nānṛtaṃ vacasi kṛtavān asmi |
[55] tā ūcuḥ-kaḥ kathayati?
[56] kṛṣṇa sa-hāsam uvāca-aho, kūṭakūṭaṃ ghaṭayamānāḥ! yady anyathā manyadhve, parama-dharma-parān etān eva sametān pṛcchata?
[57] tā sahāsam ūcuḥ-satyam ete bhavataḥ prāpta-marmāṇaḥ sa-dharmāṇaś ca dṛśyante |
[58] kṛṣṇa uvāca-hanta, muṣṭi-sambadhya-madhyamāḥ, pratītim atītha cet pratyakṣata eva lakṣyatām | sarvābhir evāgamya na vā sarvān atirekayā kayācid ekayāpi |
tataś ca-
tasya tat kṣvelitaṃ śrutvā
bālāḥ prema-pariplutāḥ |
vrīḍitāḥ prekṣya cānyo' nyaṃ
jāta-hāsā na niryayuḥ
[BhP 10.22.12] iti |
tīre gantuṃ lajjā sthātuṃ
nīre ca śītam ity ubhayam |
samajani jāḍyaṃ yugapat tad
imās tatraiva kiñcid abruvata
[anu]
vraja-nṛpa-kula-ratna tvaṃ vraja-prīti-śālī
vraja-jana-mahanīyaś cāsi yācāmahe tat |
vayam atitara-śīta-vyagratā-grasta-cittā
vitara vitara vāsaś cānayaṃ mā ca kārṣīḥ
[mālinī]
[59] kṛṣṇa uvāca-mamānayaṃ ko vā nayana-viṣayaḥ kṛtaḥ? pratyuta sat-kula-prabhavatīnāṃ bhavatīnāṃ vana-devatāhṛta-vastrāṇāṃ sāhāyyam eva kāryam iti tathā mayārabdham asti | na tu bhavatīnāṃ cela-cela-pracaye mādṛśām abhilāṣa-melaḥ sambhavati | tasmād asmat-paritoṣa-poṣaṇāya yadi kiñcid api dattha, tadā tan-madād eva devatā-virodham apy anurodha-viṣayī-kurmaḥ |
[60] atha tad etad evam avadhāritavatyaḥ kātyāyanī-vratavatyas tad etan manasi vicāritavyaḥ-hanta, yad asmābhir manasi rañjitaṃ, tad evāyaṃ vyañjitaṃ kartuṃ prayatate | tasmād asmākam ayam eva samayaḥ | kintu kim api lakṣyam evātra lakṣyam, tad api svata eva labdham yat pṛthu-śīta-bhītatādikam atra prakaṭam eva ghaṭate |
[61] atha taṃ prāhuḥ-hā, hā, drutam anena haimanena pavanena śīta-parītatayā jīvana-viparītatāṃ vayam āyātāḥ, tasmān marma-bhedakaṃ narma vṛthā mā kṛthāḥ, kintu vastram eva sevaya | yad vā vāñchasi, tat tu lāñchanam aṅgīkṛtyāpi kariṣyāmaḥ |
[62] kṛṣṇaḥ sa-smitam uvāca-hanta, yadi madiṣṭaṃ dāsyatha, tarhi dāsyam eva svīkuruta |
[63] atha tāś cintayāmāsuḥ-hanta, sahasā marma-sparśe karmaṭhatām eva labdhavān asau | bhavatu, vayam api narmāśritya tad eva śarmāṅgī-kurmaḥ |
[64] spaṣṭaṃ ca procuḥ-śyāmsundara te dāsyaḥ [BhP 10.22.15]
[65] kṛṣṇaś ca sa-smitam āha sma-tatra ca yan mamoditam, tad anumoditaṃ purataḥ kuruta |
[66] atha tāḥ parasparam ālocana-pūrvaṃ nikocita-locanam ūcuḥ-bhavatu, karavāma tavoditam iti |
[67] tad evam api kṛṣṇe sa-tṛṣṇe' pi tuṣṇīm eva sthite punar ūcuḥ-dehi vāsāṃsi dharmajña iti |
[68] atra cānyathā nijāṅgīkāra-sabhaṅgī-bhāvād dharma eva marma-bādhāyāṃ nātmānaṃ saṃvarmayed iti bhāvaḥ |
[69] tathāpi tathā sthite tasmin kautuka-nigūḍha-smite punar ūcuḥ-no ced rājñe bruvāmahe' iti |
[70] atra ca bhaya-nirmuktam imaṃ tad-yukta-mātram ācaritum uktam idaṃ na tu vastutaḥ |
[71] tad eṣa vyāja-padena rāja-padena yaṃ viśeṣam abudhyate, tam eva budhyatāṃ nāma nikāmam ity abhiprāyaḥ |
[72] kṛṣṇaś ca tad-upayuktam uktavān-aho, kadā dāsyo bhaviṣyatha? kadā vā mayoditaṃ kariṣyatha? tat tu nopalabhāmahe | yadi vettham satyam eva, tadā gaty-antaram antarā, jalād utthāya sarva-sampad utthāya smitena sametam eva sameta, na tu sūkṣmayāpi rukṣatayā | na cen, mithyā-saṅkalpa-jalpānāṃ tata evādharma-marma-kalpānāṃ sāhāyyam asmābhiḥ kathaṃ vā prathanīyam?
[73] tathāpi tāsām anutthānam uṭṭaṅkya kaṭhinatā-ghaṭitam ācaṣṭe-na vayaṃ vṛthā kṛtāśānāṃ kanyā-pāśānāṃ vaḥ sambandham anurundhmahe | kintu-
idaṃ ca me dayālutvam eva budhyadhvam añjasā |
no cen nāhaṃ pradāsye kiṃ kruddho rājā kariṣyati?
[anuṣṭubh]
[74] atra ca rāja-padaṃ vyājāya vyājahāra | tataś ca maunaṃ pratilabhya tāsāṃ bhayam upalabhya, tena karuṇa-sabhya-śiromaṇinā pratyayam ācarya, kathañcit pratyaye cācarite śītārtatā-nirvarti-vārtatām āhartuṃ vrīḍā-niviḍa-jaḍa-vapuṣo' pi jaḍād utterur iti vārtayanti | tad yadi tathā syāt tadā vastutas tu tat-kāraṇam idam astu-
MISSING!
prārthyaṃ cet phalati tadā bhajema
dehaṃ no cen no' ti samayasya yaiva sīmā |
tāsāṃ sā yadi viphalā kva tarhi lajjā
nirvastrā gati-vidhaye himaṃ tu lakṣyam
[praharṣiṇī]
[75] tad evaṃ kathañcid udakād uktāś ca tā na vyaktāvayavā jātāḥ | kintu-
hasta-pallava-kṛtāgra-vastrikāḥ
keśa-vistṛti-dhṛtāparāmbarāḥ |
ādi-niṣṭhita-kaniṣṭha-dārikāḥ
kubjikāvad amilan kumārikāḥ
[rathoddhatā]
[76] tataś ca-paśya kṛṣṇa, paśya sarvatas trastā etā loptrāṇi vastrāṇi pāthasy eva srastāni vidhāyāgatā iti saṃlapya prabala-hāsaṃ valgati bāla-varge, haris tv idaṃ bhāvitavān atīva dayām ayāmāsa | yathā-
śaśadhara-tanvā tulanām āhata-lakṣaṇatayā yayur yad api |
tad api ca tāṃ sahasāmūr āhata-lakṣaṇatayā jigyuḥ ||29|| [āryā]
etāḥ sat-kula-sambhavā varam aho vāñchanti dehavyayam
na vrīḍākṣayam evam apy atha daśām etāṃ gatā mat-puraḥ |
bījaṃ cātra parantu mad-vimukhatāśaṅkā tataḥ kuṇṭhatām
utkaṇṭhā kiratī viloṭhayati mām āsāṃ nijāśarmaṇi
[śārdūla]
[77] tathāpy āsāṃ suṣṭhu tan-niṣṭhāṃ niṣṭaṅkayituṃ paṅka-darśinaṃ mano-ratha-sparśinaṃ parihāsam apy atīva spaṣṭayituṃ cittam idam utkaṇṭhate | yadā gatā api saṅkocāvagāhataḥ parasparam āhata-prakāśāvayavā eva tiṣṭhanti iti |
[78] prakāśayann uvāca-are re, capalāḥ, kathaṃ bhavanto hasanti? etāḥ khalu nagnikā eva kathaṃ nagnikā-bhāve doṣam arhanti?iti |
[79] atha punar vastra-kadambaṃ kadamba-skandha-sandhi-viśeṣe sa-pratyāhāraṃ tat-pratyakṣa-saṃvalitatayā sandhāya prema-bandhāya sa-smitaṃ tāḥ praty evam āha sma-[80] dāsyāṅgīkāra-kāraṇāt pradāsyāmy eva tāny etāni vastrāṇi | kintu pūrvam aśakya-nirṇayaḥ, samprati tu nirvarṇya nirṇītaḥ, so' yaṃ sad-guruto yajata-namatāṃ prāptavatīnāṃ bhavatīnāṃ durnayaḥ sapadi māṃ vivarṇayan vartate | tad etad avadhāryatāṃ bhavatībhiḥ-
śambaraṃ praviviśe bimbādharaṃ
yat tad eva jaladevahelanam |
chidram āvaritum atra tadvrate
śīrṣabhākkarayugaṃ sa namyatām
[rathoddhatā]
[81] tās tu tatra sāpatrapa-cittāś ca parama-bhīti-bhittās tathākāryatayāvadhārya paśyata ke' pi śabdāyante iti bālānāṃ dṛṣṭīḥ pratārya patir eva devatā iti vicārya sa-parihāsa-vilāsa-vyājatas tam eva namaścakruḥ-svāmin, namas tubhyam iti |
[82] tataś ca kṛṣṇaḥ sa-kautuka-tṛṣṇayā tāsāṃ prati pratīkaṃ sandṛśya, snigdhatāṃ vidagdhatām api parāmṛśya, labdha-prasāda-melaḥ khelā-valitaṃ celāni yathāsvam arpayāmāsa | yatra ca-dṛṣṭi-patha-sevanād eva bhavatīnāṃ puṣṭi-dīrghatādikaṃ mama muṣṭi-gataṃ jātaṃ, katham anyathā samarpaṇaṃ kuryām? ity evaṃ tuṣṭiṃ dadānaḥ sva-vicakṣaṇatāṃ lakṣayāmāsa | kintu-
prātikūlya-vacanaṃ ca sauhṛdād
ānukūlyam abhigamya śarmadam |
paśya vastra-haraṇādinā hariḥ
pratyuta pramadayām babhūva tāḥ
[rathoddhatā]
[83] tataś ca vṛkṣād avatīrṇavati tasmin,
lajjā-saṃvaraṇārtham asaṃvara-madhur bālā bhṛśaṃ lajjitās
tarhi svāṅga-vṛtiṃ dadhur muhur aho vyaktāntaraṅgārati |
kṛṣṇād alpa-vivṛtta-vaktra-kamalās tasthur dṛgantaḥ punas
tatrāgād vraja-subhruvām ahaha bhoḥ kāmasya vāmā gatiḥ
[śārdūla]
MISSING!
tataś ca-
bhṛṅga-śreṇya ivāmbhojaṃ rasa-pūrṇaṃ kumārikāḥ |
bhartṛ-kāmās tadā kṛṣṇaṃ varītuṃ paritaḥ sthitāḥ
[anuṣṭubh]
[84] atha teṣu cākarāleṣu bāleṣu-cala cala kiṃvā karaṇīyam atra? iti kara-dvayaṃ vasanādi-parikara-cayaṃ cākṛṣya hṛṣyatsu vitaraṇīyaṃ varam ambara-hāritāhārī hariḥ svam anusaṃhitavān | tataś ca-
tāsāṃ vijñāya gopālaḥ sva-kara-sparśa-kāmyayā |
dhṛta-vratānāṃ saṅkalpaṃ kalpayāmāsa siddhidam
[anuṣṭubh]
yathā-
svasyārthaḥ sa tu yad vibhāti parataḥ svīyaṃ samārādhanaṃ
mayy āviṣṭa-manās tv anādaram athācaryātra mā bādhayati |
tatrādye svayam asmi śaśvad upamā yūyaṃ dvitīye tataḥ
saṃkalpo nirupadhir eṣa bhavatīṣv evātisatyo mataḥ
[śārdūla]
sarpir-bhṛṣṭam āguḍa-kvathitatām āptāś ca dhānā yathā
vasyante svayam eva bījavad amūs tanvanti nānya-spṛhām |
man-mātra-spṛhiṇāṃ madīya-bhajanaṃ no tadvad anya-spṛhaṃ
kintu syād rasanīyarūpam iti ced yuṣmākam āstāṃ kathā
[śārdūla]
[85] tad evam ākarṇinīr vara-varṇinī sadya eva gāndharva-parva sampadyatām ity abhiprāyatayā sāpatrapa-nayanāḥ svīkṛta-maya-samayam apekṣamāṇāḥ prati samardhakatayā samardhakatāṃ gacchan punar accham uvāca, yathā-
mithaḥ svīkāraḥ syāt pariṇaya-vidhis tat-parikāraḥ
pare te te dharmāḥ sa punar udabodhi svayam iha |
ato yūyaṃ siddhā vraja-gamanam evādya kuruta
kṣapāyāṃ kasyāñcit kila milanam apy āśu bhavitā
[śikhariṇī]
[86] tad evaṃ tābhyaḥ pratiśrutavati tasminn adhikam eva tāsām āveśo jātaḥ | yathāha śrī-śukaḥ-
ity ādiṣṭā bhagavatā labdha-kāmāḥ kumārikāḥ |
dhyāyatyas tat-padāmbhojaṃ kṛcchrān nirviviśur vrajam ||[BhP 10.22.28] iti |
tathā hi-
akṣibhyāṃ vaktra-bimbād bhuja-yuga-rucibhāṅ madhya-bhāgān nitambād
ūrubhyāṃ jānu-yugmāt pada-sarasi-ruha-dvandvam āpur murāreḥ |
vrīḍā-namrāḥ sva-dṛgbhyām ahaha mṛga-dṛśas tad-viyuktau tu tat tat paścād
dṛṣṭaṃ padaṃ tu pratipadam udabhūd antare lagnam āsām
[sragdharā]
dve cittavāsasī nītvā kumārīṇāṃ paraṃ dade |
na pūrvaṃ tu nirākāraṃ gopanīyam atīva saḥ
[anuṣṭubh]
yat tarhy antima-ghasra-pūryam api tā devy-arcanaṃ san-madād
vismṛtya vrajam eva jagmur abhavaṃs tenaiva pūrṇa-kriyāḥ |
premṇā yasya tu tac ca tac ca laṣitaṃ tasyātha sākṣāt-phalaṃ
kṛṣṇāṅgī-kṛti-śarma ced vavalire kiṃ śiṣṭam iṣṭaṃ param?
[śārdūla]
[87] madhukaṇṭha uvāca-māsikam iṣṭam anu miṣṭaṃ miṣṭaṃ bhuktavatī devī katham iṣṭa-dānārtham āgamanaṃ muktavatī?
[88] snigdhakaṇṭha uvāca-
rāga eva kila siddhi-kṛd āsāṃ
nāsmad arcanam iti pratipadya |
nāgamad vara-vidhāv iha durgā
kintu rāga-viṣayaḥ svayam eva
[svāgatā]
[89] madhukaṇṭha uvāca-nūnam etāś ca gargeṇaiva govindād apetāḥ kṛtāḥ |
[90] snigdhakaṇṭha uvāca-kṛtāḥ, kintu na sākṣāt |
[91] madhukaṇṭha uvāca-katham iva?
[92] snigdhakaṇṭha uvāca-yadyapi sādhvī-śiromaṇi-ramaṇīnāṃ rādhādīnāṃ dīnāyamānānām ālocana-saṅkocatas tasya punar vrajāgamanam anu mano na jātaṃ, tathāpi tad-anusandhānaṃ vinā vrata-bandhādi-dvayaṃ na sandhātavyam iti śrī-vraja-pati-jampatyoḥ kṛta-nibandhatayā, rādhādīnāṃ vadhūnām ābhād utpanna-manaskāra-pratibandhatayā ca tāḥ parasparayā parākṛtāḥ |
[93] madhukaṇṭha uvāca-tarhi tāḥ kumārikāḥ katham āsan?
[94] snigdhakaṇṭha uvāca-bahiḥ kaumāreṇa rahas tu śrī-hari-pariṇītatā-vyavahāreṇa |
[95] madhukaṇṭha uvāca-satyaṃ, bālyam eva khalu pūrvāsāṃ bodhasya virodhaṃ kurvāṇam āsīd iti viparīta-rītir jātā | katham iva jñānottarāṇām āsāṃ sā bhavet? iti |
[96] tad etat kathāṃ prathayitvā kathakaḥ śrī-rādhāṃ bodhayati sma-
evaṃ balānujātena yad vilambāvalambanam |
tad balaṃ balavaj jātaṃ tava saṃvalanaṃ vinā
[anuṣṭubh]
[97] yata eva pūrvaṃ stabdhā veṇu-śikṣā ena punar ārabdhā | yatra kathā-viśeṣa-prathanaṃ padya-dvayaṃ sāmprata-līlā-mayam api, śaradu-dāśaye sādhujāta [BhP 10.31.2] ityādivat tāsāṃ vacasā rasāvahaṃ syād iti tad-dvārā śrī-parīkṣic-chikṣā-guruṇā nikṣiptaṃ, tad yathā-
yarhy ambujākṣa tava pāda-talaṃ ramāyā
datta-kṣaṇaṃ kvacid araṇya-jana-priyasya |
asprākṣma tat-prabhṛti nānya-samakṣam añjaḥ
sthātuṃ tvayābhiramitā bata pārayāmaḥ ||[BhP 10.29.36]
iti tāsāṃ rāsa-rajany-ārambhe dainya-saṃvedanaṃ nivedanam |
pūrṇāḥ pulindya urugāya-padābja-rāga-
śrī-kuṅkumena dayitā-stana-maṇḍitena |
tad-darśana-smara-rujas tṛṇa-rūṣitena
limpantya ānana-kuceṣu juhus tad-ādhim ||[BhP 10.21.17]
iti pūrva-varṇita-veṇu-varṇana-mayam |
[98] tad idaṃ sparśa-dvitayaṃ kānta-yogaja-bhoga-viśeṣam ayaṃ na syāt, rāsa-rajanyāṃ vakṣyamāṇa-kṛṣṇa-pratyākhyānāyukteḥ | rāsārambha eva bhagavān api rantuṃ manaś cakre [BhP 10.29.1] ity ukteś ca |
[99] tad evaṃ tvayābhiramitā [BhP 10.29.36] ity asya tu tat-sparśānantaraṃ tvayā sarvato-bhāvena prayukta-raty-ākhya-bhāvā ity evārthaḥ saṅgacchate |
[100] tasmād athedaṃ vivriyate | tad evaṃ dīrgha-rātratayā mandatā-pātraṃ hemantārdhena sārdhaṃ śiśiraṃ niśi niśi vaṃśī-śaṃsitam abhyasyati tasmin vasanta āyātaḥ |
[101] sa ca sārvatrika-cārv-anubhavo' pi vṛndāvane vṛndārakatām avindata, yathā-
vasantati nidāgho' pi vasantasyātra kiṃ bruve |
vasantaṃ yatra govindaṃ sarva-santaḥ sadā viduḥ
[anuṣṭubh]
[102] tathāpi hemanta-śiśirāv api tāpad-āpad-āyatanatayā yasya yāsāṃ ca pratibhāsate sma | tathā ca tāsāṃ kṛṣṇa-kṛṣṇa-preyasīnāṃ pratyekaṃ bhāvanā,
samāgantā yarhi prathamam ṛtu-rājaḥ sakhi tadā
ṛtūnām anyāyaṃ bata kathayitāsmīti laṣitam |
tad āstām eṣa prāk para-bhṛta-śilīvaktra-tatibhir
vitarjann evāsmān akṛta-vṛjinā dhik praviśati
[śikhariṇī]
dvirepho barbaraḥ proktaḥ para-puṣṭaś ca ceṭakaḥ |
tau cāgraṇyau madhor dṛṣṭau yāpyatā kāpy ataḥ kim u?
[anuṣṭubh]
kiṃ ca-
prasūna-nikarāḥ smitaṃ sarasijāni netra-prathāṃ
pikāḥ parama-pañcamaṃ madhu-lihāṃ ganāś cumbanam |
harer nigamayanti cet kva nu kutaḥ kathaṃ vā gatir
bhaved ahaha naḥ samaṃ sapadi mādhavīyair vṛtam
[pṛthvī]
ṛturājaḥ praṇāyyo' yaṃ nyāyyam atra na vidyati |
prapalāyya kva vā yāmaḥ śyāmaṃ naḥ sa tu karṣati
[anuṣṭubh]
dhūmāḥ ṣaṭ-caraṇā visarpi-kharatā-sparśā mṛdu-sparśanāj
jvālāḥ kiṃśuka-sañcayā diśi vidiśy aṅgāra-sārāḥ pikāḥ |
bhasmāny atra parāga-puṣpa-paṭalāny agnir madhuś chadmanā
hā hā kṛṣṇa-ghanaṃ vinā kathaya ko nistāra-vistārakaḥ?
[śārdūla]
[104] atra śrī-kṛṣṇasyāpi bhāvaneyaṃ-
yadi na bhavati gopa-sundarīṇām
ayam atha melayiteti sampratītiḥ |
kusuma-śara-śara-praṇetur asya
sphuṭam anayatvam ṛtoḥ sahate ko vā?
[puṣpitāgrā]
[105] rādhā-mādhavayoś ca yathā-
rādhā rādhā-padaṃ māsi mādhave vidhutāṃ vidhuḥ |
priyā-saṅga-kṛte labdhuṃ paurṇamāsīm avaikṣata
[anu]
[106] punaḥ sarvāsām udvego yathā-
dvijānāṃ kākalī tatra viyoge yāga-sammite |
ajani vrajatanvīnāṃ dhāyyevāgni-samindhanī
[anu]
[107] atra vṛndayā śikṣitaḥ śukaḥ kaścic chrī-kṛṣṇa-purataḥ prajajalpa-
sahante śaśino jvālāṃ vāyoḥ kṣveḍaṃ pibanti ca |
rādhādayo mahābādhā vaiyagryād vrajanāyaka
[anu]
[108] atra ca kasyām api campakalatāyāṃ śrī-rādhayā sva-hastena likhitaṃ padyam idaṃ vṛndā śrī-govindaṃ darśayāmāsa, yathā-
vṛndāvane tamālas tvam ahaṃ campakavallikā |
agayor nau mithaḥ saṅgo vṛndayaiva na cānyathā
[anu]
[109] tac ca dṛṣṭvā muhur api nayanābhyāṃ spṛṣṭvā kṛṣṇaḥ sa-tṛṣṇam idam acintayat-[110] hanta, bhadrāṃ padmāṃ nityam āgacchann api bhadrāṃ padmām adyāpi nāgacchann asmi | śyāmalābhā-madhuratām añcann api śyāmalābhilāṣa-vidhuratām añcann asmi | nakhara-vijita-candrāvalīkatām āpnuvann api candrāvalīṃ prati labdha-tṛṣṇatām āpnuvann asmi |
[111] hanta hanta, yadyapy evam evam, tathāpi krama-prāpta-sulalita-viśākhānvita-rādhatāṃ āvrajann apy alabdha-sulalita-viśākhānvita-rādhatāṃ yadāvrajāmi, tad idaṃ mām atiduḥkhākaroti | tasyā rādhāyā eva nūnam iyaṃ vidagdhatā-nidagdha-buddheḥ paṭīyasī paripāṭī iti |
[112] atha mādhava-pūrṇimām āsājya, sarvato virajya ca, pūrṇa-śikṣā-vilakṣaṇaṃ-manyamanā mādhavaḥ kiñcana durgamaṃ gahanam avagāhamānaḥ parama-muralī-dhamana-līlayā dhairyam ūnayann, amūḥ pradhūyanati sma; muhuḥ pradharṣayann ākarṣati sma ca, sādhāraṇatayā rādhāpi samāgamiṣyatīti |
[113] rādhā tu tatra dvitra-praharaṃ citravad evāsīn na punar ākṛṣṭatām avaliṣṭa pūrvam anyeṣām ākarṣaṇe tā iva |
[114] atha śrī-vanamāli-śāli vṛndāvanam indranīla-kāntibhir valitam iva dṛśā, yamunā-jala-paramāṇubhiḥ paricitam iva tvacā, mṛgamada-parāgaiḥ sa-rāgam iva nasā vicārya, tābhir viveśa | tataś ca-
ekā dvitrāś catasro yuta-viyutatayā pañcaṣāḥ sapta cāṣṭau
paṅktis tad-vṛddhi-saṅkhyā-miti-rahitatamās tatra yātāḥ samantāt |
yasmād vyaktiḥ prapannā kalita-muralikāt karṣaṇī nāma vidyā
tac-chrī-vaktraṃ nirīkṣya pratihata-matayaḥ śarmalīnā babhūvuḥ
[sragdharā]
[115] tataḥ sa-maryādāś ca tāḥ sahasā hareḥ samaryādaṃ sajjamānā lajjayā tatrāvahitthām apy avalambamānās tasya caraṇa-spṛṣṭi-prathamakaṃ dṛṣṭi-patham adhitiṣṭhanti sma | tatra ca-
yadyapi murahara-purataḥ kiñcana na vyañjitaṃ tābhiḥ |
tad api vilakṣaṇam evāprathayad amūṣāṃ vilakṣaṇaṃ bhāvam
[udgīti]
[116] tad evaṃ sa ca samātmane tiṣṭhamānā goṣṭha-ramaṇīr nirīkṣya kṣaṇa-katipayaṃ tal-lakṣmī-niṣṭha-manā āsīt |
[117] paścāt tu rādhikā-sāmānādhikaraṇyaṃ vinā nirjanāraṇyam api saṅgatās tā bhaṅgī-viśeṣād anaṅgī-kurvaṃś cārvaṅgīr āyatyām aṅgīkāra-kāraṇāvadhāraṇāñci kiñcid vyañjanayā rañjayann iva kañja-nayanaḥ punar akṛta-spṛhāya ca gṛhāya prahāpayāmāsa |
[118] tatra bhaṅgī-viśeṣo yathā-
mayā svabhāvān muralī nināditā
tasmād bhavatyaḥ kila saṅgatā iha |
ataḥ parīyur bata cet pare janāḥ
śaṅke tataḥ suṣṭhv iti nātra tiṣṭhata
[upajāti 12] iti |
[119] rañjanā yathā-
vrajata bata nivṛtya drāg-vrajaṃ nāpratītaṃ
kuruta mayi na kiṃ vaḥ prītim apy asmi vedmi |
ahaha yadi na vedmi prāṇa-sakhyas tadā sā
bhavad-abhimata-siddhiṃ svena śīghraṃ dadhīta
[mālinī] iti |
[120] yatra tu tāsāṃ-
nātṛpat karuṇā-dṛṣṭir nātrāpsīt prāpitā śrutiḥ |
nātārpsīt prārcchitā nāsā nātarpīd arpitaṃ manaḥ
[anu]
[121] tad evaṃ gītaṃ, yarhy ambujākṣa [BhP 10.29.36] ityādi |
[122] rādhāyāṃ tu tatra yāma-dvayaṃ cetanā-virāmataḥ prāpta-bādhāyāṃ bandhu-samavāye ca nivṛtta-sarvopāye, tūrṇam eva tad-abhyarṇaṃ pūrṇimā vṛndayā saha vindamānā babhūva | vindamānā ca kaṣṭa-bhāg atispaṣṭam ācaṣṭa-
[123] yadi mad-uṭaja-kuṭajam etām ekākinīṃ yāma-mātrāyāmam avasaraṃ vāsayatha, tadā mayā nātivirāmayā pratikartavyam iti |
[124] tataś ca sarva-sammatyā katham api jātayā tasyās tatra saṅgatyā sphurad-atyāveśa-maṅgalā madhumaṅgalena śārṅgiṇam ānāyitavatī | ānāyya cāsanādinā sabhājya smita-sphurad-upālambhaṃ sambhāṣate sma-bhavatu, bhavatā yat kṛtaṃ tat kṛtam eva | samprati tatra sampratipattiṃ vidhehi |
[125] kṛṣṇaḥ sa-mandākṣamam uvāca-hanta, kīdṛśaṃ katham iva?
[126] paurṇamāsī uvāca-ārtānām asmākaṃ bahu-vārtā na vārtatvāya vartate, kintu nija-mūrti-sparśatas tasyā mūrtim apasāraya |
[127] kṛṣṇa uvāca-kā sā?
[128] madhumaṅgalaḥ sa-praṇaya-roṣam uvāca-
antare vasati yasya cañcalā
jñāyate na jaladena tena cet |
vyaktim īṣad api tarhi saṅgatā
gopyate kim iti sā muhur muhuḥ?
[rathoddhatā]
[129] paurṇamāsī tu smitvā tasya mukhaṃ paśyantī kṛṣṇa-mukhaṃ paśyati sma |
[130] śrī-kṛṣṇa uvāca-sa eṣa vātulatayā taralaḥ kāmaṃ jalpatu nāma, yad asabhyānām abhyākhyānam eva ca labhyam | bhavatīnām ājñā tu nāvajñātuṃ śakyate, kintu yuktam eva niyujyatām |
[131] vṛndāha-gokula-kula-pālaka sarva-gokula-kula-vilakṣaṇā lakṣmī-lakṣaṇā sā bhavat-sparśa-parāmarśata eva bahir darśaṃ prāpnoti cet, kā tava hāniḥ?
[132] hanta, hanta-
kṛṣṇa ced bata rādhāyām udāsīno bhavān api |
udāssva, kim ahaṃ tatra kaṭhora-hṛdayā bruve?
[anu]
[133] kṣaṇaṃ vibhāvya punar uvāca-
sātiśrīr bhavatātyāji śrīvakṣā na bhavāṃs tayā |
vayaṃ tu saralā yugme yugmaṃ roddhuṃ na śaknumaḥ
[anuṣṭubh]
[134] kṛṣṇas tuṣṇīṃ sthitavān |
[135] paurṇamāsī uvāca-vraja-jana-vraja-jīvana! vācaṃ-yamatām ācaran katham iva giraṃ mama na saṅgirase?
[136] śrī-kṛṣṇa uvāca-adharma evātra marma-bhedī bhavatīti |
[137] paurṇamāsī uvāca-adharmaḥ khalu mayā svīkṛta eva, dharmas tu tava vardhatām |
[138] śrī-kṛṣṇa uvāca-sparśanaṃ vinānyad anumanyatām |
[139] vṛndāha-darśanaṃ tāvat kriyatām | tan-mātreṇa siddha-yātre sati parama-guṇa-pātre bhavati katham anyad atha prārthayitāsmahe?
[140] atha-
dehendriya-mano-buddhi prāṇādīnāṃ priyaṃ priye |
tvad-anādara-bhājo me jātaṃ sarvam anādṛtam ||
iti rādhāṃ prati cetasi cintayantaṃ kṛṣṇam antaḥ sa-tṛṣṇam api bahis tūṣṇīkatām eva puṣṇantaṃ, madhumaṅgalaḥ kara-sarasije gṛhītvā kuṭaja-kuñja-gṛham eva nītavān | nītvā ca tat-paryanta-bhuvi vṛndāṃ rakṣitvā bāhyam avagāhya, pūrṇimāṃ saṃvāhya tasminn ante-gurutayā tatrakīyaṃ vṛttaṃ citravad īkṣitavān |
[141] tatra śrī-vṛndā-vacanaṃ yathā-
indur indu-bhramaṃ yāti darpaṇaḥ pratibimbatām |
mohaṃ padmālayā yatra kṛṣṇa tan-mukham īkṣyatām
[anuṣṭubh]
[142] tataś ca samāvṛtājasra-pulakāsratayā sa ca tad āluloke, yathā cādyāpi sakhyo gāyanti-
tāṃ rahasi gatāṃ kisalaya-śayana-śayānām |
harir ālokata nija-muralī-kalakalayā citrita-bhānām ||dhruva||
yā nija-vadanāmṛta-rucinā tan-mukha-ratnam ajasram |
bahalam asisravad iha yad bhātaṃ pratipada-sampatad asram ||b||
yasyā hṛdayaṃ svāntaram anu tat kāyaṃ bhaja dava-kalitam |
bahir api taṃ pratibimba-vyājād vyānañjātmani valitam ||c||
yasyāṃ doṣa-trayam iti matibhiḥ prattaṃ kuṅkuma-rāgam |
mene muraripur atha sākṣād iva yātaṃ hṛd-gata-rāgam ||d||
yāṃ paśyan sa tu sāttvika-bhāvaṃ dadhad api citta-vikāram |
bheje yatra pratikṛti-kṛd api pratikṛtir iti ca vicāram ||e||
sa yayā pratikṛtitābhramam āgād evaṃ bhāvana-śālī |
bhāva-parīkṣaṇa-kṛn me kṛtako' py etām indraka-jālī ||f||
tad api ca yatra spṛhayann atha yām enāṃ mene rādhām |
vṛndā yācñāṃ pratyācaṣṭa ca dadhad api duḥkhād bādhām ||g||
sa punar yasyā hetoḥ śocan vyājita-vṛndā-vananam |
vidadhe yadd hṛdi nija-pada-pallavam abhito jīvana-jananam ||h||
| iti |
[143] kramas tu yathā, tatra tasya ca durnivāraṃ vikāraṃ niśāmya kāmyamānam artham eva vṛndā prārthayāmāsa-śrī-vraja-yuvarāja ! parama-premavatī khalv asau, yataḥ-
hanta kṛṣṇa tava yauvana-sthitau
bhoga-tarṣam anumāya tan-mayam |
duḥkham ātmani vikṛṣya santataṃ
svīya-śarma vijahāv iyaṃ ramā
[rathoddhatā]
[144] tad etad avadhāya bhavān apy etad-arthaṃ veṇu-vādanādikaṃ kurvann evāste, tasmād avadhānaṃ sandhāya samādhīyatām |
[145] śrī-kṛṣṇaḥ sa-gadgadam uvāca-kiṃ kartavyam?
[146] vṛndāha-hastam eva hṛdi vinyastaṃ kuru |
[147] śrī-kṛṣṇa uvāca-tad etad atyanucitam |
[148] vṛndāha-tarhi caraṇam eva tathācara |
[149] śrī-kṛṣṇas tuṣṇīṃ tasthau |
[150] vṛndā pādayoḥ patantī-hanta, mā vilambam avalambasva iti kāku-vyākulā tayor ekaṃ balad iva tasyā hṛdi saṃvalayāmāsa |
[151] kṛṣṇaś ca kampa-sampadā padāravindaṃ sandadhad eva vaivaśya-vaśyatāṃ vindati sma |
[152] tataś ca sañjīvanī-pallava-vinyāsavat tal-lava-sparśata eva cakṣuḥ-puṭa-yugam udghaṭayya tayā sa eva dṛṣṭaḥ |
[153] tadaiva ca-
subhruvo muraripoś ca dṛg-dvayaṃ
bimba-dambham aviśat parasparam |
śobhayā vyativilobhataḥ sphuṭaṃ
tāv amuṣya parivṛttim aicchatām
[rathoddhatā]
[154] tadaiva sa cātrakīyāpatrapātaḥ śirasi vasanāvaraṇaḥ sahasā nirgamya pūrṇimāṃ praṇamya ca calita evāsīt | kintu skhalann iva calan, karmaṇā narmaṇā ca madhumaṅgala-dattāvalambaḥ sakhi-kulaṃ saṃvalate sma |
[155] sā ca svapnam iva paśyantī vaivaśyata eva samuttiṣṭhantī, nirakṣara-sūkṣma-rodanaṃ cānutiṣṭhantī yadā vṛndayā sādaraṃ kṛtasāntvā, tadā darasāntvā pūrṇimāṃ natvā vṛndayā saha suhṛttamekṣita-tad-āgame tasminn aparāhnetame vrajaṃ gatvā, katham api samaya-katipayān gamayāmāsa |
[156] tad ārabhya tu sa khalu parasparaṃ sparśo' yaṃ sparśāyaiva paraṃ sañcakpe,
[157] yataḥ sakṛt tādṛśaṃ sukham upalabhya kṣaṇāt tad-viyuktayā tayā katham iva prathamānaṃ duḥkhaṃ stabhyatām? tat tu sukhaṃ sva-saṃvedyam eva, na tu nivedyam | tathā hi-
tayor yāvasthāsīd vyatimilana-śarma prasajati kaviḥ
ko vā tāṃ syāt kavayitum iha svalpakam api |
yayoḥ kāśmīraṃ tat patitam api pārasparikam apy
aho paulindīnām api tad iva śaśvad vyatanuta
[śikhariṇī]
[158] tad evaṃ yadā hareḥ padāravindaṃ vindamānāni kuṅkuma-paṅkāni kṛta-tad-aṅkāni pulindī-jātālaṅkāratayā jātāni, tadānīm anyāsāṃ dhanyānāṃ pūrvavad pūrvānubhava-racana-pūrvakaṃ vacanam idam, pūrṇāḥ pulindyaḥ ityādi | [BhP 10.21.17]
[159] atra cedaṃ vyañjitam-
āstāṃ sā dayitā yadīya-kuca-yuk śrī-kuṅkumaṃ tat-padaṃ
prāptaṃ tat-tṛṇam apy aho vijayatāṃ sākṣāt tu tat-saṅgi yat |
asmattas tu pulinda-jāti-sudṛśāṃ bhāgyaṃ ca dūre sthitaṃ
yās tat prāpya nijāṅga-lepana-sukhād āsedire pūrṇatām
[śārdūla]
[160] atha kathakaḥ samāpanam āha sma-
sa īdṛk-praṇayī labdhas tvayā rādhe purā tu yaḥ |
nānā-manorathaṃ cakre rathavad bhavad-āptaye
Original text: Gopālacampū, P1-33, U1-3, U5-6, U29 · Edition: Puridasa (1947). · Data entry Jan Brzezinski · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0