Gopālacampū, P1-33, U1-3, U5-6, U29 · Chapter 1.19
[anuṣṭubh]
[93] tad etad api kathana-śeṣaṃ samāpya pūrvavad eva sūta-sutayor gatayoḥ sarve' pi yathāsvaṃ prasthitāḥ |
iti śrī-śrī-gopāla-campūm anu
gotrabhid-garva-khaṇḍana-
govardhana-gotra-māna-vardhanam
nāmāṣṭādaśaṃ pūraṇam
||18 ||
(19)
athaikonaviṃśapūraṇam
jambha-bhedi-surendratā-stambhana-
nagendra-dhara-gavendratālambhanam
[1] atha prabhāte sabhā-tejasā vibhātayoḥ sūta-jātayor madhukaṇṭha-nāmā kathayāmāsa-
[2] tad evaṃ tādṛk-sampadi pratipadi govardhana-samardhanaṃ siddham | tṛtīyām ārabhya navamy-avadhikaṃ ramyaṃ tad-dhāraṇam addhāvadhāryatām |
[3] atha tādṛśa-daśā-ramyāyāṃ daśamyāṃ śrī-vraja-rāja-samājam anu nimantraṇayā prāmāṇi-kamāṇikya-vraja-janāḥ sukha-yojanaṃ bhojanaṃ saṃyujya mukha-vāsanaṃ mukha-vāsam upajyujya vārtāṃ vartayāmāsuḥ | [4] yatra kṣitidhara-dhāraṇa-nidhyānān nirdhārayantaḥ pūtanāvadhādikam etad avadhikam asambhāvitaṃ sambhāvitaṃ cāviśeṣatayā tat-karma-viśeṣatayā gaṇayāmāsuḥ |
[5] punaś caivam āhuḥ-
vāvahiḥ parvataṃ bālaḥ sāsahir na tu cācaliḥ |
bahir eva yathā vṛṣṭiḥ pāpatir na tad-antare
[anuṣṭubh]
[6] tad evaṃ parama-prabhāvatā tāvad vismaya-jananī jananītim atikrāmati | tasyām api satyāmatyāsakti-maya-sneha-caya-svabhāvatā mādṛśām anyādṛśām api tasmin niścitā vismitim ātanoti | [7] tasya ca mādṛkṣu visadṛkṣu ca yāsau lakṣyate, sā tu parama-vilakṣaṇatayātīva vailakṣyaṃ lakṣayati | kiṃ ca-
pratyekaṃ sve tanūje pravalayati janaḥ svairam evānurāgaṃ
sarveṣāṃ nas tadīye sa katham atha kathaṃ śakyate nāpi moktuṃ |
sarveṣv apy asya so' yaṃ sphurati sahabhavas tādṛg eva vrajeśa
smāraṃ smāraṃ tad etat na katham api manāg uktiyuktī vrajāmaḥ
[sragdharā]
[8] tad evaṃ pravaṇatayā śravaṇataḥ śrīmān nandaḥ prajātānandaḥ praṇaya-mayatayā sammata-samayatayā ca garga-siddhānta-vargam evānugadya niravadya-sauhṛdyatas teṣām amandehodbhava-sandehodyamaṃ saṃyamanam anaiṣīt, śrūyatāṃ me vaco gopo vyetu śaṅkā ca vo' rbhake [BhP 10.26.15] ity ādinā | ante coktavān-
yad-avadhi mām upadiśya
prāsthita gargas tad-avadhi jānāmi |
śiśur ayam adbhuta-caryāṃ
valayati nārāyaṇī yayā śaktyā
[gīti]
[9] tad evaṃ śrīman-nanda-rāja-vākyatas tad-avakalanānanda-bhājas taṃ yadā samasta-janāḥ samasta-janānandana-tan-nandana-vārtayā nandayantaḥ santi sma, tadā nija-vṛndair vṛndārakaiś ca vandyamānatayā nandyamānatayā nandyamānatayā ca vṛndāvana-candraḥ sahasā saha-rāmaḥ samājagāma |
[10] samājaś cāyaṃ samam eva taṃ pariveṣa iva paritaś chādayāmāsa, cakora-vāra iva tat-kāntim āsvādayāmāsa, vārāṃ nidhir iva cātmānam ullolatayā sampādayāmāsa |
[11] tad evaṃ sthite sarvasminn api svasthatayā cāvasthite kṣaṇa-katipaye ca prasthite sarva eva te sāmājikāḥ pratisvam amanendirād ātma-mandirād ānīta-prīta-sitāsita-praśasta-vastra-saṅkaraṃ sad-alaṅkaraṇādikaṃ taṃ ca tad-bhrātaraṃ tat-pitaraṃ ca pṛthak pṛthag alaṅkāraṃ svīkārayāñcakruḥ |
[12] yathaivaṃ bahir ebhir ācaritaṃ, tathāntaḥ-pure sa-rāma-mātṛkāṃ giridharasya mātaram abhi caiṣāṃ mahilābhir viracitam iti nirviśeṣam eva tad ubhayatra parvāsīt |
[13] atha sura-pure sureśasya vṛttam anuvṛtyatām | [14] ito gatvā dainyaṃ matvā skhalad-ojā viḍaujāḥ kṣayaṃ gacchann apy asau kṣayam ṛcchann iva sthitavān na tu śacīm acīkamata, na ca nirjara-sadasi nirjagāma |
[15] tad evaṃ varṇyamānam avakarṇya vācaspatir vāstoṣpatim anurahasaṃ bhartsayāmāsa, yataḥ sa khalu vibudhānām api vibudhaḥ | [16] bhartsanaṃ, yathā-
yasmād abhajasi viṣṇuṃ jiṣṇo tasmād anedhitāse tvam |
na vinā candraṃ vindati jīvana-vṛttiṃ vanaspatiḥ ko' pi
[gīti]
[17] athavā sahasradṛśam apy aho bhavādṛśam abhibhūya bhṛśī-bhavantī tādṛśī madāndhatā nāsadṛśī, yataḥ sureśo' si | kintv amṛtapatā tava kathaṃ mrtapatā jātā? yatas tyakta-prāṇa-prāyaṇa-kāya-prāyataḥ pramādaḥ so' yam āpatitaḥ |
[18] tathā ca smarati-
apasnāta iva snāto' py alam aspṛśya eva saḥ |
mṛtakaṃ vapur āsajjan yaḥ sadbhyo bhaya-dāyakaḥ
[anuṣṭubh]
[19] kiṃ ca-vṛṣāhvaya, tava cedam atyavicārata eva | tathā hi-
yad-ālambāj janaḥ prāṇaṃ yasmād rakṣitum icchati |
vaiparītyaṃ tayoḥ kurvann anunmatto na kathyate
[anuṣṭubh]
[20] indra uvāca-avicāritam evācaritam idaṃ mayā, bhavadbhiś ca sāmprataṃ sāmpratam upadiśyatām |
[21] vācaspatir uvāca-śatamanyo, tādṛśa-visadṛśatāyāṃ śatadhṛtir eva dhṛtim āsādayitā, tasmāt tad-anusaraṇam eva śaraṇam |
[22] tad evaṃ jambhabhedī sakhedī-bhavann avadhāya dhātāram eva gatvā saṅkocam amatvā svāparādham avadhārayāmāsa |
[23] sa tūvāca-hanta, vibudhādhipenāpy abudhena bhavatā bhavatā duḥsādha-rādhaḥ so' yaṃ mahān evāparādhaḥ kṛtaḥ, yaṃ khalu sādhavaḥ sakṛd apy avadhārayantas tvām avadhīrayantaḥ sāvadhānāḥ śrotram apidadhate | tathāpi sṛṣṭi-vidhitsā-durvidhinā vidhinā mayā tad idam upadiśyate | pūrvaṃ tan-mahima-jijñāsayā dhārṣṭyam anuṣṭhitam astīti tan-mātra-kilbiṣa-viṣama-viṣama-viṣaha-mānena mayā durmāṇa-mayāgādha-bhavad-aparādha-kṣamāpaṇāya kṣamatā na labhyate |
[24] kintu-
gavāṃ kaṇḍūyanaṃ kuryād go-grāsaṃ go-pradakṣiṇām |
nityaṃ goṣu prasannāsu gopālo' pi prasīdati ||
iti gautamādi-sammatyā gojātiṣu prīti-rīti-parītasya tasya kṣamāpaṇāya kātaras tvaṃ taj-jāti-mātaraṃ surabhīm eva bhajasva, na ced asurataḥ surabhī-saṅgatir bhaviṣyati |
[25] atha sunāsīras tv asurabhītaḥ surabhī-lokam āsādya sadyas tad avadya-carita-pracārād vimanasam api tāṃ mātuḥ svasāraṃ muhuḥ prasādya vedhasaḥ savidham evānināya |
[26] tataś ca vidhātedam abhidadhe-ayi, surabhi, surapati-bhī-sāntvanārtham asurāntakasyāntikaṃ gaccha | gatvā ca tvam asya nūnam evam eva labdha-duścyavana-nāmnaḥ parikilbiṣa-kīrtana-bhiyā kila kavi-pariṣad-upekṣaṇīya-tan-nāma-dheyasya kṛṣṇataś cyavanaṃ vicyāvaya | tac ca sva-sampad-upakaṇṭha-kuṇṭhī-kṛtāpara-vaikuṇṭha-loka-goloka-mahendratā-martya-loke' py asya vyaktībhavatād iti tad-abhiṣeka-sevātirekataḥ sambhāvitā iti |
[27] atha hari-vāsara-divase surabhiḥ sura-rājam anu vṛndāvana-bhūpari-bhuvar-loka-bhāgam āgamya tad-avasaraṃ pratīkṣāmāsa | tatra ca dūrataḥ sura-patiṃ surabhir abhihitavatī-
nāsau meghaḥ paśya govardhanādrir
nāyaṃ navyas tasya bhāgaḥ sa kṛṣṇaḥ |
neyaṃ vidyul-lola-pītāṃśuka-śrīr
naitan mandaṃ garjitaṃ narmavārtā
[śālinī]
[28] paśya paśya, samyag utpatiṣṇuḥ pataga-jiṣṇur viṣṇu-vāhanaḥ so' yam asmad apy upari-bhāgam ārūḍhaḥ san vidyud-gūḍha-vārida-vāra iva yasya cchāyām icchan kila yatra cchāyāṃ prasārayati | [29] so' yaṃ tu-
śrī-govardhana-śaila-ratna-dṛśadi prakṣipta-śubhrāstare
vāmoru-sthita-kañja-cāru-caraṇe savyaṃ karaṃ dakṣiṇe |
nyasyann anyam apūrva-rūpa-muralī-nāle manāg atra naḥ
smereṇākṣi-taṭena sandadhad aho manye kṛpāṃ varṣati
[śārdūla]
[30] atra cāyam asman-milanam aṅgīkurvann eva saṅginaḥ prasaṅgāntarāya prasthāpitavān | baladevaś ca nādya vanam āgatavān iti cāsthīyate | tasmād atisvacchatara-cetasam amuṃ bhavāṃs tāvan nibhṛtatayā nibhṛtam avyagratayā cābhyagraṃ gatvā daṇḍavan natvā prasādayitum arhati | yataḥ,
svayam aparādhyati kurute prabhum abhi tan-mārjane sahāyaṃ yaḥ |
tasyedaṃ para-śakter darśanam atha naiva dainyasya
[āryā]
yasmin svayam aparādhī namati rahas taṃ sahāya-nirviṇṇaḥ |
kṛpayati sā jana-mātraṃ dainyāvasthā mahājanaṃ kim uta?
[gīti]
[31] tataś ca paścād eva viśeṣa-nivedanāyām aham āyāsyāmi |
[32] atha pāka-śāsanas tad-anuśāsanam urarīkṛtya pracchannatayā muralī-dhara-samīpam āgatya pratyagraṃ caraṇa-khara-daṇḍayor daṇḍavat papāta |
indro nanāma ca yathāṅghri-nakhā murārer
agryām amuṣya mukuṭe maṇitām avāpuḥ |
cakranda cātha sa yathāmbaka-kairavāmbu-
mādhvīka-vidrava-vidhau vidhutām agacchan
[vasantatilakā]
[33] atha krandati saṅkrandane paṅkaja-locanaḥ saṅkocitaḥ kirīṭāgram agra-hastena sāgraham udastam ācarann uvāca-[34] bhagavann, evam ayuktaṃ mā kārṣīr, ārṣīṇāṃ vāṇīnāṃ tvam eka evātirekataḥ parāyaṇam asi |
[35] vajrapāṇis tu mūrdhni prasajjitāñjali-pāṇitayā salajjaṃ svayaṃ svavajra-hata iva maunam evāsasajja | yataḥ-
parasya kāyaṃ badhnāti tejasā vacasā manaḥ |
śaktaḥ śaktaś ca so' yaṃ yas tasya bhaktaḥ kathaṃ na kaḥ?
[anuṣṭubh]
[36] tad evaṃ tasya tejasā kṛpayā ca suparvādhipasya vividhā gatir jātā, yathā-
anyatra candrati hariḥ śakre tarhi sma sūryati |
śakro' pi sūryaty anyasmin khadyotati harau sma saḥ
[anuṣṭubh]
yadā maunaṃ sasajjāsau tadā mūka ivābhavat |
yadā tu stotum ārabdhas tadāgād vāvadūkatām
[anuṣṭubh]
yathāmūṃ stutavān indras tathā vaktuṃ na śakyate |
śrī-vrajendra yataḥ so' yaṃ tvattaḥ saṅkucati sphuṭam
[anuṣṭubh]
[37] avamānam anālocya kavamānaḥ sa punar evam añjasā tad upasañjahāra-
mayedaṃ bhagavan goṣṭha-nāśāyāsāra-vāyubhiḥ |
ceṣṭitaṃ vihate yajñe māninā tīvra-manyunā ||[BhP 10.27.12] iti |
[38] ayaṃ ca prahasya provāca-
mayā te' kāri maghavan makha-bhaṅgo' nugṛhṇatā | [BhP 10.27.28]
yan mat-pitrādi-sac-chreṣṭhān nātikrāmer mama smaran
[anuṣṭubh]
suraś ced viṣayābhoga-garvād roceta vāsava |
tadā vipraś ca śobheta śauṣkalaṃ-manyatā-madāt
[anuṣṭubh]
aham unmūlayiṣyāmi śakra tvad-vairi-pakṣagān |
kathaṃ man manyase bhītiṃ nītim eva pravartaya
[anuṣṭubh]
[39] atha dūrataḥ surabhir abhītam iva tam abhīkṣya, huṅkārataḥ sva-santāna-santānam ākārya, kārya-viduṣī sa-tṛṣṇa-nayanā kṛṣṇam abhijagāma | [40] kṛṣṇaś ca svajāti-rītikāvasthitita evāvanamantīm iva tām imāṃ sahasā sahasām asasambhramam añjali-sañjita-karaḥ sañjagāda-mātā kathaṃ samāyātā?
[41] tataś cāśiṣaḥ siṣāsantī tāḥ sambhramād anudbhāvya surabhy uvāca-
ete mad-anvayā dhanyā gotvaṃ tvāṃ sevituṃ gatāḥ |
ahaṃ tu nedṛk-puṇyā yad gocaratvaṃ ca nāgatā
[anuṣṭubh]
athavā-
daitya-ghātī bhavān nityaṃ sarva-lokaika-pālakaḥ |
vayaṃ ca loka-madhye smas tvan-nāthāḥ svata eva tat
[anuṣṭubh]
[42] tatas tad idaṃ kiñcit prārthaye-
go-sūktaṃ bhāṣate gāvaḥ padaṃ sarva-suparvaṇām |
tad brahmādau suparvatvam avan vinda gavendratām
[anuṣṭubh]
tavedaṃ kiyad aiśvaryaṃ yad brahmāvadhi-pālanaṃ |
vaikuṇṭha-kuṇṭhatā-kāri yasya goloka-vaibhavam
[anuṣṭubh]
sarvasya pālakāt kvāpi khaṇḍa-pālanam iṣyate |
jagat-prakāśakād bhānor nija-dhāma-prakāśavat
[anuṣṭubh]
nāsmākaṃ kevalam idaṃ mataṃ kintu vidher api |
yad bhaved asya cendrasya durbuddheḥ śuddhi-bhāvanam
[anuṣṭubh]
tvat-kṛpāyāḥ paraṃ sthānaṃ vayam ity eṣa vāsavaḥ |
āśiśriye yad asmāṃs tad dvāra-mātrāya kalpate
[anuṣṭubh]
yasmān mṛgyati tām eva mad-vidhād bhavataḥ kṛpām |
kūpād iva rasāntaḥ-sthāṃ tarṣī ghana-rasa-sthitim
[anuṣṭubh]
tad eva deva paśyendraḥ paśyaṃs tava pada-dvayam |
sūcayaty abhiṣekaṃ te netra-dhārā-sahasrataḥ
[anuṣṭubh]
[43] atha tatra sacita-saṅkocanena vilocanena gocaritānumateḥ śrī-gokula-pateḥ prasādam āsādayantī surarṣi-sura-mātṛ-surapati-suratatibhir upasura-prabhṛtibhiś ca sākaṃ surabhī sarabhasam asura-mardanaṃ puraskartuṃ puraḥ-saratām avāpa |
[44] te hi druhiṇena tāv anu samanujñātā drutam eva vidrutya nihnutya ca rājīva-locanaṃ rājīyantaḥ paritaḥ sthitā babhūvuḥ, yatra rudra-druhiṇāv api teṣām agresaratām avāpatuḥ |
[45] tataś ca surabhir abhihitavatī-śrīmad-vrajendra-kula-candra! bhavad-bhavadīya-svīya-caraṇānām anucaraṇatas tāvad atratyāni tīrthāni sārthakāny eva jātāni | dhenavaś ca yuṣmad-vihita-dugdha-dhayanād dhanyatām adhuḥ | [46] tataś ca svarga-sthita-tīrtha-varasya gaṅgā-nirjharasya tathātmīyasyāpy ūdho-bharasya tvad-ārādhanayā vyarthatāvadhāya payaḥ samāhartuṃ bhavantaṃ vidhim arthayāmahe | athavā, yathādiśyate tathāvaśyaṃ prathayāmaḥ |
[47] kṛṣṇaḥ sa-smitam uvāca-yatheṣṭham anuṣṭhīyatām |
[48] athābhravāhana-bhrū-bhramaṇataḥ sa-sambhramam abhra-mātaṅgaḥ svaḥ-saṅgata-gaṅgātaḥ samuddaṇḍita-śuṇḍā-daṇḍenāmbhaḥ-sambhṛtān nidhi-kumbhān nirvilambam eva muhur api lambhayāmāsa | surabhir api surabhi-payasā sura-pati-sarasīm upagiriṃ vibharāñcakāra | tataś ca-
vādya-spṛg-gīta-nṛtyair upasura-sadasāṃ stotra-mantrair ṛṣīṇāṃ
harṣāndolātikolāhala-jaya-ninadair brahma-rudrādikānām |
utsarpad-bhaktir indraḥ saha harid-adhipais tad-gaṇaiś cābhyaṣiñcat
kṛṣṇaṃ yenaiva sarve' py ahaha sukha-sudhāsikta-rūpā babhūvuḥ
[sragdharā]
aditir mātṛ-kṛtyāni svasṛ-kṛtyāni pārvatī |
garutmān bhṛtya-kṛtyāni cāhṛtyātra mudaṃ yayau
[anuṣṭubh]
[49] tad evaṃ yadā nirṇiktatayā devagaṇas tam asikta, tadā-
kīrtir yātā digantaṃ parimala-valanāpy abhramīd bhūmi-golaṃ
maṅgalya-dhvāna-dhārā dig-anuga-kariṇāṃ prāviśat karṇa-gartam |
itthaṃ sarvatra harṣa-prasara-bhara-vara-prāvṛṣā prāṇi-jāteḥ
śāte jāte' pi kaṃsaḥ saraṭa-paṭala-rāṭ-ceṣṭayā veṣṭyate sma
[sragdharā]
[50] tad evaṃ sa vrajendra-nandanaḥ sarva-dig-gatān yadā digye, tadā tu---
yāvad viṣṇupadaṃ vibhāti parama-vyomādi tāvaty api
śrī-goloka-padaṃ praśastim ayate lakṣmī-parārdhāspadam |
tatrāpīndratayā vibhāsi nitarāṃ govinda-nāmnā yathā
tena tvaṃ jagad aṅga tadvad avatād ity ucire te samam
[śārdūla]
ākāśa-kusumaiḥ sārdham ākāśa-vacanaṃ tadā |
govinda iti yad vittaṃ tataḥ kim iva sādbhutam?
[anuṣṭubh]
indraś chatraṃ vivasvān bahu-vidha-madhurālaṅkṛtīnāṃ kadambaṃ
brahmā līlābjam īśaḥ svaracita-muralīṃ mādhavāya vyatānīt |
anyaṃ ca svasvam arthaṃ tridaśa-pati-tatir yat punaḥ sarvam eṣāṃ
pūrvaṃ cāpūrvam āsīd abhavad atha tad-aṅgāvṛtījyāsu pūjyam
[sragdharā]
[51] tad evaṃ sthite-
rājad-rājāsanam upari-gacchatra-citraṃ suramya-
bhrāmyad-vālavya-jana-yugalaṃ prasphurad-divya-veśam |
kṛṣṇaṃ dṛṣṭvā sura-parivṛtaṃ stabdha-netrāṇi dūrāc
citrāṇīva kṣaṇa-katipayaṃ tatra mitrāṇi tasthuḥ
[mandākrāntā]
[52] tataś ca kṛpayā snapita-nayanāravindena govindena kṛtam ānandanam anu phullatayā pūrvataḥ puruṣu mahendrādi-deva-guruṣu chatrādikaṃ taruṣu sandhāya, nija-hita-nibandhāya tat-pada-dvandvam eva vandaṃ vandam amanda-bāṣpa-nisyandaṃ nijām avajñāspadatāṃ vijñāpya tam anujñāpya dūraṃ vindamāneṣu labdha-vigata-nindamāneṣu vṛndārakeṣu, sakhi-sandohaḥ śandoham anuvindan mandaṃ mandam āsasāda | āsādya ca-
adrākṣīd amahīd avocad alagīd ājighrad apy acyutaṃ
chatrādyaṃ ca cacāya mitrapaṭalī papraccha bhūyaś ca tam |
so' pi vyājam ihācacāra bahudhā sā na pratīyāya taṃ
kintu prītibharaṃ mithaḥ pravalayaṃ hāsas tad āvardhata
[śārdūla]
tataś ca-
iha sthitaiḥ pṛthag aparais tu bhūṣaṇair
vibhuḥ parasparam api tām abhūṣayat |
amī tadā sa-kanaka-daṇḍa-cāmaraiḥ
paricchedaiḥ svayam api taṃ siṣevire
[rucirā]
[53] tasminn atha rājany ati sakhi-vṛnde-
dṛṣṭvā devatatir vidūrataratas taṃ sevyamānaṃ suhṛd-
vargais tad-guṇa-rūpa-śīla-tulitaiḥ sva-pratta-tat-tac-chriyā |
tān svajñāna-vilāsa-sañcita-phalaṃ mene tathā tām api
sva-premārjita-karma-sampadam amaṃstānyan na mānyaṃ tataḥ
[śārdūla]
[54] tad evam ārabdhe' pi gamane stabdhe sati satīpati-prabhṛtayas tasminn abhiṣeka-prabhavaṃ prabhāvāntaraṃ paśyantaḥ parasparaṃ sādbhūtam idam udbhāvayāmāsuḥ, yathā-
kṛṣṇārcāraci daivataiḥ sukham ayur lokāś ca gāvas tathā
pṛthvīṃ dugdha-bhṛtāṃ vyadhur bahu-vidhān nadyo rasān susruvuḥ |
vṛkṣā madhv adhur uddadhuś ca girayo ratnāni nirvairatāṃ
jīvāḥ prāpur aho mahaty apacitiḥ puṣyaty akartṝn api
[śārdūlavikrīḍita]
kiṃ ca-
indraḥ krūra-caritram ācaritavān yat tena cintāgame
cittaṃ kampam iyarti ced giri kathaṃ cittena tad vyajyatām |
kṛṣṇas tatra ca yāṃ kṛpāṃ bata tayā cittaṃ dravī-bhūtatām
āyāti svayam eva ced giri kathaṃ cittena sā vyajyatām?
[śārdūla]
[55] atha caramācalaṃ cucumbiṣati bhānu-bimbe vilambaḥ saṃvṛtta ity avilambam eva go-nikuramba-saṃvalanayā sakhibhiḥ samaṃ vrajaṃ vrajan vraja-rāja-janmā san-mānayadbhir nirjara-vrajair upary atula-puṣpa-varṣair upacarya vrajadbhir anuvavraje, yathā-
divyātapatra-sita-cāmara-śasta-hastaiḥ
saṃsevyamāna-savidhaḥ sakhibhiḥ pragītaḥ |
puṣpa-vrajena vividhair vibudhaiś ca siktaḥ
śrī-pṛkta-kāntir ajitaḥ sadanaṃ sasāda
[vasantatilakā]
niśamitam akaron niśāmitaṃ ca
dyujani-vibhūṣaṇa-bhūṣaṇāṅgam etam |
vraja-nṛpati-mukha-vrajaḥ samantād
ajani ca sāttvika-rājirāji-mūrtiḥ
[puṣpitāgrā]
[56] yat tu niśamya ramyacetā rāmaḥ sānukrośaṃ krośamātram upavrajya nijāvarajavijayaṃ paśyan sukha-vaśyamanās tam āliṅgya mūrdhānam āśiṅghya kṣaṇa-katipayam upaviśya, vacana-cāturībhis tat-prasaṅgaṃ saṅgatavān | tataś ca nijānujena pūrvam eva svakṛte nirdiśya rakṣitair divyeṣv api divyatā-lakṣitair analpair ākalpaiḥ so' yam agrajaḥ sva-kareṇa virājayāmāsa | tataś ca svānujaṃ guru-janānām agratas tādṛśatayā prayātuṃ saṅkocam arocayan so' yam agrajaḥ śanaiḥ sanair anaiṣīt |
[57] atha tasmin dine tu go-sandoha-doha-nibandhanaṃ tad-anubandhi-janān sandhāya svayaṃ tu tat-tad-udantānusandhānāya dhenu-sannidhāna eva sānandaṃ nanda-rājaḥ sannidhāya, vandamānaṃ sa-rāma-sakhi-vṛndaṃ govindaṃ purastād vidhāya samam eva bandhubhiḥ samam āsanam āsajjann āsāmāsa |
[58] tatra cānantaram ācaritāgatibhiḥ samyag urīkṛta-śrī-rāmānujānumatibhiḥ sūnṛta-vādibhiḥ śrīdāmādibhiḥ sa-samājāya vraja-rājāya divyac-chatrādy-arcāmatrādiṣu samarpiteṣu santarpiteṣu ca sarveṣu tad apracchannam eva sa papraccha-kathyatāṃ tathyaṃ kim idaṃ vṛttaṃ vṛttam? iti |
[59] śrīdāmā prāha-vayam api go-saṅkalanāya kalita-bhūri-dūratayā ciraṃ viramya sthitā na samyag avagamyaṃ tad ācarāma, kintu sāmagrīyam eva nija-samyag-rītim āvedayati iti |
[60] tato namratāṃ vindati śrī-govinde parasparam avadhāya sādhu, śrīdāman, sādhv idam uktam ity abhidhāya sarva evānarvācīna-gopāś citra-pratikṛtaya iva dvitra-kṣaṇaṃ nirnimeṣatām avāpuḥ |
[61] madhumaṅgalas tūccaiḥ sahāsam āha sma-śrīman vrajarāja ! śrūyatām-
gaur ekā giram ātanod atha pumān anyaḥ sahasrekṣaṇo'
naṃsīt ko' pi karī sitaḥ svar-udakāny āhṛtya śaśvad dadau |
kaucit pañca-caturmukhāṅga-valitau stotra-prathāṃ cakratus
te cānye ca mahāmahena siṣicur gopeśa putraṃ tava
[śārdūlavikrīḍita]
[62] atha svayaṃ cātra sarvataś citraṃ māṅgalikaṃ karma nirmātuṃ yuktam iti vicārya citrāyamāne kṛṣṇa-prāṇe sasamāje vrajarāje viṣṇu-pada-cariṣṇu-vāṇīyam āvirbabhūva-
yathābhyaṣiñcāma vayaṃ vrajeśitaḥ
saṃsajya govindatayā sutaṃ tava |
samaṃ samastaiḥ kṛta-maṅgalaṃ tathā
taṃ yauvarājyena javād virājaya
[upajāti 12]
[63] atha tad etad amṛta-varṣa-dharṣitā vraja-varṣīyāṃsaḥ parasparaṃ vicārya kārya-māṇa-maṅgalya-tauryatrika-vādanāpaurvāparyataḥ svasti-vācanādikam ācārya-dvārā samācārya, pratisvam api vividha-vidhāna-dāna-pūrvakaṃ parva pūrayitvā pūra-rājatayā taṃ sabhājayāmāsuḥ |
āgamyātha śataṃ śataṃ vraja-mahendrāṇī-pradhānāṅganāḥ
pratyekaṃ maṇi-dīpa-santati-karā maṅgala-kolāhalāḥ |
nīrājyābhisabhājya ratna-nikarair nirmañchya gehaṃ prati
snehaṃ mūrtam ivātiyatna-valitā govindam āninyire
[śārdūlavikrīḍita]
īdṛśas te vrajādhīśa sutaḥ sūta-mukhotsavaḥ |
yo gavendratayā gāṃ ca gāṃ ca gāṃ ca sukhākarot
[anuṣṭubh]
subhagambhaviṣṇu jātaṃ jagad api kṛṣṇābhiṣekataḥ paścāt |
andhambhāvukam āsīd bhāvuka-śūnyaṃ kulaṃ tu danujānām
[gīti]
[64] tad evaṃ divā-kathāyāṃ vṛttāyāṃ naktam api sā pūrvavad vṛttā | yathā madhukaṇṭha uvāca-
bhaved analpaṃ kutrāpi svalpaṃ kutrāpi poṣakam |
yathānna-vyañjanaṃ loke yathā rasa-rasāyanam
[anuṣṭubh]
[65] tasmāt saṅkṣiptam apy etad vistaravad eva mantavyam | [66] tathā hi-tasmin mahasi nīrandhraṃ purandhrībhiḥ samam āsām api samāganaṃ vṛttaṃ, yatropakaṇṭha-gatānām apy amūṣāṃ vastrāvaguṇṭhitāni netrāṇy atīvotkaṇṭhitāni jātāni |
[67] tasmiṃś ca tasya vivāha-samatāvahe mahā-mahe manasīdam asīmam ābhir vibhāvitam-
keyaṃ jagaty ahaha rājati gopa-kanyā
dhanyā yayā tu karapīḍanam asya gantā? |
hā yogyatām api vidhāya vidhiḥ samastām
astaṃ nināya bata nas tam amūṃ dhig astu
[vasantatilakā]
[68] bhavatu, tad api kintv idam atīvānyāyyam-
kulīnā rūpiṇyaḥ parama-guṇa-śīlāḥ praṇayitā-
bhṛd-utkaṇṭhākaṇṭhāgata-tulita-jīvā bata vayam |
na tāvad vaṃśī tat-tad-anuguṇatām añcati jaḍā
tathāpy eṣā hā dhik kalita-hari-saṅgā na tu vayam
[śikhariṇī]
[69] kevaleyaṃ varākī kevala-mukha-cūṣaṇa-sukhā, yataḥ-
āliṅgya kaṇṭham urasi pratipadya kāntiṃ
māle kaṭaṃ prakaṭam eva sadā dadhāsi |
na śrī-harir na bhavatī tu vā jano' yaṃ
saṅkoca-leśam ayate tvam ato' si dhanyā
[vasantatilakā]
[70] tad evaṃ manasi vadantīṣu-
pūrṇāṃ dṛṣṭiṃ vidhi-vaśatayā kācid āñcīn murārer
ardhaṃ kācid vraja-jana-gatā kācid asyās tribhāgam |
kācit kiñcin na ca tad akhilaṃ tulyatām eva dadhre
sarvāsāṃ yan manasi caklpe hanta tāpāya tadvat
[mandākrāntā]
[71] atha tasyām eva niśāyāṃ candraśālikāyāṃ kṛta-śayanena kañja-nayanena tāsām aparāhnetanāpāṅga-sāṅga-śara-nikara-saṅga-labdha-bhaṅge hṛdi samutthita-vyathatayā jāta-niśītha-jāgaratāyām aviratāyāṃ tāsu nijānirvṛtiṃ vivṛtīkartuṃ tām iva ca tartuṃ purahara-kṛta-vitara-nava-muralīkalaḥ khuralībhiḥ kalayāmāse |
tadā kedāra-rāgas tu prāpa kedāratāṃ niśi |
gopībhir vāsanā-bījam uptaṃ yatrāṅkurāyitam
[anuṣṭubh]
tatra ca-
tūkāraḥ khalu māthureṣu paritas tvaṅkāra-bhāṣā matā
so' yaṃ vaiṇava-gānataḥ pratipadaṃ prāyaḥ parāmṛśyate |
pratyekaṃ yugapat priyāṃ niśamayan kṛṣṇo yadā taṃ jagau
matvā svaṃ prati tat pratisvam api tāḥ sarvā vimūrcchāṃ yayuḥ
[śārdūla]
kiṃ ca-
ānuṣaṅgikatayāpi sagānād
āsv adhād yad avidus tad amūś ca |
uddideśa puru yāṃ bata sā tu
svaṃ ca samprati viveda na rādhā
[svāgatā]
[72] tad evam alpa-samayam ayam api kalpa-cayam ayam iva kalpayitvā kathakaḥ samāpayan kathanaṃ ślathayāmāsa-
so' yaṃ te ramaṇo rādhe labdhaḥ kṛcchreṇa yas tvayā |
tvad-vinā-bhāvataḥ saukhyaṃ yaś ca kutrāpi nāptavān
Original text: Gopālacampū, P1-33, U1-3, U5-6, U29 · Edition: Puridasa (1947). · Data entry Jan Brzezinski · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0