Gopālacampū, P1-33, U1-3, U5-6, U29 · Chapter 1.14
[anuṣṭubh]
[67] tad evaṃ, tarīyamāṇena hariṇā varīyasā vraja-parīvāreṇa saritāv ivātarīṣātāṃ te āpadāv iti sukhada-vṛtte sabhyānāṃ tal-līlā-samādher abhyavakarṣaṇāya stavanāmṛta-varṣaṇāya ca sāñjali-sthitayos tayoś cirād bahir avahita-tad-upasevāḥ pūrvavad eva sa-vraja-devāḥ sarve svaṃ svaṃ kāryam āseduḥ |
iti śrī-śrī-gopāla-campūm anu
kāliya-dava-caṇḍatā-daṇḍanaṃ nāma
trayodaśa-pūraṇam
||13||
(14)
śrī-śrī-gopījana-vallabhāya namaḥ
atha kaiśora-līlā
atha caturdaśaṃ pūraṇam
gadarbhāsura-mardanam
śrī-kṛṣṇa kṛṣṇa-caitanya sa-sanātana-rūpaka |
gopāla raghunāthāpta-vraja-vallabha pāhi mām
[1] tad evaṃ goloka-vilāse śrī-gopāla-pālyamāna-gopālānāṃ nitya-lokaḥ śrī-golokaḥ kathitaḥ | tatra ca śrī-goparāja-sabhāyām apūrva-vīkṣita-kavi-kṣitipati-kumāra-sukumāra-kumāra-yugalāvakalanam udbhāvitam |[2] tad-anantaram api bālya-vilāse tad-yugalena kṛṣṇa-bālya-carita-varṇanaṃ kāliya-dalana-līlāvasānam ācaritam | samprati tu tat prathitaṃ kaiśoracaritam ākhyāyate | [3] tad yathā-
atha dināntare ca pūrvavad eva vraja-naradeva-sabhāntare tayor ekataraḥ samutkaṇṭhatayā snigdhakaṇṭhaḥ svagatam idam uvāca-[4] atha kaiśoraṃ varṇanīyam | kintu rahasya-rasa-hāri-prasabhāyāṃ sabhāyām asyāṃ yathā lajjā na sajjā syāt tathā yujyate | [5] yadi ca jātu nija-mādhurī-bubhukṣita-kukṣim-bhariṇā hariṇā svaka-sukhāvaham iti rahas tad anuyujyevahi, tadā tad ucitam eva tad-upacitam ācariṣyāvaḥ iti |
[6] atha spaṣṭaṃ tu vyācaṣṭa-tataś ca spaṣṭaṃ kṛta-gamāyāṃ ṣaṣṭha-samāyāṃ samullasita-sammati-maye janma-tithi-samaye harṣa-samṛddhi-prada-varṣa-vṛddhi-parvaṇi sarva-niḥśreyasam āvistarāṃ vistārayataḥ samastaṃ vinistārayatas tasya śrīmad-vrajarāja-sutasya viśveṣām eva manaś coraṃ kaiśoram udayāñcakre | tathā hi-
rājyaṃ samyag upetya kṛṣṇa-vapuṣi trailokya-lakṣmī-maye
krīḍābhir laghu nirgamayya samayān audārya-paryākulam |
pātrāya svayam āgatāya guṇitāvāsāya sad-vedine
kaiśorāya nijaṃ pradāya viṣayaṃ paugaṇḍam antardadhe
[śārdūlavikrīḍitam]
tataś ca-
dṛṣṭi-prasāda-kṛta-sāmabhir aṃśudānaiḥ
śaśvan manoharaṇa-nirmita-buddhi-bhedaiḥ |
arthāntarābhiviniveśaja-bhāva-daṇḍaiḥ
kaiśorakaṃ vaśayati sma hareḥ samastam
[vasantatilakā]
tatra ca,
mukhe pūrtiḥ kāntir nayana-yugale dairghyam aruṇa-
prabhā hṛdy ucchrāyaḥ pratatir api madhye tu kṛśatā |
itīdaṃ saundaryaṃ yad-avadhi manāg apy adhijage
jagan-netra-śreṇī tad-avadhi harau tena cakṛṣe
[śikhariṇī]
[7] tad itthaṃ taj-jyeṣṭhaś ca nirdiṣṭaḥ |
[8] tadā ca tāla-phala-pākāvasare varṣā-prasare kadācin nikhila-sukha-vardhanasya govardhanasya girer āgneyyāṃ hariti hari-rāmādayaḥ sāmodā gāś cārayantaḥ santi sma | [9] tataś ca pūrvānubhava-sampātātītaṃ pūrva-vātānītam atidūrataḥ sajātīya-pūra-dharaṃ paktrima-tāla-phala-jāla-saurabhya-bharam upalabhya, pūrvata eva tat-kīrti-vivartita-cittā vraja-vartiṣu vittās te sarvaṃ-sahāyāḥ spṛhaṇīyāḥ sarva eva tayoḥ sahāyā hṛdi spṛhayāmbabhūvuḥ- rāma-kṛṣṇābhyāṃ valitā vayam itaś calitā rāsa-bhāsura-rāja-bhavanaṃ tāla-vanaṃ tat-pāla-gaṇam api tathā-vidhaṃ nibhālayituṃ nūtana-kutukāḥ sma | tataḥ sva-bubhukṣā-sukṣāmatā-lakṣya-vinodād imau vinudāma iti |
[10] te ca śrīdāma-subala-stokakṛṣṇa-śavalā bala-kṛṣṇayoḥ sama-balā labdha-marmāṇaḥ sadharmāṇa ity ataeva śaśvad akhilatayā sakhitayā virājante | yayor eva samaṃ vīryam ity ādikam īryate iti | tataḥ satatam eva kramate tat-parākrame teṣāṃ buddhi-krama ity akṛta-śaṅkāśeṣeṇa praṇaya-viśeṣeṇa jighatsā-miṣeṇa ca tad-arthaṃ bhrātṛ-balaṃ balabhadraṃ prārthayāmāsuḥ, yathā-
tālānāṃ vanam atra paktrima-phalaṃ nirhāri pūraṃ yataḥ
saurabhyaṃ bata dūram eti tad idaṃ bhogaṃ vinā niṣphalam |
śrūyante hi kharā narāśana-karās tasyādhipā ity adaḥ
śrī-rāmāyata-dor-yugārpaya tathā śrī-kṛṣṇa duṣṭāpaha
[śārdūlavikrīḍitam]
[11] āyata-dor-yuga ity anena ca dhvanitam idam-
mahābāhutayā rāma tarkyase tvaṃ ca vikramī |
na tathā lakṣyathāḥ kvāpi lakṣaṇīyas tu samprati
[anuṣṭubh] iti |
[12] śrī-rāmas tu sa-smitam uvāca-bho bhavanto lobhavanto bhavanto' py asmattaḥ prati pratīyadhve, yato mugdhāḥ! niyuddhābhimukhair bhrū-bhaṅga-sūcita-śauṭīrya-sukhaiḥ prabhavadbhir bhavadbhiḥ kadācid āvām api parābhavam āsādyāvahe | tat katham āvām eva yācyāvahe ?
[13] te ca procuḥ-sarvato' py atiguṇavantau bhavantau khalv asmākaṃ sārau rāja-kumārau | rāja-nīti-rītiś caivam eva yad rāja-kulam eva vriyate puraskriyate ca | mṛgayāyāṃ mṛga-tāḍanavan na punar anyena svayam agra-gaṇyena bhūyate | yadi tat kulaṃ parama-vīryākulaṃ bhavati, tadā tu kim uta? tatra cāgrajatayā bhavataḥ sadāpāgryato nāgryāyate | tasmād yady asmad-icchā-pūraṇāya bhavator icchā saṅgacchate, tadā nānyad anumanyatām |
[14] tad evaṃ saha-prahasite śubhrāṃśu-site kṛṣṇāgraje svayam agrato vraje siṃha-nādam ādadānā dāmodarādayaḥ sāmodaṃ tad-anuplavāḥ plavamānatayā tad-vanāya tad-avasthā eva pratasthire | gās tu sva-sthāna eva sthāpayāmāsuḥ | prasthāya ca rāmam,
sopālambham ivāvadaṃs tam anu tad bāhū ca mitrāṇi yat
tena drāk sa ca serṣyā-cittam iva tāṃ gatvā tu tālāvalim |
sarvām eva bhujāyugena yugapad vikṣipya saṅghaṭṭayan
vibhraṣṭāni mithaḥ phalāni vidadhe ghṛṣṭāni digdantivat
[śārdūlavikrīḍitam]
taj jñātvāsra-parāsabhāś ca paritaḥ sākrandam abhyāyayur
yān dṛṣṭvā paśupāḥ sa-mādhava-balāḥ śaśvadd hasantaḥ sthitāḥ |
hāsāveśa-vaśāt kṛtānavahitiṃ pratyak padābhyāṃ balaṃ
vajrābhyām iva dhenukas tam anudat tac caiṣa nābudhyata
[śārdūlavikrīḍitam]
na jñātavān api yataḥ sa tu taṃ prahāraṃ
tenātiroṣa-bhara-nāsti-viveka-caryaḥ |
bhūyaḥ parāk-sthiti vinardya vikīrṇa-lattas
tenātha vatsaka ivāraci dhenukākhyaḥ
[vasantatilakā]
[15] atha brahmāṇḍam api khaṇḍayituṃ pracaṇḍatā-maṇḍitāc caṇḍa-caṇḍīśa-śūlād apy uddaṇḍa-prahāreṇa bala-bhuja-daṇḍena tāla-maṇḍala-maṇḍaleśvara-śirasi cakrīvac-chakrārir vicakare | tena ca tāla-parāvara-parasparāsu yaḥ khalu nihita āvega-saṃskāraḥ pralaya-jāta-durvāra-prabhañjanākāraḥ, sa tu hindolayaṃs tat tad uparigam ardham ardham agni-yantra-prakṣiptam iva vikṣiptaṃ vidhāya prāyaḥ sarvam evākharva-tāla-kharva-mayaṃ tad vanaṃ nimeṣa-mātreṇa vitroṭayāmāsa | yatra svayaṃ tu bhavantu tṛṇa-rājāḥ khalv ime, tathāpi tṛṇāny eva iti balabhadraś cintayāmāsa ca |
[16] atha tad-anugatā deva-vispardhinaḥ pare' py asvaratayā gardabhā gardantaḥ pratighāt pratighātam ācarantaḥ sahasā ruddhādhvānaḥ saha yudhvānaḥ paryāgatās tṛṇavan-matāḥ paramānandārāma-rāma-kṛṣṇābhyāṃ hasadbhyāṃ vilasadbhyām evākhava iva dhṛtāsava eva tucchīkṛtya gṛhīta-puccha-caraṇās teṣāṃ tāla-bhakṣaṇa-saukaryārtham ivādhimadhyām adhyavasthita-tṛṇa-kṣmāpaty-upari kṣipram eva parikṣiptāḥ kṣapita-jīvitāḥ kṣiti-nipatitāḥ saha nistala-tāla-phalaiḥ ketava iva rāhubhir dināni kānicit kaṃsa-pakṣīyān abhīṣayanta |
rāsabhān śamayituḥ kiyad bhavet
pauruṣaṃ tad iti nāvamanyatām |
yad diviṣṭha-paṭalī tadāpi tau
vādya-gīta-kusumair asevata
[svāgatā]
[17] atha hāsa-sahitam upajahāsa ca, sā maghavat-pradhānā dhenukam aghajid-abhiprāyam abhiprayatī | yathā,
aghāsuraḥ kāliya-kadru-janmāpy
asoḍha vīryaṃ yadi nāsmadīyam |
putrī-pramardin, bata gardabha tvaṃ
kartuṃ kathaṃ dhārṣṭyam iyaj jagantha?
[upajāti 11]
[18] atha sadyaḥ pitṛ-vana-vilāsa-tāla-vana-vāsa-rāsabha-śava-spṛṣṭāni tāni tālāni na tu taiḥ parāmṛṣṭāni, na ca tadīya-tṛṇāni gāvas tarṇāvitāḥ, kintu tad-visṛṣṭāni tāni kecid itara eva mānavā gāvaś ca vigata-sādhvasādhvatayā ciraṃ sādhv āsvāditavantaḥ |
[19] tad evaṃ nṛ-jagdhaṃ taṃ sa-gaṇaṃ krodha-dagdha-sūkṣma-deha-paryantam ācarya śrīmān kṛṣṇas tu sāgrajaḥ saha-sakhi-vrajaḥ puraskṛta-dhenur vādita-veṇur vrajan vrajam ājagāma | yathā,
kamala-dala-viśāla-lola-netraḥ
sakhi-jana-gīta-pavitra-citra-kīrtiḥ
saha-balam aviśad vrajaṃ sa-veṇuṃ
kvaṇita-kalaṃ kalayan vrajeśa-sūnuḥ
[puṣpitāgrā]
taṃ gorajaś churita-kuntala-baddha-mālya-
sambaddha-piñcham amalekṣaṇa-cāru-hāsam |
ānandita-veṇum anugeḍita-puṇya-kīrtiṃ
gopyaḥ sa-tṛṣṇa-nayanāḥ paritaḥ samīyuḥ ||12a|| [vasantatilakā][*4]
[*4] Compare BhP 10.15.42, which is found in this verse' s place in some editions.
[20] tad etat paryantam udantaṃ samudantaḥ kathayitvā tatra ca kṛṣṇa-manaś-corīṇāṃ nava-kiśorīṇāṃ tan-mukha-vidhu-darśana-śāta-jāta-bhrū-bhaṅga-taraṅga-saṅgatānurāga-sāgara-garimāṇam anusmṛtya vismṛta-sarvendriya-kṛtyaḥ sa-bāṣpa-kaṇṭhaḥ snigdhakaṇṭhas tasyāṃ sabhāyāṃ muhūrta-dvayaṃ mūrta-bhāvam evāsasāda | [21] śrīmad-vrajarājādayas tu tad-abhiprāya-jānānāḥ sadayatayā tadīya-sāntva-vidhaye sāvadhānā nānā-vidha-vidhānam ācarantaḥ sarva eva cintāturā babhūvuḥ |
[22] tat-tad-vidhānasya cākiñcit-karatāyām aviratāyāṃ madhukaṇṭha eva tān sphurad-utkaṇṭhaḥ sāntvitān vidhāya bhrātuḥ sarvendriya-kuṇṭhatā-śāntaye tadānīntana-vraja-rājñī-santata-tal-lālana-saṅgānam ātatāna | yathā-
hariṇā halinā saha ripu-dalinā |
rajanī-mukham anu jananī-lālanam iti kalitaṃ jita-kalinā ||dhru||
nirmañchana-nīrājana-mārjana-vadanālokana-racanam |
mardana-majjana-saṃvastraṇataḥ paścāt puṇḍraka-sacanam ||
rasa-caya-yojana-bhojana-pūraṇa-surabhita-nīrāsvadanam |
aguru-drava-yutir atha tāmbūla-svadanaṃ sukha-saṃvadanam ||
sukṛti-janaṃ prati śayyā-saṃskṛti-samanujñām anuśayanam |
priya-sakha-saṅgatim anu sevy-anugatim anu ca mudām aticayanam
iti | [7 x 4]
[23] tad evam atiparicaritam | hari-carita-varṇanaṃ madhura-rāga-nīrandhraṃ karṇa-randhraṃ praviśad eva taṃ mūrcchām ṛcchantam api jāgarayāmāsa, nāma-dheyam iva nidrā-labdha-cid-rāhityam |
[24] atha svasthāvasthatayā kuṇṭhatā-rahitas tādṛśa-guṇa-mahitaḥ snigdhakaṇṭhaḥ sa-bāṣpa-kaṇṭham uvāca-
so' yaṃ gopāla-bhūpāla tanayas tava nirdayaḥ |
mugdhaṃ ca mad-vidhaṃ mugdhaṃ karoti svaira-līlayā
[anuṣṭubh]
[25] tad evaṃ vṛtte nivṛtte sarvatra ca vraja-jane gṛha-vartmānuvṛtte nityavad eva vraja-mahendra-tanūjas tau sūta-rāja-tanūjau saṅgata eva nināya | nītvā ca tayor ātmanā tṛtīyaḥ san prasaṅgataḥ pracchannatayā papraccha-kathayataṃ, katham etāvān kasmān mūrcchāveśaḥ kleśa iva parāmṛṣṭaḥ? iti |
[26] ubhau tu sa-gadgadaṃ jagadatuḥ-kiṃ brūvahe, bhavanta iva sarvam anubhavanti iti |
[27] kṛṣṇaś ca sa-tṛṣṇam uvāca-jānīma eva kevalaṃ na, kintu tadānīṃ svayam api nitarām ācarāmas, tathāpi tad varṇanam ākarṇayitum icchāmaḥ | tathā hi-
svayam api yat puru racitaṃ tad yadi hṛdayaṃ tadā sadā śrāvyam |
kāvyaṃ nija-sacitaṃ yat tad idaṃ yuvakāṃ parasparaṃ śṛṇuthaḥ
[gīti]
[28] tasmāt prathamaṃ tāvat preyasī-gaṇādhikāyā rādhikāyā bimboṣṭhī-goṣṭhī-madhyam adhyāsya vyasyatām eṣā paṭīyasī rasa-paripāṭī |
[29] ubhau sa-bāṣpatayā parasparaṃ nirūpayantāv ūcatuḥ-
yad antar yasya sarvaṃ tat tasya jānāty abhīpsitaḥ |
sa eva ced vasaty antas taṃ tu jānīta kaḥ paraḥ
Original text: Gopālacampū, P1-33, U1-3, U5-6, U29 · Edition: Puridasa (1947). · Data entry Jan Brzezinski · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0