ગોપાલચમ્પૂ · અધ્યાય 1.14

[અનુષ્ટુભ્]
[67] તદ્ એવં, તરીયમાણેન હરિણા વરીયસા વ્રજ-પરીવારેણ સરિતાવ્ ઇવાતરીષાતાં તે આપદાવ્ ઇતિ સુખદ-વૃત્તે સભ્યાનાં તલ્-લીલા-સમાધેર્ અભ્યવકર્ષણાય સ્તવનામૃત-વર્ષણાય ચ સાઞ્જલિ-સ્થિતયોસ્ તયોશ્ ચિરાદ્ બહિર્ અવહિત-તદ્-ઉપસેવાઃ પૂર્વવદ્ એવ સ-વ્રજ-દેવાઃ સર્વે સ્વં સ્વં કાર્યમ્ આસેદુઃ ।
ઇતિ શ્રી-શ્રી-ગોપાલ-ચમ્પૂમ્ અનુ
કાલિય-દવ-ચણ્ડતા-દણ્ડનં નામ
ત્રયોદશ-પૂરણમ્
॥13॥
(14)
શ્રી-શ્રી-ગોપીજન-વલ્લભાય નમઃ
અથ કૈશોર-લીલા
અથ ચતુર્દશં પૂરણમ્
ગદર્ભાસુર-મર્દનમ્
શ્રી-કૃષ્ણ કૃષ્ણ-ચૈતન્ય સ-સનાતન-રૂપક ।
ગોપાલ રઘુનાથાપ્ત-વ્રજ-વલ્લભ પાહિ મામ્

[1] તદ્ એવં ગોલોક-વિલાસે શ્રી-ગોપાલ-પાલ્યમાન-ગોપાલાનાં નિત્ય-લોકઃ શ્રી-ગોલોકઃ કથિતઃ । તત્ર ચ શ્રી-ગોપરાજ-સભાયામ્ અપૂર્વ-વીક્ષિત-કવિ-ક્ષિતિપતિ-કુમાર-સુકુમાર-કુમાર-યુગલાવકલનમ્ ઉદ્ભાવિતમ્ ।[2] તદ્-અનન્તરમ્ અપિ બાલ્ય-વિલાસે તદ્-યુગલેન કૃષ્ણ-બાલ્ય-ચરિત-વર્ણનં કાલિય-દલન-લીલાવસાનમ્ આચરિતમ્ । સમ્પ્રતિ તુ તત્ પ્રથિતં કૈશોરચરિતમ્ આખ્યાયતે । [3] તદ્ યથા-
અથ દિનાન્તરે ચ પૂર્વવદ્ એવ વ્રજ-નરદેવ-સભાન્તરે તયોર્ એકતરઃ સમુત્કણ્ઠતયા સ્નિગ્ધકણ્ઠઃ સ્વગતમ્ ઇદમ્ ઉવાચ-[4] અથ કૈશોરં વર્ણનીયમ્ । કિન્તુ રહસ્ય-રસ-હારિ-પ્રસભાયાં સભાયામ્ અસ્યાં યથા લજ્જા ન સજ્જા સ્યાત્ તથા યુજ્યતે । [5] યદિ ચ જાતુ નિજ-માધુરી-બુભુક્ષિત-કુક્ષિમ્-ભરિણા હરિણા સ્વક-સુખાવહમ્ ઇતિ રહસ્ તદ્ અનુયુજ્યેવહિ, તદા તદ્ ઉચિતમ્ એવ તદ્-ઉપચિતમ્ આચરિષ્યાવઃ ઇતિ ।
[6] અથ સ્પષ્ટં તુ વ્યાચષ્ટ-તતશ્ ચ સ્પષ્ટં કૃત-ગમાયાં ષષ્ઠ-સમાયાં સમુલ્લસિત-સમ્મતિ-મયે જન્મ-તિથિ-સમયે હર્ષ-સમૃદ્ધિ-પ્રદ-વર્ષ-વૃદ્ધિ-પર્વણિ સર્વ-નિઃશ્રેયસમ્ આવિસ્તરાં વિસ્તારયતઃ સમસ્તં વિનિસ્તારયતસ્ તસ્ય શ્રીમદ્-વ્રજરાજ-સુતસ્ય વિશ્વેષામ્ એવ મનશ્ ચોરં કૈશોરમ્ ઉદયાઞ્ચક્રે । તથા હિ-
રાજ્યં સમ્યગ્ ઉપેત્ય કૃષ્ણ-વપુષિ ત્રૈલોક્ય-લક્ષ્મી-મયે
ક્રીડાભિર્ લઘુ નિર્ગમય્ય સમયાન્ ઔદાર્ય-પર્યાકુલમ્ ।
પાત્રાય સ્વયમ્ આગતાય ગુણિતાવાસાય સદ્-વેદિને
કૈશોરાય નિજં પ્રદાય વિષયં પૌગણ્ડમ્ અન્તર્દધે

[શાર્દૂલવિક્રીડિતમ્]
તતશ્ ચ-
દૃષ્ટિ-પ્રસાદ-કૃત-સામભિર્ અંશુદાનૈઃ
શશ્વન્ મનોહરણ-નિર્મિત-બુદ્ધિ-ભેદૈઃ ।
અર્થાન્તરાભિવિનિવેશજ-ભાવ-દણ્ડૈઃ
કૈશોરકં વશયતિ સ્મ હરેઃ સમસ્તમ્

[વસન્તતિલકા]
તત્ર ચ,
મુખે પૂર્તિઃ કાન્તિર્ નયન-યુગલે દૈર્ઘ્યમ્ અરુણ-
પ્રભા હૃદ્ય્ ઉચ્છ્રાયઃ પ્રતતિર્ અપિ મધ્યે તુ કૃશતા ।
ઇતીદં સૌન્દર્યં યદ્-અવધિ મનાગ્ અપ્ય્ અધિજગે
જગન્-નેત્ર-શ્રેણી તદ્-અવધિ હરૌ તેન ચકૃષે

[શિખરિણી]
[7] તદ્ ઇત્થં તજ્-જ્યેષ્ઠશ્ ચ નિર્દિષ્ટઃ ।
[8] તદા ચ તાલ-ફલ-પાકાવસરે વર્ષા-પ્રસરે કદાચિન્ નિખિલ-સુખ-વર્ધનસ્ય ગોવર્ધનસ્ય ગિરેર્ આગ્નેય્યાં હરિતિ હરિ-રામાદયઃ સામોદા ગાશ્ ચારયન્તઃ સન્તિ સ્મ । [9] તતશ્ ચ પૂર્વાનુભવ-સમ્પાતાતીતં પૂર્વ-વાતાનીતમ્ અતિદૂરતઃ સજાતીય-પૂર-ધરં પક્ત્રિમ-તાલ-ફલ-જાલ-સૌરભ્ય-ભરમ્ ઉપલભ્ય, પૂર્વત એવ તત્-કીર્તિ-વિવર્તિત-ચિત્તા વ્રજ-વર્તિષુ વિત્તાસ્ તે સર્વં-સહાયાઃ સ્પૃહણીયાઃ સર્વ એવ તયોઃ સહાયા હૃદિ સ્પૃહયામ્બભૂવુઃ- રામ-કૃષ્ણાભ્યાં વલિતા વયમ્ ઇતશ્ ચલિતા રાસ-ભાસુર-રાજ-ભવનં તાલ-વનં તત્-પાલ-ગણમ્ અપિ તથા-વિધં નિભાલયિતું નૂતન-કુતુકાઃ સ્મ । તતઃ સ્વ-બુભુક્ષા-સુક્ષામતા-લક્ષ્ય-વિનોદાદ્ ઇમૌ વિનુદામ ઇતિ ।
[10] તે ચ શ્રીદામ-સુબલ-સ્તોકકૃષ્ણ-શવલા બલ-કૃષ્ણયોઃ સમ-બલા લબ્ધ-મર્માણઃ સધર્માણ ઇત્ય્ અતએવ શશ્વદ્ અખિલતયા સખિતયા વિરાજન્તે । યયોર્ એવ સમં વીર્યમ્ ઇત્ય્ આદિકમ્ ઈર્યતે ઇતિ । તતઃ સતતમ્ એવ ક્રમતે તત્-પરાક્રમે તેષાં બુદ્ધિ-ક્રમ ઇત્ય્ અકૃત-શઙ્કાશેષેણ પ્રણય-વિશેષેણ જિઘત્સા-મિષેણ ચ તદ્-અર્થં ભ્રાતૃ-બલં બલભદ્રં પ્રાર્થયામાસુઃ, યથા-
તાલાનાં વનમ્ અત્ર પક્ત્રિમ-ફલં નિર્હારિ પૂરં યતઃ
સૌરભ્યં બત દૂરમ્ એતિ તદ્ ઇદં ભોગં વિના નિષ્ફલમ્ ।
શ્રૂયન્તે હિ ખરા નરાશન-કરાસ્ તસ્યાધિપા ઇત્ય્ અદઃ
શ્રી-રામાયત-દોર્-યુગાર્પય તથા શ્રી-કૃષ્ણ દુષ્ટાપહ

[શાર્દૂલવિક્રીડિતમ્]
[11] આયત-દોર્-યુગ ઇત્ય્ અનેન ચ ધ્વનિતમ્ ઇદમ્-
મહાબાહુતયા રામ તર્ક્યસે ત્વં ચ વિક્રમી ।
ન તથા લક્ષ્યથાઃ ક્વાપિ લક્ષણીયસ્ તુ સમ્પ્રતિ

[અનુષ્ટુભ્] ઇતિ ।
[12] શ્રી-રામસ્ તુ સ-સ્મિતમ્ ઉવાચ-ભો ભવન્તો લોભવન્તો ભવન્તોઽ પ્ય્ અસ્મત્તઃ પ્રતિ પ્રતીયધ્વે, યતો મુગ્ધાઃ! નિયુદ્ધાભિમુખૈર્ ભ્રૂ-ભઙ્ગ-સૂચિત-શૌટીર્ય-સુખૈઃ પ્રભવદ્ભિર્ ભવદ્ભિઃ કદાચિદ્ આવામ્ અપિ પરાભવમ્ આસાદ્યાવહે । તત્ કથમ્ આવામ્ એવ યાચ્યાવહે ?
[13] તે ચ પ્રોચુઃ-સર્વતોઽ પ્ય્ અતિગુણવન્તૌ ભવન્તૌ ખલ્વ્ અસ્માકં સારૌ રાજ-કુમારૌ । રાજ-નીતિ-રીતિશ્ ચૈવમ્ એવ યદ્ રાજ-કુલમ્ એવ વ્રિયતે પુરસ્ક્રિયતે ચ । મૃગયાયાં મૃગ-તાડનવન્ ન પુનર્ અન્યેન સ્વયમ્ અગ્ર-ગણ્યેન ભૂયતે । યદિ તત્ કુલં પરમ-વીર્યાકુલં ભવતિ, તદા તુ કિમ્ ઉત? તત્ર ચાગ્રજતયા ભવતઃ સદાપાગ્ર્યતો નાગ્ર્યાયતે । તસ્માદ્ યદ્ય્ અસ્મદ્-ઇચ્છા-પૂરણાય ભવતોર્ ઇચ્છા સઙ્ગચ્છતે, તદા નાન્યદ્ અનુમન્યતામ્ ।
[14] તદ્ એવં સહ-પ્રહસિતે શુભ્રાંશુ-સિતે કૃષ્ણાગ્રજે સ્વયમ્ અગ્રતો વ્રજે સિંહ-નાદમ્ આદદાના દામોદરાદયઃ સામોદં તદ્-અનુપ્લવાઃ પ્લવમાનતયા તદ્-વનાય તદ્-અવસ્થા એવ પ્રતસ્થિરે । ગાસ્ તુ સ્વ-સ્થાન એવ સ્થાપયામાસુઃ । પ્રસ્થાય ચ રામમ્,
સોપાલમ્ભમ્ ઇવાવદંસ્ તમ્ અનુ તદ્ બાહૂ ચ મિત્રાણિ યત્
તેન દ્રાક્ સ ચ સેર્ષ્યા-ચિત્તમ્ ઇવ તાં ગત્વા તુ તાલાવલિમ્ ।
સર્વામ્ એવ ભુજાયુગેન યુગપદ્ વિક્ષિપ્ય સઙ્ઘટ્ટયન્
વિભ્રષ્ટાનિ મિથઃ ફલાનિ વિદધે ઘૃષ્ટાનિ દિગ્દન્તિવત્

[શાર્દૂલવિક્રીડિતમ્]
તજ્ જ્ઞાત્વાસ્ર-પરાસભાશ્ ચ પરિતઃ સાક્રન્દમ્ અભ્યાયયુર્
યાન્ દૃષ્ટ્વા પશુપાઃ સ-માધવ-બલાઃ શશ્વદ્દ્ હસન્તઃ સ્થિતાઃ ।
હાસાવેશ-વશાત્ કૃતાનવહિતિં પ્રત્યક્ પદાભ્યાં બલં
વજ્રાભ્યામ્ ઇવ ધેનુકસ્ તમ્ અનુદત્ તચ્ ચૈષ નાબુધ્યત

[શાર્દૂલવિક્રીડિતમ્]
ન જ્ઞાતવાન્ અપિ યતઃ સ તુ તં પ્રહારં
તેનાતિરોષ-ભર-નાસ્તિ-વિવેક-ચર્યઃ ।
ભૂયઃ પરાક્-સ્થિતિ વિનર્દ્ય વિકીર્ણ-લત્તસ્
તેનાથ વત્સક ઇવારચિ ધેનુકાખ્યઃ

[વસન્તતિલકા]
[15] અથ બ્રહ્માણ્ડમ્ અપિ ખણ્ડયિતું પ્રચણ્ડતા-મણ્ડિતાચ્ ચણ્ડ-ચણ્ડીશ-શૂલાદ્ અપ્ય્ ઉદ્દણ્ડ-પ્રહારેણ બલ-ભુજ-દણ્ડેન તાલ-મણ્ડલ-મણ્ડલેશ્વર-શિરસિ ચક્રીવચ્-છક્રારિર્ વિચકરે । તેન ચ તાલ-પરાવર-પરસ્પરાસુ યઃ ખલુ નિહિત આવેગ-સંસ્કારઃ પ્રલય-જાત-દુર્વાર-પ્રભઞ્જનાકારઃ, સ તુ હિન્દોલયંસ્ તત્ તદ્ ઉપરિગમ્ અર્ધમ્ અર્ધમ્ અગ્નિ-યન્ત્ર-પ્રક્ષિપ્તમ્ ઇવ વિક્ષિપ્તં વિધાય પ્રાયઃ સર્વમ્ એવાખર્વ-તાલ-ખર્વ-મયં તદ્ વનં નિમેષ-માત્રેણ વિત્રોટયામાસ । યત્ર સ્વયં તુ ભવન્તુ તૃણ-રાજાઃ ખલ્વ્ ઇમે, તથાપિ તૃણાન્ય્ એવ ઇતિ બલભદ્રશ્ ચિન્તયામાસ ચ ।
[16] અથ તદ્-અનુગતા દેવ-વિસ્પર્ધિનઃ પરેઽ પ્ય્ અસ્વરતયા ગર્દભા ગર્દન્તઃ પ્રતિઘાત્ પ્રતિઘાતમ્ આચરન્તઃ સહસા રુદ્ધાધ્વાનઃ સહ યુધ્વાનઃ પર્યાગતાસ્ તૃણવન્-મતાઃ પરમાનન્દારામ-રામ-કૃષ્ણાભ્યાં હસદ્ભ્યાં વિલસદ્ભ્યામ્ એવાખવ ઇવ ધૃતાસવ એવ તુચ્છીકૃત્ય ગૃહીત-પુચ્છ-ચરણાસ્ તેષાં તાલ-ભક્ષણ-સૌકર્યાર્થમ્ ઇવાધિમધ્યામ્ અધ્યવસ્થિત-તૃણ-ક્ષ્માપત્ય્-ઉપરિ ક્ષિપ્રમ્ એવ પરિક્ષિપ્તાઃ ક્ષપિત-જીવિતાઃ ક્ષિતિ-નિપતિતાઃ સહ નિસ્તલ-તાલ-ફલૈઃ કેતવ ઇવ રાહુભિર્ દિનાનિ કાનિચિત્ કંસ-પક્ષીયાન્ અભીષયન્ત ।
રાસભાન્ શમયિતુઃ કિયદ્ ભવેત્
પૌરુષં તદ્ ઇતિ નાવમન્યતામ્ ।
યદ્ દિવિષ્ઠ-પટલી તદાપિ તૌ
વાદ્ય-ગીત-કુસુમૈર્ અસેવત

[સ્વાગતા]
[17] અથ હાસ-સહિતમ્ ઉપજહાસ ચ, સા મઘવત્-પ્રધાના ધેનુકમ્ અઘજિદ્-અભિપ્રાયમ્ અભિપ્રયતી । યથા,
અઘાસુરઃ કાલિય-કદ્રુ-જન્માપ્ય્
અસોઢ વીર્યં યદિ નાસ્મદીયમ્ ।
પુત્રી-પ્રમર્દિન્, બત ગર્દભ ત્વં
કર્તું કથં ધાર્ષ્ટ્યમ્ ઇયજ્ જગન્થ?

[ઉપજાતિ 11]
[18] અથ સદ્યઃ પિતૃ-વન-વિલાસ-તાલ-વન-વાસ-રાસભ-શવ-સ્પૃષ્ટાનિ તાનિ તાલાનિ ન તુ તૈઃ પરામૃષ્ટાનિ, ન ચ તદીય-તૃણાનિ ગાવસ્ તર્ણાવિતાઃ, કિન્તુ તદ્-વિસૃષ્ટાનિ તાનિ કેચિદ્ ઇતર એવ માનવા ગાવશ્ ચ વિગત-સાધ્વસાધ્વતયા ચિરં સાધ્વ્ આસ્વાદિતવન્તઃ ।
[19] તદ્ એવં નૃ-જગ્ધં તં સ-ગણં ક્રોધ-દગ્ધ-સૂક્ષ્મ-દેહ-પર્યન્તમ્ આચર્ય શ્રીમાન્ કૃષ્ણસ્ તુ સાગ્રજઃ સહ-સખિ-વ્રજઃ પુરસ્કૃત-ધેનુર્ વાદિત-વેણુર્ વ્રજન્ વ્રજમ્ આજગામ । યથા,
કમલ-દલ-વિશાલ-લોલ-નેત્રઃ
સખિ-જન-ગીત-પવિત્ર-ચિત્ર-કીર્તિઃ
સહ-બલમ્ અવિશદ્ વ્રજં સ-વેણું
ક્વણિત-કલં કલયન્ વ્રજેશ-સૂનુઃ

[પુષ્પિતાગ્રા]
તં ગોરજશ્ છુરિત-કુન્તલ-બદ્ધ-માલ્ય-
સમ્બદ્ધ-પિઞ્છમ્ અમલેક્ષણ-ચારુ-હાસમ્ ।
આનન્દિત-વેણુમ્ અનુગેડિત-પુણ્ય-કીર્તિં
ગોપ્યઃ સ-તૃષ્ણ-નયનાઃ પરિતઃ સમીયુઃ ॥12અ॥ [વસન્તતિલકા][*4]
[*4] ચોમ્પરે ભ્પ્ 10.15.42, wહિછ્ ઇસ્ fઓઉન્દ્ ઇન્ થિસ્ વેર્સેઽ સ્ પ્લચે ઇન્ સોમે એદિતિઓન્સ્.
[20] તદ્ એતત્ પર્યન્તમ્ ઉદન્તં સમુદન્તઃ કથયિત્વા તત્ર ચ કૃષ્ણ-મનશ્-ચોરીણાં નવ-કિશોરીણાં તન્-મુખ-વિધુ-દર્શન-શાત-જાત-ભ્રૂ-ભઙ્ગ-તરઙ્ગ-સઙ્ગતાનુરાગ-સાગર-ગરિમાણમ્ અનુસ્મૃત્ય વિસ્મૃત-સર્વેન્દ્રિય-કૃત્યઃ સ-બાષ્પ-કણ્ઠઃ સ્નિગ્ધકણ્ઠસ્ તસ્યાં સભાયાં મુહૂર્ત-દ્વયં મૂર્ત-ભાવમ્ એવાસસાદ । [21] શ્રીમદ્-વ્રજરાજાદયસ્ તુ તદ્-અભિપ્રાય-જાનાનાઃ સદયતયા તદીય-સાન્ત્વ-વિધયે સાવધાના નાના-વિધ-વિધાનમ્ આચરન્તઃ સર્વ એવ ચિન્તાતુરા બભૂવુઃ ।
[22] તત્-તદ્-વિધાનસ્ય ચાકિઞ્ચિત્-કરતાયામ્ અવિરતાયાં મધુકણ્ઠ એવ તાન્ સ્ફુરદ્-ઉત્કણ્ઠઃ સાન્ત્વિતાન્ વિધાય ભ્રાતુઃ સર્વેન્દ્રિય-કુણ્ઠતા-શાન્તયે તદાનીન્તન-વ્રજ-રાજ્ઞી-સન્તત-તલ્-લાલન-સઙ્ગાનમ્ આતતાન । યથા-
હરિણા હલિના સહ રિપુ-દલિના ।
રજની-મુખમ્ અનુ જનની-લાલનમ્ ઇતિ કલિતં જિત-કલિના ॥ધ્રુ॥
નિર્મઞ્છન-નીરાજન-માર્જન-વદનાલોકન-રચનમ્ ।
મર્દન-મજ્જન-સંવસ્ત્રણતઃ પશ્ચાત્ પુણ્ડ્રક-સચનમ્ ॥
રસ-ચય-યોજન-ભોજન-પૂરણ-સુરભિત-નીરાસ્વદનમ્ ।
અગુરુ-દ્રવ-યુતિર્ અથ તામ્બૂલ-સ્વદનં સુખ-સંવદનમ્ ॥
સુકૃતિ-જનં પ્રતિ શય્યા-સંસ્કૃતિ-સમનુજ્ઞામ્ અનુશયનમ્ ।
પ્રિય-સખ-સઙ્ગતિમ્ અનુ સેવ્ય્-અનુગતિમ્ અનુ ચ મુદામ્ અતિચયનમ્

ઇતિ । [7 x 4]
[23] તદ્ એવમ્ અતિપરિચરિતમ્ । હરિ-ચરિત-વર્ણનં મધુર-રાગ-નીરન્ધ્રં કર્ણ-રન્ધ્રં પ્રવિશદ્ એવ તં મૂર્ચ્છામ્ ઋચ્છન્તમ્ અપિ જાગરયામાસ, નામ-ધેયમ્ ઇવ નિદ્રા-લબ્ધ-ચિદ્-રાહિત્યમ્ ।
[24] અથ સ્વસ્થાવસ્થતયા કુણ્ઠતા-રહિતસ્ તાદૃશ-ગુણ-મહિતઃ સ્નિગ્ધકણ્ઠઃ સ-બાષ્પ-કણ્ઠમ્ ઉવાચ-
સોઽ યં ગોપાલ-ભૂપાલ તનયસ્ તવ નિર્દયઃ ।
મુગ્ધં ચ મદ્-વિધં મુગ્ધં કરોતિ સ્વૈર-લીલયા

[અનુષ્ટુભ્]
[25] તદ્ એવં વૃત્તે નિવૃત્તે સર્વત્ર ચ વ્રજ-જને ગૃહ-વર્ત્માનુવૃત્તે નિત્યવદ્ એવ વ્રજ-મહેન્દ્ર-તનૂજસ્ તૌ સૂત-રાજ-તનૂજૌ સઙ્ગત એવ નિનાય । નીત્વા ચ તયોર્ આત્મના તૃતીયઃ સન્ પ્રસઙ્ગતઃ પ્રચ્છન્નતયા પપ્રચ્છ-કથયતં, કથમ્ એતાવાન્ કસ્માન્ મૂર્ચ્છાવેશઃ ક્લેશ ઇવ પરામૃષ્ટઃ? ઇતિ ।
[26] ઉભૌ તુ સ-ગદ્ગદં જગદતુઃ-કિં બ્રૂવહે, ભવન્ત ઇવ સર્વમ્ અનુભવન્તિ ઇતિ ।
[27] કૃષ્ણશ્ ચ સ-તૃષ્ણમ્ ઉવાચ-જાનીમ એવ કેવલં ન, કિન્તુ તદાનીં સ્વયમ્ અપિ નિતરામ્ આચરામસ્, તથાપિ તદ્ વર્ણનમ્ આકર્ણયિતુમ્ ઇચ્છામઃ । તથા હિ-
સ્વયમ્ અપિ યત્ પુરુ રચિતં તદ્ યદિ હૃદયં તદા સદા શ્રાવ્યમ્ ।
કાવ્યં નિજ-સચિતં યત્ તદ્ ઇદં યુવકાં પરસ્પરં શૃણુથઃ

[ગીતિ]
[28] તસ્માત્ પ્રથમં તાવત્ પ્રેયસી-ગણાધિકાયા રાધિકાયા બિમ્બોષ્ઠી-ગોષ્ઠી-મધ્યમ્ અધ્યાસ્ય વ્યસ્યતામ્ એષા પટીયસી રસ-પરિપાટી ।
[29] ઉભૌ સ-બાષ્પતયા પરસ્પરં નિરૂપયન્તાવ્ ઊચતુઃ-
યદ્ અન્તર્ યસ્ય સર્વં તત્ તસ્ય જાનાત્ય્ અભીપ્સિતઃ ।
સ એવ ચેદ્ વસત્ય્ અન્તસ્ તં તુ જાનીત કઃ પરઃ