Language

ENहिગુ
Scripture Library

Gopālacampū, P1-33, U1-3, U5-6, U29 · Chapter 1.11

1.11.1

[anuṣṭubh]
[68] tad evam amī sākṣād iva vyoma-vadham anubhūya bhūyasā sukhena vilasan-mukhena lalitā gṛhāya calitā babhūvuḥ |
iti śrī-śrī-gopāla-campūm anu
vatsāsurādy-utsādanaṃ nāma
daśamaṃ pūraṇam
||10||
(11)
athaikādaśaṃ pūraṇam
agha-brahmāgha-mocanam
[1] atha pūrvavat prabhātataḥ prabhātāyāṃ sabhāyāṃ madhukaṇṭhaḥ sotkaṇṭham uvāca-
[2] tad evaṃ pūrvavad eva devana-kutukataḥ pūrvadeva-mārayoḥ kumārayor anayoḥ kaumāram ativṛtta-kalpam āsīt | [3] yau khalu,
śubhra-śyāma-rucī rucīm akurutāṃ paugaṇḍa-lakṣmī-kṛte
cāpalyena muner api sma kurutaś cittaṃ milac-cāpalam |
nānā-krīḍita-mādhurī-vara-kalā śikṣā-kalāpaṃ gatau
veṇūdgāna-sudhāṃ sudhāṃśu-vadanāv ātatya cikrīḍatuḥ

1.11.2

[śārdūla]
[4] atha kadācid atiprātar agrato jāgrato nija-vihārato jagad eva pātuḥ śrī-rāma-bhrātur yādṛcchikīyam icchā jātā | prātar-bhojanam apy adya nirjana-vana eva yojanīyam iti | tataś ca kṛta-prātaḥ-kriyas tat-prārthanāya racita-mātṛ-priyas tad-anujñayā gacchan śṛṅga-rava-sañjñayā sāgrajaṃ sakhi-vrajaṃ jāgarayāmāsa | jhaṭiti cāṭitvā śṛṅgāṭaka-madhyam adhyāsya kṣaṇa-katipayaṃ tat pratīkṣaṇaṃ pratīkṣaṇaṃ vyāpārayāmāsa | [5] śayyotthāyāṃ vidrutya militeṣu savayaḥ-sama-vāyeṣu rāmam āgamayitum ūrdhvaṃ vartamānas tan-mānavena vārtānuvartayāmāse |
[6] yathā ca provāca tad vācikam asau-hanta bhoḥ, kṛṣṇa, tvayā saha krīḍā-tṛṣṇag apy ahaṃ viruddha-vidhinā niruddha evāsmi, yad akasmāt kasmād api puru-kulajanmā man-mātulaḥ paramātula-nirbandhān mām avalokayitum āgamya harmya eva sthāvara-sādharmyam āsāditavān asti | adya ca tavātīva prātar ātta-jāgaratayā samīhita-viśeṣam ūhitavān asmi | tasmād bhavatā yā līlā bhāvayituṃ bhāvitā, sāvaśyaṃ bhāvayitavyā | navyārambhe viṣkambhaḥ khalv apratibaddha-siddhi-sambhāvanāṃ stambhayati iti |
[7] atha varṇyamāṇaṃ tad ākarṇya sa ca kamala-savarṇatā-vilasad-ākarṇa-locanaḥ pratipanna-krīḍā-rocanaḥ sakhīn uvāca-bhavatu | bhavanta eva sva-sva-bhavanād vihaṅgikāyāṃ kācam āyojya bhojya-bhakta-bhakta-niyojyajanaṃ prayojya tat tad upayojyam ānāyya vanāya gamanāya tvarayantu | asmaj-jananī ca bhavyānāṃ bhājana-bhṛta-bhojana-dravyāṇāṃ drutam eva sajjana-vargeṇāsmabhyaṃ visarjanam arjayiṣyati iti nijehite tathā vihite, hitepsu-bālaka-samudāya-mudām udāra-ceṣṭaḥ puraskṛta-vatsa-cayeṣṭaḥ kānanaṃ praviṣṭavān | yatra ca vatsa-pāla-bālakāḥ pratighasraṃ sahasraśa eva tena miśratayā viśrūyante | teṣāṃ vatsāś cāyuta-prayuta-niyutādi-saṅkhyā-yutā varṇyante | kṛṣṇa-vatsānāṃ saṅkhyā punar asaṅkhya-sañjñā saṅgīyate | tataś ca-
āpūrṇa-śṛṅga-muralī-niyutaṃ savatsa-
yūthāyutāravam udīrita-hūti-miśram |
kṛṣṇaś calann atha vanāya balasya cittaṃ
lolaṃ cakāra jagatā saha kautukāya

1.11.3

[vasantatilaka]
[8] atha gahanaṃ gāhamānā maṇi-jāta-rūpābhyāṃ suṣṭhu jāta-rūpā api bālāḥ phala-pravālādibhir alaṅkṛtam ātmānaṃ kṛtavantaḥ, yathā nikāyye duryāca-kāca-guñjā-puñjam apy upayuñjate sma | nahi vilāsa-bahulatākulānām idaṃ na tat tulam iti vicāraḥ sañcarati | kārpaṇyam eva khalu paṇyaṃ gaṇyatāṃ nayati, vilāsitā punar dṛśyatām eva parāmṛśya hṛṣyatīti |
[9] atha te śikyitānna-pātrāṇi vṛkṣa-śākhāsv avalambita-gātrāṇi vidhāya kṛṣṇa-bhrū-bhaṅga-taraṅga-saṅgata-raṅgatayā cāpalya-viśeṣaṃ śleṣayāmāsuḥ |
muṣṇanto' nyo' nya-śikyādīn jñātān ārāc ca cikṣipuḥ |
tatratyāś ca punar dūrād hasantaś ca punar daduḥ ||[BhP 10.12 |5] iti |
[10] tatra cauryādikaṃ, yathā:
yaṣṭy-āder narmaṇāsann apaharaṇa-karā ye hṛta-svās tathā ye
dūre ye kṣepakā ye pratiharaṇa-kṛtas te ca te cāśu sarve |
śrī-kṛṣṇa-bhrū-vidhūti-pratilava-laghutā-śāli-tat-tad-vilāsaiḥ
pratyekaṃ svīya-yogyaṃ nigamanam avidus tatra naivānyad anyat

1.11.4

[sragdharā]
[11] tad evam eva saṃyogād yathā tad-eka-sukha-yoga eva teṣāṃ bhogas tathā viyogād api, yathā:
yadi dūraṃ gataḥ kṛṣṇo vana-śobhekṣaṇāya tam |
ahaṃ pūrvam ahaṃ pūrvam iti saṃspṛśya remire ||[BhP 10.12 |6] iti |
[12] asya cārthaḥ samasya darśyate | tatra sparśanaṃ, yathā-
vatsebhyaḥ preṣya sarvāṃ sakhitatim aghajid vīkṣituṃ vanya-lakṣmīṃ
dūre' gād kṛṣṭa-dṛṣṭiḥ kramaśa iha tadā sā nivṛttā vidūrāt |
saurabhyāghrāṇa-netrā madhupa-kula-tulā saṅghaśas taṃ dravantī
spṛṣṭvāham-pūrvikāyām aham-ahamikayā pṛcchatī cānananda

1.11.5

[sragdharā]
[13] ramaṇaṃ yathā-
mitho' pi snigdha-bhāvānāṃ kṛṣṇa-kautuka-dattaye |
āhopuruṣikā teṣām āloki spardhanām iva

1.11.6

[anuṣṭubh]
jagur eke veṇunā tat-pracchādana-parāḥ pare |
vādayanto viṣāṇāni hāsayāmāsur acyutam

1.11.7

[anuṣṭubh]
vyañjayantas tatra kecit pūrveṣāṃ grāmya-rītitām |
tān nivārya svayaṃ bhṛṅgair jagus tadvat pikaiḥ pare

1.11.8

[anuṣṭubh]
gopālānāṃ javaḥ ślāghyo gānādyaṃ bhikṣutā-param |
itthaṃ kecid vyañjayantaḥ pakṣi-cchāyena dudruvuḥ

1.11.9

[anuṣṭubh]
ke' pi sarvānukartṛtva-sva-guṇādhikya-sūcakāḥ |
haṃsa-kahva-mayūrāṇāṃ goṣṭhī-madhyaṃ prapedire

1.11.10

[anuṣṭubh]
kecid vāṃśa-naṭīṃ vidyām ātmano vyañjituṃ mudā |
viḍambitaiḥ kīśa-ḍimbaiḥ saha śākhāsu babhramuḥ

1.11.11

[anuṣṭubh]
tatra sarva-kaniṣṭhās tu sva-niṣṭhā-mātra-tat-parāḥ |
sākaṃ bhekair vilaṅghantaḥ saritaḥ srava-samplutāḥ

1.11.12

[anuṣṭubh]
vihasantaḥ praticchāyāṃ śapantaś ca pratisvanān | [BhP 10.12 |10]
hasantaḥ kṛṣṇa-santoṣaṃ lasantaḥ santataṃ daduḥ

1.11.13

[anuṣṭubh]
kartuṃ pratidhvanau śāpaṃ pratibimbe viḍambanam |
nudan bālān mudaṃ lebhe pratiśāpādito hariḥ

1.11.14

[anuṣṭubh]
eṣā gatir māyika-dṛg-vimohanī
jñātātmanāṃ bhaktimatāṃ ca dūragā |
yāsādito kṛṣṇam anuvrajārbhakair
iti sphuṭaṃ śrī-śuka-deva-niścitiḥ

1.11.15

[upajāti 12]
[14] tad evaṃ līlām anyām api titaṃsati kaṃsa-dviṣi dīvyatsu ca sarva-kalā-vidvatsu visaraj-jāleṣu vatsa-pāleṣu bakī-bakayor anujaḥ kaścid agha-nāmā danujas tad-vartmani vartate sma, jyotir-maṇḍaleṣu pracaṇḍa-kāla-jalada iva | yaṃ khalu kaṃsaḥ śaśaṃsa-aye, madīya-mahā-sahāya! vismayam apahāya śrūyatām | tvam ajagara-bhāvena sadā jāgara-rahita eva śāśayyamānatā-niṣṭhaṃ tiṣṭhan na jānāsīti hi tvaṃ jāgarayāmāsiṣe |
[15] agha uvāca-jagadīśa, kāmam ādiśyatām |
[16] atha devakī-vivāha-gatāha-nabhaḥ-sabhya-vāṇīm ārabhya sarva-kathā-śaṃsana-pūrvakaṃ kaṃsa uvāca-tad evaṃ pratyekaṃ nūtana-nūtanārabdha-miṣa-viṣa-maya-pūtanādiṣu dhūta-phala-prayāsāliṣu sarvaṅgila-līlatayā bhavān adyānavadya-gatiḥ | iha ca rāvaṇasya kumbha ity ardhoktam aśakuna-bhiyācchādya, pūrveṣāṃ pūrva-devānāṃ vṛtra iva ity api pratyākhyāyedam ākhyat-dhruvaṃ dhruvasyeva tava cātra bhrātra-mitra-niryātanam avaśya-vaśyatām arhati iti |
[17] tad evaṃ bhavya-prasavyam apy upalabhya sphuṭam asabhyatayā śīghram asau baka-bhrātṛkaḥ kṛṣṇa-bhrātṛkāṇāṃ teṣāṃ purataḥ pracaran pracura-tarāṅgam uraṅgam arūpam āsthāya sthitaḥ | kintv athāsau tathāsīd yathātma-pathādhikṛta-prathā-calatayā prathayāmāse | narmaṇā nāga-dharmatām upadiśadbhir amībhir ūce ca-
udyad-garatayā jāgrad vartmany ajagaraḥ puraḥ |
samagraṃ grasitā tasmād asmān yadi bakiṣyati

1.11.16

[anuṣṭubh]
[18] tad etad abhidhāya śrī-kṛṣṇa-mukha-kamalaṃ nidhyāya, bāḍhaṃ kara-tāḍanāl lasanto hasanto mahā-giri-guhāntarvat tad-vaktrāntaraṃ praviviśur, jyotir-valayaḥ paścimācalam iva, yato mayūkhavat samagrā vatsāś ca tad-vartmāyacchanti sma; yatra niṣiṣitsann api śrīvatsa-lakṣmā nāvasaram avāpa, kintu bhāvi-nija-līlā-niścalatayā vismayam āpa, paścāt-tāpam āpad apy asau yena hi teṣāṃ vartmāpy anuvartamānas tatra praviveśa, nīhāra-kujjhaṭikā-ghaṭita-tamaś-cakravāle pracaṇḍa-martaṇḍa-maṇḍalam iva; [19] yatra murāri-prabhāvācaturāḥ surāḥ surārayaś ca muhur ārād ārād api hanta-hanta-kāraṃ cakruḥ; yatra ca teṣām ubhayeṣāṃ tat-tad-varṇataḥ samānam ānana-kula-yugalaṃ tat-tad-varṇataḥ kramād bhayaṃ vijayam udbhāvayāmāsa |
[20] baka-ceṣṭām anutiṣṭhatas tasya tu pāpiṣṭhasya kaṇṭhe so' yam akuṇṭha-dhāmā kṛṣṇa-nāmā vraja-nṛpa-tapaḥ-pratāpa-maya-yogamāyā-sahāyatayā keśi-praveśi-sva-bhuja-divya-bhujaṅgamavad vavṛdhe | [21] sa tu jāta-śvāsa-rodhaḥ parityakta-bodhaś ca kṣaṇa-katipayam āsīt | tad-ūrdhvaṃ pāṭita-mūrdhānaṃ prāṇam apahāya pūtanā-śamayituḥ saṅgataḥ pūtaḥ pūtanā-bhrātur ātmā nitya-nūtanāṃ sad-gatim avāptum asya bahir āgamanaṃ pratīkṣate sma |
[22] sa śrīvatsa-vatsas tu tam antar hatya vatsa-vatsapān mūrcchitān amṛta-vṛṣṭi-maya-dṛṣṭi-pracāreṇa sañcarita-cetanān ācarann amībhiḥ samaṃ gamana-vartmanā tasmān nirjagāma svar-bhānu-mukhād amṛta-bhānur iva |
[23] tataś ca himācalād gāṅga-pravāhānām iva teṣāṃ pravahe jāte tasyātma-jyotir ajitasyāṅga-saṅghān niḥsajjad eva jagaj-janena dṛdaśe caṇḍa-jyotir-jyotiṣi jyotir iva |
[24] yatra brahma-puraḥsarāḥ surāḥ sura-vartmani purataḥ sthitāḥ sura-taru-puṣpa-stavaka-vṛṣṭibhiḥ stava-kṛta-saṃstava-tauryatrikādi-prastāva-sṛṣṭibhiḥ stava-nīyaṃ vrajarāja-tanūjaṃ pūjayāmāsur, upajahasur apy aghāsuram |
mama sparśa-mātrād bhavaj-jñāti-mātraṃ
vinaśyaty akasmāt tamas tejaso vā |
idaṃ jñātavān apy aghākhyāsura tvaṃ
kathaṃ mām ayāsīr itīvāha kṛṣṇaḥ

1.11.17

[bhujaṅgaprayātā]
athavā,
sarvāṃs tvaṃ kharva-koṭīḥ paśu-paśupa-śiśūn grastavān mām tathāpi
grastaṃ nirmātum aiṣīr iti sukhadatayā prāpam antas tvadīyam |
saṅkocād gantum icchan bahir atha bhujaga prāṇa-vargas tavāddhā
man-nirbandho' pi mūrdhnaḥ sphuṭana-kṛtitayā dhig gataḥ kiṃ vidadhyām?

1.11.18

[sragdharā] ity evam |
[25] tataś ca tasmāt kalita-gaṇatayā taruni-cayād ācita-kācita-divya-dīdivitayā cāticapalaṃ calitasya tasya kācanātidūrā bhūr āyata-vana-kalāpa-vimalāpasaro-varāntaratayā varāpy avaratām āsasāda | [26] yām upasādya ca sadyaḥ sukha-vikasita-mukha-paṅkajaḥ padma-locanaḥ svaṃ rocanaṃ vacana-gocaram ācacāra | yathā-
bhāsvan-maho yoga-vikāsa-hṛd-gata-
prabhāmbujātaṃ madhusūdana-prabham |
paśyantu mitrāṇi sujīvanālayaṃ
mahan-manas-tulyataraṃ sarovaram

1.11.19

[upajāti 12]
eṣā vanālī sarasī tathā mitho
guṇena puṣṭā guṇitena sarvadā |
ādyā rasena dvaya-pūraṇī yataḥ
prasūna-saurabhya-śatena puṣpate

1.11.20

[upajāti 12]
sphurati pulinam acchaṃ komalaṃ bālukābhiḥ
kusuma-phala-vana-kṣmā-prāvṛtaṃ sūkṣma-dūrvam |
yad iha mṛga-janānāṃ vṛkṣa-lakṣālayānām
upa vimala-jalāntaṃ bhāti śayyāyamānam

1.11.21

[mālinī]
atra bhoktavyam asmābhir divārūḍhaṃ kṣudhārditāḥ |
vatsāḥ samīpe' paḥ pītvā carantu śanakais tṛṇam ||[BhP 10.13 |6]
[27] atha samaṃ bhūmisthitaṃ saṃyujya bhojana-jananārthaṃ racita-majjaneṣu kṛta-mithaḥ-sajjaneṣu teṣu suhṛj-janeṣu prathamatas tāvad evaṃ jātam |
kṛṣṇaṃ madhye labdhavantaḥ sakhāyaḥ
sarvaṃ tat tad vismarantaḥ sva-duḥkham |
tat-kāntīnāṃ santataṃ pātu-kāmās
tasthur yadvat pūrṇa-candraṃ cakorāḥ

1.11.22

[śālinī]
[28] tataś ca tat-pālana-tṛṣṇena kṛṣṇena yatnena yojitabhojaneṣu savayojaneṣu kācid anyā śobhā dhanyāṃ tāṃ vanyāṃ śobhayāmāsa, yathā:
antarāntara-milad-valayānāṃ
valgu bālya-vayasām adhimadhyam |
sarvato' bhimukhatāṃ harir āgāl
līlayābhramad apūrva-naṭābhaḥ

1.11.23

[svāgatā]
vibhrad-veṇuṃ jaṭhara-paṭayoḥ śṛṅga-vetre ca kakṣe
vāme pāṇau masṛṇa-kavalaṃ vyañjanāny aṅgalīṣu |
tiṣṭhan madhye priya-savayasāṃ hāsayan hāsitas tair
divye loke kalayati mudā bhuktavān bāla-kṛṣṇaḥ

1.11.24

[mandākrāntā]
[29] tad evaṃ paramotsva-rateṣu teṣu vatsāḥ kaccha-deśād anaccha-tārṇa-pradeśaṃ praviśya pracchannā babhūvuḥ | [30] pracchanneṣu ca teṣu vicchinna-bhojana-ratīr mitra-tatīḥ svasthayan tad-avastha eva svayaṃ nīrandhra-vanāvanīdhra-madhyam adhyāsitān avīdhra-durga-mārgān vicitya kṛtakṛtyatā-rāhityaṃ pratītya ca nivṛtya tatra ca mitra-vargān aparicitya vaicittya-vaśād ubhayān api sabhayān matvā vicikitsan vicikāya | kāya-kleśataḥ keśavaḥ so' yaṃ kintayā cintayāmāsa ca,
aho, mātṝṇāṃ yac chiśu-kulam asubhyo' pi dayitaṃ
sthitiṃ vatsatvena prasajati tathā vatsapatayā |
tad etan mat-prāṇa-pratikṛti-śarīraṃ kva nu gataṃ
yad arthaṃ duṣṭāher jaṭharam aviśaṃ hā viṣamayam

1.11.25

[śikhariṇī]
[31] tad etad aguṇa-guṇa-guṇagaṇa-nidhānasya tasya niravadhānam api na citram adhyasyati | [32] eṣa hi prema-maya-līlāveśa-vaśyatām āpannaḥ kadācid avaśyaṃ paśyann apaśyann iva bhavati | tadā hi sadya evedaṃ pratyapadyata | āṃ brahmaṇaḥ khalv idaṃ karma | mama punar etāvantaṃ kālaṃ sañjaṅghanya-māna-sakhi-saṅgha-praṇayāsaṅga-vaśāl laṅghita-jñānatayā na tad-anusandhānaṃ jātam | na ca tena virodhitayedam ācaritam, kintu mayi prema-sthema-saṃhitasya tasya vraja-hitasya samprati mad-vaibhavaṃ prati viśeṣa-vīkṣā-pratīkṣā jātety evam evācaritam | yata eva khalu māyā-vaibhavatas tad ananya-sthāna-sthitaṃ-manyam evānyatra vanya-bhūmāv ākṛṣya punas tatraiva puline pratikṛṣya tat-tad-vṛndam anenāgopāyi, tato na virodhi-buddhir asau | virodhiṣu mad-buddhi-vīryayor
nidrāgame' pi jāgarukatā kalitā | tato vayaṃ bhakte tasmin narma-karmaṭhatām eva ghaṭayiṣyāmaḥ | tatra ca prāyaḥ śrīmat-pitṛ-caraṇābhiprāya-mayatayā yā mama yogamāyā sāhāyakam āyāti | yadi tām eva samprati cāvalambeya, tadā svayam eva tat-tad-rūpatāṃ labheya | nānyad dhi mad-dhitānāṃ teṣāṃ sāmyaṃ bhajed iti-[33] yena ca śatānandasya vrajānandasya ca mandatā-mandatāṃ vindeta, tad evaṃ cintayann eva, saha-suhṛl-loka-śokaṃ cintayāmāsa, hanta, hanta, kathaṃ tān māṃ vinā tāntān vinā samayaṃ gamayiṣyāmi? iti | tataś ca,
yasya yasya ca śucā guṇa-rūpaṃ
cintayann abhajata svatayātha |
tasya suṣṭhu dhuta-bhedatayā'sau
jajñivān prayatanaṃ vyatiricya

1.11.26

[svāgatā]
[34] iti tathānusandhāya svatas tat-tad-bālavatsādi-rūpāṇi sandhāya sarva-samādhāna-nirbandhāya dināntaravad eva vrajāgamana-devanena gehaṃ gehaṃ praveśam āsīnas tāṃ sandhyām abandhyāṃ cakāra | [35] tan-mātaras tu dināntarād apy antaraṅgataram ānandaṃ vindanti sma | tathā hi,
sute gopeśvaryā nija-nija-suta-pratyaya-mudā
tathā tan-mitratva-sphuraṇa-sukha-lakṣmyā dvi-guṇitam |
purāvad vātsalyaṃ vraja-pura-purandhrīr vidadhatīs
tadīyā saṃsiddhir yad adhinuta tad bhāti tad iva

1.11.27

[śikhariṇī]
yadyapy eka-svarūpā vraja-nṛpati-sutasyāpare bāla-vatsā
jātās tarhy apy amī tat-pratima-padam adhus tatra nety eva yuktam |
tad-rūpaṃ tad-guṇālis tad-amita-vihṛtiś cāśrayaḥ khalv amīṣāṃ
tasyāpi svasya citra-sthiti-kṛd iti yatas tatra tatrābhyadhāyi

1.11.28

[sragdharā]
[36] tad evaṃ hāna-prāyasya tasya hāyanasya pūraṇāya pañcaṣāṇy ahāni yadā hīnāni, tadā tu kṛṣṇa-viṣayaka-sneha-jātīya-sneham anu sva-para-tat-paratāyās teṣu bālādiṣu samyag avagamyamānatayā rāmo' pi vismitya tena saha praśnottare vinimitya viniścitya ca sthitavān, kintu teṣāṃ sakhīnām akhilānāṃ vipralambha-lambhita-kaṣṭena nijānuje ruṣṭatayā pañcaṣāṇy ahāni tena saha vanaṃ nājighāya |
brahmā tu tatra guptam āgataḥ śrī-kṛṣṇena tarkyate sma, yathā-
yasmād eti paraiti paśyati puraḥ paścāt tathā pārśvataḥ
svātmānaṃ paritaḥ stṛṇoty anupadaṃ sambhrāmyati bhrāmyati |
loptrā loptrasa-vatsa-vatsapa-gaṇaṃ sandigdham ālokate
tasmān me pratibhāty asāv anudiśaṃ vaktraṃ dadhat stenakaḥ

1.11.29

[śārdūla]
[37] atha brahmā teṣām arvācīnānāṃ prācīnānāṃ ca bālādīnāṃ rūpādibhiḥ parasparam abhedam ākalayya cetasāścaryam ācarya cārvācaḥ parivindan, sarvato' py atidṛṣṭa-mahiṣṭhatā-bhūyiṣṭhān dṛṣṭavān | [38] brahmāṇaṃ paśyati śrīdāmādi-mitre tu sva-mitrāṇām evānayanecchā jāteti yadṛcchayā tad-anveṣaṇāvasthā prādurbhūtā, sāmpratikāś cāntarbhūtāḥ |
[39] tad evaṃ nānā-vaibhavam anubhavataḥ kamala-bhavasya traptatayānutaptatayā ca yā racitāvācīnatā, sā svayaṃ praṇāmāya pariṇamati sma | tatra ca,
ekam ekam adhaḥ kṛtvā mukhaṃ tatra caturmukhaḥ |
namann anya-mukhasyordhvī-bhāvāt pūrtiṃ jagāma na

1.11.30

[anuṣṭubh]
yadyapi na naman mumude vidhir ekāsyānavāg-bhāvāt |
tadapi harer mukhacandrā-lokālopān mudaṃ lebhe

1.11.31

[upagīti]
[40] athāpakṛṣṭaṃ-manyaḥ sann ananya-gatitayā sumedhā vedhāḥ stavakeneva stavakeneṣṭavāṃś ca kṛṣṇam | yatra ca caturbhir vaktrair ānuvāna iva nuvann asau sarva-mahān api yat kiñcid gokulānugatānugatim eva prati nijānumatim ātatāna | yathā cāha sma-
tad bhūri bhāgyam iha janma kimapy aṭavyāṃ
yad gokule' pi katamāṅghri-rajo' bhiṣekam |
yaj-jīvitaṃ tu nikhilaṃ bhagavān mukundas
tv adyāpi yat-pada-rajaḥ śruti-mṛgyam eva ||[BhP 10.14.34] iti |
[41] tad evaṃ vraja-mahi-mahima-kara-kara-nikara-jaḍī-bhūtā vayaṃ nopapatti-pratyāsattiṃ labhāmaha ity alam ativistareṇa |
[42] atha snigdhakaṇṭha uvāca-śrīmad-vraja-yuvarājena tatra kim uktam?
[43] madhukaṇṭhaḥ sa-smitam uvāca-na kim api, kintu tatra stuti-samaye tāvat |
govindaḥ smitam atanot stuvānam enam
dṛṣṭvā yat kim api dadarśa tatra citram |
ekasmin vadati caturmukhe hi tasmiṃś
catvāro dadhati rutīr iti bhramaḥ syāt

1.11.32

[praharṣiṇī]
[44] stuty-uttara-kālatas tu,
vayaṃ gopāś cārthavanto brahmā ca tvam anarthavān |
brūmas tvāṃ kim itīvāyam avadan smitam ātanot

1.11.33

[anuṣṭubh]
[45] snigdhakaṇṭha uvāca-parisedhaty api vedhasi kiṃ kiñcid apy uktam?
[46] madhukaṇṭha uvāca-stava-paryāvasāne khalu nija-rūpa-rūpatayā sarva-paryāptimadbhir api paścād āvirbhūtavadbhir bālādibhiḥ paritoṣa-poṣam amanyamānaḥ sa dhanyaḥ svajana-prema-jitaḥ śrīmān ajitas tān vraja-bālādīn evānetuṃ yadā vāñchām ānañca, tadāñjali-bandha-vyañjitāṃ sañjñām anu samanujñāṃ yācamānaṃ viriñciṃ khalv evaṃ lambhita-tad-upālambha-narma-smitam anujñāpayāmāsa-yadi tatra-bhavatām ājñā vijñāyate, tadā tān pūrvam evānusaṃhitān sannihitān ānayāmi iti |
[47] tataś ca viriñciḥ kiñcin namra-niṭilatā-ghaṭita-muni-vrata-sunirūpita-nija-durnītitayānujñāyāḥ karma-kartṛtvaṃ vyaktīkurvan, bhakti-bharāsakti-pṛktīkṛta-pulaka-saṅkulatayā svāparādha-maya-bādhā-vyakulatayā ca triḥ parikramya bahuśaḥ praṇamya ca nija-harmyam eva jagāma |
[48] śrī-kṛṣṇaś ca manasi tasyāparādhaṃ manāg apy anāgamayann āgamayamānaḥ prāg-diṣṭa-sadiṣṭa-dveṣa-veśa-kriyānatikrami-kramatayāvasthitāṃs tān vatsāṃs tat-sadṛg-avasthair vatsa-pālair melayāmāsa | [49] tathaiva hi teṣāṃ kāla-deśa-viparyayā paryālocanāya druhiṇa-devena sneha-dehany anavadya-vidyeyam udbhāvitā | etad evoktam-
tato' nujñāpya bhagavān sva-bhuvaṃ prāg-avasthitān |
vatsān pulinam āninye yathā pūrva-sakhaṃ svakam ||[BhP 10.14.42] iti |
[50] atha te,
ūcuś ca suhṛdaṃ kṛṣṇaṃ, svāgataṃ te' tiraṃhasā |
naiko' py abhoji kavala, ehītaḥ sādhu bhujyatām ||
tato hasan hṛṣīkeśo' bhyavahṛtya sahārbhakaiḥ |
darśayaṃś carmājagaraṃ nyavartata vanād vrajam ||[BhP 10.14.45-46] iti |
[51] carma cedam etāvantaṃ samayaṃ yathāvad eva yogamāyayāntardhāpitam iti gamyam |
[52] tataś ca saṃvatsara-prasara-vatsa-vatsapāla-bāla-viraha-virahān mahatānandena mahitas tair eva sahitaḥ saṃhita-sampad-vrajaṃ vrajaṃ praviśan, tat-tad-unmaryāda-vatsa-parāvartanāya nidiśan, pūrva-pūrvato' py apūrvaṃ parva parvati sma | tathā hy uktam-
barha-prasūna-vana-dhātu-vicitritāṅgaḥ
proddāma-veṇu-dala-śṛṅga-ravotsavāḍhyaḥ |
vatsān gṛṇann anuga-gīta-pavitra-kīrtir
gopī-dṛg-utsava-dṛśiḥ praviveśa goṣṭham ||[BhP 10.14.47] iti |
[53] tataś ca pitṛ-sambandhibhir nanda-sūnur iti mātṛ-sambandhibhir yaśodā-sūnur iti tasya nāmānūdya, sadya eva siddham iti cirantanam api tac-caritaṃ jage | tad yathā-
nanda-tanūjanur adya vyālam | hatavān hṛtavān asmat-kālam ||iti dhru ||
adya yaśodā-sūnur vyālam | hatavān hṛtavān asmat-kālam ||iti vā ||
oṣṭhādharam iha jalada-taṭāliḥ | dambhāvalir api dantaka-pāliḥ ||
śvāsa-bharaḥ kharadāvaja-vātaḥ | jihvā-yugam api vartma-nipātaḥ ||
ity utprekṣitatama-vividhāṅgān | vyatihāsān ācarataḥ sāṅgān ||
ahim anv ahitāṃ kalpayamānān | girir iti taṃ viśataḥ kṛta-mānān ||
tad-udara-madhya-kṛtābhyanuveśān | nija-virahādi-vimūrcchita-veśān ||
sneha-bharād atha svena sametān | svaka-netrāmṛta-vṛṣṭi-sacetān ||
tasmād bahir atha niṣkāsitavān | punar iha nikhilaṃ bata darśitavān ||
prāṇād adhikaḥ so' yaṃ prāṇān | rakṣann asmān kurute trāṇān

1.11.34

[mātrā-samaka]
[54] iti śrutvā ca te vrajasthāś cintayāmāsuḥ, sādhu-ghātukānāṃ pātukānām āmīṣāṃ katham iva jātu kāmāḥ sidhyeyuḥ? iti |
[55] tad evaṃ siddhe, sukhānubiddhe teṣāṃ same samāgame prātas tu bṛhad-bhrātaram anugamya praṇaya-maya-ramya-roṣam anunīya dīyamāna-vismayatayā tān ānīya tena caikatra praṇīya śrīvatsa-vatsaḥ pūrvavad eva vatsa-pālanam ārebhe |
[56] atha punar madhukaṇṭhaḥ samāpanāya sa-vismayam ivāha sma-
īdṛśas tanayo jātas tava goṣṭhādhināyaka |
brahmāṇḍa-grāmaṇīr yasya brahmāpi grāmaṇīr iva

Original text: Gopālacampū, P1-33, U1-3, U5-6, U29 · Edition: Puridasa (1947). · Data entry Jan Brzezinski · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc