Language

ENहिગુ
Scripture Library

Gheranda Samhita · Chapter 4

4.1

athātaḥ saṃpravakṣyāmi pratyāhārakam uttamam
yasya vijñānamātreṇa kāmādiripunāśanam //

4.2

yato yato niścarati manaś cañcalam asthiram
tatas tato niyamyaitad ātmany eva vaśaṃ nayet //

4.3

yatra yatra gatā dṛṣṭir manas tatra pragacchati
tataḥ pratyāhared etad ātmany eva vaśaṃ nayet //

4.4

puraskāraṃ tiraskāraṃ suśrāvyaṃ vā bhayānakam
manas tasmān niyamyaitad ātmany eva vaśaṃ nayet //

4.5

śītaṃ vāpi tathā coṣṇaṃ yan manaḥsparśayogataḥ
tasmāt pratyāhared etad ātmany eva vaśaṃ nayet //

4.6

sugandhe vāpi durgandhe ghrāṇeṣu jāyate manaḥ
tasmāt pratyāhared etad ātmany eva vaśaṃ nayet //

4.7

madhurāmlakatiktādi rasaṃ gataṃ yadā manaḥ
tasmāt pratyāhared etad ātmany eva vaśaṃ nayet //

4.8

śabdādiṣv anuraktāni nigṛhyākṣāṇi yogavit
kuryāc cittānucārīṇi pratyāhāraparāyaṇaḥ //

4.9

vaśyatā paramā tena jāyate 'ticalātmanām
indriyāṇām avaśyais tair na yogī yogasādhakaḥ //

4.10

prāṇāyāmair dahed doṣān dhāraṇābhiś ca kilbiṣam
pratyāhāreṇa viṣayān dhyānenānīśvarān guṇān //

4.11

yathā parvatadhātūnāṃ doṣā dahyanti dhāmyatām
tathendriyakṛtā doṣā dahyante prāṇanigrahāt //

4.12

samaḥ samāsano bhūtvā saṃhṛtya caraṇāv ubhau
saṃvṛtāsyas tathaivorū samyag viṣṭabhya cāgrataḥ //

4.13

pārṣṇibhyāṃ liṅgavṛṣaṇāv aspṛśan prayataḥ sthitaḥ
kiṃcidunnāmitaśirā dantair dantān na saṃspṛśet
saṃpaśyan nāsikāgraṃ svaṃ diśaś cānavalokayan //

4.14

rajasā tamaso vṛttiṃ sattvena rajasas tathā
saṃchādya nirmale sattve sthito yuñjīta yogavit //

4.15

indriyāṇīndriyārthebhyaḥ prāṇādīn mana eva ca
nigṛhya samavāyena pratyāhāram upakramet //

4.16

yas tu pratyāharet kāmān sarvāṅgān īva kacchapaḥ
sadātmaratir ekasthaḥ paśyaty ātmānam ātmani //

4.17

sa bāhyābhyantaraṃ śaucaṃ niṣpādyākaṇṭhanābhitaḥ
pūrayitvā budho dehaṃ pratyāhāram upakramet //

4.18

tathā vai yogayuktasya yogino niyatātmanaḥ
(sarve doṣāḥ praṇaśyanti svasthaś caivopajāyate) //

Original text: Gheraṇḍasaṃhitā · Edition: Gherandasamhita : Sanskrit-deutsch. Ed. Peter Thomi. Wichtrach: Institut fuer Indologie, 1993 (ISBN 3 7187 0013 1). · Data entry Peter Thomi · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc